![](\"http:\/\/2.bp.blogspot.com\/_VFrHvaXXoPU\/Sbe0e2NdkSI\/AAAAAAAAAD8\/_K3V0GzON1c\/s320\/ahlak5hz1.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Af\u015far Timu\u00e7in\u2019le s\u00f6yle\u015fimizde bu kez ahlak \u00fczerinde durduk. G\u00f6renekler ahlak\u0131, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ahlak\u0131, yarar de\u011ferleri, y\u00fcce de\u011ferler gibi kavramlar\u0131 da tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z sohbetimizde ahlaki de\u011ferlerin estetik de\u011ferlerle ili\u015fkisi \u00fczerine de konu\u015ftuk.<\/em><\/p>\n Bug\u00fcn sizinle ahlak \u00fczerine konu\u015fal\u0131m istiyoruz. \u00d6ncelikle kavramdan ba\u015flayal\u0131m isterseniz. Ahlak nedir?<\/strong><\/p>\n Ahlak davran\u0131\u015flarla ilgili bir bilgi alan\u0131d\u0131r. Felsefenin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturur. Yani felsefenin dallar\u0131ndan biri de ahlakt\u0131r. Biz genelde \u00fc\u00e7 temel kavram \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz: iyi, do\u011fru ve g\u00fczel. \u0130yi, do\u011frudan do\u011fruya ahlak\u0131n konusudur. Nas\u0131l davranmal\u0131y\u0131z, nas\u0131l toplum i\u00e7inde bir tutum almal\u0131y\u0131z ki iyi\u2019yi ger\u00e7ekle\u015ftirelim. \u0130yi\u2019yi ger\u00e7ekle\u015ftirmek demek burada, de\u011fer olan\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karabilmek ve de\u011fer olmayana kar\u015f\u0131 durabilmektir. Dolay\u0131s\u0131yla iyi\u2019nin pe\u015finde olmak demek, insanl\u0131\u011f\u0131n esenli\u011fi i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6steriyor olmak demek. Demek ki k\u00f6t\u00fc dedi\u011fimiz \u015fey, iyinin kar\u015f\u0131t\u0131, de\u011fer olmayan \u015feyin kendini g\u00f6sterdi\u011fi durum demektir. Yani ahlak her zaman iyi-k\u00f6t\u00fc kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinden kendini var eder.<\/p>\n Ahlak kavray\u0131\u015f\u0131nda birey ahlak\u0131, toplum ahlak\u0131 gibi daha genelleyici yakla\u015f\u0131mlar\u0131n yan\u0131nda, iki temel e\u011filimin varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edebilir miyiz: mutluluk ahlak\u0131 ve \u00f6dev ahlak\u0131?<\/strong><\/p>\n Ahlak\u0131n \u00f6z\u00fc zaten sorumlulukla ilgili oldu\u011fu i\u00e7in \u00f6dev ahlak\u0131 zorunlu bir y\u00fcz\u00fcd\u00fcr. Yani benim insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 \u00f6devlerim yoksa, insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 sorumlu de\u011filsem zaten ahlak diye bir sorun olmayacakt\u0131r. O y\u00fczden ahlak\u0131 toplumsal ve evrensel y\u00fcz\u00fcyle g\u00f6rmek do\u011fru olur. Yani insana yararl\u0131 olma a\u00e7\u0131s\u0131ndan ahlak\u0131n sorunlar\u0131n\u0131 irdelemek gerekir. Bu \u00e7er\u00e7evede bireysel ahlak ve toplumsal ahlak diye ay\u0131rabiliyoruz elbette. \u00dcstelik toplumsal ahlaka daha \u00e7ok g\u00f6renekler ahlak\u0131 diyebiliyoruz, bireysel ahlaka da \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ahlak\u0131 diyebiliyoruz. Ama bu iki ahlak\u0131n birbirleriyle \u00e7ok zaman \u00e7at\u0131\u015fk\u0131l\u0131 oldu\u011funu da g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc toplum bize bir davran\u0131\u015flar toplam\u0131 kabul ettirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, biz de toplumun ahlak\u0131na kar\u015f\u0131 kendi \u00f6zel ahlak\u0131m\u0131z\u0131 koyuyoruz. Bu tabii ki, toplumun ahlak\u0131 do\u011frudur, bireyin ahlak\u0131 yanl\u0131\u015ft\u0131r gibi bir g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6t\u00fcrmesin bizi. \u00c7ok zaman bireyin ahlak\u0131, yani \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ahlak\u0131, toplumun ahlak\u0131ndan daha sa\u011flam olabiliyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc toplum ahlak\u0131 son derece kal\u0131pl\u0131 bir ahlakt\u0131r ve her \u015feyden \u00f6nce toplumun d\u00fczenini \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. O y\u00fczden de \u00f6dev kavram\u0131n\u0131 en \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131r. Ama ahlak\u0131n alan\u0131nda \u00f6dev kavram\u0131n\u0131 o kadar \u00e7ok \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131rsak bireyin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 zorlam\u0131\u015f olabiliriz. O y\u00fczden \u00f6dev ahlak\u0131 yerine \u2018hak ve \u00f6dev ahlak\u0131\u2019 diye bakmak gerekir \u00e7\u00fcnk\u00fc felsefe tarihine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman baz\u0131 filozoflar\u0131n ya da baz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin haktan ayr\u0131 olarak \u00f6devi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini g\u00f6r\u00fcyoruz. Yani insan\u0131 bir \u00f6devler varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r diye belirliyorlar, buna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmam\u0131z gerekiyor. Haklar \u00f6devlerle, \u00f6devler haklarla vard\u0131r. Demek ki ahlak\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6devler de olu\u015fturuyor olsa, onu dengeleyen haklar\u0131 g\u00f6zden \u0131rak tutmamak gerekir.<\/p>\n Mutluluk ahlak\u0131 i\u00e7in ne diyorsunuz?<\/strong><\/p>\n Mutluluk s\u00f6z\u00fc bana \u00e7ok uzak bir s\u00f6z. Yani i\u00e7eri\u011fi belirgin olmayan bir \u015fey mutluluk. Mutluluk ahlak\u0131, bireysellik ahlak\u0131n\u0131, daha do\u011frusu bireyci bir ahlak\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor bana. Kald\u0131 ki, insan ya\u015fam\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman mutluluk dedi\u011fimiz \u015feyin bireysel kazan\u0131mlarla ilgili olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, insan\u0131n insanl\u0131\u011fa adanm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131yla ilgili oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Yani insanlar mutlu olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar, kendilerine bir \u015feyler elde etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar, \u201cotomobilim olsun, evim olsun, evleneyim mutlu olurum\u201d gibi\u2026 Ama o mutlulu\u011fa hi\u00e7bir zaman eri\u015fememi\u015flerdir. Mutluluk bir ama\u00e7 olarak kondu\u011fu zaman insan\u0131 yorar, ezer ve yozla\u015ft\u0131r\u0131r. Mutluluk insan\u0131 bir amaca giderken duydu\u011fumuz sevin\u00e7ler, heyecanlar olabilir. Diyelim ki bir romanc\u0131 roman\u0131n\u0131 yazarken o b\u00f6l\u00fcmde ortaya koydu\u011fu \u015feylerden ho\u015fnutsa kendini mutlu duyacakt\u0131r. Ama \u2018bir ev daha alay\u0131m, daha mutlu olaca\u011f\u0131m\u2019 diyen bir insana \u015funu s\u00f6ylememiz gerekir: bo\u015funa u\u011fra\u015fma, mutlu olamayacaks\u0131n \u00e7\u00fcnk\u00fc ondan sonra bir ev daha almak isteyeceksin.<\/p>\n Siz bir de\u011fer sorunu olarak ahlak\u0131, yarar de\u011ferleri ve y\u00fcce de\u011ferler kavramlar\u0131yla a\u00e7\u0131kl\u0131yorsunuz. Bunlar \u00fczerine konu\u015fal\u0131m m\u0131?<\/strong><\/p>\n Tabii\u2026 Yarar de\u011ferleri dedi\u011fimiz, insan\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmesi i\u00e7in gerekli ko\u015fullard\u0131r. \u00d6rne\u011fin su bizim i\u00e7in de\u011ferlidir \u00e7\u00fcnk\u00fc ya\u015fam\u0131m\u0131z i\u00e7in vazge\u00e7ilmez bir \u00f6\u011fedir, hava bizim i\u00e7in de\u011ferlidir, toprak bizim i\u00e7in de\u011ferlidir. Bunlar sadece maddi ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in bize olanaklar sa\u011flarlar. As\u0131l de\u011fer diye g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ahlaki ve estetik de\u011ferlerdir. Bunlar bizi ger\u00e7ek anlamda y\u00fcce de\u011ferlere ba\u011flayan alanlard\u0131r. Yani insan\u0131n en ileri ama\u00e7lar\u0131yla ilgili olan etkinlikleridir burada s\u00f6z konusu olan. Demek ki yarar de\u011ferlerini biraz da kaba de\u011ferler olarak g\u00f6rmemiz do\u011fru olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015f\u00f6yle bir tehlike vard\u0131r: o de\u011ferleri abartt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman sana yararl\u0131 olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p zararl\u0131 olmaya ba\u015fl\u0131yor. Diyelim ki g\u00fcnde bir bu\u00e7uk litre su i\u00e7memiz gerekiyor ama su v\u00fccuda yararl\u0131ym\u0131\u015f diye g\u00fcnde be\u015f litre su i\u00e7ersek zehirlenmeye do\u011fru gideriz. O y\u00fczden yarar de\u011ferlerini yararl\u0131 olduklar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde kullanmak gerekiyor. Ama y\u00fcce de\u011ferlere ula\u015fman\u0131n hi\u00e7 sonu yok diye d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz.<\/p>\n Bug\u00fcn insan yarar de\u011ferleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir doymazl\u0131k i\u00e7inde diyebilir miyiz?<\/strong><\/p>\n Evet. \u0130nsan s\u00fcrekli olarak gereksinimler yarat\u0131yor. O gereksinimleri kar\u015f\u0131layacak olanaklar yarat\u0131yor, gereksinimleri kar\u015f\u0131lan\u0131yor, bir doygunlu\u011fa ula\u015faca\u011f\u0131n\u0131 sand\u0131\u011f\u0131m\u0131z anda yeni gereksinimler ortaya koyuyor. Bu \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc bir d\u00f6ng\u00fc\u2026 \u00c7\u00fcnk\u00fc isteyen bir varl\u0131k olarak g\u00f6r\u00fcyoruz insan\u0131, isteyen ve doymayan bir varl\u0131k olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. \u0130stedi\u011fi nedir? K\u00fc\u00e7\u00fck bireysel hazlar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131d\u0131r. Tabi o k\u00fc\u00e7\u00fck hazlar dedi\u011fimiz \u015fey birike birike b\u00fcy\u00fck hazlar haline geliyor. Yani toplumun ya\u015fam bi\u00e7imini ko\u015fullayan hazlar haline geliyor. Ama insanl\u0131k burada bir\u00e7ok \u015fey kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 san\u0131rken bir\u00e7ok \u015feyini de kaybediyor. Mesela b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada kentler otomobillerle dolmu\u015ftur, kentler otomobil \u00e7\u00f6pl\u00fc\u011f\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Burada insan mutlulu\u011funu yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 san\u0131yor, oysa iki kilometrelik yola iki saatte gitti\u011fi zamanlar oluyor. Burada acaba kendi yaratt\u0131\u011f\u0131 gereksinimlerin alt\u0131nda m\u0131 kal\u0131yor insan, yoksa yaratt\u0131\u011f\u0131 gereksinimleri kullanm\u0131\u015f m\u0131 oluyor?<\/p>\n B\u00f6ylece insan kaba hazlar\u0131n ve e\u015fyan\u0131n tutsa\u011f\u0131 oluyor.<\/strong><\/p>\n Evet. E\u015fyan\u0131n tutsa\u011f\u0131 oluyor, kaba hazlar\u0131n tutsa\u011f\u0131 oluyor, bilin\u00e7 eksikli\u011finin tutsa\u011f\u0131 oluyor. Giderek midesinin tutsa\u011f\u0131 oluyor, cinselli\u011finin tutsa\u011f\u0131 oluyor,\u00a0 baya\u011f\u0131 birtak\u0131m e\u011filimlerin tutsa\u011f\u0131 oluyor ve insan, bir tutsak olup \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n Y\u00fcce de\u011ferler ve yarar de\u011ferlerde, de\u011fer kavray\u0131\u015f\u0131 toplumlara, \u00e7a\u011flara g\u00f6re de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterir mi? Yani bu de\u011ferlerin toplumsal ve bireysel ko\u015fullarla ili\u015fkisi, daha do\u011frusu belirleyenleri nelerdir?<\/strong><\/p>\n \u0130ktisadi de\u011ferlerin zamanla ili\u015fkisi bilimsellikle ve teknolojik bulu\u015flarla belirgindir. Yani 17. y\u00fczy\u0131l\u0131n bilimi ve teknolojisi insana hangi olanaklar\u0131 sunuyorsa, 17. y\u00fczy\u0131l\u0131n insan\u0131 onun i\u00e7inde kalmak zorundayd\u0131, onu ileriye do\u011fru zorlamak istese de\u2026 Y\u00fcce de\u011ferlerse her zaman \u00f6z\u00fc ayn\u0131 kalan de\u011ferlerdir. Ama her \u00e7a\u011fda ayr\u0131 bir y\u00f6nelimle ortaya konmu\u015f de\u011ferlerdir. Yani insan Eski Yunan\u2019da da, Roma\u2019da da de\u011ferli bir varl\u0131kt\u0131, R\u00f6nesans\u2019ta da de\u011ferli bir varl\u0131kt\u0131 ama insan\u0131n burada de\u011ferli bir varl\u0131k olarak kavranma ko\u015fullar\u0131 az\u00e7ok farkl\u0131 olmu\u015ftur her \u00e7a\u011fa g\u00f6re. Ama bu farkl\u0131l\u0131k hi\u00e7bir zaman y\u00fcce de\u011ferlerin \u00f6z\u00fcnde insan\u0131n bulunmas\u0131 ger\u00e7e\u011fini ortadan kald\u0131rmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Peki, nas\u0131l bir ahlak\u0131 temel almal\u0131 insan? \u0130nsan\u0131 insan yapan ahlak de\u011ferleri neler?<\/strong><\/p>\n Toplumsal ahlaktan kopmam\u0131z gerekir. Buna az \u00f6nce de s\u00f6yledi\u011fimiz gibi g\u00f6renekler ahlak\u0131 diyoruz. Burada toplum bencil bir bi\u00e7imde kendi ayakta kalma ko\u015fullar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, dolay\u0131s\u0131yla geli\u015fim olanaklar\u0131n\u0131 g\u00f6rmezden geliyor hatta bilerek kapat\u0131yor. Yani toplum ahlak\u0131n\u0131 benimsemi\u015f insanlar\u0131n kurulu d\u00fczenle birebir yak\u0131nl\u0131klar\u0131 oldu\u011funu ve insan\u0131n gelece\u011fiyle ilgili tasar\u0131mlar olu\u015fturmakta eksik, yetersiz ya da isteksiz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. As\u0131l ahlak bireysel ahlakt\u0131r ki, bireysel ahlak\u0131n ger\u00e7ekle\u015febilmesi i\u00e7in onun \u00e7ok sa\u011flam bir bilin\u00e7 temelin oturtulmas\u0131 gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc (buna ayn\u0131 zamanda \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ahlak\u0131 diyorsak), insan\u0131n \u00f6zg\u00fcr olabilmesi yetkin bilince ula\u015fabilmesiyle olas\u0131d\u0131r. \u0130nsan g\u00fcn\u00fcn\u00fc kavrayamayan, ge\u00e7mi\u015fini kavrayamayan, yar\u0131n\u0131n\u0131 tasarlayamayan basit bir bilin\u00e7le \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ahlak\u0131n\u0131 olu\u015fturamaz. \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn temel ko\u015fulu bilincin geli\u015fimidir. Yani bilin\u00e7 geli\u015fimini ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f olan birey zaten \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ahlak\u0131n\u0131 kendili\u011finden y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koyacakt\u0131r. Her an bunun toplumsal ahlakla \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7inde oldu\u011funu g\u00f6rece\u011fiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7bir zaman toplumun kendisine benimsetmek istedi\u011fi, bir k\u0131sm\u0131 \u00e7ok yararl\u0131 \u00e7ok ak\u0131ll\u0131ca ama bir k\u0131sm\u0131 sa\u00e7ma sapan kurallar\u0131 benimsemeyecektir ve o kurallarla sava\u015fa girecektir.<\/p>\n \u00d6zg\u00fcrl\u00fck ahlak\u0131n\u0131 ya\u015fam\u0131nda var eden ki\u015finin, kurulu d\u00fczenle, onun yarar de\u011ferleriyle s\u00fcrekli bir kavgay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi zorunlu bir ko\u015ful. Bu da size g\u00f6re \u00f6zg\u00fcr bir bilin\u00e7le m\u00fcmk\u00fcn. Bu, ayn\u0131 zamanda gelece\u011fin yeni insan\u0131n\u0131 bug\u00fcnden kurmakt\u0131r diyebilir miyiz?<\/strong><\/p>\n Elbette. Zaten yetkin bilince ula\u015fm\u0131\u015f insan bug\u00fcnde s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015f insan de\u011fildir. G\u00fcndelik bilin\u00e7le ya\u015fayan insan bug\u00fcnde s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ama yetkin bir bilin\u00e7le ya\u015fayan insan, bug\u00fcnden \u00e7ok ge\u00e7mi\u015fte, ge\u00e7mi\u015ften de \u00e7ok gelecekte ya\u015far. B\u00f6yle bir insan ge\u00e7mi\u015fin de\u011ferlerini gelece\u011fi olu\u015fturmakta bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 olarak al\u0131r. Zaten ge\u00e7mi\u015fle ili\u015fkisi o anlamdad\u0131r, ge\u00e7mi\u015fin gerekli gereksiz olaylar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek de\u011fildir onun amac\u0131. Demek ki geli\u015fmi\u015f bir bilin\u00e7 her zaman ileriye d\u00f6n\u00fck bir bilin\u00e7tir ve gelece\u011fi tasarlayan bir bilin\u00e7tir.\u00a0 \u00d6zg\u00fcrl\u00fck ahlak\u0131, bizi s\u00fcrekli olarak gelece\u011fe a\u00e7ar ve insan\u0131n gelecekte daha mutlu olabilmesinin ko\u015fullar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmaya g\u00f6t\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n Ahlaki de\u011ferlerin estetik de\u011ferlerle ili\u015fkisinden s\u00f6z ettiniz. Bunu biraz daha a\u00e7abilir miyiz?<\/strong><\/p>\n Bildi\u011fimiz gibi ikisi ayr\u0131 alanlar\u2026 Ahlak bir kuralkoyucu aland\u0131r, felsefeye ba\u011fl\u0131d\u0131r, felsefenin y\u00f6ntemleriyle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. \u00c7a\u011fda\u015f anlamda estetikse felsefeden b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kopmu\u015ftur, kendisi bilim olman\u0131n ko\u015fullar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r ve \u00e7a\u011fda\u015f esteti\u011fi laboratuar esteti\u011fi diye anl\u0131yoruz. Fakat her ikisi de insan\u0131 de\u011fer a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele al\u0131rlar. Estetik g\u00fczel \u00e7er\u00e7evesinde ele al\u0131r ama bir estetik\u00e7i istese de istemese de bu g\u00fczel\u2019de, bir iyi\u2019ye do\u011fru yol oldu\u011funu g\u00f6recektir. Ahlak\u00e7\u0131 iyiyi ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir de\u011fer olarak ortaya koydu\u011funda, onun g\u00fczele do\u011fru kaymakta oldu\u011funu g\u00f6recektir. Ahlakla esteti\u011fi tabii ki birbirine kar\u0131\u015ft\u0131rmay\u0131z ama iyi kavram\u0131yla g\u00fczel kavram\u0131 ya\u015fam\u0131n ko\u015fullar\u0131 i\u00e7inde neredeyse birbiriyle \u00f6rg\u00fclenircesine b\u00fct\u00fcnle\u015fmeye do\u011fru gidiyorlar. \u0130yi bir bilin\u00e7 estetikten kopmu\u015f ve ahlaka y\u00f6nelmi\u015f ya da ahlaktan kopmu\u015f ve esteti\u011fe y\u00f6nelmi\u015f bir bilin\u00e7 olamaz. Demek ki y\u00fcce de\u011ferler dedi\u011fimiz de\u011ferler bu iki alanda ger\u00e7ekle\u015firken iki alan\u0131 yo\u011fun bir bi\u00e7imde birbirine yakla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n \u2018Ahlaki davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z ussal m\u0131 duygusal m\u0131 etkilerin belirleyicili\u011findedir\u2019 sorusu, felsefe tarihinde kimi d\u00f6nemler tart\u0131\u015fma konusu oldu. Ahlaki ve estetik de\u011ferlerin birbiriyle ili\u015fkisine bu a\u00e7\u0131dan da bakabiliriz san\u0131r\u0131m.<\/strong><\/p>\n Estetik de\u011ferlerle ahlak de\u011ferleri aras\u0131ndaki ili\u015fki zaten d\u00fc\u015f\u00fcnsellikle duygusall\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcnle\u015fti\u011fi \u00e7er\u00e7evede kendini ortaya kokuyor. Ahlak\u0131n alan\u0131na girdi\u011fimizde de insan\u0131 yaln\u0131zca d\u00fc\u015f\u00fcnsel bir varl\u0131k olarak ele alamay\u0131z. D\u00fc\u015f\u00fcnsel-duygusal bir varl\u0131k olarak ele al\u0131r\u0131z. Esteti\u011fin alan\u0131na girdi\u011fimizde de bu ge\u00e7erlidir. Yani insan\u0131 bir de\u011fer varl\u0131\u011f\u0131 olarak ele alan bu iki alan zaten insan\u0131 bir duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcnce b\u00fct\u00fcn\u00fc olarak de\u011ferlendiriyor, bilimden ve felsefeden farkl\u0131 olarak… Sanat\u0131n ve ahlak\u0131n alan\u0131na girdi\u011fimiz zaman, bilimin ve felsefenin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi duygular\u0131 d\u0131\u015flamak gibi bir \u015fans\u0131m\u0131z yoktur. Burada insan\u0131n ussall\u0131\u011f\u0131n\u0131n duygusall\u0131kla, duygusall\u0131\u011f\u0131n\u0131n ussall\u0131kla b\u00fct\u00fcnle\u015fti\u011fini net olarak g\u00f6rmemiz gerekir.<\/p>\n Sizden yarar de\u011ferleriyle ya\u015fayan ve y\u00fcce de\u011ferlerle ya\u015fayan iki ayr\u0131 insan\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rman\u0131z\u0131 istesek nas\u0131l bir tablo \u00e7izersiniz?<\/strong><\/p>\n Yarar de\u011ferleriyle i\u00e7li d\u0131\u015fl\u0131 olan insan bir kere kendisi i\u00e7in maddi \u00e7\u0131karlar sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fan insand\u0131r. Yani bu adam zengin olmak ister, en pahal\u0131 otomobile sahip olmak ister, yolda giderken \u2018bak falanca bey ge\u00e7iyor\u2019 desinler ister. Yani maddesel olarak elde edilebilecek her \u015feyi elde etmi\u015f olmak ister. Y\u00fcce de\u011ferlere y\u00f6nelen insan \u015funu \u00e7ok iyi bilir ki, yarar de\u011ferleriyle i\u00e7li d\u0131\u015fl\u0131 oldu\u011fu s\u00fcrece y\u00fcce de\u011ferlere ula\u015fma \u015fans\u0131 olmayacakt\u0131r. O y\u00fczden yarar de\u011ferlerinin en az\u0131ndan gereksiz birikimlerinden vazge\u00e7medi\u011fimiz s\u00fcrece y\u00fcce de\u011ferlere ula\u015fma \u015fans\u0131m\u0131z yoktur. Ger\u00e7ek ahlakl\u0131 insanlar\u0131n ve ger\u00e7ek anlamda sanat yapan insanlar\u0131n d\u00fcnya mal\u0131n\u0131 g\u00f6rmeyen insanlar olduklar\u0131n\u0131, zenginliklerle al\u0131\u015fveri\u015fi olmayan insanlar olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131n gere\u011fi iyi paralar kazan\u0131yor olsalar da… Diyelim Picasso gibi\u2026 Picasso para kazanmak i\u00e7in ressam olmad\u0131 ama ressaml\u0131\u011f\u0131 ona para kazanma olana\u011f\u0131n\u0131 getirmi\u015ftir ki her ressam\u0131n ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir sonu\u00e7 de\u011fildir bu. Picasso\u2019nun da paray\u0131 yarar de\u011ferlerine sahip olan insanlar gibi kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7 sanm\u0131yorum.<\/p>\n Y\u00fcce de\u011ferlere sahip insan\u0131 toplumsal ili\u015fkiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan ac\u0131 ve yaln\u0131zl\u0131k bekliyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc o s\u00fcrekli kurulu d\u00fczenle \u00e7at\u0131\u015facakt\u0131r, kurulu d\u00fczenin hor g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc, a\u015fa\u011f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 hatta zararl\u0131 sayd\u0131\u011f\u0131 bir insan olacakt\u0131r. Ama kendiyle ili\u015fkileri i\u00e7inde tam tam\u0131na bir dingin insan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6rne\u011fini olu\u015fturacakt\u0131r. Yani hi\u00e7bir zaman \u00f6l\u00fcmden korkmayan, ya\u015fam\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fcklerinden korkmayan, do\u011fan\u0131n ona g\u00f6sterece\u011fi her ko\u015fulu a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131l\u0131kla kabul eden bir insan tipi olu\u015fturacakt\u0131r.<\/p>\n S\u00f6yle\u015fi: Volkan ALICI<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Af\u015far Timu\u00e7in\u2019le s\u00f6yle\u015fimizde bu kez ahlak \u00fczerinde durduk. G\u00f6renekler ahlak\u0131, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ahlak\u0131, yarar de\u011ferleri, y\u00fcce de\u011ferler gibi kavramlar\u0131 da tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z sohbetimizde ahlaki de\u011ferlerin estetik de\u011ferlerle ili\u015fkisi \u00fczerine de konu\u015ftuk. Bug\u00fcn sizinle ahlak \u00fczerine konu\u015fal\u0131m istiyoruz. \u00d6ncelikle kavramdan ba\u015flayal\u0131m isterseniz. Ahlak nedir? Ahlak davran\u0131\u015flarla ilgili bir bilgi alan\u0131d\u0131r. Felsefenin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturur. Yani felsefenin dallar\u0131ndan biri […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[79],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1592","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-afsar-timucin"},"yoast_head":"\n