{"id":1602,"date":"2010-08-03T01:00:00","date_gmt":"2010-08-02T22:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/"},"modified":"2010-08-03T01:00:00","modified_gmt":"2010-08-02T22:00:00","slug":"devlete-karsi-toplum-pierre-clastres","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/","title":{"rendered":"Devlete Kar\u015f\u0131 Toplum | Pierre Clastres"},"content":{"rendered":"

\u0130lkel toplumlar devletsiz toplumlard\u0131r: Bir olguya i\u015faret eden ve kendi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde do\u011fru olan bu yarg\u0131, asl\u0131nda siyasal antropolojinin kesin bir bilim olarak olu\u015fmas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftiren bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, bir de\u011fer yarg\u0131s\u0131n\u0131 gizliyor. Ger\u00e7ekte burada s\u00f6ylenmek istenen, ilkel toplumlar\u0131n belli bir \u015feyden -devletten- yoksun olduklar\u0131 ve bunun di\u011fer b\u00fct\u00fcn toplumlar -\u00f6rne\u011fin bizim toplumumuz- gibi, onlar i\u00e7in de vazge\u00e7ilmez oldu\u011fudur. Demek ki bu toplumlar geli\u015fmelerini tamamlamam\u0131\u015f toplumlard\u0131r. Ger\u00e7ek anlamda -yani uygarla\u015fm\u0131\u015f- toplumlar de\u011fillerdir; hatta kapatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 halde hi\u00e7bir zaman kapatamad\u0131klar\u0131 bir eksikli\u011fin -devlet eksikli\u011finin- ac\u0131s\u0131n\u0131 \u015fiddetle hissederler. Gezginlerin kroniklerinden ya da ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan da a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 b\u00f6yle bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131k\u0131yor: Devletsiz toplum d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez, yani devlet b\u00fct\u00fcn toplumlar\u0131n yazg\u0131s\u0131d\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131mdaki etnosantrist e\u011filim \u00f6ylesine yer etmi\u015ftir ki, \u00e7o\u011fu zaman bunun fark\u0131na bile var\u0131lmaz. Hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden en yak\u0131nda olan\u0131 \u00f6rnek g\u00f6stermek, hakk\u0131nda en \u00e7ok bilgi sahibi olunan de\u011filse de en \u00e7ok ba\u015fvurulan yoldur. Asl\u0131nda nas\u0131l inan\u00e7 m\u00fcmin ki\u015finin i\u00e7ine i\u015flemi\u015fse, toplum devlet i\u00e7indir yarg\u0131s\u0131 da bizim i\u00e7imize i\u015flemi\u015ftir.<\/p>\n

Bu durumda ilkel toplumlar\u0131, d\u00fcnya tarihinin bir kenara att\u0131\u011f\u0131 safralar gibi olmasa da, d\u00fcnyan\u0131n her yerinde \u00e7oktan a\u015f\u0131lm\u0131\u015f bir evrenin anakronik kal\u0131nt\u0131lar\u0131 olarak tasarlamaktan ba\u015fka \u00e7aremiz kalm\u0131yor. Burada etnosantrizmin \u00f6b\u00fcr y\u00fcz\u00fcn\u00fc, yani tarihin tek y\u00f6nl\u00fc oldu\u011fu, hi\u00e7bir toplumun bu tarihe y\u00f6nelmekten ve bu tarihin vah\u015filikten uygarl\u0131\u011fa uzanan evrelerini katetmekten ka\u00e7amayaca\u011f\u0131 inanc\u0131n\u0131 g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn. Raynal, \u201cB\u00fct\u00fcn uygarla\u015fm\u0131\u015f toplumlar bir zamanlar vah\u015fiydiler\u201d der. Oysa ortada kesin bir evrimin olmas\u0131, uygarl\u0131\u011f\u0131 keyfi bir bi\u00e7imde devletin uygarl\u0131\u011f\u0131na ba\u011flayan ve devleti b\u00fct\u00fcn toplumlar\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak ula\u015faca\u011f\u0131 nokta sayan bir \u00f6\u011fretiyi kesinlikle hakl\u0131 g\u00f6stermez. Bu durumda, bug\u00fcn de vah\u015fi olan son toplumlar\u0131n nas\u0131l ayakta kald\u0131klar\u0131n\u0131 sorabiliriz.<\/p>\n

Modern g\u00f6r\u00fc\u015flerin, eski evrimci anlay\u0131\u015f\u0131, hi\u00e7 de\u011fi\u015ftirmeden bug\u00fcn de benimsediklerini g\u00f6r\u00fcyoruz. B\u00fcy\u00fck bir ustal\u0131kla antropolojik s\u00f6yleme gizlenen ve felsefi s\u00f6ylemden uzakla\u015fan evrimci anlay\u0131\u015f, bilimsel bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcme b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f kategorileri benimsemek e\u011filiminde. \u015eimdiye kadar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi, arkaik toplumlar her zaman olumsuz bir bi\u00e7imde, devletten yoksun toplumlar, yaz\u0131dan yoksun toplumlar, tarihten yoksun toplumlar olarak, yani bir eksikli\u011fe g\u00f6re ele al\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r. Bu toplumlar\u0131n ekonomik durumu da gene ayn\u0131 \u00e7er\u00e7evede, ge\u00e7im ekonomisi olarak ele al\u0131n\u0131r. Bu saptamayla ilkel toplumlar\u0131n, \u00fcretim fazlas\u0131n\u0131n piyasaya s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc pazar ekonomisini bilmedikleri s\u00f6ylenmek isteniyorsa, asl\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylenmiyor, gene bizim d\u00fcnyam\u0131zla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131larak bir eksikli\u011fe daha parmak basmaktan ba\u015fka bir \u015fey yap\u0131lm\u0131yor demektir; yani bu toplumlar\u0131n devletten, yaz\u0131dan, tarihten yoksun olduklar\u0131 gibi, pazardan da yoksun olduklar\u0131 s\u00f6yleniyor. Bu durumda, sa\u011fduyu sahibi ki\u015filer, art\u0131de\u011fer yoksa, pazar\u0131n ne gere\u011fi var diye d\u00fc\u015f\u00fcnebilirler. Oysa ge\u00e7im ekonomisi fikri, \u00f6rt\u00fck olarak \u015fu sav\u0131 da i\u00e7eriyor: \u0130lkel toplumlar art\u0131de\u011fer \u00fcretmiyorlarsa, bunun nedeni, bu art\u0131de\u011feri \u00fcretme g\u00fcc\u00fcnden yoksun olmalar\u0131; yani me\u015fguliyetlerinin \u00e7oklu\u011fu y\u00fcz\u00fcnden ancak ya\u015famalar\u0131, ge\u00e7inmeleri i\u00e7in gerekli en az miktar\u0131 \u00fcretmeleridir. Vah\u015filerin sefaletini belirtmek i\u00e7in \u00e7izilen, \u00e7ok bilinen ama etkili bir tablodur bu. Ve ilkel toplumlar\u0131n, g\u00fcn\u00fc g\u00fcn\u00fcne ya\u015faman\u0131n getirdi\u011fi dura\u011fanl\u0131ktan, besin aramakla ge\u00e7en bu s\u00fcrekli yabanc\u0131la\u015fmadan kurtulmak konusundaki yetersizliklerini a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in de teknik altyap\u0131n\u0131n yoklu\u011funa, teknolojik gerili\u011fe i\u015faret edilir.<\/p>\n

Peki ger\u00e7ek durum nedir? Teknik deyince, insanlar\u0131n do\u011fa \u00fczerinde mutlak bir egemenlik kurmak i\u00e7in (bu yaln\u0131zca bizim toplumumuz ve onun ekolojik sonu\u00e7lar\u0131 ancak yeni yeni \u00f6l\u00e7\u00fclebilen Descartes\u00e7\u0131, \u00e7\u0131lg\u0131nca tasar\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ge\u00e7erli bir ama\u00e7) de\u011fil de, do\u011fal \u00e7evre \u00fczerinde uyumlu ve ihtiya\u00e7lara uygun bir egemenlik kurmak i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 y\u00f6ntemlerin b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc anl\u0131yorsak, o zaman, ilkel toplumlar\u0131n teknik gerili\u011finden s\u00f6z edemeyiz: \u0130htiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak konusunda, ilkel toplumlar da ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00fczeyle \u00f6v\u00fcnen sanayile\u015fmi\u015f ve teknik toplum kadar yeterlidirler. Asl\u0131nda her toplum, belli bir g\u00fc\u00e7 kullanarak, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ortam \u00fczerinde, ihtiya\u00e7lar\u0131na yetecek kadar bir egemenlik kurmay\u0131 ba\u015far\u0131r. Bug\u00fcne kadar hi\u00e7bir toplumun s\u0131rf bask\u0131 ve \u015fiddet kullanarak egemen olunmas\u0131 olanaks\u0131z bir do\u011fal ortama yerle\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir: B\u00f6yle bir toplum ya yok olur ya da yer de\u011fi\u015ftirir. Eskimolarda ya da Avustralya yerlilerinde bizi \u015fa\u015f\u0131rtan yan, teknik etkinli\u011fin zenginli\u011fi, yaratma g\u00fcc\u00fc ve inceli\u011fidir; bu halklar taraf\u0131ndan kullan\u0131lan aletlerin b\u00fcy\u00fck bir bulu\u015f g\u00fcc\u00fc ve etkilili\u011fi yans\u0131tmas\u0131d\u0131r. Bunu anlamak i\u00e7in etnografya m\u00fczelerini gezmek yeter: G\u00fcnl\u00fck ya\u015famla ilgili aletlerin yap\u0131m\u0131nda g\u00f6sterilen ustal\u0131k, en basit arac\u0131 bile bir sanat eseri d\u00fczeyine \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. O halde teknik d\u00fczeyde bir hiyerar\u015fiden, \u00fcst\u00fcn ya da geri teknolojiden s\u00f6z edilemez; teknik bir ara\u00e7 ancak belli bir ortamda toplumun ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lay\u0131p kar\u015f\u0131layamad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131larak de\u011ferlendirilir. Bu bak\u0131mdan ilkel toplumlar\u0131n bu amaca uygun ko\u015fullar\u0131 yaratamad\u0131klar\u0131n\u0131 kesinlikle s\u00f6yleyemeyiz. \u0130lkel toplumlar\u0131n ortaya koyduklar\u0131 teknik bulu\u015f g\u00fcc\u00fc, elbette zamanla geli\u015fmi\u015ftir. Hi\u00e7bir \u015fey bir anda ortaya \u00e7\u0131kmaz: Her zaman sab\u0131rl\u0131 bir g\u00f6zlem ve ara\u015ft\u0131rma \u00e7abas\u0131, uzun bir deneme, yan\u0131lma, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k ve ba\u015far\u0131 dizisi vard\u0131r. Tarih\u00f6ncesi uzmanlar\u0131 paleolitik d\u00f6nem insan\u0131n\u0131n iki y\u00fczl\u00fc kaba baltadan, Solutr\u00e9 evresinde imal edilen hayranl\u0131k uyand\u0131r\u0131c\u0131 u\u00e7lara ge\u00e7ebilmesi i\u00e7in binlerce y\u0131l gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlar. Bir ba\u015fka nokta da tar\u0131m\u0131n ve bitki \u0131slah\u0131n\u0131n Amerika\u2019da ve Eski D\u00fcnya\u2019da hemen hemen ayn\u0131 d\u00f6nemde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Amerika yerlilerinin de yenilebilir pek \u00e7ok bitki \u00e7e\u015fidini se\u00e7me ve ay\u0131rt etme konusunda onlardan hi\u00e7 de geri kalmad\u0131klar\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Bu noktada bir an i\u00e7in yerlileri madeni aletlerle ilgilenmeye sevk eden \u015feyin ne oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Bu durum do\u011frudan do\u011fruya ilkel toplumlarda ekonomi sorununa -ama san\u0131landan olduk\u00e7a de\u011fi\u015fik bir tarzda- ba\u011flan\u0131r. Bu toplumlar\u0131n teknolojinin gerili\u011fi nedeniyle, ge\u00e7im ekonomisinin \u00f6tesine ge\u00e7emeyecekleri \u00f6ne s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi bu iddia, kuramda da, uygulamada da ge\u00e7ersizdir. Kuramda ge\u00e7ersizdir, \u00e7\u00fcnk\u00fc teknolojik \u201cyo\u011funluklar\u201d\u0131 de\u011ferlendirecek soyut \u00f6l\u00e7\u00fcler yoktur; bir toplumun teknik donan\u0131m\u0131, farkl\u0131 bir toplumun teknik donan\u0131m\u0131yla do\u011frudan do\u011fruya kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lamaz ve t\u00fcfek ile yay\u0131 birbirinin kar\u015f\u0131s\u0131na koyman\u0131n bir anlam\u0131 yoktur. S\u00f6z konusu iddia uygulamada da ge\u00e7ersizdir, \u00e7\u00fcnk\u00fc arkeoloji, etnografi, botanik vb bilimler, vah\u015filerin teknolojisinin verimlilik ve etkililik g\u00fcc\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor. \u00d6yleyse, ilkel toplumlar ge\u00e7im ekonomisine dayan\u0131yorlarsa, bunun nedeni teknik bilgisizlik de\u011fildir. Asl\u0131nda \u015funu sormak gerekiyor: Bu toplumlar\u0131n ekonomisi ger\u00e7ekten bir ge\u00e7im ekonomisi midir? S\u00f6zc\u00fcklerin bir anlam\u0131 varsa, ge\u00e7im ekonomisi deyince, s\u0131rf pazardan ve art\u0131de\u011ferden yoksun ekonomiyi anlam\u0131yorsak -\u00e7\u00fcnk\u00fc bu terimler yaln\u0131zca g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, belli bir fark\u0131 vurgulamaktan \u00f6te bir anlam ta\u015f\u0131m\u0131yorlar-, o zaman, bu tip ekonominin yaln\u0131zca, toplumun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesine olanak verdi\u011fini, bu toplumun, b\u00fcnyesindeki \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin t\u00fcm\u00fcn\u00fc seferber ederek \u00fcyelerinin ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmelerine yetecek kadar bir \u00fcretim sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyoruz demektir.<\/p>\n

Burada, kolay kolay de\u011fi\u015fmeyecek bir \u00f6nyarg\u0131 s\u00f6z konusu; \u00fcstelik bu \u00f6nyarg\u0131, Vah\u015fi\u2019nin tembel oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcren \u00e7eli\u015fkili ve en az \u00f6b\u00fcr\u00fc kadar yayg\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fle i\u00e7 i\u00e7e bulunuyor. Halk dilinde, \u201ck\u00f6le gibi \u00e7al\u0131\u015fmak\u201d deyimi vard\u0131r; oysa G\u00fcney Amerika\u2019da, \u201cyerli gibi miskin\u201d denir. Bu durumda, Amerikal\u0131 olsun olmas\u0131n, ilkel toplum insan\u0131, bir ge\u00e7im ekonomisinde ya\u015famakta ve vaktinin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc yiyecek aramakla ge\u00e7irmektedir ya da bir ge\u00e7im ekonomisinde ya\u015famamakta ve dolay\u0131s\u0131yla hama\u011f\u0131nda t\u00fct\u00fcn i\u00e7erek g\u00fcn\u00fcn\u00fc g\u00fcn etmesinde hi\u00e7bir sak\u0131nca bulunmamaktad\u0131r. Brezilya yerlilerini inceleyen ilk ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, g\u00f6rd\u00fckleri kar\u015f\u0131s\u0131nda ger\u00e7ekten \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015flard\u0131. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 erkeklerin toprakla u\u011fra\u015facak yerde, kad\u0131nlar gibi boya ve t\u00fcylerle oyalanmas\u0131 onlar\u0131 \u00e7ok \u00f6fkelendirmi\u015fti. Demek ki bu insanlar ekme\u011fini aln\u0131n\u0131n teriyle kazanmak gerekti\u011fini bilmiyorlard\u0131. Bu kadar\u0131 fazlayd\u0131 ve bu durum uzun s\u00fcrmedi. Yerliler hemen i\u015fe ko\u015fuldular ve bu onlar\u0131n sonu oldu. Ba\u015flang\u0131c\u0131ndan beri, Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n geli\u015fimini iki aksiyomun y\u00f6nlendirdi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131yor: Birinci aksiyom, ger\u00e7ek toplumun devletin koruyucu g\u00f6lgesi alt\u0131nda geli\u015fti\u011fini; kesin bir buyruk bi\u00e7iminde ifade edilen ikincisiyse, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n zorunlu oldu\u011funu s\u00f6yler.<\/p>\n

Oysa yerliler \u00e7al\u0131\u015fma ad\u0131 verilen \u015feye pek az zaman ay\u0131r\u0131yorlard\u0131. Ama a\u00e7l\u0131ktan da \u00f6lm\u00fcyorlard\u0131. O d\u00f6nemi anlatan kroniklerin hepsinde, sa\u011fl\u0131kl\u0131 yeti\u015fkinler, g\u00fcrb\u00fcz \u00e7ocuklar, \u00e7e\u015fitli ve bol yiyeceklerden s\u00f6z edilir. Demek ki yerli kabilelerin bir ge\u00e7im ekonomisine sahip olmalar\u0131, b\u00fct\u00fcn zamanlar\u0131n\u0131 yiyecek arayarak tela\u015f i\u00e7inde ge\u00e7irmelerini gerektirmiyordu. Dolay\u0131s\u0131yla, hem bir ge\u00e7im ekonomisine sahip olmak hem de \u00fcretim etkinliklerine s\u0131n\u0131rl\u0131 bir zaman ay\u0131rmak pek\u00e2l\u00e2 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Tar\u0131mla u\u011fra\u015fan G\u00fcney Amerika kabilelerinin, \u00f6rne\u011fin aylakl\u0131klar\u0131yla Frans\u0131zlar\u0131 ve Portekizlileri o kadar k\u0131zd\u0131ran Tupi-Guaranilerin durumu buydu. Bu yerlilerin ekonomik ya\u015fam\u0131 \u00f6ncelikle tar\u0131ma, bir \u00f6l\u00e7\u00fcde de avc\u0131l\u0131k, bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k ve toplay\u0131c\u0131l\u0131\u011fa dayan\u0131yordu. Belli bir tar\u0131m alan\u0131 d\u00f6rt ila alt\u0131 y\u0131l aras\u0131nda de\u011fi\u015fen bir d\u00f6nem boyunca s\u00fcrekli kullan\u0131l\u0131yordu. Bu tar\u0131m alan\u0131 daha sonra, toprak veriminin d\u00fc\u015fmesi ya da daha \u00e7ok, imhas\u0131 zor bir parazitin topra\u011f\u0131 istila etmesi y\u00fcz\u00fcnden b\u0131rak\u0131l\u0131yordu. \u0130\u015fin erkekler taraf\u0131ndan yap\u0131lan en \u00f6nemli b\u00f6l\u00fcm\u00fc, ta\u015f baltalar ve ate\u015fle gerekli alan\u0131 a\u00e7maktan ibaretti. Ya\u011fmur mevsiminin sonunda yap\u0131lan bu \u00e7al\u0131\u015fma erkekleri bir ya da iki ay me\u015fgul ediyordu. Bundan sonraki b\u00fct\u00fcn tar\u0131m faaliyetleri -yani ekim, \u00e7apalama, hasat-, cinsiyete dayal\u0131 i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc gere\u011fi, kad\u0131nlar taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyordu. Buradan \u015f\u00f6yle ho\u015f bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131k\u0131yor: Erkekler, yani n\u00fcfusun yar\u0131s\u0131, d\u00f6rt y\u0131lda bir, a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 iki ay \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131! Geri kalan s\u00fcredeyse, g\u00f6rev gere\u011fi de\u011fil, s\u0131rf canlar\u0131 istedi\u011fi i\u00e7in avlan\u0131yor, bal\u0131k tutuyor; \u015fenliklere ve i\u00e7ki \u00e2lemlerine kat\u0131l\u0131yor; sava\u015f\u00e7\u0131l\u0131k tutkular\u0131n\u0131 tatmin edecek f\u0131rsatlar kolluyorlard\u0131.<\/p>\n

Bu toplu, nitel, izlenimlere dayal\u0131 veriler, kimileri halen s\u00fcrmekte olan, sonu\u00e7lar\u0131 kesinle\u015fmi\u015f ara\u015ft\u0131rmalarla da parlak bir bi\u00e7imde do\u011frulanm\u0131\u015ft\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu ara\u015ft\u0131rmalarda ge\u00e7im ekonomilerinde \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fclmesine de yer verilmi\u015ftir. \u0130ster Kalahari \u00c7\u00f6l\u00fc\u2019ndeki g\u00f6\u00e7ebe avc\u0131lar, ister yerle\u015fik tar\u0131mc\u0131 Amerikan yerlileri s\u00f6z konusu olsun, elde edilen say\u0131lar, g\u00fcnde ortalama d\u00f6rt saatten az \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyuyor. Amazon\u2019un Venezuela kesimine yerle\u015fmi\u015f Yanomano yerlileri aras\u0131nda y\u0131llard\u0131r ya\u015fayan J. Lizot, bir yeti\u015fkinin ortalama \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcresinin her t\u00fcrl\u00fc faaliyet dahil g\u00fcnde \u00fc\u00e7 saati biraz a\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 saptad\u0131. Paraguay ormanlar\u0131nda ya\u015fayan g\u00f6\u00e7ebe avc\u0131lar olan Guayakilerle ilgili ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m\u0131zda hi\u00e7bir zaman bu t\u00fcr \u00f6l\u00e7\u00fcmler yapmad\u0131k. Ama yerli erkek ve kad\u0131nlar\u0131n, g\u00fcn\u00fcn en az yar\u0131s\u0131n\u0131 tam bir tembellikle ge\u00e7irdiklerini s\u00f6yleyebiliriz, \u00e7\u00fcnk\u00fc av ve toplay\u0131c\u0131l\u0131k faaliyetlerinin, o da her g\u00fcn olmamak ko\u015fuluyla, sabah 6-11 aras\u0131nda s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc biliyoruz. Son ilkel halklar \u00fczerinde yap\u0131lan benzer \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n da, ekolojik farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutularak bunlara yak\u0131n sonu\u00e7lar vermesi muhtemeldir.<\/p>\n

Ge\u00e7im ekonomisi fikrinin i\u00e7erdi\u011fi yoksulluk iddias\u0131ndan olduk\u00e7a uzakla\u015fm\u0131\u015f bulunuyoruz. \u0130lkel toplum insan\u0131, hayatta kalabilmek i\u00e7in s\u00fcrekli yiyecek aramakla ge\u00e7en hayvans\u0131 bir ya\u015fam s\u00fcrmek zorunda olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in gerekli olan\u0131 da \u015fa\u015f\u0131lacak kadar k\u0131sa bir s\u00fcre \u00e7al\u0131\u015farak elde etmektedir. Bu durum ilkel toplumlar\u0131n, isterlerse, maddi varl\u0131k \u00fcretimini \u00e7o\u011faltmak i\u00e7in yeterince zamanlar\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Sa\u011fduyu sahibi ki\u015filer \u015f\u00f6yle diyeceklerdir o zaman: G\u00fcnde \u00fc\u00e7 ya da d\u00f6rt saatlik bir \u00e7al\u0131\u015fma toplulu\u011fun ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamaya yetiyorsa, bu toplumlar\u0131n \u00fcyeleri ni\u00e7in daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmak ve \u00fcretmek istesinler? Bu onlar\u0131n ne i\u015fine yarayacak? B\u00f6ylelikle sa\u011flayacaklar\u0131 \u00fcr\u00fcn fazlas\u0131 ne olacak? Hem bunu hangi ama\u00e7la yapacaklar? \u0130nsanlar ancak mecbur b\u0131rak\u0131l\u0131rlarsa gerekli olandan fazla \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. \u0130lkel d\u00fcnyada olmayan da i\u015fte tam tam\u0131na bu zorlamad\u0131r; hatta b\u00f6yle bir zorlaman\u0131n bulunmay\u0131\u015f\u0131 ilkel toplumlar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc olu\u015fturur. Bundan b\u00f6yle, bu toplumlar\u0131n ekonomik \u00f6rg\u00fctlenme tarz\u0131n\u0131 belirtmek i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z ge\u00e7im ekonomisi deyimini ancak, bu deyimin bir eksikli\u011fi, s\u00f6z konusu toplumlara ve onlar\u0131n teknolojilerine \u00f6zg\u00fc bir yetersizli\u011fi de\u011fil de, tersine, gereksiz bir fazladan ka\u00e7\u0131nma, \u00fcretim etkinliklerine ihtiya\u00e7lar\u0131n giderilmesi i\u00e7in kat\u0131lma iste\u011fini belirtmesi ko\u015fuluyla kabul edebiliriz. Bunun \u00f6tesinde hi\u00e7bir anlam ta\u015f\u0131maz. Ayr\u0131ca, ger\u00e7ekleri daha yak\u0131ndan incelersek, ilkel toplumlarda g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir \u00fcretim fazlas\u0131 oldu\u011funu fark ederiz: Ekimi yap\u0131lan bitkilerden (manyok, m\u0131s\u0131r, t\u00fct\u00fcn, pamuk vb) elde edilen \u00fcr\u00fcn, toplulu\u011fun ihtiyac\u0131ndan her zaman fazlad\u0131r; ama bu fazlal\u0131k, normal \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Fazladan \u00e7al\u0131\u015fma olmaks\u0131z\u0131n elde edilen bu art\u0131\u00fcr\u00fcn, tamamen siyasal ama\u00e7larla, \u015fenliklerde, davetlerde, yabanc\u0131lar\u0131n ziyaretleri s\u0131ras\u0131nda vb t\u00fcketilir. Madeni bir baltan\u0131n ta\u015f bir baltaya \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc o kadar a\u00e7\u0131kt\u0131r ki, bu konunun \u00fcst\u00fcnde durmak gerekir: Ayn\u0131 s\u00fcre i\u00e7inde madeni bir baltayla, ta\u015f baltaya g\u00f6re on kat daha fazla i\u015f \u00e7\u0131kart\u0131labilir ya da ayn\u0131 i\u015f on kat daha k\u0131sa bir s\u00fcrede yap\u0131labilir. Yerliler beyaz adamlar\u0131n baltalar\u0131n\u0131n daha y\u00fcksek bir \u00fcretim sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffettiklerinde, bu aleti ayn\u0131 s\u00fcre i\u00e7inde daha \u00e7ok \u00fcretmek i\u00e7in de\u011fil, on kat daha k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7inde \u00fcretmek i\u00e7in istemi\u015flerdi. Oysa ortaya tam tersi bir durum \u00e7\u0131kt\u0131; yerlilerin ilkel d\u00fcnyas\u0131, madeni baltalarla birlikte, yeni gelen uygar insanlar\u0131n zulm\u00fc, kaba kuvveti ve iktidar\u0131yla da tan\u0131\u015fm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n

\u0130lkel toplumlar, J. Lizot\u2019nun da Yanomanolar hakk\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 gibi, \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 reddeden toplumlard\u0131r: \u201cYonomanolar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmaktan nefret ettikleri ve \u00f6zerk teknolojik bir ilerlemeyi umursamad\u0131klar\u0131 kesindir.\u201d1 M. Sahlins\u2019in yerinde ve \u015fakac\u0131 bir ifadeyle belirtti\u011fi gibi onlar, istediklerini yapan ilk toplumlar, bolluk i\u00e7inde ya\u015fayan ilk toplumlard\u0131.<\/p>\n

\u0130lkel toplumlar\u0131 konu alan ve \u00f6zerk bir disiplin olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen bir ekonomik antropoloji kurma tasar\u0131s\u0131n\u0131n bir anlam\u0131 varsa, bunun yaln\u0131zca bu toplumlar\u0131n ekonomik ya\u015fam\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almakla ger\u00e7ekle\u015fece\u011fini sanmamal\u0131y\u0131z: O zaman betimleyici bir etnolojiden, ilkel toplumsal ya\u015fam\u0131n \u00f6zerk olmayan bir boyutunun betimlenmesinden \u00f6teye gidemeyiz. Oysa ekonomik bir antropoloji fikri, ancak \u201cb\u00fct\u00fcn olarak toplumsal olgu\u201dnun bu boyutu \u00f6zerk bir alan meydana getirince, yani \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 reddetmek art\u0131k s\u00f6z konusu olmay\u0131nca, diledi\u011fi gibi ya\u015fama iste\u011finin yerini birikim zihniyeti al\u0131nca, k\u0131sacas\u0131, toplumsal b\u00fcnyede, yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7 ortaya \u00e7\u0131k\u0131nca -bu g\u00fc\u00e7 olmaks\u0131z\u0131n vah\u015filerin diledikleri gibi ya\u015famaktan vazge\u00e7meleri beklenemezdi ve ger\u00e7ekten de bir toplum bi\u00e7imi olarak ilkel toplumun ortadan kalkmas\u0131na yol a\u00e7an da bu g\u00fc\u00e7 oldu- belli bir temele oturur. Ve bu g\u00fc\u00e7, mecbur b\u0131rakma kudretinden, zorlama yetene\u011finden, siyasal iktidardan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Bu noktadan sonra antropoloji ekonomiye ilgisini yitirir, bir anlamda, tam buldu\u011funu sand\u0131\u011f\u0131 anda nesnesinden yoksun kal\u0131r, ekonomi siyasete d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n

\u0130lkel toplum insan\u0131 i\u00e7in \u00fcretim, tam tam\u0131na kar\u015f\u0131lanmas\u0131 gereken ihtiya\u00e7larla \u00f6l\u00e7\u00fclen, s\u0131n\u0131rlanan bir etkinliktir, yani burada esas olan, ya\u015famsal ihtiya\u00e7lar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131d\u0131r: \u00dcretim, harcanan enerji stokunu yerine koymaya y\u00f6neliktir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, toplumun \u015fenlikler i\u00e7in ihtiya\u00e7 duydu\u011fu miktar dahil olmak \u00fczere, bu stoku yeniden \u00fcretmek i\u00e7in gerekli zaman\u0131 yaratan ve belirleyen, do\u011fayla e\u015fanlaml\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereken ya\u015fam ko\u015fullar\u0131d\u0131r. Bu durumda, ya\u015famsal ihtiya\u00e7lar\u0131n t\u00fcm\u00fc bir kez kar\u015f\u0131land\u0131ktan sonra, hi\u00e7bir \u015fey ilkel toplumu daha fazla \u00fcretmeye, yani tembellik, oyun, sava\u015f ya da \u015fenliklere ayr\u0131labilecek bir zaman\u0131, amac\u0131 belirsiz bir \u00e7al\u0131\u015fmayla harcamaya sevk edemez. \u0130lkel insan\u0131n \u00fcretim etkinli\u011fiyle bu ili\u015fkisi hangi ko\u015fullarda de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011frayabilir? Bu etkinlik hangi ko\u015fullarda, ya\u015famsal ihtiya\u00e7lar\u0131n giderilmesi d\u0131\u015f\u0131nda bir amaca y\u00f6nelebilir? Tam bu noktada, yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f emek anlam\u0131nda eme\u011fin k\u00f6keni sorununa geliyoruz.<\/p>\n

\u00d6z\u00fc itibariyle e\u015fitlik\u00e7i bir toplum olan ilkel toplumda insanlar kendi etkinliklerinin efendisidirler; bu etkinliklerinden do\u011fan \u00fcr\u00fcnlerin dola\u015f\u0131m\u0131na da gene onlar egemendir: Mallar\u0131n m\u00fcbadelesine ili\u015fkin yasaya ba\u011fl\u0131 olarak, insan\u0131n \u00fcretti\u011fi \u00fcr\u00fcnle do\u011frudan ili\u015fkisi dolayl\u0131 hale geldi\u011finde bile, kendi adlar\u0131na hareket ederler. Oysa \u00fcretim etkinli\u011fi ba\u015flang\u0131\u00e7taki amac\u0131ndan sapt\u0131\u011f\u0131nda, ilkel insan yaln\u0131zca kendisi i\u00e7in de\u011fil, m\u00fcbadele ve kar\u015f\u0131l\u0131k olmaks\u0131z\u0131n, ba\u015fkalar\u0131 i\u00e7in de \u00fcretti\u011finde, her \u015fey temelden de\u011fi\u015fir. \u0130\u015fte ancak o zaman emekten s\u00f6z edilebilir: Yani ancak, e\u015fitlik\u00e7i m\u00fcbadele kural\u0131 toplumun \u201ctemel yasa\u201ds\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman, \u00fcretim etkinli\u011finin amac\u0131 ba\u015fkalar\u0131n\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak oldu\u011fu zaman, m\u00fcbadele kural\u0131 yerini \u201cbor\u00e7 ter\u00f6r\u00fc\u201dne b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 zaman emekten s\u00f6z edilebilir. Amazon\u2019da ya\u015fayan vah\u015fi ile \u0130nka yerlisi aras\u0131ndaki fark da i\u015fte tam bu noktada ortaya \u00e7\u0131kar. Vah\u015filer yaln\u0131zca ya\u015famak i\u00e7in \u00fcrettikleri halde, \u0130nka yerlileri fazladan, ba\u015fkalar\u0131n\u0131, yani \u00e7al\u0131\u015fmayanlar\u0131, \u201cBize borcunu \u00f6demek zorundas\u0131n, bize olan borcunu sonsuza kadar \u00f6demek zorundas\u0131n\u201d diyen efendilerini de beslemek zorundad\u0131rlar.<\/p>\n

\u0130lkel toplumda ekonomik ya\u015fam \u00f6zerk ve s\u0131n\u0131rlar\u0131 belli bir alan haline geldi\u011finde, \u00fcretim etkinli\u011fi yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f, hesaplanabilir ve eme\u011fin \u00fcr\u00fcnlerinden yararlanacak olanlar\u0131n zoruyla yarat\u0131lm\u0131\u015f bir eme\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde, toplum ilkel olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015f, y\u00f6netenler ve y\u00f6netilenlere, efendiler ve uyruklara b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f bir toplum haline gelmi\u015f, onu yok edecek \u015feyi, yani iktidar\u0131 ve iktidara sayg\u0131y\u0131 bertaraf etmekten vazge\u00e7mi\u015f demektir. Bu durumda, i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc dahil toplumdaki b\u00fct\u00fcn b\u00f6l\u00fcnmeleri belirleyen temel ayr\u0131m, taban ile tepe aras\u0131ndaki yeni dikey s\u0131ralanmad\u0131r, ister sava\u015f\u00e7\u0131 ister dinsel k\u00f6kenli olsun, g\u00fcc\u00fc ellerinde bulunduranlar ile bu g\u00fcc\u00fcn egemenli\u011fi alt\u0131nda olanlar aras\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck siyasal u\u00e7urumdur. Siyasal bir ili\u015fki olan iktidar, ekonomik bir ili\u015fki olan s\u00f6m\u00fcr\u00fcden \u00f6ncedir ve ona zemin haz\u0131rlar. Yabanc\u0131la\u015fma ekonomik bir anlam kazanmadan \u00f6nce, siyasal bir anlam ta\u015f\u0131r, iktidar emekten \u00f6nce gelir, ekonomi siyasetin bir t\u00fcrevidir, devletin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, s\u0131n\u0131flar\u0131n do\u011fu\u015funu belirler.<\/p>\n

Sonu\u00e7lanmam\u0131\u015fl\u0131k, tamamlanmam\u0131\u015fl\u0131k, eksiklik: \u0130lkel toplumlar\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131 bu \u015fekilde belirlemek kesinlikle do\u011fru de\u011fil. Bu toplumlar\u0131n do\u011fas\u0131nda daha \u00e7ok olumluluk, do\u011fal \u00e7evreye ve toplumsal tasar\u0131ya egemen olma, b\u00fcnyesini de\u011fi\u015ftirebilecek, bozabilecek ve yok edebilecek hi\u00e7bir \u015feyin kendisinin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131na izin vermeme iste\u011fi a\u011f\u0131r bas\u0131yor. Bir kere \u015fu noktada \u0131srar etmemiz gerekir: \u0130lkel toplumlar daha sonraki toplumlar\u0131n geli\u015fmekte ge\u00e7 kalm\u0131\u015f tohumlar\u0131 ya da anla\u015f\u0131lmaz bir hastal\u0131k y\u00fcz\u00fcnden \u201cnormal\u201d seyri kesintiye u\u011fram\u0131\u015f topluluklar de\u011fildirler; do\u011fruca, \u00f6nceden belirlenmi\u015f, ama ancak sonradan \u00f6\u011frenilen sona (bizim toplumsal sistemimize) ula\u015fan bir tarih mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131n\u0131 olu\u015fturmazlar. (Tarih bu mant\u0131ktan ibaretse, bug\u00fcn bile ilkel toplumlar\u0131n var olmas\u0131n\u0131 nas\u0131l a\u00e7\u0131klar\u0131z?) B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 ekonomik ya\u015fam d\u00fczeyinde ifade edersek, ilkel toplumlar \u00e7al\u0131\u015fma ve \u00fcretimin kendilerini ezmesine izin vermez, stoklar\u0131 toplumsal-siyasal ihtiya\u00e7larla s\u0131n\u0131rlar, rekabeti dolayl\u0131 olarak olanaks\u0131z hale getirirler -zaten ilkel bir toplumda, fakirler aras\u0131nda zengin olmak neye yarar?-; k\u0131sacas\u0131, form\u00fcle edilmeden de belirtilmi\u015f olsa, e\u015fitsizli\u011fi yasaklarlar.<\/p>\n

Peki ilkel bir toplumda ekonominin siyasal boyuttan yoksun olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan nedir? G\u00f6r\u00fclebilece\u011fi gibi, bunun temelinde ekonominin \u00f6zerk bir bi\u00e7imde \u00e7al\u0131\u015fmamas\u0131 vard\u0131r. Bu anlamda, ilkel toplumlar\u0131n ekonomiyi reddeden, ekonomisiz toplumlar olduklar\u0131 s\u00f6ylenebilir. Peki bu durum bu toplumlar\u0131n siyasal birer varl\u0131k olmas\u0131n\u0131 engeller mi? \u201cKurals\u0131z ve krals\u0131z\u201d toplumlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulundu\u011fumuza g\u00f6re bu toplumlarda siyasal ya\u015fam\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnebilir miyiz? B\u00f6ylelikle biz de, bu eksikli\u011fin farkl\u0131 toplumlar\u0131n b\u00fcnyesini her bak\u0131mdan belirledi\u011fini \u00f6ne s\u00fcren etnosantrizmin klasik \u00f6nyarg\u0131s\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olmuyor muyuz?<\/p>\n

Demek ki art\u0131k ilkel toplumlarda siyaset sorununa de\u011finmemiz gerekiyor. Bu, yaln\u0131zca \u201cilgin\u00e7\u201d bir sorun, yaln\u0131zca uzmanlar\u0131 ilgilendiren bir konu de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu noktada etnoloji, toplum ve tarih \u00fczerine (tasarlanmay\u0131 bekleyen) genel bir kuram niteli\u011fi kazan\u0131yor. Toplumsal \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7imlerinin b\u00fcy\u00fck bir \u00e7e\u015fitlilik g\u00f6stermesi, birbirinden farkl\u0131 toplumlar\u0131n geni\u015f bir zaman ve mek\u00e2na yay\u0131lm\u0131\u015f olmalar\u0131, s\u00fcreksizlik i\u00e7inde bir d\u00fczen olmas\u0131na, farkl\u0131l\u0131klar\u0131n meydana getirdi\u011fi bu sonsuz \u00e7e\u015fitlili\u011fin azalt\u0131lmas\u0131na engel de\u011fil. Asl\u0131nda toptan bir indirgeme s\u00f6z konusu burada, \u00e7\u00fcnk\u00fc tarih asl\u0131nda bize ancak birbirine indirgenmesi olanaks\u0131z iki toplum tipi, her biri b\u00fcnyesindeki farkl\u0131l\u0131klara ra\u011fmen temel bir benzerli\u011fe sahip toplumlar bar\u0131nd\u0131ran iki b\u00fcy\u00fck s\u0131n\u0131f sunuyor. Yani bir yanda ilkel toplumlar ya da devletsiz toplumlar var, \u00f6te yandaysa devletli toplumlar. Her toplumu mant\u0131ksal yerine oturtmam\u0131z\u0131, toplumlar aras\u0131nda de\u011fi\u015fmez bir s\u00fcreksizlik \u00e7izgisi \u00e7ekmemizi sa\u011flayan \u00f6l\u00e7\u00fc, pek \u00e7ok bi\u00e7imde kendini g\u00f6sterebilen devlet \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 ya da yoklu\u011fudur. Devletin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, toplumlar aras\u0131nda vah\u015filer ve uygarlar olmak \u00fczere kesin bir ayr\u0131m yap\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131 ve s\u0131n\u0131r\u0131na ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda her \u015feyin de\u011fi\u015fti\u011fi, Zaman\u2019\u0131n Tarih\u2019e d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc, derin bir u\u00e7urum yaratt\u0131. D\u00fcnya tarihinin ilerleyi\u015finde genellikle ve hakl\u0131 olarak iki \u00f6nemli ritim de\u011fi\u015fikli\u011fine parmak bas\u0131l\u0131r. \u0130lk ritim de\u011fi\u015fikli\u011fini yaratan g\u00fcce neolitik devrim (hayvanlar\u0131n evcille\u015ftirilmesi, tar\u0131m, dokuma ve \u00e7\u00f6mlek\u00e7ilik sanatlar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131, insan topluluklar\u0131n\u0131n pek \u00e7ok y\u00f6rede yerle\u015fik d\u00fczene ge\u00e7meleri vb) denmi\u015ftir. Bug\u00fcn halen ve giderek artan bir \u00f6l\u00e7\u00fcde (b\u00f6yle denebilirse) ikinci ritim de\u011fi\u015fikli\u011finin, yani XIX. y\u00fczy\u0131ldaki sanayi devriminin uzant\u0131s\u0131nda ya\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n

Neolitik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn daha \u00f6nce paleolitik d\u00f6nemde ya\u015fayan halklar\u0131n maddi ko\u015fullar\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015ftirdi\u011fi kesindir. Peki bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, toplumlar\u0131n b\u00fcnyesini derinli\u011fine etkileyecek kadar k\u00f6kl\u00fc olmu\u015f mudur? Toplumsal sistemlerin, neolitik \u00f6ncesine ya da neolitik sonras\u0131na ait olmalar\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fen farkl\u0131 bir i\u015fleyi\u015fleri var m\u0131d\u0131r? Etnografi daha \u00e7ok bunun tersini ortaya koyuyor. G\u00f6\u00e7ebelikten yerle\u015fikli\u011fe ge\u00e7i\u015fin, s\u00fcrekli bir n\u00fcfusun yo\u011funla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak sitelerin, hatta devlet ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131na olanak vermesi, neolitik devrimin en \u00f6nemli sonucu say\u0131l\u0131yor. Bu durumda, tar\u0131mdan yoksun b\u00fct\u00fcn tekno-k\u00fclt\u00fcrel \u201cgeli\u015fmi\u015f yap\u0131lar\u201d\u0131n, zorunlu olarak g\u00f6\u00e7ebeli\u011fe varaca\u011f\u0131 kabul ediliyor demektir. Oysa b\u00f6yle bir sonuca varmak etnografik a\u00e7\u0131dan yanl\u0131\u015ft\u0131r: Avc\u0131l\u0131k, bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k ve toplay\u0131c\u0131l\u0131\u011fa dayal\u0131 bir ekonomi, mutlaka g\u00f6\u00e7ebe bir ya\u015fam tarz\u0131n\u0131 gerektirmez. Amerika\u2019dan ve Amerika d\u0131\u015f\u0131ndan pek \u00e7ok \u00f6rne\u011fin de g\u00f6sterdi\u011fi gibi, tar\u0131m\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131 yerle\u015fik ya\u015fama engel de\u011fildir. Buna g\u00f6re baz\u0131 toplumlar, ekolojik bak\u0131mdan m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu halde tar\u0131ma ge\u00e7memi\u015flerse, yetersizliklerinden ya da teknolojik geriliklerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc de\u011fil, yaln\u0131zca tar\u0131ma ihtiya\u00e7 duymad\u0131klar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc ge\u00e7memi\u015flerdir.<\/p>\n

Kolomb sonras\u0131 Amerika tarihi, kimi yerle\u015fik tar\u0131m topluluklar\u0131n\u0131n, bir teknik devrimin etkisiyle (at\u0131n ve yan\u0131 s\u0131ra ate\u015fli silahlar\u0131n ke\u015ffi) tar\u0131m\u0131 b\u0131rak\u0131p art\u0131k yaln\u0131zca, at\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck hareketlilik sayesinde verimi kat kat artan avc\u0131l\u0131kla ilgilendiklerini g\u00f6steriyor. Kuzey Amerika ovalar\u0131nda ya da G\u00fcney Amerika\u2019da Chaco\u2019da ya\u015fayan kabileler atl\u0131 hale gelir gelmez, hareketlerini daha geni\u015f bir alana yaym\u0131\u015flar ve s\u0131kla\u015ft\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r: Ancak burada, Paraguay Guayakileri gibi avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 topluluklara \u00f6zg\u00fc olan g\u00f6\u00e7ebelikten s\u00f6z edemeyiz ve yukar\u0131da sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z topluluklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan, tar\u0131m\u0131n b\u0131rak\u0131lmas\u0131, n\u00fcfusun seyrekle\u015fmesine de, var olan toplumsal \u00f6rg\u00fctlenmenin de\u011fi\u015fmesine de yol a\u00e7mam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u00c7o\u011fu toplumlar\u0131n avc\u0131l\u0131ktan tar\u0131ma, baz\u0131lar\u0131n\u0131n da tersine, tar\u0131mdan avc\u0131l\u0131\u011fa ge\u00e7meleriyle sonu\u00e7lanan bu hareket bize neyi g\u00f6steriyor? G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe bak\u0131l\u0131rsa bu hareket, toplumun yap\u0131s\u0131nda hi\u00e7bir de\u011fi\u015fikli\u011fe yol a\u00e7m\u0131yor; maddi ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 de\u011fi\u015fti\u011fi halde yap\u0131 aynen korunuyor; neolitik devrim insan topluluklar\u0131n\u0131n maddi ya\u015fam\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde etkilemek ve ku\u015fkusuz kolayla\u015ft\u0131rmakla birlikte, toplum d\u00fczenini mekanik bir bi\u00e7imde alt\u00fcst etmi\u015f de\u011fildir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, ilkel toplumlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan Marksistlerin ekonomik altyap\u0131 dedikleri d\u00fczeydeki de\u011fi\u015fim, ona ba\u011fl\u0131 yans\u0131mas\u0131n\u0131, yani siyasal \u00fcstyap\u0131y\u0131 kesinlikle belirlemez, \u00e7\u00fcnk\u00fc siyasal \u00fcstyap\u0131, kendi maddi temelinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ortaya \u00e7\u0131kar. Amerika k\u0131tas\u0131 ekonominin ve toplumun kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u00f6zerkli\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymaktad\u0131r. G\u00f6\u00e7ebe olsun olmas\u0131n, avc\u0131-bal\u0131k\u00e7\u0131-toplay\u0131c\u0131 gruplar, kom\u015fu olduklar\u0131 yerle\u015fik tar\u0131mc\u0131larla ayn\u0131 toplumsal-siyasal \u00f6zellikleri g\u00f6sterirler: \u201cAltyap\u0131\u201d farkl\u0131 olsa da \u201c\u00fcstyap\u0131\u201d ayn\u0131d\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, imparatorlukla y\u00f6netilen, devletli toplumlar olan Orta Amerika toplumlar\u0131, di\u011fer y\u00f6relere g\u00f6re daha yo\u011fun olmakla birlikte, teknik d\u00fczey bak\u0131m\u0131ndan, Tropikal Orman\u2019da ya\u015fayan \u201cvah\u015fi\u201d kabilelerinkine \u00e7ok benzeyen bir tar\u0131m yap\u0131yorlard\u0131: Bu kez \u201caltyap\u0131\u201d ayn\u0131 olsa da \u201c\u00fcstyap\u0131\u201d farkl\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc birinde devletsiz toplumlar, \u00f6b\u00fcr\u00fcndeyse geli\u015fimini tamamlam\u0131\u015f devletler s\u00f6z konusudur.<\/p>\n

Demek ki \u00f6nemli olan ekonomik de\u011fi\u015fim de\u011fil, siyasal yap\u0131n\u0131n kesintiye u\u011framas\u0131d\u0131r. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n \u00f6ntarihindeki ger\u00e7ek devrim, eski toplumsal \u00f6rg\u00fctlenmeyi pek\u00e2l\u00e2 muhafaza edebilen neolitik devrim de\u011fil, siyasal devrimdir, bizim devlet ad\u0131yla bildi\u011fimiz g\u00fcc\u00fcn, ilkel toplumlar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na gizemli, geri d\u00f6n\u00fc\u015fs\u00fcz, \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc bir bi\u00e7imde \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r. Marksist altyap\u0131 ve \u00fcstyap\u0131 kavramlar\u0131n\u0131 muhafaza etmek istiyorsak, o zaman belki de, altyap\u0131n\u0131n siyaset, \u00fcstyap\u0131n\u0131nsa ekonomi oldu\u011funu kabul etmemiz gerekecek. \u0130lkel toplumu b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yok edecek tek bir yap\u0131sal, derin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm varsa, o da hiyerar\u015fiden do\u011fan otorite, iktidar ili\u015fkisi, insanlar\u0131n egemenlik alt\u0131na al\u0131nmas\u0131, devlet gibi ilkel toplumun tan\u0131m\u0131nda bulunmayan unsurlar\u0131, d\u0131\u015fardan ya da ilkel toplumun b\u00fcnyesinde yaratacak d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmd\u00fcr. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn k\u00f6kenini, ilkel toplumun \u00fcretim ili\u015fkilerindeki varsay\u0131msal bir de\u011fi\u015fimde aramak -toplumu zenginler ve yoksullar, s\u00f6m\u00fcrenler ve s\u00f6m\u00fcr\u00fclenler olmak \u00fczere yava\u015f yava\u015f b\u00f6len bu de\u011fi\u015fim, mekanik bir bi\u00e7imde, g\u00fc\u00e7l\u00fclerin iktidarlar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7s\u00fczlere kabul ettirmelerini sa\u011flayacak bir uygulama arac\u0131n\u0131n, devletin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla sonu\u00e7lanmaktad\u0131r- bo\u015f bir \u00e7aba olacakt\u0131r.<\/p>\n

Ekonomik temeldeki bu de\u011fi\u015fim, varsay\u0131msal olman\u0131n \u00f6tesinde, olanaks\u0131zd\u0131r da. Belli bir toplumdaki \u00fcretim d\u00fczeninin, mal \u00fcretiminde bir art\u0131\u015f olacak \u015fekilde daha b\u00fcy\u00fck bir \u00e7al\u0131\u015fma kapasitesi yaratabilmesi i\u00e7in ya o toplumdaki insanlar\u0131n, geleneksel ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek istemeleri ya da istemedikleri halde, yabanc\u0131 bir g\u00fcc\u00fcn zoruyla, buna mecbur kalmalar\u0131 gerekir. \u0130kinci durumda, toplumun kendisinden kaynaklanan hi\u00e7bir \u015fey yoktur; toplum \u00fcretim d\u00fczenini kendi \u00e7\u0131kar\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015ftiren yabanc\u0131 bir g\u00fcc\u00fcn sald\u0131r\u0131s\u0131na u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r: \u0130ktidar\u0131n yeni sahiplerinin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in daha fazla \u00e7al\u0131\u015fmak ve \u00fcretmek zorundad\u0131r. Siyasal bask\u0131 s\u00f6m\u00fcr\u00fcye yatk\u0131n bir zemin yaratacakt\u0131r. Ama bu t\u00fcr bir \u201csenaryo\u201dnun uydurulmas\u0131 hi\u00e7bir i\u015fe yaramaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc devlet \u015fiddetine ba\u011fl\u0131 d\u0131\u015fsal, olumsal, dolays\u0131z bir kaynaktan do\u011fmu\u015ftur. Yoksa onu ortaya \u00e7\u0131karan toplumsal-ekonomik i\u00e7 ko\u015fullar\u0131n a\u011f\u0131r geli\u015fiminin sonucu de\u011fildir.<\/p>\n

Devlet egemen s\u0131n\u0131f\u0131n, egemenlik alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131flar \u00fczerinde \u015fiddetini uygulama arac\u0131d\u0131r denir. \u00d6yledir diyelim. Demek ki devletin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7in, toplumun \u00f6nceden, s\u00f6m\u00fcr\u00fc ili\u015fkileriyle birbirine ba\u011fl\u0131 kar\u015f\u0131t toplumsal s\u0131n\u0131flara b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f olmas\u0131 gerekir. \u00d6yleyse toplum yap\u0131s\u0131 -s\u0131n\u0131flara b\u00f6l\u00fcnme- devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan \u00f6nce do\u011fmu\u015f olmal\u0131d\u0131r. Devleti salt bir ara\u00e7 kabul eden bu anlay\u0131\u015f\u0131n pek sa\u011flam olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmeliyiz. Toplum, ezilenleri s\u00f6m\u00fcrmeyi bilen bask\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan \u00f6rg\u00fctlenmi\u015fse, bunun nedeni, bu yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcn elinde belli bir kuvvetin, bizzat devletin \u00f6z\u00fcn\u00fc olu\u015fturan \u201cyasal fiziki \u015fiddet tekeli\u201dnin bulunmas\u0131d\u0131r. Devletin \u00f6z\u00fc -yani \u015fiddet- toplumun b\u00f6l\u00fcnmesine i\u00e7kin oldu\u011funa, dolay\u0131s\u0131yla, bir toplulu\u011fun bir ba\u015fka topluluk \u00fczerinde uygulad\u0131\u011f\u0131 bask\u0131da ba\u015f\u0131ndan beri bulundu\u011funa g\u00f6re, devletin varl\u0131\u011f\u0131 hangi amaca hizmet etmektedir? Bu durumda devlet daha \u00f6nce ve ba\u015fka bir yerde tamamlanm\u0131\u015f bir i\u015flevin gereksiz bir organ\u0131d\u0131r yaln\u0131zca.<\/p>\n

Devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131, toplumsal yap\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesine ba\u011flamak, ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f sorununu ertelemekten ba\u015fka bir i\u015fe yaramaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc o zaman da ilkel bir toplumun, yani b\u00f6l\u00fcnmemi\u015f bir toplumun yap\u0131s\u0131nda, insanlar\u0131 y\u00f6netenler ve y\u00f6netilenler olmak \u00fczere ay\u0131ran bir b\u00f6l\u00fcnmenin nas\u0131l do\u011fdu\u011funu sormak gerekir. Devletin kurulu\u015f a\u015famas\u0131nda en y\u00fcksek noktas\u0131na varmas\u0131 beklenen bu \u00f6nemli de\u011fi\u015fikli\u011fin itici g\u00fcc\u00fc nedir? Devletin do\u011fu\u015fuyla birlikte, daha \u00f6nce ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bulunan \u00f6zel m\u00fclkiyet me\u015fruluk kazanaca\u011f\u0131ndan, devlet, m\u00fclk sahiplerinin temsilcisi ve koruyucusu olacakt\u0131r deniyor. \u00c7ok iyi. Ama m\u00fclkiyeti reddetti\u011fine g\u00f6re, m\u00fclkiyetten uzak olan bir toplum tipinde ni\u00e7in \u00f6zel m\u00fclkiyet ortaya \u00e7\u0131ks\u0131n? G\u00fcn\u00fcn birinde birisinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131p, bu bana ait demesi i\u00e7in ne sebep olabilir ve \u00f6tekiler nas\u0131l olur da ilkel toplumun bilmedi\u011fi bir \u015fey olan otoritenin, bask\u0131n\u0131n, devletin tohumunun b\u00f6ylelikle at\u0131lmas\u0131na izin verebilirler? \u0130lkel toplumlar hakk\u0131nda bug\u00fcnk\u00fc bilgilerimiz, siyasetin k\u00f6kenini ekonomide aramam\u0131z\u0131 art\u0131k olanaks\u0131z k\u0131l\u0131yor. Devletin soya\u011fac\u0131n\u0131n k\u00f6k\u00fc bu zeminde de\u011fil. \u0130lkel toplum, devletsiz toplum ekonomisinin i\u015fleyi\u015finde, zengin-fakir ayr\u0131m\u0131 yapmay\u0131 gerektirecek hi\u00e7bir \u015fey yoktur, \u00e7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7 kimse kom\u015fusundan daha fazla \u00e7al\u0131\u015fmaya, daha fazlas\u0131na sahip olmaya, daha \u00fcst\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmeye istekli de\u011fildir. Herkesin, e\u015fit bi\u00e7imde, kendi maddi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak durumda olmas\u0131 ve zenginliklerin \u00f6zel m\u00fclkiyet yaratacak \u015fekilde birikmesini s\u00fcrekli engelleyen bir mal ve hizmet m\u00fcbadelesinin bulunmas\u0131, asl\u0131nda g\u00fc\u00e7 iste\u011finden ba\u015fka bir \u015fey olmayan sahip olma iste\u011finin do\u011fmas\u0131na izin vermez. \u0130lk bolluk toplumu olan ilkel toplum, herhangi bir a\u015f\u0131r\u0131 bolluk iste\u011fine yer b\u0131rakmamaktad\u0131r.<\/p>\n

\u0130lkel toplumlar devletsiz toplumlard\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu toplumlarda devletin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 olanaks\u0131zd\u0131r. Oysa b\u00fct\u00fcn uygar toplumlar \u00f6nce vah\u015fiydiler: Devletin olanaks\u0131z olmaktan \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 ne sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r? Halklar nas\u0131l olup da vah\u015filikten uzakla\u015fm\u0131\u015flard\u0131r? Despot fig\u00fcr\u00fcn\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131, birinin y\u00f6netip \u00f6b\u00fcrlerinin boyun e\u011fmesini hangi e\u015fsiz olay, hangi devrim sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r? Siyasal iktidar nereden kaynaklanmaktad\u0131r? Buradaki gizem, muhtemelen bir g\u00fcn a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kacak olsa da, h\u00e2l\u00e2 s\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n

Devletin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131 saptamak halen olanaks\u0131z olsa bile, devletin hangi ko\u015fullarda ortaya \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz ve bu kitapta bir araya getirdi\u011fimiz yaz\u0131larda da devletsiz toplumlarda siyasetin alan\u0131n\u0131 belirlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. \u0130nan\u00e7s\u0131z, kurals\u0131z, krals\u0131z: XVI. y\u00fczy\u0131lda Bat\u0131l\u0131lar\u0131n yerliler i\u00e7in yapt\u0131klar\u0131 bu de\u011ferlendirmeyi, kolayl\u0131kla b\u00fct\u00fcn ilkel toplumlara yayabiliriz. Hatta bunu, bir ayr\u0131m \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc olarak da kabul edebiliriz: Yasan\u0131n me\u015fru kayna\u011f\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen kraldan, yani devlet ayg\u0131t\u0131ndan yoksun olan toplum ilkel bir toplumdur. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, ilkel olmayan her toplum devletli bir toplumdur: Ge\u00e7erli toplumsal-ekonomik d\u00fczeninse hi\u00e7 \u00f6nemi yoktur. Bu nedenle, arkaik d\u00f6nemin b\u00fcy\u00fck despotluklar\u0131n\u0131 -\u00c7in ya da And krallar\u0131, imparatorlar\u0131, firavunlar-, yak\u0131n tarihe ait monar\u015fileri -devlet benim- ya da ister Bat\u0131 Avrupa\u2019daki gibi liberal kapitalizm, ister ba\u015fka yerlerde oldu\u011fu gibi devlet kapitalizmi s\u00f6z konusu olsun, \u00e7a\u011fda\u015f toplum sistemlerini tek bir b\u00fcy\u00fck s\u0131n\u0131fta toplayabiliriz.<\/p>\n

Demek ki kabilede kral de\u011fil, bir \u015fef -ama devlet \u00f6nderine benzemeyen bir \u015fef- vard\u0131r. Bu ne demektir? Bu, \u015fefin hi\u00e7bir otoritesinin olmamas\u0131, hi\u00e7bir zorlay\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fcn bulunmamas\u0131, emir vermesini sa\u011flayacak her t\u00fcrl\u00fc olanaktan yoksun olmas\u0131 demektir. \u015eef bir komutan de\u011fildir; kabile \u00fcyelerinin ona uymak gibi bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri yoktur. \u015eeflik makam\u0131, iktidar\u0131n uyguland\u0131\u011f\u0131 yer de\u011fildir ve \u201c\u015fef\u201d (hi\u00e7 de yerinde bir adland\u0131rma oldu\u011fu s\u00f6ylenemez) fig\u00fcr\u00fcnde, gelece\u011fin despotunu \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131racak hi\u00e7bir \u00f6zellik g\u00f6sterilemez. Genel olarak devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131n, ilkel \u015feflik kurumundan t\u00fcredi\u011fini elbette s\u00f6yleyemeyiz.<\/p>\n

Kabile \u015fefi ni\u00e7in devlet \u00f6nderinin habercisi say\u0131lamaz? Devleti \u00f6nceleyen bir \u00f6rnek ni\u00e7in vah\u015filer d\u00fcnyas\u0131nda olanaks\u0131zd\u0131r? \u0130lkel \u015feflikten devlet ayg\u0131t\u0131na a\u015famal\u0131 bir ge\u00e7i\u015fi olanaks\u0131z k\u0131lan bu derin u\u00e7urum, do\u011fal olarak, siyasal iktidar\u0131n \u015feflik kurumunun d\u0131\u015f\u0131nda tutulmu\u015f olmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. Yani iktidardan yoksun bir \u015fef; \u00f6z\u00fcne, yani otoriteye yabanc\u0131 bir \u015feflik kurumu tasarlamak gerekmektedir. Yukar\u0131da \u00e7\u00f6z\u00fcmledi\u011fimiz kadar\u0131yla, \u015fefin i\u015flevlerinin aras\u0131nda otorite i\u015flevi yoktur. Esas olarak bireyler, aileler, soylar vb aras\u0131nda \u00e7\u0131kabilecek anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 \u00e7\u00f6zmekle g\u00f6revli olan \u015fefin, d\u00fczeni ve uzla\u015fmay\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in toplumun kabullendi\u011fi sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015fka bir g\u00fcc\u00fc yoktur. Oysa sayg\u0131nl\u0131k elbette iktidar demek de\u011fildir ve \u015fefin uzla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 g\u00f6revini yerine getirebilmek i\u00e7in sahip oldu\u011fu olanak, istisnai s\u00f6z g\u00fcc\u00fcn\u00fc kullanmaktan ibarettir: \u00dcstelik \u015fef bir yarg\u0131\u00e7 da olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in taraflar aras\u0131nda hakemlik de edemez, taraflardan birini de tutamaz; olsa olsa belagatine g\u00fcvenerek insanlar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fc\u011fe, hakaretlerden vazge\u00e7meye, her zaman bar\u0131\u015f i\u00e7inde ya\u015fam\u0131\u015f olan atalar\u0131n\u0131n izinden gitmeye davet edebilir. \u015eefin ba\u015far\u0131s\u0131 hi\u00e7bir zaman garanti de\u011fildir, her zaman az \u00e7ok rastlant\u0131lara ba\u011fl\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u015fefin s\u00f6z\u00fc yasa yerine ge\u00e7mez. \u015eefin taraflar\u0131 ikna \u00e7abas\u0131 bo\u015fa giderse, anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n \u015fiddet yoluyla \u00e7\u00f6z\u00fclmesi ve \u015fefin sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kaybolmas\u0131 tehlikesi ba\u015f g\u00f6sterir, \u00e7\u00fcnk\u00fc ondan bekleneni yapamayacak kadar g\u00fc\u00e7s\u00fcz oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n

\u00d6yleyse kabile neye dayanarak birini \u015fefli\u011fe lay\u0131k g\u00f6r\u00fcr? Sonu\u00e7 olarak \u00f6nemli tek \u015fey \u015fefin \u201cteknik\u201d becerisidir: Yani hitabet g\u00fcc\u00fc, avc\u0131 olarak ustal\u0131\u011f\u0131, sava\u015fta sald\u0131r\u0131 ya da savunma harek\u00e2tlar\u0131n\u0131 d\u00fczenleme yetene\u011fidir. Toplum \u015fefin bu teknik beceriye dayal\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7mesine hi\u00e7bir zaman izin vermez, teknik bir \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn siyasal otoriteye d\u00f6n\u00fc\u015fmesine asla g\u00f6z yummaz. \u015eef, toplumun hizmetindedir, \u015fef \u00fczerinde otoritesini bizzat kullanansa, iktidar\u0131n ger\u00e7ek sahibi olan toplumdur. Bu y\u00fczden \u015fefin bu ili\u015fkiyi \u00e7\u0131kar\u0131 i\u00e7in tersine \u00e7evirmesi, toplumu kendi hizmetinde kullanmas\u0131, kabile \u00fczerinde iktidar dedi\u011fimiz \u015feyi kurmas\u0131 olanaks\u0131zd\u0131r: \u0130lkel toplum kendi \u015fefinin bir despota d\u00f6n\u00fc\u015fmesine asla izin vermez.<\/p>\n

Kabile bir bak\u0131ma \u015fefi s\u00fcrekli g\u00f6zetim alt\u0131nda tutarak, \u00e7\u0131kmas\u0131na izin vermedi\u011fi bir alana hapseder. Peki \u015fef bu alan\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmaya istekli midir? Bir \u015fefin ger\u00e7ekten \u015fef olmay\u0131 istedi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr m\u00fc? \u015eefin toplulu\u011fa hizmet etmek ve toplulu\u011fun \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 g\u00f6zetmek yerine kendi arzular\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek istemesi m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? Kendi ki\u015fisel \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131, ortak tasar\u0131ya uymaktan daha \u00f6nemli bulmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir mi? Toplumun, her konuda yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, liderin icraat\u0131n\u0131 s\u0131k\u0131 bir bi\u00e7imde denetlemesi -bu, toplumun bilin\u00e7li ve kararl\u0131 bir denetim kurma kayg\u0131s\u0131n\u0131n de\u011fil, ilkel bir toplum olu\u015funun sonucudur- y\u00fcz\u00fcnden, ilkel yasay\u0131 (sen ba\u015fkalar\u0131ndan farkl\u0131 de\u011filsin) \u00e7i\u011fneyen \u015fefler pek azd\u0131r. Ancak, az da olsa, bu gibi durumlar yok de\u011fildir. Bazen bir \u015fefin, Makyavelci bir hesapla de\u011fil de, se\u00e7im hakk\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 ya da ba\u015fka \u00e7aresi kalmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u015feflik yapmak istemesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ne demek istedi\u011fimizi biraz a\u00e7\u0131klayal\u0131m. Genellikle bir \u015fef, toplulu\u011fuyla kurdu\u011fu normal (kurallara uygun) ili\u015fkiyi bozarak kabilenin hizmetk\u00e2rl\u0131\u011f\u0131ndan kabilenin efendili\u011fine ge\u00e7meyi de\u011fil denemek, akl\u0131ndan bile ge\u00e7irmez. Arjantin\u2019in Chaco y\u00f6resinde ya\u015fayan bir Abipon kabilesinin komutan\u0131, b\u00fcy\u00fck \u015fef Alaykin, kabilesini istemedi\u011fi bir sava\u015fa sokmak i\u00e7in kendisini ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015fan bir \u0130spanyol subay\u0131na verdi\u011fi yan\u0131tta bu ili\u015fkiyi \u00e7ok g\u00fczel a\u00e7\u0131klar: \u201cAbiponlar, atalar\u0131ndan kalma bir al\u0131\u015fkanl\u0131kla \u015feflerinin istedi\u011fi gibi de\u011fil, kendi istedikleri gibi hareket ederler. Evet, ben onlar\u0131n y\u00f6neticisiyim, ama onlar\u0131n aleyhine olacak bir \u015fey yapmam her \u015feyden \u00f6nce bana zarar verir; karde\u015flerime emir vermeye ya da onlar\u0131 zorlamaya kalk\u0131\u015f\u0131rsam, o an bana s\u0131rtlar\u0131n\u0131 d\u00f6nerler. Oysa ben onlar\u0131n nefretini de\u011fil, sevgisini kazanmak isterim.\u201d Ku\u015fkusuz yerli \u015feflerden \u00e7o\u011fu ayn\u0131 s\u00f6zleri s\u00f6ylerdi.<\/p>\n

Bununla birlikte, hemen her zaman sava\u015f haline ba\u011fl\u0131 kurald\u0131\u015f\u0131 durumlar vard\u0131r. Asl\u0131nda bir askeri seferin haz\u0131rlanmas\u0131 ve y\u00f6netimi \u015fefin en alt d\u00fczeyde de olsa otoritesini kullanabilece\u011fi tek durumdur; daha \u00f6nce belirtti\u011fimiz gibi, bu durumda bile \u015fefin otoritesi sava\u015f konusundaki teknik becerisinden kaynaklan\u0131r. Sava\u015f ne \u015fekilde biterse bitsin, sava\u015f\u0131n sonunda komutan, yine yetkisiz bir \u015fef haline gelir ve sava\u015ftaki zaferin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 sayg\u0131nl\u0131k, hi\u00e7bir zaman yetkiye d\u00f6n\u00fc\u015fmez. Her \u015fey toplumun iktidar ile sayg\u0131nl\u0131k, muzaffer bir sava\u015f\u00e7\u0131 ile zaferinden yararlanmas\u0131 yasaklanm\u0131\u015f komutan aras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131ma g\u00f6re belirlenir. Bir sava\u015f\u00e7\u0131n\u0131n sayg\u0131nl\u0131\u011fa susuzlu\u011funu giderebilecek en elveri\u015fli p\u0131nar sava\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda, sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sava\u015fa bor\u00e7lu olan bir \u015fefin, sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyup g\u00fc\u00e7lendirmesi de gene sava\u015fa ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bir bak\u0131ma sava\u015f, \u015fefi hi\u00e7 durmadan askeri seferler d\u00fczenlemeye sevk eden bir t\u00fcr zorunlu ileriye ertelemedir; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u015fef ancak b\u00f6ylelikle zaferden (simgesel de olsa) birtak\u0131m kazan\u00e7lar umabilir. \u015eefin sava\u015fma iste\u011fi kabilenin genel iradesine, \u00f6zellikle de sava\u015f\u0131 sayg\u0131nl\u0131k kazanman\u0131n ba\u015fl\u0131ca yolu sayan gen\u00e7lerin isteklerine uydu\u011fu s\u00fcrece, \u015fefin iradesi toplulu\u011fun iradesini a\u015fmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, \u015fef ile topluluk aras\u0131ndaki normal ili\u015fkiler bozulmadan devam eder. \u015eefin isteklerinin toplumun isteklerini a\u015fmas\u0131 tehlikesi, yapmas\u0131 gerekenin \u00f6tesine gitmesi, ona tan\u0131nan s\u0131n\u0131rlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131, her zaman m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u015eef bazen bu tehlikeyi g\u00f6ze al\u0131r, kendi plan\u0131n\u0131 kabileye kabul ettirmeye, kendi \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 toplulu\u011fun \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne koymaya kalk\u0131\u015f\u0131r. \u015eef, lideri belli bir toplumsal amaca hizmet eden bir ara\u00e7 olarak g\u00f6ren al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f ili\u015fkiyi tersine \u00e7evirip, toplumu, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle \u00f6zel bir amac\u0131 (kabilenin hizmetindeki \u015fef yerine, \u015fefe hizmet eden kabile) ger\u00e7ekle\u015ftirmenin arac\u0131 durumuna getirmeye kalk\u0131\u015f\u0131r. Bu plan \u201ci\u015flese\u201dydi, bu a\u015fama zorlama ve \u015fiddet anlam\u0131nda siyasal iktidar\u0131n do\u011fum yeri, devletin ilk cisimle\u015fmesi, en basit bi\u00e7imi olarak g\u00f6sterilebilirdi. Ama bu plan hi\u00e7bir zaman ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015ftir.<\/p>\n

Elena Valero, Yanomanolar aras\u0131nda ge\u00e7irdi\u011fi yirmi y\u0131l\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc anlatan nefis kitab\u0131nda, ilk kocas\u0131, Komutan Fusive\u2019den uzun uzun s\u00f6z eder.2 Fusive\u2019nin \u00f6yk\u00fcs\u00fc, iktidar\u0131n ger\u00e7ek sahibi olan ve g\u00fcc\u00fcnden vazge\u00e7meyi ya da g\u00fcc\u00fcn\u00fc devretmeyi reddeden ilkel toplumun kurallar\u0131n\u0131 ister istemez \u00e7i\u011fnemek zorunda kalan vah\u015fi kabile \u015fefinin yazg\u0131s\u0131na \u00e7ok anlaml\u0131 bir \u00f6rnek olu\u015fturuyor. Fusive d\u00fc\u015fman topluluklara kar\u015f\u0131 d\u00fczenledi\u011fi ve y\u00f6netti\u011fi ba\u015far\u0131l\u0131 ak\u0131nlarla kazand\u0131\u011f\u0131 sayg\u0131nl\u0131k sayesinde kabilesi taraf\u0131ndan \u201c\u015fef\u201dli\u011fe getirilmi\u015fti. Kabilesinin iste\u011fiyle giri\u015filen sava\u015flar\u0131 y\u00f6netmi\u015f, sava\u015f\u00e7\u0131l\u0131k konusundaki teknik yetene\u011fini, cesaretini, dinamizmini kabilesinin hizmetine sunmu\u015f, toplumun etkin bir hizmetk\u00e2r\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015fti. Ama vah\u015fi sava\u015f\u00e7\u0131n\u0131n talihi \u00f6ylesine k\u00f6t\u00fcd\u00fcr ki, ba\u015far\u0131lar\u0131n arkas\u0131 gelmezse, sava\u015fta kazand\u0131\u011f\u0131 sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 k\u0131sa s\u00fcrede yitirebilir. \u015eefi isteklerini yerine getirecek uygun bir ara\u00e7tan ba\u015fka bir \u015fey saymayan kabile, onun ge\u00e7mi\u015fteki zaferlerini kolayca unutur. \u015eef hi\u00e7bir \u015feye tam olarak g\u00fcvenemez ve insanlar\u0131n belleklerinden kolayca silinmi\u015f olan sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve zaferinin an\u0131s\u0131n\u0131 yeniden canland\u0131rmak istiyorsa, bunu yaln\u0131zca, eski ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 y\u00fccelterek yapamaz, yeni silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma f\u0131rsatlar\u0131 da yaratmas\u0131 gerekir. Onun i\u00e7in, bir sava\u015f\u00e7\u0131n\u0131n s\u00fcrekli sava\u015f dilemekten ba\u015fka se\u00e7ene\u011fi yoktur. Ona \u015fef olarak tan\u0131nan yetkinin s\u0131n\u0131r\u0131 da tam bu noktada bitmektedir. \u015eefin sava\u015fma arzusu toplumun sava\u015f iste\u011fine denk d\u00fc\u015ferse toplum onu izlemeye devam eder. Ama \u015fefin sava\u015fma arzusunun ger\u00e7ekle\u015fmesi, bar\u0131\u015f iste\u011fi i\u00e7inde olan bir toplumun ikna edilmesine ba\u011fl\u0131ysa -asl\u0131nda hi\u00e7bir toplum s\u00fcrekli sava\u015fmak istemez-, o zaman \u015fef ile kabile aras\u0131ndaki ili\u015fki tersine d\u00f6ner, lider toplumu kendi ki\u015fisel amac\u0131 u\u011fruna bir ara\u00e7 olarak, kendi hedefine ula\u015fman\u0131n bir yolu olarak kullanmaya kalk\u0131\u015f\u0131r. Ayr\u0131ca unutmayal\u0131m ki, ilkel kabile \u015fefi yetkisiz bir \u015feftir: \u0130stekli olmayan bir topluma kendi kurallar\u0131n\u0131 nas\u0131l kabul ettirebilir? \u015eefin hem sayg\u0131nl\u0131k kazanmak istemesi hem de bunu ger\u00e7ekle\u015ftirecek g\u00fc\u00e7ten yoksun olmas\u0131 onun zay\u0131f yan\u0131d\u0131r. Bu durumda ne olabilir? Sava\u015f\u00e7\u0131 yaln\u0131zl\u0131\u011fa, onu \u00f6l\u00fcmden ba\u015fka bir yere g\u00f6t\u00fcrmeyen bu ne id\u00fc\u011f\u00fc belirsiz m\u00fccadeleye mahk\u00fbmdur. G\u00fcney Amerikal\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131 Fusive\u2019nin yazg\u0131s\u0131 da bu oldu. \u0130stenmeyen bir sava\u015f\u0131 zorla kabul ettirmeye kalk\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kabilesi taraf\u0131ndan yaln\u0131z b\u0131rak\u0131ld\u0131. Bu sava\u015f\u0131 tek ba\u015f\u0131na y\u00fcr\u00fctmekten ba\u015fka \u00e7aresi kalmam\u0131\u015ft\u0131 ve oklarla delik de\u015fik edilerek can verdi. \u00d6l\u00fcm, sava\u015f\u00e7\u0131n\u0131n yazg\u0131s\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc ilkel toplum sayg\u0131nl\u0131k iste\u011finin yerine iktidar talebinin ge\u00e7mesine izin vermez. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, ilkel toplumda \u015fef, iktidar talep edebilecek bir g\u00fc\u00e7 olarak, daha ba\u015ftan \u00f6l\u00fcme mahk\u00fbmdur. Kendi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilecek bir siyasal iktidar, ilkel toplumda olanaks\u0131zd\u0131r, devletin doldurabilece\u011fi bir yer, kapatabilece\u011fi bir bo\u015fluk yoktur.<\/p>\n

Sonucu daha az trajik olmakla birlikte, geli\u015fimi bak\u0131m\u0131ndan yukar\u0131daki \u00f6yk\u00fcye \u00e7ok benzeyen bir ba\u015fka \u00f6yk\u00fc de s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz \u00f6nemsiz Amazon sava\u015f\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok daha \u00fcnl\u00fc olan Apa\u00e7ilerin b\u00fcy\u00fck \u00f6nderi Geronimo\u2019nun \u00f6yk\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Geronimo\u2019nun An\u0131lar\u0131,3 k\u00f6t\u00fc derlenmi\u015f olmakla birlikte, \u00e7ok \u00f6\u011fretici bir kaynakt\u0131r. Meksika askerleri, kabilesinin kamp\u0131na sald\u0131r\u0131p \u00e7ocuklar\u0131 ve kad\u0131nlar\u0131 katlettiklerinde, Geronimo gen\u00e7 bir sava\u015f\u00e7\u0131yd\u0131. Geronimo\u2019nun ailesi b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yok olmu\u015ftu. \u00c7e\u015fitli Apa\u00e7i kabileleri, katillerden intikam almak \u00fczere ittifak kurdular ve Geronimo sava\u015fa komuta etmekle g\u00f6revlendirildi. Apa\u00e7iler, Meksika garnizonunu yerle bir ederek b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131 kazand\u0131lar. Zaferin ba\u015fl\u0131ca mimar\u0131 Geronimo\u2019nun bir sava\u015f\u00e7\u0131 olarak sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 iyice artt\u0131. Ama bu noktadan sonra durum de\u011fi\u015fti, Geronimo\u2019ya bir \u015feyler oldu, bir \u015feyler de\u011fi\u015fiyor gibiydi. \u0130ntikamlar\u0131n\u0131 m\u00fckemmel bir \u015fekilde alm\u0131\u015f olan Apa\u00e7iler a\u00e7\u0131s\u0131ndan sorun \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f olsa da Geronimo duruma farkl\u0131 bir g\u00f6zle bak\u0131yordu: O Meksikal\u0131lardan intikam almaya devam etmek istiyor, askerlerin u\u011frad\u0131\u011f\u0131 kanl\u0131 bozgunu yeterli g\u00f6rm\u00fcyordu. Elbette Meksika k\u00f6ylerine tek ba\u015f\u0131na sald\u0131ramazd\u0131. Karde\u015flerini yeni bir sefer i\u00e7in ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ysa da sonu\u00e7 alamad\u0131. Apa\u00e7i toplumu ortak amac\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f, intikam\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131, art\u0131k s\u00fck\u00fbnet istiyordu. Oysa Geronimo ki\u015fisel bir amaca ula\u015fmak u\u011fruna, kabileyi de pe\u015finden s\u00fcr\u00fcklemek istiyordu. Daha \u00f6nce, sava\u015fmadaki ustal\u0131\u011f\u0131 nedeniyle kendisi kabilenin arac\u0131 durumundayken, art\u0131k kabileyi kendi arzusuna alet etmek istiyordu. Do\u011fal olarak Apa\u00e7iler de, t\u0131pk\u0131 Fusive\u2019yi izlemeyi reddeden Yanomanolar gibi, Geronimo\u2019nun pe\u015finden gitmeyi reddettiler. Geronimo, zafere ve ganimete d\u00fc\u015fk\u00fcn baz\u0131 gen\u00e7leri, o da bazen yalana ba\u015fvurarak kand\u0131rmaktan ba\u015fka bir \u015fey elde edemedi. Bir keresinde, Geronimo tasarlad\u0131\u011f\u0131 seferlerden birine yaln\u0131zca iki ki\u015fiyle (y\u00fcrekli, ama g\u00fcl\u00fcn\u00e7 bir ordu) \u00e7\u0131kt\u0131! Sava\u015fmadaki ustal\u0131\u011f\u0131na bakarak durum gere\u011fi Geronimo\u2019nun \u00f6nderli\u011fini kabul eden Apa\u00e7iler, onun ki\u015fisel nedenlerle sava\u015f istedi\u011fini anlay\u0131nca t\u00fcm\u00fcyle s\u0131rtlar\u0131n\u0131 \u00e7evirdiler ona. Kuzey Amerikal\u0131 son b\u00fcy\u00fck komutan Geronimo, \u201c\u015feflik yapmak\u201d i\u00e7in otuz y\u0131l \u00e7aba g\u00f6sterdi\u011fi halde istedi\u011fini elde edemedi…<\/p>\n

\u0130lkel toplumun esas (yani \u00f6z\u00fcne ait) \u00f6zelli\u011fi, kendisini olu\u015fturan her \u015fey \u00fczerinde mutlak ve eksiksiz bir g\u00fcce sahip olmas\u0131, onu meydana getiren alt gruplardan hi\u00e7birine \u00f6zerklik tan\u0131mamas\u0131, toplumsal ya\u015fam\u0131 besleyen her t\u00fcrl\u00fc i\u00e7, bilin\u00e7li ve bilin\u00e7siz hareketi toplumun istedi\u011fi s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde ve do\u011frultuda tutmas\u0131d\u0131r. Kabile, gerekirse \u015fiddete ba\u015fvurarak, bireysel, merkezi ve ayr\u0131 bir siyasal iktidar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 engelleyerek bu ilkel toplumsal d\u00fczeni korumaya kararl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterir. Demek ki ilkel toplum hi\u00e7bir \u015feyi g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmaz, hi\u00e7bir \u015feyin kendi d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131na izin vermez: B\u00fct\u00fcn \u00e7\u0131k\u0131\u015f yollar\u0131 tutulmu\u015ftur. Dolay\u0131s\u0131yla ilkel toplum \u00f6z\u00fcne ait hi\u00e7bir \u015feyin kendisini etkilemesine izin vermeksizin sonsuza kadar kendini yinelemek ister.<\/p>\n

Bununla birlikte, toplumun denetiminden, bir \u00f6l\u00e7\u00fcde de olsa ka\u00e7an bir alan, toplumun ancak bir \u00f6l\u00e7\u00fcde \u201ckurallara ba\u011flama\u201d olana\u011f\u0131 buldu\u011fu bir \u201cak\u0131m\u201d vard\u0131r ki, o da n\u00fcfus hareketidir; k\u00fclt\u00fcrel kurallarca oldu\u011fu kadar do\u011fal yasalarca da belirlenen, topluma oldu\u011fu kadar biyolojik yap\u0131ya da k\u00f6k salm\u0131\u015f bir ya\u015fam\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc, belki de kendine \u00f6zg\u00fc bir mekanizmaya ba\u011fl\u0131 olarak i\u015fledi\u011fi i\u00e7in toplumsal etkilerin d\u0131\u015f\u0131nda kalan bir alan s\u00f6z konusudur burada.<\/p>\n

Ekonomik bir determinizmin yerine n\u00fcfusa ili\u015fkin bir determinizm koymak, nedenlere -n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131- ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz sonu\u00e7lar -toplumsal \u00f6rg\u00fctlenmenin de\u011fi\u015fmesi- y\u00fcklemek gibi bir niyetimiz olmamakla birlikte, \u00f6zellikle Amerika\u2019da, n\u00fcfusun toplumsal a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na, yo\u011funluk art\u0131\u015f\u0131n\u0131n ilkel toplum \u00fczerindeki sars\u0131c\u0131 -yok edici demiyoruz- etkisine de\u011finmek zorunday\u0131z. \u0130lkel toplumun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesinin temel ko\u015fullar\u0131ndan birinin, nispeten s\u0131n\u0131rl\u0131 bir n\u00fcfus olmas\u0131 \u00e7ok muhtemeldir. \u0130lkel toplum modeli ancak n\u00fcfus kalabal\u0131k de\u011filse i\u015fleyebilir. Ya da ba\u015fka bir deyi\u015fle, bir toplumun ilkel olabilmesi i\u00e7in fazla kalabal\u0131k olmamas\u0131 gerekir. Ger\u00e7ekten de vah\u015filer d\u00fcnyas\u0131nda dikkati \u00e7eken \u015fey, her biri, ko\u015fullar -\u00f6zellikle de sava\u015f ko\u015fullar\u0131- gerektirdi\u011finde soyda\u015flarla ge\u00e7ici ittifaklar kurmak d\u0131\u015f\u0131nda, par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn i\u00e7inde \u00f6zerkli\u011fini \u00f6zenle korumaya \u00e7al\u0131\u015fan, say\u0131s\u0131z \u201cmillet\u201d, kabile, topluma b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f yerel gruplar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Kabile d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bu \u015fekilde bir\u00e7ok par\u00e7aya b\u00f6l\u00fcnmesi, yerel gruplar\u0131n birle\u015fmesiyle toplumsal-siyasal b\u00fct\u00fcnler olu\u015fmas\u0131n\u0131, bunun da \u00f6tesinde, \u00f6z\u00fc itibariyle birle\u015ftirici bir g\u00fc\u00e7 olan devletin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 engellemenin herhalde etkili bir yoludur.<\/p>\n

Bununla birlikte, Tupi-Guaranilerin, Avrupal\u0131lar taraf\u0131ndan ke\u015ffedildikleri d\u00f6nemde, al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f ilkel modelden \u00f6zellikle iki temel noktada epeyce uzakla\u015fm\u0131\u015f olmalar\u0131 dikkat \u00e7ekicidir: Bir kere, kabilelerin ya da yerel topluluklar\u0131n n\u00fcfus yo\u011funlu\u011fu oran\u0131 kom\u015fular\u0131na g\u00f6re g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bi\u00e7imde y\u00fcksektir; ikincisi, yerel topluluklar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc Tropikal Orman\u2019daki hi\u00e7bir toplumsal-siyasal birimle k\u0131yaslanmayacak kadar fazlad\u0131r. Birka\u00e7 bin ki\u015fiyi bar\u0131nd\u0131ran Tupinamba k\u00f6yleri elbette birer \u015fehir de\u011fildir, ama kom\u015fu toplumlar\u0131n \u201cklasik\u201d denebilecek n\u00fcfus \u00f6l\u00e7e\u011fini a\u015ft\u0131klar\u0131 da bir ger\u00e7ektir. N\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131na ve yo\u011funlu\u011funa ba\u011fl\u0131 olarak, \u015feflerde de ba\u015fka hi\u00e7bir yerde rastlanmayan bir iktidar iste\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ki, bu da imparatorluklar d\u0131\u015fta tutulursa, Amerika vah\u015fileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan al\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f bir tutumdur. Tupi-Guarani \u015feflerinin birer despot olduklar\u0131 s\u00f6ylenemez, ama iktidardan t\u00fcm\u00fcyle yoksun da de\u011fildirler. Tupi-Guaranilerde \u015feflik kurumunu \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek gibi g\u00fc\u00e7 ve karma\u015f\u0131k bir i\u015fe giri\u015fmek istemiyoruz burada. \u015eu an i\u00e7in toplumun bir kutbunda -b\u00f6yle denilebilirse- n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131n\u0131n, \u00f6b\u00fcr kutbundaysa siyasal iktidar\u0131n a\u011f\u0131r geli\u015fiminin bulundu\u011funu belirtmekle yetinelim. \u0130lkel bir toplumda n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131n\u0131n nedenleri sorununa yan\u0131t bulmak elbette etnolojiye (ya da yaln\u0131zca ona) d\u00fc\u015fmez. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, n\u00fcfus ile siyasetin ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 kurmak, toplumsal unsuru g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutarak, n\u00fcfusun siyaset \u00fczerindeki etkisini \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek etnolojinin i\u015fidir.<\/p>\n

\u0130lkel bir toplumda ayr\u0131 bir siyasal iktidar\u0131n yap\u0131sal bak\u0131mdan olanaks\u0131z oldu\u011funu, ilkel toplumun b\u00fcnyesinde devlet olu\u015fumunun olanaks\u0131z oldu\u011funu yaz\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri vurgulad\u0131k. \u015eimdi de \u00e7eli\u015fkili bir bi\u00e7imde, Tupi-Guaranileri, b\u00fcnyesinde ileride devlete d\u00f6n\u00fc\u015febilecek bir olu\u015fumun belirmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir ilkel toplum \u00f6rne\u011fi olarak g\u00f6steriyoruz. Bu toplumlarda herhalde \u00e7ok uzun bir zamandan beri, siyasal g\u00fcc\u00fc hi\u00e7 de az\u0131msanmayacak bir \u015feflik kurumu olu\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. O kadar ki, o d\u00f6nemin Frans\u0131z ve Portekizli kronik\u00e7ileri, kabile federasyonlar\u0131n\u0131n \u015feflerine \u201ceyalet kral\u0131\u201d unvan\u0131n\u0131 vermekten \u00e7ekinmemi\u015flerdir. Tupi-Guarani toplumunda ba\u015flayan bu k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fim s\u00fcreci Avrupal\u0131lar\u0131n geli\u015fiyle birdenbire kesintiye u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. Peki bu durumda, Yeni D\u00fcnya\u2019n\u0131n ke\u015ffi s\u00f6zgelimi bir y\u00fczy\u0131l daha gecikmi\u015f olsa Brezilya k\u0131y\u0131s\u0131nda ya\u015fayan yerli kabileler de devletsel bir olu\u015fumu benimsemek zorunda kalabilirlerdi diyebilir miyiz? Kimsenin tersini iddia edemeyece\u011fi bu t\u00fcr varsay\u0131msal bir tarih tasarlamak her zaman kolay, ama tehlikelidir. Ancak, s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz durumda yan\u0131t\u0131n kesinlikle olumsuz oldu\u011funa inan\u0131yoruz: Tupi-Guaraniler taraf\u0131ndan kurulmas\u0131 beklenen bir devletin ortaya \u00e7\u0131kmamas\u0131n\u0131n nedeni Bat\u0131l\u0131lar\u0131n geli\u015fi de\u011fil, toplumun kendisinin, ilkel bir toplum olarak g\u00f6sterdi\u011fi tepkidir; a\u00e7\u0131k\u00e7a \u015fefleri hedef almasa da, sonu\u00e7lar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u015feflerin g\u00fcc\u00fcn\u00fc yok eden bir t\u00fcr planl\u0131 ayaklanmad\u0131r. Daha XV. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131ndan ba\u015flayarak, Tupi-Guarani kabilelerini k\u0131\u015fk\u0131rtan al\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f bir olaydan s\u00f6z etmek istiyoruz: Baz\u0131 ki\u015filer bir gruptan \u00f6b\u00fcr\u00fcne dola\u015farak, yerlileri her \u015feyden vazge\u00e7ip K\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn Olmad\u0131\u011f\u0131 \u00dclke\u2019yi, yery\u00fcz\u00fc cennetini aramaya davet eden ate\u015fli konu\u015fmalar yap\u0131yordu.<\/p>\n

\u0130lkel toplumda \u015feflik ve dil birbirine s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131d\u0131r; s\u00f6z \u015fefe tan\u0131nan tek g\u00fc\u00e7t\u00fcr: Hatta konu\u015fmak \u015fef i\u00e7in bir g\u00f6revdir. Ama \u015feflere ait olmayan bir ba\u015fka s\u00f6z, bir ba\u015fka s\u00f6ylem daha vard\u0131r ki, bu s\u00f6zlerin, bu s\u00f6ylemin sahipleri, XV. ve XVI. y\u00fczy\u0131llarda binlerce yerliyi \u00e7\u0131lg\u0131nca bir g\u00f6\u00e7e k\u0131\u015fk\u0131rtm\u0131\u015flar, tanr\u0131lar\u0131n yurduna ula\u015fmak vaadiyle pe\u015flerinden s\u00fcr\u00fcklemi\u015flerdi: Karai\u2019lerin, peygamberlerin s\u00f6zleri, bu s\u00fcr\u00fckleyici, y\u0131k\u0131c\u0131 s\u00f6zler, yerlileri toplumun kesinlikle sonu olacak bir \u015feyi yapmaya davet ediyordu. Peygamberlerin \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131, lanetli \u00fclkeyi, yani var olan toplumu terk edip, K\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn Olmad\u0131\u011f\u0131 \u00dclke\u2019ye, ilahi mutlulu\u011fun toplumuna gitmeyi \u00f6nermeleri, toplum yap\u0131s\u0131n\u0131 ve onun kurallar sistemini \u00f6l\u00fcme mahk\u00fbm etmek anlam\u0131na geliyordu. Oysa \u015feflerin otoritesi, belirmekte olan siyasal iktidarlar\u0131, toplumda giderek daha \u00e7ok hissedilmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Belki de \u015funu s\u00f6ylememiz hi\u00e7 de yanl\u0131\u015f olmayacak: Toplumun i\u00e7inden gelen peygamberler, insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyan\u0131n k\u00f6t\u00fc oldu\u011funu ilan ediyorlarsa, bunun nedeni, iktidar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131yla birlikte, do\u011fdu\u011funa inand\u0131klar\u0131 felaketin, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn, a\u011f\u0131r \u00f6l\u00fcm\u00fcn, ilkel bir toplum, devletsiz bir toplum olan Tupi-Guarani toplumunu k\u0131sa ya da uzun vadede ortadan kald\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeleriydi. Eski vah\u015fi d\u00fcnyan\u0131n temellerinden sars\u0131ld\u0131\u011f\u0131na inanan, toplumsal ve kozmik bir felaketin yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 korkusuna kap\u0131lan peygamberler, d\u00fcnya de\u011fi\u015ftirmek gerekti\u011fine, insanlar\u0131n d\u00fcnyas\u0131n\u0131 terk edip tanr\u0131lar\u0131n d\u00fcnyas\u0131na ula\u015fmak gerekti\u011fine inand\u0131lar.<\/p>\n

\u201cOrman\u0131n Peygamberleri\u201d ve \u201c\u2018\u00c7ok\u2019 Olamayan \u2018Bir\u2019\u201d gibi metinler, peygamber s\u00f6zlerinin h\u00e2l\u00e2 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Paraguay ormanlar\u0131nda yoksul bir ya\u015fam s\u00fcren \u00fc\u00e7-d\u00f6rt bin kadar Guarani yerlisi, karai\u2019lerin kendilerine sundu\u011fu e\u015fsiz zenginlikten bug\u00fcn de yararlan\u0131yorlar. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz karai\u2019leri, XVI. y\u00fczy\u0131ldaki atalar\u0131 gibi kabilelere yol g\u00f6stermiyorlar art\u0131k, K\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn Olmad\u0131\u011f\u0131 \u00dclke\u2019nin pe\u015fine d\u00fc\u015fmek de m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Ama eylem eksikli\u011fi bir d\u00fc\u015f\u00fcnce sarho\u015flu\u011fu, insanl\u0131\u011f\u0131n durumunun felaketi \u00fczerinde giderek daha \u00e7ok durma iste\u011fi yaratm\u0131\u015f gibi. G\u00f6zleri k\u00f6r edecek kadar parlak bir \u0131\u015f\u0131k sa\u00e7an bu vah\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcnce, K\u00f6t\u00fcl\u00fck\u2019\u00fcn do\u011fum yerinin, felaketin kayna\u011f\u0131n\u0131n Bir oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n

Bu nokta \u00fczerinde belki biraz daha durmal\u0131 ve Guarani bilgesinin Bir ile ne anlatmak istedi\u011fini sormal\u0131y\u0131z. \u00c7a\u011fda\u015f Guarani d\u00fc\u015f\u00fcncesinin en \u00e7ok ilgilendi\u011fi sorunlar, d\u00f6rt y\u00fczy\u0131ldan daha uzun bir s\u00fcre \u00f6nce, karai\u2019lerin, peygamberlerin de kafas\u0131n\u0131 kurcalam\u0131\u015f olan sorunlard\u0131r. D\u00fcnya ni\u00e7in k\u00f6t\u00fcd\u00fcr? K\u00f6t\u00fcl\u00fckten ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in ne yapabiliriz? Bunlar yerlilerin ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa sormaktan b\u0131kmad\u0131klar\u0131 sorulard\u0131r. Bug\u00fcn\u00fcn karai\u2019leri, eski peygamberlerin s\u00f6zlerini dokunakl\u0131 bir bi\u00e7imde yinelemekte \u0131srar ediyorlar! Atalar\u0131 Bir\u2019in k\u00f6t\u00fcl\u00fck oldu\u011funu biliyor, bu ger\u00e7e\u011fi k\u00f6yden k\u00f6ye yay\u0131yordu ve insanlar \u0130yi\u2019ye, Bir-Olmayan\u2019a ula\u015fmak i\u00e7in onlar\u0131n pe\u015finden gidiyordu. Demek ki \u00fclkenin ke\u015ffedildi\u011fi d\u00f6nemde Tupi-Guarani toplumu bir yandan dinsel bir g\u00f6\u00e7 hareketinin etkisindeydi -bu hareket ancak \u015fefli\u011fin toplumu s\u00fcr\u00fckledi\u011fi yolun, ayr\u0131 bir siyasal iktidar\u0131n ve devletin reddedildi\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulursa anla\u015f\u0131labilir-; bir yandan da, Bir\u2019i K\u00f6t\u00fcl\u00fck\u2019\u00fcn kayna\u011f\u0131 sayan ve ondan sak\u0131nman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcren peygamber s\u00f6zlerinin etkisindeydi. Bir\u2019i d\u00fc\u015f\u00fcnmek hangi ko\u015fullarda m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr? \u0130ster nefret edilsin ister arzu edilsin, Bir\u2019in \u015fu ya da bu bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fclebilmesi gerekir. \u0130\u015fte bu y\u00fczden, K\u00f6t\u00fcl\u00fck ile Bir\u2019i \u00f6zde\u015fle\u015ftiren metafizik denklemin alt\u0131nda, daha gizli ve siyasal bir anlama sahip bir ba\u015fka denklem, Bir\u2019in devlet oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcren bir denklem bulundu\u011funa inan\u0131yoruz. Tupi-Guarani peygamberli\u011finde, devletin evrensel \u00f6z\u00fc sayd\u0131\u011f\u0131 Bir\u2019i b\u00fct\u00fcn\u00fcyle reddederek felaketi \u00f6nlemek isteyen ilkel bir toplumun kahramanca \u00e7abas\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Metafizik bir belirlemeyi bu \u015fekilde, \u201csiyasal\u201d bir yakla\u015f\u0131mla de\u011ferlendirmek, bizi belki de sayg\u0131s\u0131zl\u0131k say\u0131labilecek bir soru sormaya zorluyor: Bir\u2019e dayal\u0131 b\u00fct\u00fcn metafizikleri ayn\u0131 \u015fekilde de\u011ferlendiremez miyiz? \u0130yi ile \u00f6zde\u015fle\u015ftirilen, Bat\u0131 metafizi\u011finin ba\u015flang\u0131\u00e7tan beri en \u00e7ok \u00fczerinde durdu\u011fu ve insan\u0131n \u00f6zlemi sayd\u0131\u011f\u0131 Bir hakk\u0131nda ne s\u00f6yleyebiliriz? Biz \u015fu \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ger\u00e7e\u011fi belirtmekle yetinelim: Vah\u015fi peygamberler de, eski Yunanl\u0131lar da ayn\u0131 \u015feyi, Bir\u2019i ele alm\u0131\u015flard\u0131r; ama Guarani yerlisi Bir\u2019in K\u00f6t\u00fcl\u00fck oldu\u011funu s\u00f6ylerken, Herakleitos Bir\u2019in \u0130yilik oldu\u011funu s\u00f6yler. Bir\u2019i \u0130yi olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmek hangi ko\u015fullarda m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr?<\/p>\n

Biz gene Tupi-Guaranilerin d\u00fcnyas\u0131na d\u00f6nelim. \u015eeflerin \u00f6nlenemez y\u00fckseli\u015finin yaratt\u0131\u011f\u0131 tehditle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelen bu ilkel toplum, kolektif bir \u00f6zk\u0131y\u0131m pahas\u0131na da olsa, b\u00fcnyesinde, \u015feflik kurumunun dinami\u011fini bo\u015fa \u00e7\u0131karmay\u0131, \u015fefleri ileride bir yasa koyucuya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilecek bir hareketi bast\u0131rmay\u0131 ba\u015faran g\u00fc\u00e7ler bulabilmi\u015ftir. Tupi-Guarani toplumunun XV. y\u00fczy\u0131l sonundaki g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fc ana hatlar\u0131yla \u00e7izersek, bir yanda \u015feflerin, \u00f6te yandaysa onlara kar\u015f\u0131 olan peygamberlerin bulundu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Peygamberlik \u201cmekanizma\u201ds\u0131 m\u00fckemmel \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu, \u00e7\u00fcnk\u00fc karai\u2019ler \u015fa\u015f\u0131lacak kadar b\u00fcy\u00fck bir fanatik yerli kitlesini pe\u015flerinden s\u00fcr\u00fckleyebiliyorlard\u0131; hatta bu kitle, bu insanlar\u0131n s\u00f6z\u00fcyle \u00f6l\u00fcme bile gidebilirdi.<\/p>\n

Bu ne demektir? Ellerinde s\u00f6zden ba\u015fka g\u00fc\u00e7 bulunmayan peygamberler, yerlileri \u201chareket\u201de ge\u00e7irebilir, ilkel toplumda olanaks\u0131z olan bir \u015feyi ger\u00e7ekle\u015ftirebilir; farkl\u0131 pek \u00e7ok kabileyi dinsel bir g\u00f6\u00e7 hareketinde bir araya getirebilirlerdi. B\u00f6ylece \u015feflerin \u201cprogram\u201d\u0131n\u0131 bir anda ger\u00e7ekle\u015ftirmeyi ba\u015far\u0131yorlard\u0131. Bu, tarihin bir aldatmacas\u0131 m\u0131yd\u0131 acaba? Yani ilkel toplumu her \u015feye ra\u011fmen ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011fa s\u00fcr\u00fckleyen bir yazg\u0131 m\u0131 s\u00f6z konusuydu? Bilemiyoruz. Ama ne olursa olsun, peygamberlerin \u015feflere kar\u015f\u0131 ba\u015flatt\u0131klar\u0131 ayaklanma hareketi, her \u015feyi garip bir bi\u00e7imde tersine \u00e7evirmi\u015f, peygamberlere \u015feflerin elinde olmayan bir g\u00fc\u00e7 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu durumda belki de \u015fiddete kar\u015f\u0131 s\u00f6z fikrini yeniden ele almak gerekiyor. E\u011fer vah\u015fi toplumun \u015fefi masum s\u00f6z\u00fc dile getirme g\u00f6revini y\u00fckleniyorsa, ilkel toplum da, belli ko\u015fullarla, ba\u015fka bir s\u00f6ze -bu s\u00f6z\u00fcn bir emir gibi dile getirildi\u011fini unutarak- kulak verebilir: Bu, peygamberin s\u00f6z\u00fcnden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Peygamberin s\u00f6yleminde belki de tohum halinde iktidar\u0131n s\u00f6ylemi gizlidir ve belki de insanlar\u0131n arzular\u0131n\u0131 dile getiren yol g\u00f6stericinin y\u00fcceltilmi\u015f \u00e7izgilerinin alt\u0131nda, despotun suskun ifadesi vard\u0131r.<\/p>\n

Peygamberin s\u00f6z\u00fc ve bu s\u00f6zlerin g\u00fcc\u00fc: Ger\u00e7ek iktidar\u0131n k\u00f6keni burada olamaz m\u0131? Devlet, kayna\u011f\u0131n\u0131 \u201cS\u00f6z\u201dden al\u0131yor olamaz m\u0131? Peygamberlerin, insanlar\u0131n efendisi olmadan \u00f6nce g\u00f6n\u00fclleri fethettiklerini s\u00f6yleyebilir miyiz? Belki de. Peygamberli\u011fin sundu\u011fu bu a\u015f\u0131r\u0131 \u00f6rnekte bile (a\u015f\u0131r\u0131 diyoruz \u00e7\u00fcnk\u00fc Tupi-Guarani toplumu, n\u00fcfusla ilgili ya da ba\u015fka nedenlerden \u00f6t\u00fcr\u00fc, ilkel bir toplumu belirleyen son s\u0131n\u0131ra ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131), \u015funu g\u00f6r\u00fcyoruz ki, vah\u015filer \u015feflerin \u015feflik yapmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek, birle\u015fmeyi reddetmek, Bir\u2019i, devleti bertaraf etmek i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir \u00e7aba harcam\u0131\u015flard\u0131r. Tarihi olan halklar\u0131n tarihinin, s\u0131n\u0131f m\u00fccadelelerinin tarihi oldu\u011fu s\u00f6ylenir. Tarihi olmayan halklar\u0131n tarihinin de, ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde ge\u00e7erli bir yakla\u015f\u0131mla, devlete kar\u015f\u0131 m\u00fccadelelerinin tarihi oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n

* Pierre Clastres, Devlete Kar\u015f\u0131 Toplum [La Soci\u00e9t\u00e9 contre l\u2019\u00c9tat], \u00e7ev.: Mehmet Sert-Nedim Demirta\u015f, Makale, s. 152-188, Ayr\u0131nt\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, 2006.<\/p>\n

D\u0130PNOTLAR:<\/p>\n

1. J. Lizot, \u201cEconomie ou soci\u00e9t\u00e9? Quelques th\u00e8mes \u00e0 propos de l\u2019\u00e9tude d\u2019une communat\u00e9 d\u2019Am\u00e9rindiens\u201d, Journal de la Soci\u00e9t\u00e9 des am\u00e9ricanistes 9, 1973, s. 137-175.
2. E. Biocca, Yanoama, Plon, 1969.
3. M\u00e9moires de G\u00e9ronimo, Maspero, 1972.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130lkel toplumlar devletsiz toplumlard\u0131r: Bir olguya i\u015faret eden ve kendi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde do\u011fru olan bu yarg\u0131, asl\u0131nda siyasal antropolojinin kesin bir bilim olarak olu\u015fmas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftiren bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, bir de\u011fer yarg\u0131s\u0131n\u0131 gizliyor. Ger\u00e7ekte burada s\u00f6ylenmek istenen, ilkel toplumlar\u0131n belli bir \u015feyden -devletten- yoksun olduklar\u0131 ve bunun di\u011fer b\u00fct\u00fcn toplumlar -\u00f6rne\u011fin bizim toplumumuz- gibi, onlar i\u00e7in de […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[178],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1602","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-marksizm"},"yoast_head":"\nDevlete Kar\u015f\u0131 Toplum | Pierre Clastres - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Devlete Kar\u015f\u0131 Toplum | Pierre Clastres\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u0130lkel toplumlar devletsiz toplumlard\u0131r: Bir olguya i\u015faret eden ve kendi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde do\u011fru olan bu yarg\u0131, asl\u0131nda siyasal antropolojinin kesin bir bilim olarak olu\u015fmas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftiren bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, bir de\u011fer yarg\u0131s\u0131n\u0131 gizliyor. Ger\u00e7ekte burada s\u00f6ylenmek istenen, ilkel toplumlar\u0131n belli bir \u015feyden -devletten- yoksun olduklar\u0131 ve bunun di\u011fer b\u00fct\u00fcn toplumlar -\u00f6rne\u011fin bizim toplumumuz- gibi, onlar i\u00e7in de […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-08-02T22:00:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.wikiberal.org\/w\/images\/thumb\/9\/93\/Pierre_Clastres.jpg\/180px-Pierre_Clastres.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"53 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Devlete Kar\u015f\u0131 Toplum | Pierre Clastres\",\"datePublished\":\"2010-08-02T22:00:00+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/\"},\"wordCount\":10548,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.wikiberal.org\/w\/images\/thumb\/9\/93\/Pierre_Clastres.jpg\/180px-Pierre_Clastres.jpg\",\"articleSection\":[\"Marksizm\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/\",\"name\":\"Devlete Kar\u015f\u0131 Toplum | Pierre Clastres - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.wikiberal.org\/w\/images\/thumb\/9\/93\/Pierre_Clastres.jpg\/180px-Pierre_Clastres.jpg\",\"datePublished\":\"2010-08-02T22:00:00+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/www.wikiberal.org\/w\/images\/thumb\/9\/93\/Pierre_Clastres.jpg\/180px-Pierre_Clastres.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/www.wikiberal.org\/w\/images\/thumb\/9\/93\/Pierre_Clastres.jpg\/180px-Pierre_Clastres.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Devlete Kar\u015f\u0131 Toplum | Pierre Clastres\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Devlete Kar\u015f\u0131 Toplum | Pierre Clastres - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Devlete Kar\u015f\u0131 Toplum | Pierre Clastres","og_description":"\u0130lkel toplumlar devletsiz toplumlard\u0131r: Bir olguya i\u015faret eden ve kendi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde do\u011fru olan bu yarg\u0131, asl\u0131nda siyasal antropolojinin kesin bir bilim olarak olu\u015fmas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftiren bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, bir de\u011fer yarg\u0131s\u0131n\u0131 gizliyor. Ger\u00e7ekte burada s\u00f6ylenmek istenen, ilkel toplumlar\u0131n belli bir \u015feyden -devletten- yoksun olduklar\u0131 ve bunun di\u011fer b\u00fct\u00fcn toplumlar -\u00f6rne\u011fin bizim toplumumuz- gibi, onlar i\u00e7in de […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2010-08-02T22:00:00+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.wikiberal.org\/w\/images\/thumb\/9\/93\/Pierre_Clastres.jpg\/180px-Pierre_Clastres.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"53 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Devlete Kar\u015f\u0131 Toplum | Pierre Clastres","datePublished":"2010-08-02T22:00:00+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/"},"wordCount":10548,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.wikiberal.org\/w\/images\/thumb\/9\/93\/Pierre_Clastres.jpg\/180px-Pierre_Clastres.jpg","articleSection":["Marksizm"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/","name":"Devlete Kar\u015f\u0131 Toplum | Pierre Clastres - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.wikiberal.org\/w\/images\/thumb\/9\/93\/Pierre_Clastres.jpg\/180px-Pierre_Clastres.jpg","datePublished":"2010-08-02T22:00:00+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/#primaryimage","url":"http:\/\/www.wikiberal.org\/w\/images\/thumb\/9\/93\/Pierre_Clastres.jpg\/180px-Pierre_Clastres.jpg","contentUrl":"http:\/\/www.wikiberal.org\/w\/images\/thumb\/9\/93\/Pierre_Clastres.jpg\/180px-Pierre_Clastres.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/03\/devlete-karsi-toplum-pierre-clastres\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Devlete Kar\u015f\u0131 Toplum | Pierre Clastres"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1602","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1602"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1602\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1602"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1602"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1602"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}