{"id":1594,"date":"2010-01-13T01:00:00","date_gmt":"2010-01-12T22:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/"},"modified":"2010-01-13T01:00:00","modified_gmt":"2010-01-12T22:00:00","slug":"felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/","title":{"rendered":"Felsefedeki \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn nedeni sermayeci d\u00fczenin bask\u0131lar\u0131d\u0131r \/ Af\u015far T\u0130MU\u00c7\u0130N"},"content":{"rendered":"

<\/strong><\/p>\n

Felsefe eski\u00e7a\u011flardan bug\u00fcne de\u011fi\u015fik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 kazanarak geldi. \u00c7e\u015fitli d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler ya\u015fad\u0131. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndaki temel nitelikleri ve ayr\u0131mlar\u0131 \u00f6zetleyebilir miyiz?<\/strong><\/p>\n

Felsefe tarihindeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler, daha genel olarak al\u0131rsak, yani sadece felsefeyle s\u0131n\u0131rlamazsak, bilimi ve sanat\u0131 da i\u00e7ine koyarsak, ,b\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihindeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler, ya\u015famsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin bir sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. ani o temel tart\u0131\u015fma vard\u0131r; altyap\u0131 m\u0131 \u00fcstyap\u0131y\u0131 \u00fcstyap\u0131 m\u0131 altyap\u0131y\u0131 belirler diye.<\/p>\n

Asl\u0131nda hepsi birbirini belirliyor. \u0130nsan ya\u015fam\u0131 bir b\u00fct\u00fcn. Ya\u015fam d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fck\u00e7e d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor, d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fck\u00e7e ya\u015fam d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Ya\u015fam d\u00f6n\u00fc\u015fmezse bir Bacon, bir Descartes olmazd\u0131 ama bir Bacon ve Descartes olmasayd\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcncenin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri olmazd\u0131. Ger\u00e7i ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 s\u00fcrekli olarak d\u00fc\u015f\u00fcnceleri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcrken d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ortaya koyacak insanlar nas\u0131lsa geliyor ama yine de ki\u015filerin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131yla onlar\u0131 alg\u0131l\u0131yoruz, ki\u015filerin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131yla onlar bize sunulmu\u015f oluyor. Dolay\u0131s\u0131yla \u015f\u00f6yle bir ayr\u0131m yapabiliriz; Eski\u00e7a\u011f\u0131 ikiye b\u00f6lmemiz gerekir: Yunan’dan \u00f6nceki eski\u00e7a\u011f, ki bu mitoloji eski\u00e7a\u011f\u0131d\u0131r, deyim yerindeyse. Yunan-Latin eski\u00e7a\u011f\u0131 da ondan sonra geliyor. Yunan-Latin eski\u00e7a\u011f\u0131, insan\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve insan de\u011ferlerinin ortaya konulmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131 enine boyuna tart\u0131\u015fan bir d\u00f6nem. Gerek Yunan’da filozoflar, gerek daha sonra Roma’da \u00f6zellikle Stoa filozoflar\u0131, ‘insan nedir’ sorusunu ve bununla birlikte ‘insan ne olmal\u0131d\u0131r’ sorusunu enine boyuna tart\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Ama Orta\u00e7a\u011f de\u011fi\u015fik bir ya\u015fam bi\u00e7imi getirince d\u00fc\u015f\u00fcncede de\u011fi\u015fiklikler olmu\u015ftur. Orada daha \u00e7ok daha soyutlay\u0131c\u0131 ve tam anlam\u0131nda dinsel bir d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Kald\u0131 ki orada b\u00fct\u00fcn Orta\u00e7a\u011f’\u0131 ayn\u0131 b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde g\u00f6rmemiz do\u011fru olmaz. Orta\u00e7a\u011f’\u0131n birinci d\u00f6nemi h\u0131ristiyan dogmalar\u0131n\u0131n belirleyicili\u011fi alt\u0131nda Platon felsefesinin bir t\u00fcr yorumunu getirmi\u015ftir. Bu d\u00f6nemde Aziz Augustinus belirleyidir. \u0130kinci d\u00f6nem, us\u00e7u d\u00f6nemdir ve Aristoteles\u00e7i bir \u00e7izgide geli\u015fmi\u015ftir. O da Aziz Anselmus’tan ba\u015flayan ve Aziz Tommaso’da biten bir d\u00f6nemdir. Yani skolastik d\u00f6nemdir. Genelde Orta\u00e7a\u011f dedikleri zaman insanlar b\u00fct\u00fcn Orta\u00e7a\u011f’\u0131n skolastik d\u00fc\u015f\u00fcnceyle belirgin oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. Kald\u0131 ki de\u011fildir. 11.-12. y\u00fczy\u0131ldan sonra geli\u015fen d\u00fc\u015f\u00fcnceye skolastik demek gerekir. Skolastik d\u00fc\u015f\u00fcnceyi R\u00f6nesans d\u00fc\u015f\u00fcncesi izler. R\u00f6nesans d\u00fc\u015f\u00fcncesinin temel \u00f6zelli\u011fi insanc\u0131l\u0131kt\u0131r. \u0130nsanc\u0131l\u0131k, bir t\u00fcr dinsel d\u00fc\u015f\u00fcnceyi yoksama tutumunu ortaya koyar. Bu tutum i\u00e7inde eski\u00e7a\u011f\u0131n de\u011ferlerine, Yunan-Latin de\u011ferlerine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc temel al\u0131r. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f i\u00e7inde d\u00fc\u015f\u00fcncenin kendini yeniden yaratmas\u0131 s\u00fcre\u00e7leri ya\u015fan\u0131r, ondan sonra da b\u00fcy\u00fck felsefeler d\u00f6nemi gelir. B\u00fcy\u00fck felsefeler d\u00f6nemi, 17., 18. ve 19. y\u00fczy\u0131llar\u0131 kapsayan d\u00f6nemdir. \u00d6zellikle felsefede dizgeci d\u00f6nem 17. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Yani Bacon’la ba\u015flayan ve Descartes’le, Spinoza ve Leibniz’le s\u00fcren bir d\u00f6nemdir. 18. y\u00fczy\u0131l daha \u00e7ok Ayd\u0131nlanman\u0131n ve tabii ki Kant’\u0131n belirleyici\u011fi alt\u0131nda ge\u00e7mi\u015ftir. Kant’\u0131 d\u0131\u015fta tutarsak Frans\u0131z ayd\u0131nlanmac\u0131lar\u0131 felsefeyi daha y\u00fczeysel bir anlamda geli\u015ftirdiler. Yani daha siyasi bir felsefe anlay\u0131\u015f\u0131 geli\u015ftirdiler deyim yerindeyse. \u015e\u00f6yle de diyebiliriz: felsefeyi toplum i\u00e7in kullanan insanlar oldular bir bak\u0131ma. 19. y\u00fczy\u0131l ise tam tam\u0131na bir bilim \u00e7a\u011f\u0131 oldu ve felsefe s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya bilime yakla\u015ft\u0131. Bir anlamda Bacon’un bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde geli\u015fen bu yeni d\u00fc\u015f\u00fcnce, bilimle felsefenin b\u00fct\u00fcnle\u015fmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem oldu. <\/p>\n

Ya 20. y\u00fczy\u0131l?<\/strong><\/p>\n

20. y\u00fczy\u0131l tabii ki enine boyuna \u00e7ok uzun konu\u015fulabilir ama \u00e7ok da\u011f\u0131n\u0131k bir d\u00f6nemdir ve felsefede bana sorarsan b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131larla dolu bir d\u00f6nem de\u011fildir. Bence 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131ndan sonra hatta 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131ndan sonra felsefede \u00f6znelcili\u011fe y\u00f6nelik geli\u015fimler olmu\u015ftur ve bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f d\u00f6nemi ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r ve gene bence o d\u00fc\u015f\u00fc\u015f d\u00f6nemi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. <\/p>\n

Buray\u0131 tekrar konu\u015furuz ama tekrar Eski\u00e7a\u011f’a d\u00f6nersek, eski\u00e7a\u011f felsefesi bize ne kazand\u0131rd\u0131, bunu biraz a\u00e7abilir miyiz?<\/strong><\/p>\n

Eski\u00e7a\u011f felsefesinin en parlak d\u00f6nemi (M.\u00d6) 5. ve 4. y\u00fczy\u0131llard\u0131r. \u00d6zellikle 4. y\u00fczy\u0131l bize iki \u00f6enmli filozofu getirdi: Platon ve Aristoteles. Burada deyim yerindeyse temel insan sorunlar\u0131 ortaya konmu\u015f ve tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsan sorunlar\u0131 dedi\u011fim zaman yaln\u0131zca insan\u0131 sorun eden bir felsefi bak\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnmeyelim, insan\u0131n t\u00fcm sorunlar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131rken onu evrende bir varl\u0131k olarak alan ve inceleyen felsefelerdir bu felsefeler. Platon daha \u00fclk\u00fcc\u00fc \u00e7er\u00e7evede, Aristoteles daha ger\u00e7ek\u00e7i \u00e7er\u00e7evede b\u00fct\u00fcn insan sorunlar\u0131n\u0131 enine boyuna tart\u0131\u015fan felsefeler kurdular. Daha do\u011frusu bir anlamda insan\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcyle bize g\u00f6steren felsefeler ortaya koydular. Tabii i\u015fin bilimsellikle ilgili yan\u0131n\u0131 ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman bug\u00fcn onlar\u0131n ortaya koydu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015flerin pek \u00e7o\u011funun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. \u0130\u015fte Aristoteles ne der: Bir ta\u015f\u0131 havaya at\u0131yoruz, yere d\u00fc\u015f\u00fcyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc her \u015fey kendi do\u011fal yerini arzular der. \u00c7\u00fcnk\u00fc yer\u00e7ekimini a\u00e7\u0131klayamam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n unutulmas\u0131, g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken, art\u0131k eskimi\u015f bilgiler oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek yanlg\u0131ya d\u00fc\u015feriz. D\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131nda her bilgi, bir \u00f6nceki bilginin bir sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kar. Dolay\u0131s\u0131yla as\u0131l kaynaklara inmezsek daha sonraki d\u00fc\u015f\u00fcnceleri kavramam\u0131z olas\u0131 de\u011fildir. Yani felsefe \u00f6\u011frenmeye niyetli bir ki\u015finin \u00f6ncelikle eski\u00e7a\u011fla i\u015fe ba\u015flamas\u0131, hatta Platon’dan da \u00f6nceye gitmesi gerekir. Ama Platon’u ve Aristoteles’i kavramadan felsefe biliyorum demek pek kolay g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor bana. Daha sonra Stoa fiozoflar\u0131 do\u011fa incelemesini bir yana b\u0131rakarak, salt insan sorunlar\u0131na y\u00f6neldiler. Ger\u00e7i do\u011fayla ilgili a\u00e7\u0131klamalar\u0131 da vard\u0131 ama \u00e7ok \u00f6nemli bir yer tutmaz bu a\u00e7\u0131klamalar. Neyi bize getirdiler, bu \u00e7ok \u00f6nemli:Toplumsal insan fikrini getirdiler. Stoa felsefesine kadar toplumsall\u0131k fikri belirgin de\u011fildi. Ahlak tam tam\u0131na bireysel bir ahlakt\u0131 ve her ki\u015fi kendi olarak sorun edilebiliyordu ahlak alan\u0131nda. Ama y\u00fck\u00fcml\u00fc insan fikri, ba\u015fkalar\u0131na sorumlu insan, ba\u015fkalar\u0131ndan sorumlu insan fikri Stoa felsefesiyle gelmi\u015ftir ki bu fikir, do\u011frudan do\u011fruya bizi Frans\u0131z Devrimi’nin ama\u00e7lar\u0131na kadar g\u00f6t\u00fcrebilen bir fikirdir diyebiliriz. \u015e\u00f6yle s\u00f6yleyelim daha a\u00e7\u0131k olarak: Frans\u0131z Devrimi’nin temel g\u00f6r\u00fc\u015flerini ortaya koyan Ayd\u0131nlanmac\u0131lar bir anlamda Stoa filozoflar\u0131n\u0131n \u00fclk\u00fcs\u00fcn\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirmeye y\u00f6nelmi\u015flerdir. Zaten \u015funu unutmamak gerekir: R\u00f6nesans’la ba\u015flayan ‘yeniden do\u011fu\u015f’ devinimi, her ne kadar Aristoteles, Platon veya daha ba\u015fkalar\u0131 gibi bir d\u00fc\u015f\u00fcnce kayna\u011f\u0131na y\u00f6nelmi\u015f de olsalar burada g\u00f6zden uzak tutulmamas\u0131 gereken \u00fc\u00e7 temel kaynak daha vard\u0131r: Bunlardan biri, Epikuros’un hazc\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r, di\u011feri Stoa’n\u0131n us\u00e7ulu\u011fudur, \u00f6teki de Pyrrhon’un ku\u015fkuculu\u011fudur. <\/p>\n

S\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz d\u00f6nemlerin, yani felsefenin \u00e7ocukluk d\u00f6nemlerinin yo\u011fun metafizik a\u00e7\u0131klamalarla belirgin oldu\u011funu, metafizik d\u00fc\u015f\u00fcncenin, \u00e7ok zaman felsefi ara\u015ft\u0131rman\u0131n temel e\u011filimi ya da vazge\u00e7ilmez konusu gibi ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorsunuz bir yaz\u0131n\u0131zda. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde metafizi\u011fe y\u00fcklenen olumsuz anlam\u0131 da g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmadan bunlara a\u00e7\u0131kl\u0131k getirebilir miyiz?<\/strong><\/p>\n

Metafizik demek fizi\u011fi a\u015fan demektir. Felsefe her an fizi\u011fi a\u015fmakta kendi ama\u00e7lar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek ister. Yani felsefe her zaman metafizik yapmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Metafizik yapmadan felsefe yapamazs\u0131n\u0131z, zihin \u00f6tesine ge\u00e7meden felsefe yapamazs\u0131n\u0131z. Felsefe yapmak biraz \u00f6ng\u00f6rmektir. Diyeceksiniz ki, yan\u0131lmaz m\u0131 filozof burada, elbette yan\u0131l\u0131r. Bilim adam\u0131 yan\u0131lmak istemez ama felsefe adam\u0131 o kadar da korkmaz yan\u0131lmaktan. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6nemli olan sa\u011fl\u0131kl\u0131 bi\u00e7imde d\u00fc\u015f kurmakt\u0131r, d\u00fc\u015f kurmazsak ger\u00e7ekli\u011fi yeniden kurmak gibi bir \u00e7abay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiremeyiz. Genellikle metafizik s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00fcst\u00fcne gidenler onun ne anlama geldi\u011fini pek bilmezler ya da onun \u00e7ok k\u00f6t\u00fc kullan\u0131mlar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutarlar. Metafizi\u011fi elbette, d\u00fcnyadan iyice uzakla\u015farak umulmad\u0131k \u015feyler d\u00fc\u015f\u00fcnme alan\u0131 olarak da d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz ama ger\u00e7ek anlamda metafizik, yani sa\u011fl\u0131kl\u0131 metafizik, olan’dan giderek olas\u0131y\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi gerektirir. Nitekim 17. y\u00fczy\u0131lla ba\u015flayan yeni d\u00fc\u015f\u00fcnce devinimleri eski felsefelerden ayr\u0131 olarak olan’la yetinmemi\u015flerdir, olas\u0131y\u0131 konu edinmi\u015flerdir. Olas\u0131’n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131na girmesi zaten d\u00fc\u015f\u00fcncenin yarat\u0131c\u0131 verimlili\u011fini ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Metafizik yapmadan ne bilim yapabiliriz ne sanat yapabiliriz ne de felsefe yapabiliriz. Metafizik bir anlamda tasarlaman\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc olu\u015fturur. Yeter ki sa\u011fl\u0131kl\u0131, ussal bir temele dayal\u0131 olsun.\u00a0\u00a0 <\/p>\n

Felsefe tarihinde en etkili olmu\u015f filozoflar\u0131n ilki Sokrates. Ard\u0131ndan onun \u00f6\u011frencisi Platon’la kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Platon’la birlikte de Aristoteles… Felsefe alan\u0131na Sokrates’ten sonra y\u00fczy\u0131llarca \u00f6zellikle bu iki filozof, onlar\u0131n bilgikuramlar\u0131 egemen oluyor. Nas\u0131l oluyor da y\u00fczy\u0131llarca etkili olabiliyorlar?<\/strong><\/p>\n

Bunun asl\u0131nda birka\u00e7 nedeni var: Birinci neden, bu iki filozofun, hatta Sokrates’i de katarsak bunlara, bu \u00fc\u00e7 filozofun insan sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7ok k\u00f6kl\u00fc bi\u00e7imde ortaya koymalar\u0131… Bunlar\u0131n uzun y\u00fczy\u0131llar boyu varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmelerinin nedeni de ard\u0131ndan gelen felsefelerin zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. 17. y\u00fczy\u0131lda Gassendi bunu \u00e7ok g\u00fczel ortaya koydu: Aristoteles bu kadar kadar uzun s\u00fcre egemen olduysa, bunu Aristoteles’in g\u00fcc\u00fcne de\u011fil de ard\u0131llar\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcne ba\u011flamam\u0131z gerekir dedi. \u00c7\u00fcnk\u00fc felsefenin h\u0131zl\u0131 geli\u015fim d\u00f6nemlerinde bir filozofun \u00f6yle on y\u00fczy\u0131l, onbe\u015f y\u00fczy\u0131l etkili olabildi\u011fini g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Mesela Descartes 17. y\u00fczy\u0131lda etkili oluyor ama hemen ard\u0131ndan Descartes ele\u015ftirileri geliyor. Spinoza etkili oluyor ama hemen ard\u0131ndan ba\u015fka felsefeler geliyor. Yani \u00f6yle bir filozofun y\u00fczy\u0131llarca egemen olmas\u0131, saltanat\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi art\u0131k olas\u0131 de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc art\u0131k b\u00fcy\u00fck felsefeler \u00e7a\u011f\u0131na girilmi\u015ftir ve bu b\u00fcy\u00fck felsefeler \u00e7a\u011f\u0131nda birbirleriyle kar\u015f\u0131tla\u015f\u0131yor da olsa bir \u00e7a\u011f\u0131 d\u0131\u015fla\u015ft\u0131ran, a\u00e7\u0131klayan, anlamland\u0131ran g\u00f6r\u00fc\u015fler ortaya konmu\u015ftur. Yani Platon’la Aristoteles’in \u00e7ok uzun s\u00fcren saltanat\u0131 belki de Orta\u00e7a\u011f h\u0131ristiyan felsefelerinin \u00e7ok etkisiz olmas\u0131yla a\u00e7\u0131klanabilir. <\/p>\n

\u00c7ok iddial\u0131 s\u00f6zler de edilmedi de\u011fil bu konuda. \u00d6rne\u011fin Whitehead, “Felsefe tarihi, Platon’a d\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015f dipnottan ibarettir” diyordu. Bu t\u00fcr s\u00f6zlere ne diyorsunuz?<\/strong><\/p>\n

Bu, Platon’un felsefede her anlama geldi\u011fini g\u00f6steren bir a\u00e7\u0131klama. Tabii ki \u00e7ok anlams\u0131z bir abartmad\u0131r. Yani, ‘Platon her \u015feyi s\u00f6yledi, kalanlar\u0131 da s\u00f6yler gibi yapt\u0131lar.’ Nas\u0131l olabilir bu, tarih bilinci olan bir insan\u0131n bunu s\u00f6ylemesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Ama 19. y\u00fczy\u0131ldan sonraki felsefelerde b\u00f6yle olur olmaz g\u00f6r\u00fc\u015flerle \u00e7ok kar\u015f\u0131la\u015fabilirsiniz. Bu y\u00fczden ben kendimi hep 19. y\u00fczy\u0131lda tak\u0131lm\u0131\u015f kalm\u0131\u015f biri olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcm. Platon’un \u00f6nemini g\u00f6rmemek de\u011fil tabii bu, ama d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihi i\u00e7inde bir filozofu \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131p da (Marks da olabilir bu, Platon da, Descartes da) \u00f6b\u00fcrlerini a\u015fa\u011f\u0131ya itmek hi\u00e7 de bilin\u00e7li bir insan\u0131n yapabilece\u011fi bir \u015fey de\u011fil.\u00a0 <\/p>\n

Felsefe Yeni\u00e7a\u011f’\u0131n ba\u015flar\u0131na kadar, bug\u00fcnk\u00fc anlamda t\u00fcm bilimleri ve bilgi alanlar\u0131n\u0131 i\u00e7eriyordu. Bu bak\u0131\u015f \u00e7a\u011f\u0131n ba\u015flar\u0131nda de\u011fi\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Bir ayr\u0131\u015fma ya\u015fand\u0131 ve felsefeden yeni bilimler do\u011fdu. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm nas\u0131l oldu?<\/strong><\/p>\n

As\u0131l sorun, felsefenin b\u00fct\u00fcn bilgi alanlar\u0131ndan sorumlu olamayaca\u011f\u0131n\u0131 insanl\u0131\u011f\u0131n kavram\u0131\u015f olmas\u0131 sorunudur. Neden b\u00f6yle bir ayr\u0131mla\u015fma oldu? Felsefenin uzun y\u00fczy\u0131llar boyu kendi kanatlar\u0131 alt\u0131nda tutup sorumlusu olmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bilgi alanlar\u0131 y\u00f6ntemlerini ve konular\u0131n\u0131 belirleyerek deney bilimlerine d\u00f6n\u00fc\u015fmeye ba\u015flad\u0131lar. Yani felsefeyle ba\u011flar\u0131n\u0131 kopard\u0131lar, felsefenin ilkeleriyle kimya yapmak, g\u00f6kbilim ya da\u00a0 fizik yapmak olas\u0131 de\u011fildi. Sorunu bir anlamda Galilei Galileo’ya g\u00f6t\u00fcrmek gerekir. O, “Do\u011fa, matematik diliyle yaz\u0131lm\u0131\u015f bir kitapt\u0131r” dedi. Bununla \u015funu demek istiyordu: biz bilimsel do\u011frular\u0131 ancak matematiksel bir \u00e7er\u00e7evede do\u011fru olarak kavrayabilir ve a\u00e7\u0131klayabiliriz. Bu bir anlamda bilimselli\u011fin metafizikten fizi\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fmesi anlam\u0131na gelir. Demek ki bundan sonra bilimler \u00f6zerkliklerini ilan ettiler ve kendi ba\u015flar\u0131na varolu\u015flar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler \u00e7\u00fcnk\u00fc kendi konular\u0131n\u0131 sa\u011flam bir bi\u00e7imde belirlediler, kendi y\u00f6ntemlerini ortaya koydular. Felsefeye gereksinimleri kalmad\u0131 m\u0131, elbette kald\u0131. Felsefeden daha b\u00fct\u00fcnle\u015ftirici bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sahip olman\u0131n ko\u015fullar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeye her zaman gereksinimleri vard\u0131 ama felsefenin y\u00f6ntemleriyle d\u00fc\u015f\u00fcnmeleri art\u0131k olas\u0131 de\u011fildi. Estetik bile bir zaman sonra felsefeden koptu, felsefenin y\u00f6ntemlerini b\u0131rak\u0131p kendi y\u00f6ntemlerini edindi. Yani hi\u00e7 ummad\u0131\u011f\u0131m\u0131z alanlar, mant\u0131k, ruhbilim ve toplumbilim bilime d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcler. Hatta \u00f6zellikle ruhbilimin bilim olamayaca\u011f\u0131 konusunda b\u00fcy\u00fck inan\u00e7lar da vard\u0131. Mesela Kant, Auguste Comte, ruhbilimin bilim olabilece\u011fini hi\u00e7bir zaman d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015flerdir. Ama birdenbire 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7eyre\u011finde Wundt, ruhbilimi laboratuvara sokunca tablo ba\u015ftan ba\u015fa de\u011fi\u015fti. Demek ki bilimler bundan sonra felsefeden beslenmek yerine kendi olanaklar\u0131yla kendilerini varetmek durumunda kald\u0131lar. O \u00e7er\u00e7evede felsefenin y\u00f6ntemleri art\u0131k yetmez oldu. \u00c7\u00fcnk\u00fc felsefenin y\u00f6ntemleri deyince akl\u0131m\u0131za ne geliyor, ussal d\u00fc\u015f\u00fcnce… Ussal d\u00fc\u015f\u00fcnce bilimi bilim yapmaya yetmez. Ne gerekir, ayr\u0131ca y\u00f6ntem gerekir. Zaten 17. y\u00fczy\u0131l\u0131n y\u00f6ntem y\u00fczy\u0131l\u0131 olmas\u0131 bir anlamda bilimlerin kendilerini \u00f6zerk bi\u00e7imde temellendirmeleriyle ilgilidir.\u00a0 <\/p>\n

Bu ayr\u0131\u015fman\u0131n, bilimlerin \u00f6zerkle\u015fmesinin felsefe a\u00e7\u0131s\u0131ndan sonucu ne oldu?<\/strong><\/p>\n

Felsefe a\u00e7\u0131s\u0131ndan sonucun iyi olmas\u0131 gerekirdi. \u0130yi oldu diyebiliyor muyum, diyemiyorum. Ama bunu \u015funa benzetebiliriz: 12 tane \u00e7ocu\u011fu olan bir baba, \u00e7ocuklar\u0131 i\u015f bulup ya da kocaya var\u0131p evden ayr\u0131ld\u0131k\u00e7a ferahlam\u0131\u015ft\u0131r. Biz diyemeyiz ki bu adam 12 \u00e7ocu\u011funun ayr\u0131lmas\u0131yla bitti, t\u00fckendi… Tersine, huzur i\u00e7ine girdi. ‘Oh ne g\u00fczel, hayat g\u00fczelmi\u015f, ben onlars\u0131z da olabiliyorum’ gibi. Bu \u015fu demektir: felsefe kendi \u00fczerine d\u00fc\u015fmeyen sorunlarla u\u011fra\u015fmay\u0131 b\u0131rak\u0131p ger\u00e7ek anlamda kavramsal insan ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yapma rahatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hatta hakk\u0131n\u0131 kazand\u0131. Ama bu hakk\u0131 iyi kulland\u0131 m\u0131, bilemiyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n felsefe d\u00fcnyas\u0131 bana g\u00f6re son derece karga\u015f\u0131k ve yetersizdir. Felsefenin bilimlerden kurtulmakla \u00e7ok \u015fey kazand\u0131\u011f\u0131 inanc\u0131nda de\u011filim ama bu, felsefenin art\u0131k i\u015flevini yitirdi\u011fi anlam\u0131na da gelmez. Bunun ba\u015fka nedenleri de vard\u0131r. Bunun nedenlerinin ba\u015f\u0131nda, sermayeci ya\u015fam d\u00fczeninin d\u00fc\u015f\u00fcnceye yapt\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck bask\u0131lar gelir. \u00d6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnebilme ko\u015fullar\u0131 var olmu\u015f olsayd\u0131 bug\u00fcn felsefenin anlam\u0131 \u00e7ok daha farkl\u0131 olacakt\u0131.\u00a0 <\/p>\n

O halde bu s\u00f6ylediklerinizden sonra, ‘ya\u015fanan \u00f6zerkle\u015fmeyle birlikte felsefe hangi sorulara y\u00f6neldi’ diye bir sormak da pek anlaml\u0131 olmaz…<\/strong><\/p>\n

Neden olmas\u0131n, olur. Eski filozof tipi bir kere ortadan kalkt\u0131. Dizgesel bak\u0131\u015f bi\u00e7imi k\u00f6kten da\u011f\u0131ld\u0131. Filozof dedi\u011fimiz adamlar \u00e7e\u015fitli konularda \u00e7e\u015fitli kitaplar yazan insanlar oldular. Bunlar\u0131n \u00e7o\u011funun temel felsefi g\u00f6r\u00fc\u015fleri de belirgin de\u011fildir. Ger\u00e7ekte her felsefe anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n temelinde bir bilgikuram\u0131 olmas\u0131 gerekirken bu filozoflar bilgikuram\u0131yla da u\u011fra\u015fmazlar. \u0130\u00e7lerinde toplum ele\u015ftiricisi olanlar vard\u0131r, insan\u0131 en genel \u00e7er\u00e7evede ele alanlar vard\u0131r.\u00a0 <\/p>\n

Kimler mesela?<\/strong><\/p>\n

B\u00fct\u00fcn 20. y\u00fczy\u0131l filozoflar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Varolu\u015f\u00e7ular mesela… Ya da Horkheimer, Wittgenstein, Sartre, Gabriel Marcel, Karl Jaspers, pek \u00e7ok ad sayabiliriz. Hatta Bergson diyebiliriz, Husserl diyebiliriz. B\u00fct\u00fcn bu filozoflar, bana sorarsan felsefenin \u00f6z\u00fcnden koptular. Yani yapt\u0131klar\u0131 \u015fey, felsefi konulara \u00e7ok genel bir yakla\u015f\u0131md\u0131. Bunlar\u0131n \u00e7o\u011funun da ne dedi\u011fi anla\u015f\u0131lmaz. Aralar\u0131nda ne dedi\u011fi anla\u015f\u0131lan adam say\u0131s\u0131 son derece azd\u0131r. Diyebilirler ki, ‘bu adamlar o kadar derindiler ki, bizim onlar\u0131 kavramam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil’… Ben buna kesinlikle kat\u0131lm\u0131yorum, en zor d\u00fc\u015f\u00fcnce bile basit bir dille insanlara ula\u015ft\u0131r\u0131labilir. Bana kal\u0131rsa bunlar, Nietzsche’nin dedi\u011fi gibi, ‘derin g\u00f6r\u00fcnmek i\u00e7in sular\u0131n\u0131 buland\u0131r\u0131yorlar.’ <\/p>\n

Siz 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n en etkili d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinden birinin Marks oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorsunuz. Fakat Marks’tan sonra felsefede bir da\u011f\u0131lma ve \u00e7e\u015fitlilenme d\u00f6nemine girildi\u011fini, \u00f6znellik y\u00f6neliminin a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131n\u0131 da vurguluyorsunuz. Bunun nedenlerini biraz daha a\u00e7abilir miyiz? <\/strong><\/p>\n

Marks’\u0131 ben hi\u00e7bir zaman tek b\u00fcy\u00fck filozof gibi alg\u0131lamad\u0131m. O g\u00f6zle felsefeye bakarsak felsefe tarihini yanl\u0131\u015f anlama gibi bir s\u0131k\u0131nt\u0131ya d\u00fc\u015feriz. Marks’\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli bir filozof oldu\u011funu biliyorum ama Auguste Comte’un da \u00e7ok \u00f6nemli bir filozof oldu\u011funu biliyorum. Kant’\u0131n da \u00e7ok \u00f6nemli bir filozof oldu\u011funu biliyorum, kafama ters gelmekle birlikte Hegel’in de \u00f6nemli bir filozof oldu\u011funu biliyorum. Demek ki, b\u00fcy\u00fck felsefeler d\u00f6nemi ya\u015fand\u0131. Bu d\u00f6nemden sonra bir \u00e7\u00f6kme oldu. Bu \u00e7\u00f6kmede Marks’\u0131n katk\u0131s\u0131n\u0131n oldu\u011funu sanm\u0131yorum. Bu \u00e7\u00f6kmenin temel nedeni, az \u00f6nce de s\u00f6yledi\u011fimiz gibi, sermayeci d\u00fczenin d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00fczerindeki yo\u011fun bask\u0131lar\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle Lucas, bunu tarih vererek bildirir: 1918’den sonra yeni d\u00fczen \u00f6yle bir bi\u00e7imde bast\u0131rd\u0131 ki felsefenin \u00fcst\u00fcne, art\u0131k felsefe felsefe olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131 diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. 1918 diye kesin bir tarih verilebilir mi bilmiyorum ama ondan sonra felsefe filozoflar\u0131n elinden \u00e7\u0131kt\u0131. Kimlerin eline d\u00fc\u015ft\u00fc, felsefe filozoflar\u0131n\u0131n eline d\u00fc\u015ft\u00fc. Felsefe filozofundan filozof olmaz. D\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir yerinde felsefe profes\u00f6rleri filozofluk yapmaz, yapamazlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar devletin adam\u0131d\u0131rlar. Vaktiyle 17. y\u00fczy\u0131lda Spinoza, basit bir g\u00f6zl\u00fck cam\u0131 yontucusuydu, bir soka\u011f\u0131n k\u00f6\u015fesinde k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck bir tezgah\u0131 vard\u0131, orda g\u00f6zl\u00fck cam\u0131 cilal\u0131yordu. Heidelberg \u00dcniversitesi’nden \u00f6neri geldi, ‘sana k\u00fcrs\u00fc verelim’ diye. ‘Ben filozof olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum, felsefe profes\u00f6r\u00fc olmak gibi bir hevesim yok’ diyerek, onca yoksul ya\u015fam i\u00e7inde bu \u00f6neriyi geri \u00e7evirdi. Demek ki, felsefe yapabilmek i\u00e7in \u00f6zg\u00fcr bir bilince sahip olmak gerekir. Diyeceksin ki, 19. y\u00fczy\u0131l filozoflar\u0131 \u00f6zg\u00fcr bir bilince mi sahiptiler. \u015eu anlamda sahiptiler, d\u00fczenin b\u00fct\u00fcn a\u011f\u0131r bask\u0131lar\u0131na dayanmay\u0131 bildiler. Mesela Auguste Comte, yar\u0131 a\u00e7 yar\u0131 tok ya\u015fad\u0131 ve Stuart Mill’in \u0130ngiltere’den yollad\u0131\u011f\u0131 paralarla ya\u015famaya ya\u015fad\u0131. Marks, Engels’in, babas\u0131n\u0131n fabrikas\u0131ndan kazand\u0131\u011f\u0131 paralar\u0131 ona yollamas\u0131yla ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebildi. Ba\u015fka filozoflar\u0131n da ba\u015fka benzer \u00f6zellikleri oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Ya da Descartes gibi soydan zengin olabilir bir ki\u015fi, ya da Leibniz gibi daha olanakl\u0131 bir \u00e7evrenin insan\u0131 olabilir. Ama bu insanlar hi\u00e7bir zaman kendilerine yap\u0131lan bask\u0131lar\u0131 ho\u015fg\u00f6rebilecek, daha do\u011frusu benimseyebilecek ve bu bask\u0131lar\u0131n alt\u0131nda ezilecek insanlar olmad\u0131lar. Yani filozof kimliklerini sonuna kadar korudular. Ama 20. y\u00fczy\u0131lla birlikte sermaye d\u00fczeni felsefeyi s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ele ge\u00e7irdi ve s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya denetlemeye ba\u015flad\u0131. Yaln\u0131z felsefeyi de\u011fil, bilimi ve sanat\u0131 da s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya denetledi. Felsefenin \u00f6l\u00fcm\u00fc bence, bu a\u011f\u0131r bask\u0131lara felsefe adamlar\u0131n\u0131n dayanamamas\u0131yla olu\u015ftu. <\/p>\n

Uluslararas\u0131 felsefe toplant\u0131lar\u0131, kongreleri yap\u0131l\u0131yor… Ba\u015fta akademi \u00e7evresi ve felsefe \u00f6\u011frencileri olmak \u00fczere felsefeyle ilgili geni\u015f bir kesim Derrida, Zizek, Deleuze, Baudrillard gibi son d\u00f6nem pop\u00fcler yazarlara epey ilgi g\u00f6steriyor. Buradan yola \u00e7\u0131karak, felsefenin bug\u00fcn d\u00fcnyadaki yerini nas\u0131l tan\u0131ml\u0131yorsunuz?<\/strong><\/p>\n

Bug\u00fcnk\u00fc tablo tabii ki biraz \u00fcz\u00fcc\u00fc bir tablodur. Gen\u00e7 insanlar kendilerine filozof diye sunulan insanlar\u0131 ciddiye al\u0131yorlar. Bizim gen\u00e7li\u011fimizde de varolu\u015f\u00e7u felsefe \u00e7ok ra\u011fbetteydi. Pek \u00e7ok arkada\u015f\u0131m\u0131z varolu\u015f\u00e7u felsefenin yolundan gitmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Fakat b\u00fct\u00fcn bu felsefelerin insan sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde k\u00f6kl\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler yapabilecek g\u00fc\u00e7te olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Yani bir kere bunlar\u0131n her birinin bir felsefe ad\u0131 alt\u0131nda toplanabilecek bir b\u00fct\u00fcnsel bilgi birikimi yoktur. Genelde s\u00f6z\u00fc hi\u00e7 anla\u015f\u0131lmayan ya da azbu\u00e7uk anla\u015f\u0131lan bir tak\u0131m adamlar birtak\u0131m insan sorunlar\u0131 \u00fczerine ileri geri konu\u015furlar. Bu da tabii ki art\u0131k k\u00fclt\u00fcr plan\u0131nda b\u00fct\u00fcn verimini yitirmi\u015f olan sermaye d\u00fczeninin i\u015fine gelen bir durumdur. O y\u00fczden felsefe kongreleri yap\u0131l\u0131r, d\u00fcnyan\u0131n her yerinden kendine filozof diyen birtak\u0131m insanlar gider ba\u015fka topraklarda konu\u015fmalar yaparlar, ama ger\u00e7ek anlamda felsefi etkinlik tarihe g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr diyebilirim. Gen\u00e7 insanlar, bug\u00fcn bu filozof dedikleri insanlarla u\u011fra\u015f\u0131rken, bir moday\u0131 yerine getiriyorlar. Ama hi\u00e7bir zaman k\u00f6kl\u00fc insan sorunlar\u0131na y\u00f6nelmek gibi bir e\u011filimleri de yok. Tabii hepsi i\u00e7in ayn\u0131 \u015feyleri s\u00f6yleyemem ama oldu\u011fu zaman da do\u011frudan do\u011fruya felsefe tarihine y\u00f6neliyorlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc felsefe tarihine y\u00f6nelmeden, d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihine y\u00f6nelmeden son zamanda ad\u0131 filozofa \u00e7\u0131km\u0131\u015f \u00fc\u00e7 be\u015f ki\u015finin kitab\u0131n\u0131 okuyarak felsefe yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 sanmak kendini aldatmaktan ba\u015fka anlam ta\u015f\u0131maz.<\/p>\n

S\u00f6yle\u015fi: Volkan ALICI<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Felsefe eski\u00e7a\u011flardan bug\u00fcne de\u011fi\u015fik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 kazanarak geldi. \u00c7e\u015fitli d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler ya\u015fad\u0131. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndaki temel nitelikleri ve ayr\u0131mlar\u0131 \u00f6zetleyebilir miyiz? Felsefe tarihindeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler, daha genel olarak al\u0131rsak, yani sadece felsefeyle s\u0131n\u0131rlamazsak, bilimi ve sanat\u0131 da i\u00e7ine koyarsak, ,b\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihindeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler, ya\u015famsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin bir sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. ani o temel tart\u0131\u015fma vard\u0131r; altyap\u0131 m\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[79],"tags":[],"class_list":["post-1594","post","type-post","status-publish","format-standard","category-afsar-timucin"],"yoast_head":"\nFelsefedeki \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn nedeni sermayeci d\u00fczenin bask\u0131lar\u0131d\u0131r \/ Af\u015far T\u0130MU\u00c7\u0130N - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Felsefedeki \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn nedeni sermayeci d\u00fczenin bask\u0131lar\u0131d\u0131r \/ Af\u015far T\u0130MU\u00c7\u0130N\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Felsefe eski\u00e7a\u011flardan bug\u00fcne de\u011fi\u015fik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 kazanarak geldi. \u00c7e\u015fitli d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler ya\u015fad\u0131. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndaki temel nitelikleri ve ayr\u0131mlar\u0131 \u00f6zetleyebilir miyiz? Felsefe tarihindeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler, daha genel olarak al\u0131rsak, yani sadece felsefeyle s\u0131n\u0131rlamazsak, bilimi ve sanat\u0131 da i\u00e7ine koyarsak, ,b\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihindeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler, ya\u015famsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin bir sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. ani o temel tart\u0131\u015fma vard\u0131r; altyap\u0131 m\u0131 […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-01-12T22:00:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"300\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"90\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"18 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Felsefedeki \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn nedeni sermayeci d\u00fczenin bask\u0131lar\u0131d\u0131r \/ Af\u015far T\u0130MU\u00c7\u0130N\",\"datePublished\":\"2010-01-12T22:00:00+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/\"},\"wordCount\":3707,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Af\u015far T\u0130MU\u00c7\u0130N\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/\",\"name\":\"Felsefedeki \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn nedeni sermayeci d\u00fczenin bask\u0131lar\u0131d\u0131r \/ Af\u015far T\u0130MU\u00c7\u0130N - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"datePublished\":\"2010-01-12T22:00:00+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Felsefedeki \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn nedeni sermayeci d\u00fczenin bask\u0131lar\u0131d\u0131r \/ Af\u015far T\u0130MU\u00c7\u0130N\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Felsefedeki \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn nedeni sermayeci d\u00fczenin bask\u0131lar\u0131d\u0131r \/ Af\u015far T\u0130MU\u00c7\u0130N - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Felsefedeki \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn nedeni sermayeci d\u00fczenin bask\u0131lar\u0131d\u0131r \/ Af\u015far T\u0130MU\u00c7\u0130N","og_description":"Felsefe eski\u00e7a\u011flardan bug\u00fcne de\u011fi\u015fik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 kazanarak geldi. \u00c7e\u015fitli d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler ya\u015fad\u0131. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndaki temel nitelikleri ve ayr\u0131mlar\u0131 \u00f6zetleyebilir miyiz? Felsefe tarihindeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler, daha genel olarak al\u0131rsak, yani sadece felsefeyle s\u0131n\u0131rlamazsak, bilimi ve sanat\u0131 da i\u00e7ine koyarsak, ,b\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihindeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler, ya\u015famsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin bir sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. ani o temel tart\u0131\u015fma vard\u0131r; altyap\u0131 m\u0131 […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2010-01-12T22:00:00+00:00","og_image":[{"width":300,"height":90,"url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","type":"image\/png"}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"18 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Felsefedeki \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn nedeni sermayeci d\u00fczenin bask\u0131lar\u0131d\u0131r \/ Af\u015far T\u0130MU\u00c7\u0130N","datePublished":"2010-01-12T22:00:00+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/"},"wordCount":3707,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"articleSection":["Af\u015far T\u0130MU\u00c7\u0130N"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/","name":"Felsefedeki \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn nedeni sermayeci d\u00fczenin bask\u0131lar\u0131d\u0131r \/ Af\u015far T\u0130MU\u00c7\u0130N - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"datePublished":"2010-01-12T22:00:00+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/13\/felsefedeki-cokusun-nedeni-sermayeci-duzenin-baskilaridir-afsar-timucin\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Felsefedeki \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn nedeni sermayeci d\u00fczenin bask\u0131lar\u0131d\u0131r \/ Af\u015far T\u0130MU\u00c7\u0130N"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1594","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1594"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1594\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1594"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1594"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1594"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}