Kavram<\/p>\n
\u201cKamusal alan\u201d kavram\u0131yla kendi i\u00e7inde bir anlamda kamuoyuna benzer bir alan\u0131n olu\u015fturabilece\u011fi, toplumsal ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131n bir par\u00e7as\u0131n\u0131 tan\u0131ml\u0131yoruz. Kamusal alan\u0131n en \u00f6nemli niteli\u011fi t\u00fcm vatanda\u015flara a\u00e7\u0131k olmas\u0131d\u0131r. Kamusal alan\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, \u00f6zel vatanda\u015flar\u0131n birbirleriyle bir kamu organ\u0131 yaratt\u0131klar\u0131 her t\u00fcrl\u00fc ileti\u015fim sayesinde yarat\u0131l\u0131r.1 Buna g\u00f6re, kamusal alan i\u00e7inde bireyler ne \u00f6zel alan\u0131n \u00fcyeleri olan i\u015fadam\u0131\/i\u015fkad\u0131n\u0131 ya da profesyoneller gibi, ne de devlet b\u00fcrokrasisinin yasal yapt\u0131r\u0131mlar\u0131na m\u00e2ruz kalan anayasal d\u00fczenin \u00fcyeleri gibi davranabilirler. Vatanda\u015f olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bireylerin ancak ve ancak toplumsal \u00e7evrelerinde herhangi bir s\u0131n\u0131rlama olmaks\u0131z\u0131n -di\u011fer bir deyi\u015fle, kendi d\u00fc\u015f\u00fcncelerini \u00f6zg\u00fcrce a\u00e7\u0131klay\u0131p yay\u0131mlama hakk\u0131 ve \u00f6zerk grup \u00f6rg\u00fctlenmeleri kurma hakk\u0131n\u0131n garantisi alt\u0131nda- hemen herkesi ilgilendiren sorunlar hakk\u0131nda birbirleriyle etkile\u015fimde bulunabildiklerinde bir kamusal alan olarak davranabilmeleri ku\u015fkusuz olas\u0131. B\u00fcy\u00fck bir kamusal alan g\u00f6z\u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu t\u00fcr bir ileti\u015fim i\u00e7in bilginin iletilmesini sa\u011flayarak ve al\u0131c\u0131lar\u0131 ya da bireyleri etkileyecek \u00f6zel ara\u00e7lar gerekir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde kamusal alan i\u00e7inde bu t\u00fcrden bir ileti\u015fimi sa\u011flayan medya, gazeteler-magazinler, radyo-televizyondan olu\u015fmakta. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, edebi alan\u0131n tersine, kamusal alandan bahsetti\u011fimizde, kamuoyunda tart\u0131\u015f\u0131lan konunun bir \u015fekilde devletle ilgili olmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi akla gelmekte.2 Her ne kadar devlet otoritesi siyasal kamu alan\u0131nda icra etmekten (execute) sorumlu olsa da, bu alan\u0131n bir par\u00e7as\u0131 de\u011fildir. Devlet otoritesi, genellikle, \u201ckamu\u201d otoritesi olarak kabul edilir; devletin vatanda\u015flar\u0131n refah\u0131n\u0131 sa\u011flama sorumlulu\u011fu kamusal alan\u0131n bu i\u015flevinden kaynaklan\u0131r.<\/p>\n
Sadece siyasal kontrol\u00fcn icra edilmesi g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir \u015fekilde her vatanda\u015f\u0131n kendisini bilgilendirecek ara\u00e7lara sahip olabilmesini gerektiren demokratik talebe yenik d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde, kamusal alan yasal organlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile h\u00fck\u00fcmeti kurumsal yollarla etkileme \u015fans\u0131na sahip olur. Kamuoyu deyimi, bu ba\u011flamda, kontrol ve ele\u015ftiriye tekab\u00fcl eder. S\u00f6zkonusu kontrol ve ele\u015ftiri, devlet bi\u00e7iminde \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f egemen bir yap\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile vatanda\u015flar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu bir kamu organ\u0131 taraf\u0131ndan informel bir \u015fekilde -ve se\u00e7imler yoluyle, formel bir \u015fekilde- uygulan\u0131r. Bu t\u00fcrden uygulamalar\u0131n kamuya a\u00e7\u0131k olmalar\u0131n\u0131 gerektiren yasal d\u00fczenlemeler de kamusal alan\u0131n bu i\u015fleviyle ilgilidir. Devlet i\u00e7inde, bilindi\u011fi gibi kamu, kendisini kamuoyunun ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olarak \u00f6rg\u00fctler; toplum ve devlet aras\u0131nda arac\u0131l\u0131k yapan kamusal alan da kamusal alan\u0131n\u0131n bu en \u00f6nemli ilkesi ile uyum i\u00e7indedir3 – bir zamanlar kendisi ad\u0131na monar\u015filerle sava\u015f\u0131lan s\u00f6zkonusu ilke ve o zamandan bu yana devletin etkinliklerinin demokratik kontrol\u00fcn\u00fc olas\u0131 k\u0131lan ilkeden bahsetmekteyiz.<\/p>\n
Kamusal alan ve kamuoyu ile ilgili t\u00fcm bu kavramlar\u0131n 18. y\u00fczy\u0131lda ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 bir rastlant\u0131 olmasa gerek. S\u00f6zkonusu kavramlar anlamlar\u0131n\u0131 somut bir tarihsel konumda kazan\u0131r. Her ne kadar fikirler (k\u00fclt\u00fcrel say\u0131lt\u0131lar, normatif tutumlar, kollektif \u00f6nyarg\u0131lar ve de\u011ferler) tarihin bir t\u00fcr kal\u0131nt\u0131s\u0131 olarak do\u011fal bi\u00e7imleri i\u00e7inde s\u00fcregelseler ve geli\u015fseler de, kamuoyunun varl\u0131\u011f\u0131 kararlar al\u0131p verebilen, dinamik bir kamunun varl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Siyasal erkin icra edilmesine ili\u015fkin gruplar taraf\u0131ndan yap\u0131lan i\u00e7erik a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele\u015ftirel ve kurumsal olarak garantilenmi\u015f kamuda yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalar, burjuva toplumunun \u00f6zel bir tarihsel d\u00f6neminde geli\u015fti ve burjuva anayasal devletine sadece belirli \u00e7\u0131karlar\u0131n biraraya gelmesi sonucu olarak girebildi.<\/p>\n
Tarih<\/p>\n
Orta\u00e7a\u011f Avrupa toplumunda \u00f6zel\/kamu alan\u0131 ayr\u0131m\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steren bir fakt\u00f6r olmamakla birlikte, bu d\u00f6nemde egemenli\u011fi simgeleyen sembollerin (prens m\u00fch\u00fcr\u00fc) ayn\u0131 zamanda \u201ckamu\u201dyu simgelemesi bir raslant\u0131 olmasa gerek. Bu arada, ayn\u0131 tarihsel d\u00f6nemde erkin kamu taraf\u0131ndan temsil edilmesi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Feodal tabakalar aras\u0131ndaki konumu ne olursa olsun, feodal lordun stat\u00fcs\u00fc \u201ckamu\u201d ve \u201c\u00f6zel\u201d gibi kategorilerin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 gerekli k\u0131ld\u0131. Feodal lord konumundaki ki\u015fi, bu konumu kamuya a\u00e7\u0131k olarak sahiplendi ve lord kendisini en y\u00fcksek erkin temsilcisi olarak sundu. Ayr\u0131ca, bu alandaki siyasal temsil sorunu g\u00fcn\u00fcm\u00fczde yap\u0131lan anayasa tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturdu. Siyasal erke ait otorite, bug\u00fcn de devletin ba\u015f\u0131 taraf\u0131ndan en y\u00fcksek d\u00fczeyde temsili gerektirmektedir. Bununla beraber, bu tip \u00f6geler burjuva \u00f6ncesi bir toplumsal yap\u0131dan kaynaklan\u0131r. Burjuva kamusal alan\u0131 anlam\u0131nda bir temsil, \u00f6rne\u011fin, ulusun temsili, kolayl\u0131kla ay\u0131rd edilebilir bir egemenin varl\u0131\u011f\u0131 ile belirlenen feodal kamu alan\u0131ndan farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Temsilci kamusal alanla ilk kez ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz feodal otoriteler (Kilise, prensler ve soyluluk) uzun bir kutupla\u015fma d\u00f6nemi s\u0131ras\u0131nda par\u00e7aland\u0131lar. 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda s\u00f6zkonusu otoriteler bir taraftan \u00f6zel, di\u011fer yandan kamusal alana ayr\u0131ld\u0131lar. Bu arada kilisenin konumu Reform hareketi ile birlikte de\u011fi\u015fti: Kilisenin temsil etti\u011fi ilahi otorite, ya da din, \u00f6zel bir alan haline geldi. Dinsel \u00f6zg\u00fcrl\u00fck \u015feklinde betimlenen alan tarihsel olarak ilk \u00f6zel alan\u0131 garanti alt\u0131na alma i\u015flevini g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131. Feodal prensin otoritesinde g\u00f6r\u00fclen kutupla\u015fma da kamu b\u00fct\u00e7esinin h\u00fck\u00fcmdar\u0131n \u00f6zel hane b\u00fct\u00e7esinden ayr\u0131lmas\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015fti. B\u00fcrokratik ve asker\u00ee kurumlar gibi kamu kurumlar\u0131 da, di\u011fer hukuk kurumlar\u0131yla beraber, kendilerini (feodal) prensin \u00f6zel alan\u0131ndan ay\u0131rarak ba\u011f\u0131ms\u0131z hale geldiler. En son olarak, feodal malikaneler de d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme u\u011frad\u0131: soyluluk, kamu otoritesi, parlamento ve hukuk kurumlar\u0131n\u0131n bir organ\u0131 haline geldi; b\u00f6lgesel \u00f6rg\u00fctlenmelerde ve kentlerdeki \u015firketlerde \u00e7al\u0131\u015fan t\u00fcccar ve profesyoneller de devletten apayr\u0131 bir burjuva toplum alan\u0131 i\u00e7inde geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n
Temsilci kamusal alan, yeni geli\u015fmekte olan ve kendisini \u00f6zel ya da b\u00f6lgesel devletlerle belli eden \u201ckamu otoritesi\u201dnin geli\u015fimini beraberinde getirdi. S\u00fcregelmekte olan devlet etkinlikleri (idare, ordu) b\u00f6ylece birtak\u0131m ili\u015fkilerin s\u00fcrekli haline gelmesine tekab\u00fcl etti. S\u00f6zkonusu ili\u015fkiler sayesinde bas\u0131n ve borsa gibi kurumlar mal de\u011fi\u015f-toku\u015fu ve bilgi al\u0131\u015fveri\u015fi a\u011f\u0131 i\u00e7inde geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131lar. \u201cKamu\u201d kavram\u0131 otorite sahibi prensin sahiplendi\u011fi \u201ctemsilci\u201d mahkeme kavram\u0131na tekab\u00fcl etmekten \u00e7\u0131karak temelleri yetene\u011fe dayanan bir kurumu, ya da otoritenin yasal uygulamas\u0131 \u00fczerine tekel kurmu\u015f bir arac\u0131 tan\u0131mlamaya ba\u015flad\u0131. Kamusal otoritenin b\u00fct\u00fcnle\u015fti\u011fi devletin \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda toplanan \u00f6zel bireyler ise bu noktada kamu organ\u0131n\u0131 olu\u015fturmaya ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n
Ger\u00e7ekte devlete kar\u015f\u0131 bir konumu olan \u00f6zel bir alan haline gelmi\u015f toplum ise, bir taraftan devlete kar\u015f\u0131 bir konumdaym\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Di\u011fer yandan, toplumun giderek kamuoyunun ilgi alan\u0131na girmesiyle beraber, pazar ekonomisi geli\u015fmesinin ba\u015flang\u0131c\u0131ndaki \u00fcretim olgusu da \u00f6zel alandaki yerel otoritenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Bu ba\u011flamda, burjuva kamusal alan\u0131 bireylerin kamusal organ i\u00e7inde \u00f6rg\u00fctlendi\u011fi \u00f6zel bireylerin alan\u0131 olarak anla\u015f\u0131labilir. S\u00f6zkonusu kamusal organ, resm\u00ee olarak kontrol edilen \u201centellekt\u00fcel gazeteler\u201de kendilerini kamusal otorite ile kar\u015f\u0131 konuma koymamalar\u0131n\u0131 telkin etmi\u015ftir.<\/p>\n
Kamu Alan\u0131 ve Liberal Model<\/p>\n
Kamuya a\u00e7\u0131k tart\u0131\u015fmalar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 tarihsel olarak kendine \u00f6zg\u00fc bir olayd\u0131. Lordlar prensle tart\u0131\u015farak kararlar ald\u0131lar. Bu geli\u015fme k\u0131ta Avrupa\u2019s\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, parlamentonun kraliyeti s\u0131n\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 \u0130ngiltere\u2019de farkl\u0131 bir bi\u00e7im ald\u0131. K\u0131ta Avrupa\u2019s\u0131nda monarklar toprak sahipleri aras\u0131nda arac\u0131l\u0131k yapt\u0131lar. Soylulu\u011fun haklar\u0131n\u0131n ayr\u0131mla\u015fmas\u0131n\u0131n getirdi\u011fi erkin b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc, art\u0131k ekonomi kurumu i\u00e7inde olas\u0131 de\u011fildi (bu noktada kapitalist m\u00fclkiyet \u00fczerinde \u00f6zel alan\u0131n otoritesinin apolitik oldu\u011fu unutulmamal\u0131d\u0131r). Unutulmamal\u0131d\u0131r ki, burjuva bireyleri \u00f6zel bireylerdir. Buna ba\u011fl\u0131 olarak, \u201cegemen\u201d olamazlar. Burjuvalar\u0131n kamu otoritesinin yard\u0131m\u0131yla erk sahibi olmak istemeleri, \u201cpayla\u015f\u0131lmas\u0131\u201d gereken erkin bir noktada yo\u011funla\u015fmas\u0131na bir tepki de\u011fildir. Burjuvalar\u0131n fikirleri, tam tersine, varolan erkin \u00fczerine dayand\u0131\u011f\u0131 ilkelere s\u0131zacak niteliktedir. Buna ba\u011fl\u0131 olarak, burjuva (kamusal) alan\u0131, kamusal alandaki etkinliklerin kamuya a\u00e7\u0131k yap\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektiren ilkeyi (publizit\u00e4t) reddeder. Buna g\u00f6re, g\u00f6zetimcilik (supervision) ilkesi, yasalla\u015ft\u0131rman\u0131n temeli olmaktan \u00e7ok, erkin do\u011fas\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirme arac\u0131 haline gelir.<\/p>\n
\u0130lk modern anayasalarda, temel haklara ili\u015fkin ilkeler liberal kamu alan\u0131 modelinin d\u00f6rt d\u00f6rtl\u00fck bir imaj\u0131yd\u0131: s\u00f6zkonusu hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler toplumun bir kamusal alan olarak garantiye al\u0131nmas\u0131n\u0131 ve kamu otoritesinin birka\u00e7 i\u015flevle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Kamu ve \u00f6zel alan aras\u0131nda anayasalar, ayn\u0131 zamanda kamusal alan i\u00e7inde yeralan bireylerin \u00f6zel alan\u0131n\u0131 korudu. S\u00f6zkonusu bireyler kamusal alan arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla politik otoriteyi \u201crasyonel\u201d otoriteye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilmek i\u00e7in burjuva toplumunun gereksinmelerini devlete ileten vatanda\u015flar rol\u00fcn\u00fc oynad\u0131lar. Bu noktada, bu t\u00fcrden bir rasyonalitenin \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc olan kitlesel \u00e7\u0131karlar, serbest pazar ekonomisi i\u00e7indeki mal de\u011fi\u015f-toku\u015funun temel ilkelerine g\u00f6re garanti alt\u0131na al\u0131nd\u0131. \u00d6zel bireylerin serbest pazar i\u00e7indeki etkinlikleri, kamusal alan i\u00e7inde kendini g\u00f6steren toplumsal ve siyasal bask\u0131dan ancak bu noktada kurtulabildi.<\/p>\n
Ayn\u0131 zamanda, g\u00fcnl\u00fck siyasal gazeteler bu tip bir ortamda \u00f6nemli bir rol oynad\u0131lar. 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda, gazetecilik sadece il\u00e2nlar\u0131n yay\u0131mlanmas\u0131na yarayan bir etkinlik olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131. Karl B\u00fccher s\u00f6zkonusu geli\u015fmeyi \u015f\u00f6yle anlat\u0131r: \u201cGazeteler salt haberlerin yay\u0131mlanmas\u0131na yarayan kurumlar olmaktan \u00e7\u0131karak parti politikas\u0131n\u0131n silah\u0131 olan kamuoyunun ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 ve liderleri olmaya ba\u015flad\u0131lar. Haber toplama ve haber yay\u0131mlama aras\u0131nda yeni bir unsur kendisini g\u00f6sterdi: edit\u00f6rler kadrosu. Gazete sahipleri i\u00e7in gazete edit\u00f6rlerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131, kendilerinin, en son haberleri yay\u0131mlayan haber sat\u0131c\u0131lar\u0131 olan kimliklerinin kamuoyunu pazarlay\u0131c\u0131lar\u0131 haline gelmesine yola\u00e7t\u0131.\u201d Yay\u0131nc\u0131lar gazeteleri ticari hale getirmeden, gazetelerin varolu\u015funu ticari bir temele oturttular. Bas\u0131n-yay\u0131n, yaln\u0131zca haberlerin yay\u0131mlanmas\u0131yla u\u011fra\u015fan bir organ olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p kamunun izleyebilece\u011fi tart\u0131\u015fmalar\u0131n arabulucusu haline geldi. Bununla birlikte bu a\u015famada, bas\u0131n-yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n t\u00fcketim k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc te\u015fvik eden bir kurum olmas\u0131 hen\u00fcz s\u00f6zkonusu de\u011fildi.<\/p>\n
Bu tip bir gazetecilik, k\u00fc\u00e7\u00fck politik gruplar\u0131n ve \u00f6rg\u00fctlerin kendi seslerini duyurduklar\u0131 gazetelerin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde g\u00f6zlenebilir – \u00f6rne\u011fin, Paris 1789 gibi. 1848 Paris\u2019inde bile hemen her politikac\u0131 kendi grubunu \u00f6rg\u00fctledi: sadece \u015eubat ve May\u0131s aylar\u0131 aras\u0131nda 450 politik dernek ve 200 dergi kuruldu. Siyasal olarak i\u015flevsel bir siyasal alan\u0131n yasalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na de\u011fin, siyasal gazetelerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131, kamuoyunun, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn ve buna ba\u011fl\u0131 olarak da bir prensip olarak kamusal alan\u0131n savunulmas\u0131 sava\u015f\u0131m\u0131na kat\u0131lma anlam\u0131na geldi. Entellekt\u00fcel bas\u0131n sadece ve sadece burjuva anayasal devletinin kurulmas\u0131yla kendi i\u00e7inde yaratt\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131mlardan kurtuldu. O zamandan bu yana, bas\u0131n kendi polemik konumunu terkederek ticari giri\u015fimlerinin avantajlar\u0131ndan yararlanmaya ba\u015flad\u0131. \u0130ngiltere, Fransa ve ABD\u2019de s\u00f6zkonusu s\u00fcrecin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ayn\u0131 y\u0131llara (1830\u2019lar) rastlar. \u00d6zel bireyler taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen gazetecili\u011fin kamuoyuna a\u00e7\u0131k bir kitle ileti\u015fim arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc s\u00fcrecinde, kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131 taraf\u0131ndan farkl\u0131 de\u011ferlendirilen \u00f6zel \u00e7\u0131karlar\u0131n yo\u011fun bir bombard\u0131man\u0131yla kamusal alan\u0131n kendisi de d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme u\u011frad\u0131.<\/p>\n
Kamu Alan\u0131 ve Sosyal<\/p>\n
Refah Kitle Demokrasisi<\/p>\n
Her ne kadar bilginin kamuoyuna a\u00e7\u0131k olmas\u0131na ili\u015fkin normatif ilke konusunda liberal kamusal alan g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de ge\u00e7erlili\u011fini korusa da,4 ayn\u0131 model g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn ileri sosyal refah devleti olarak \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f kitle demokrasilerine uygulanamaz. K\u0131smen, liberal modelin her zaman ideolojik boyutlar\u0131 oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclebilir. Bununla birlikte, toplumsal \u00f6nko\u015fullarla her zaman de\u011fi\u015fime u\u011frayan ideolojik \u00f6gelerin k\u00f6kten de\u011fi\u015fime u\u011frad\u0131\u011f\u0131 unutulmamal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, kamusal alan\u0131n i\u00e7inde kendisini g\u00f6sterdi\u011fi formlar \u0130ngiltere\u2019de \u00c7artist hareketin, Fransa\u2019da da devrimin etkisiyle de\u011fi\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Bas\u0131n organlar\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131 ve propaganda nedeniyle, kamu organlar\u0131 burjuvazinin s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131na yay\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. Kamu organlar\u0131 yaln\u0131zca toplumsal d\u0131\u015flay\u0131c\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda burjuva toplumsal kurumlar\u0131 taraf\u0131ndan yarat\u0131lan tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve y\u00fcksek e\u011fitim standartlar\u0131n\u0131 yitirdiler. Bir zamanlar \u00f6zel alanla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalan \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 kamusal alana da girmeye ba\u015flad\u0131. Kendi kendini denetleyen pazar\u2019dan hi\u00e7bir \u015fekilde faydalanamayan grup gereksinmeleri bu noktada devlet taraf\u0131ndan denetlenme e\u011filimindedir. S\u00f6zkonusu grup \u00e7\u0131karlar\u0131na dayal\u0131 taleplerin arabuluculu\u011funu yapmas\u0131 gereken kamusal alan, \u015fiddete dayal\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalarda kendini g\u00f6sterebilen \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ve rekabetin alan\u0131 haline gelir. \u201cSokak kurallar\u0131\u201dn\u0131n bask\u0131s\u0131ndan kurtulamayan yasal yap\u0131n\u0131n ise kamusal alanda \u00f6zg\u00fcr bir \u015fekilde tart\u0131\u015fan \u00f6zel bireylerin konsensusu sonucunda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclebilir. Bu ba\u011flamda, yasal kurallar dizgesi \u00e7at\u0131\u015fma halindeki \u00f6zel \u00e7\u0131karlara tekab\u00fcl eder. Siyasal partiler veya dolayl\u0131 bir bi\u00e7imde kamu y\u00f6netimi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile, devletle do\u011frudan ilintili toplumsal \u00f6rg\u00fctler ise siyasal kamusal alan i\u00e7inde yeral\u0131rlar. Kamusal ve \u00f6zel alanlar\u0131n i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mesiyle birlikte, siyasal otoriteler yaln\u0131zca mal ve toplumsal eme\u011fin de\u011fi\u015f-toku\u015funun yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 serbest pazarda siyasal otorite sahibi olmakla kalmazlar; ayn\u0131 zamanda toplumsal erkler de yeni siyasal i\u015flevlere sahip olurlar. Bu s\u00fcre\u00e7 de kamusal alan\u0131n \u201cyeniden feodalle\u015ftirilmesine\u201d neden olur. B\u00fcy\u00fck \u00f6rg\u00fctler m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar kamusal alan\u0131 d\u0131\u015flayarak hem kendi i\u00e7lerinde hem de devletle olan ili\u015fkilerinde siyasal \u00f6d\u00fcn sava\u015f\u0131m\u0131ndad\u0131rlar. Fakat ayn\u0131 zamanda bu tip \u00f6rg\u00fctlerin elle tutulur bir a\u00e7\u0131kl\u0131k g\u00f6stererek [demonstrative Publizil\u00e4t] kitlelerin deste\u011fine gereksinmeleri vard\u0131r.5<\/p>\n
Ayr\u0131ca, sosyal refah devletinin i\u00e7indeki siyasal kamusal alan, devletin \u00f6nemli i\u015flevlerinin zay\u0131flamas\u0131 ile karakterize edilir. \u00d6rne\u011fin, belli tarihsel d\u00f6nemlerde b\u00fcrokratik kurumlara ait kay\u0131tlar\u0131n kamuya a\u00e7\u0131k hale getirilmesinin amac\u0131 bireyleri ya da kurumlar\u0131n i\u015fleyi\u015fini bir t\u00fcr kamu akl\u0131na veya sa\u011fduyusuna m\u00e2ruz b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 ve siyasal kararlar\u0131n kamuoyunun yarg\u0131s\u0131ndan \u00f6nce yasal yarg\u0131 kurumlar\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Fakat g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kamuya a\u00e7ma s\u00fcreci \u00e7o\u011fu kez \u00f6zel \u00e7\u0131karlar taraf\u0131ndan belirlenen politikalar\u0131n etkisi alt\u0131ndad\u0131r. S\u00f6zkonusu s\u00fcre\u00e7 \u201ckamuya a\u00e7\u0131lma\u201d ad\u0131 alt\u0131nda prestij kazanarak ger\u00e7ekte kamuya a\u00e7\u0131lman\u0131n s\u00f6zde oldu\u011fu bir ortamda halka yapmac\u0131k bir g\u00fc\u00e7 vermektedir. \u201cKamu ili\u015fkileri\u201d (\u00d6ffentlichkeitsarbeit) d\u00fc\u015f\u00fcncesinin kendisi, toplumsal yap\u0131n\u0131n bir uzant\u0131s\u0131 olan kamusal alan\u0131n a\u015fama a\u015fama kurulmas\u0131 ya da biraraya getirilmesi olgusunu g\u00f6zard\u0131 eden bir deyimdir asl\u0131nda. Kamu, siyasal partiler ve parlamento aras\u0131ndaki ili\u015fkiler bile kamuoyunun i\u015flevindeki bu de\u011fi\u015fimden etkilenmektedirler.<\/p>\n
Buna ra\u011fmen, bir ilke olarak kamusal alan\u0131n zay\u0131flamas\u0131 yolundaki e\u011filim sosyal refah devletindeki temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerle \u00e7eli\u015fkilidir. Her t\u00fcr bilginin kamuya a\u00e7\u0131k olmas\u0131 hakk\u0131ndaki talep devlet organlar\u0131ndan devletle ili\u015fkisi olan her \u00e7e\u015fit \u00f6rg\u00fcte yans\u0131t\u0131l\u0131r. B\u00f6ylesi bir geli\u015fmeye paralel olarak, \u00f6zel ki\u015filerden olu\u015fmu\u015f bir kamu organ\u0131, birbirleriyle bireysel olarak ili\u015fkiye giren \u00f6zel bireylerin olu\u015fturdu\u011fu kamu organ\u0131n\u0131n yerini al\u0131r. Sadece bu tip \u00f6rg\u00fctler i\u00e7inde yeralan bireyler kamuya a\u00e7\u0131k bir ileti\u015fim s\u00fcrecine kat\u0131labilirler. Ayn\u0131 zamanda, s\u00f6zkonusu bireyler, sadece \u00f6rg\u00fctlerin devletle olan ili\u015fkilerini kolayla\u015ft\u0131rma amac\u0131yla kurulmu\u015f kamuya a\u00e7ma s\u00fcreci (Publizit\u00e4t), partiler ve \u00f6rg\u00fctler i\u00e7indeki kamusal alana ait kanallar\u0131 kullanabilirler. Siyasal alandaki \u00f6d\u00fcn verme veya pazarl\u0131k gibi dinamikler ya da geli\u015fmeler yukar\u0131da tan\u0131mlanan kamu ileti\u015fimi s\u00fcreci yoluyla yasall\u0131k kazan\u0131rlar. Sosyal refah devleti kitle demokrasisi i\u00e7inde korunan kamusal alan d\u00fc\u015f\u00fcncesi \u00f6zel bireyler aras\u0131nda kamuya a\u00e7\u0131k tart\u0131\u015fma arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla erkin rasyonalizasyonunu zorunlu k\u0131larak, kamusal alan\u0131n kendisinin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcyle birlikte s\u00f6zkonusu s\u00fcreci \u00e7\u00f6z\u00fclmeye u\u011fratmakla tehdit eder. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu t\u00fcrden bir s\u00fcre\u00e7 ayn\u0131 a\u015famalar\u0131 izlemese de ancak ve ancak kendi i\u00e7 yap\u0131lar\u0131 i\u00e7inde devletle ve kendi aralar\u0131ndaki ili\u015fkilerinde kamusal alana ba\u011fl\u0131 birbirleriyle rekabet i\u00e7indeki \u00f6rg\u00fctlerin kontrol\u00fc alt\u0131nda toplumsal ve siyasal erk olarak kendisini g\u00f6sterebilir.<\/p>\n
Critical Theory and Society: A Reader<\/p>\n
(Edit\u00f6r: S. E. Bronner, D. M. Kellner, 1989)<\/p>\n
\u00c7eviren NURAN EROL<\/p>\n
D\u0130PNOTLAR<\/strong><\/p>\n 1 Habermas\u2019\u0131n kamusal alan kavram\u0131 \u201ckamu\u201d ile \u00f6zle\u015fle\u015ftirilmemelidir, \u201ckamu\u201d, daha \u00e7ok, biraraya gelerek kurgulayan bireylere tekab\u00fcl eder. Oysa Habermas\u2019\u0131n \u201ckamusal alan\u201d kavram\u0131 insanlar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131yla somutla\u015fan bir kurumu tan\u0131mlamaktad\u0131r. Bununla beraber, kamusal alan basit bir bi\u00e7imde \u201ckalabal\u0131k\u201d olarak tan\u0131mlanamaz (Notlar P. Hohendal\u2019a ait). Kavram \u201cKamusal alan\u201d kavram\u0131yla kendi i\u00e7inde bir anlamda kamuoyuna benzer bir alan\u0131n olu\u015fturabilece\u011fi, toplumsal ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131n bir par\u00e7as\u0131n\u0131 tan\u0131ml\u0131yoruz. Kamusal alan\u0131n en \u00f6nemli niteli\u011fi t\u00fcm vatanda\u015flara a\u00e7\u0131k olmas\u0131d\u0131r. Kamusal alan\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, \u00f6zel vatanda\u015flar\u0131n birbirleriyle bir kamu organ\u0131 yaratt\u0131klar\u0131 her t\u00fcrl\u00fc ileti\u015fim sayesinde yarat\u0131l\u0131r.1 Buna g\u00f6re, kamusal alan i\u00e7inde bireyler ne \u00f6zel alan\u0131n \u00fcyeleri olan i\u015fadam\u0131\/i\u015fkad\u0131n\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[51],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1603","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-frankfurt-okulu"},"yoast_head":"\n
2 Devlet ve kamusal alan\u0131n kesi\u015fti\u011fi bir alan yoktur. Tam tersine her ikisi kar\u015f\u0131 taraflar olarak kabul edilmelidir.
3 Kamusal alan ilkesi tarihte somut \u00f6rneklerinin g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bir kurumdan ay\u0131rdedilebilir. Habermas bu noktada kamuoyunun garanti edilmesine yarayan davran\u0131\u015f bi\u00e7imleri ve norm modelini kasteder. S\u00f6zkonusu norm ve davran\u0131\u015f bi\u00e7imleri a) genel a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 (accesibility), b) t\u00fcm ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ve c) genel normlar ve ussal yasalla\u015ft\u0131rmay\u0131 i\u00e7erir.
4 Bu noktada Habermas\u2019\u0131n burjuva alan\u0131n\u0131n somut bi\u00e7imleri yerine burjuva alan\u0131n\u0131n gerisindeki (kuramsal) ilkeyi vurgulad\u0131\u011f\u0131 unutulmamal\u0131d\u0131r.
5 Habermas\u2019\u0131n \u201ckamu\u201d (\u00d6ffentlichkeit) ve [b\u00fcrokratik \u00f6rg\u00fctlerin kay\u0131tlar\u0131n\u0131] \u201ckamuya a\u00e7ma\u201d (Publizit\u00e4t) kavramlar\u0131n\u0131n ayn\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamak gerek. Bu ba\u011flamda, Publizit\u00e4t kavram\u0131 bir kamu eyleminin yola\u00e7t\u0131\u011f\u0131 kamu etkisinin derecesine tekab\u00fcl eder. Buna g\u00f6re, kamuoyunun do\u011fas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak kamuoyunun korundu\u011fu ve kamu alan\u0131n\u0131n temelinin zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131 bir durum ortaya \u00e7\u0131kabilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"