{"id":265,"date":"2009-02-28T14:13:56","date_gmt":"2009-02-28T11:13:56","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/"},"modified":"2009-02-28T14:13:56","modified_gmt":"2009-02-28T11:13:56","slug":"fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/","title":{"rendered":"Fransa’da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131 | Friedrich Engels’in Giri\u015fi"},"content":{"rendered":"

Marx’\u0131n bu yap\u0131t\u0131, onun, kendi materyalist anlay\u0131\u015f\u0131 ile ve giderek durumun i\u00e7erdi\u011fi verilerin yard\u0131m\u0131 ile \u00e7a\u011fda\u015f tarihin bir par\u00e7as\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klama yolunda ilk giri\u015fimi oldu. Kom\u00fcnist Manifesto’da, teori, b\u00fct\u00fcn modern tarihin bir tasla\u011f\u0131n\u0131 yapmak i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, Marx ve ben, Neue Rheinische Zeitung’un[96]
G\u00fcnl\u00fck tarihten al\u0131nan olaylar\u0131n ve olaylar s\u0131ras\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesinde, hi\u00e7 bir zaman en son ekonomik nedenlere (sayfa 226) kadar uzan\u0131lamayacakt\u0131r. Yetkili teknik bas\u0131n\u0131n o kadar bol malzeme sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bug\u00fcn bile, d\u00fcnya pazar\u0131 \u00fczerinde sanayiin ve ekonominin gidi\u015fini ve \u00fcretim y\u00f6ntemlerinde meydana gelen de\u011fi\u015fiklikleri, herhangi bir anda, son derece karma\u015f\u0131k olan ve her g\u00fcn de\u011fi\u015fen bu etkenlerin, \u00e7o\u011fu zaman, \u00fcstelik, en \u00f6nemlilerinin birdenbire b\u00fct\u00fcn ye\u011finli\u011fi ile g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce uzun s\u00fcre g\u00f6lgede kalan bu etkenlerin t\u00fcm\u00fcn\u00fcn toplu halde bir bilan\u00e7osunu yapabilecek \u015fekilde g\u00fcn\u00fc g\u00fcn\u00fcne izlemek, \u0130ngiltere’de de olsa, h\u00e2l\u00e2 g\u00fc\u00e7 olacakt\u0131r. Belli bir d\u00f6nemin ekonomi tarihine ayd\u0131nl\u0131k toplu bir bak\u0131\u015f, s\u00f6zkonusu an i\u00e7in hi\u00e7 bir zaman m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir; bu, ancak her \u015fey olup bittikten, malzemeyi toplay\u0131p ay\u0131klad\u0131ktan sonra yap\u0131labilir. \u0130statistik, burada zorunlu bir kaynakt\u0131r, ne var ki o da hep topallaya topallaya arkadan gelir. Demek ki, devam etmekte olan \u00e7a\u011fda\u015f tarih i\u00e7in, hemen her zaman bu en kesin etkeni de\u011fi\u015fmez kabul etmek, incelenen d\u00f6nemin ba\u015flang\u0131c\u0131ndaki ekonomik durumu b\u00fct\u00fcn d\u00f6nem i\u00e7in veri ve de\u011fi\u015fmez olarak i\u015flemek ya da apa\u00e7\u0131k olaylar\u0131n sonucu olan, dolay\u0131s\u0131yla kendileri de a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131kan bu ekonomik durumdaki de\u011fi\u015fiklikleri hesaba katmak zorunda olunacakt\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, materyalist y\u00f6ntem, burada, s\u0131k s\u0131k, siyasal \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131, ekonomik geli\u015fmenin do\u011furdu\u011fu mevcut toplumsal s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki ve s\u0131n\u0131flar\u0131n ayr\u0131 ayr\u0131 kesimleri aras\u0131ndaki sava\u015f\u0131ma indirgemekle ve \u00e7e\u015fitli siyasal partilerin bu ayn\u0131 s\u0131n\u0131flar\u0131n ve s\u0131n\u0131f kesimlerinin az\u00e7ok asl\u0131na uygun siyasal ifadeleri olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermekle yetinmek zorunda kalacakt\u0131r.
\u015euras\u0131 apa\u00e7\u0131kt\u0131r ki, ekonomik durumdaki, yani incelenecek b\u00fct\u00fcn olaylar\u0131n temelindeki zamanda\u015f de\u011fi\u015fikliklerin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak dikkate al\u0131namamas\u0131, ancak bir yan\u0131lg\u0131 kayna\u011f\u0131 olabilir. Ama g\u00f6zlerimizin \u00f6n\u00fcnde ge\u00e7en bir tarih hakk\u0131nda yap\u0131lacak toplu bir a\u00e7\u0131klaman\u0131n b\u00fct\u00fcn ko\u015fullar\u0131, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak, yan\u0131lg\u0131 kaynaklar\u0131 ta\u015f\u0131rlar; oysa bu, gene de hi\u00e7 kimseyi \u015fimdiki zaman\u0131n tarihini yazmaktan al\u0131koymaz.
Marx bu i\u015fe giri\u015fti\u011fi zaman, bu yan\u0131lg\u0131 kayna\u011f\u0131 \u00e7ok daha fazla ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz durumdayd\u0131. 1848-1849 devrimci d\u00f6nemi boyunca ayn\u0131 anda meydana gelen ekonomik \u00e7alkant\u0131lar\u0131 izlemek ya da hatta bunlar hakk\u0131nda toplu bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc (sayfa 227) s\u00fcrekli olarak g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulundurmak, d\u00fcped\u00fcz olanaks\u0131z bir \u015feydi: Londra’daki s\u00fcrg\u00fcn\u00fcn ilk aylar\u0131nda\u00a0 1849-1850 sonbahar ve k\u0131\u015f\u0131nda\u00a0 durum ayn\u0131 oldu. Oysa Marx da, tam o s\u0131rada \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na ba\u015flad\u0131. Elveri\u015fsiz durum ve ko\u015fullara kar\u015f\u0131n, onun, Fransa’n\u0131n \u015eubat devriminden \u00f6nceki ekonomik durumu hakk\u0131nda ve, ayn\u0131 \u015fekilde, bu \u00fclkenin o zamandan bu yana siyasal tarihi konusunda tam ve do\u011fru bilgisi, ona, hen\u00fcz hi\u00e7 kimsenin yapamad\u0131\u011f\u0131 bir bi\u00e7imde, olaylar\u0131n, i\u00e7i\u00e7e zincirleme s\u0131ralan\u0131\u015flar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karan bir betimlemesini, sonradan Marx’\u0131n iki s\u0131nav\u0131ndan da parlak bir \u015fekilde ge\u00e7en bir betimlemesini yapma olana\u011f\u0131n\u0131 verdi.
Birinci s\u0131nav, Marx’\u0131n, 1850 ilkyaz\u0131ndan ba\u015flayarak, kendini ekonomik \u00e7al\u0131\u015fmalara vermeye zaman bulabildi\u011fi ve ilk i\u015f olarak son on y\u0131l\u0131n ekonomik tarihini incelemeye giri\u015fti\u011fi zaman oldu. B\u00f6ylece, daha \u00f6nce yetersiz malzemeden, yar\u0131 yar\u0131ya \u00f6nsel olarak \u00e7\u0131karm\u0131\u015f oldu\u011fu sonu\u00e7lar hakk\u0131nda, \u015fimdi bizzat olgular\u0131n yard\u0131m\u0131yla, tamam\u0131yla apa\u00e7\u0131k bir g\u00f6r\u00fc\u015f edindi, \u015f\u00f6yle ki: 1847’de d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki ticari bunal\u0131m, \u015eubat ve Mart devrimlerinin ger\u00e7ek anas\u0131 idi ve 1848’in ortalar\u0131nda yava\u015f yava\u015f geri gelen ve 1849 ve 1850’de doru\u011funa varan s\u0131nai refah, Avrupa gericili\u011fine yeni bir g\u00fc\u00e7 katan canland\u0131r\u0131c\u0131 bir kuvvet oldu. Bu, kesin bir s\u0131navd\u0131. (Neue Rheinische Zeitung. Politisch-\u00d6konomische Revue, [96] Hamburg, 1850’nin Ocak, \u015eubat, Mart fasik\u00fcllerinde yay\u0131nlanan) ilk \u00fc\u00e7 makalede, h\u00e2l\u00e2, devrimci enerjinin yak\u0131nda yeni bir at\u0131l\u0131m yapaca\u011f\u0131 umudu yer almakta iken, 1850 g\u00fcz\u00fcnde yay\u0131nlanan ve Marx’\u0131n ve benim birlikte yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z son \u00e7ift fasik\u00fcldeki (May\u0131stan Ekime kadar) tarihsel tablo bu \u00e7e\u015fitten kuruntulara kesinlikle son verir: “Yeni bir devrim, ancak yeni bir bunal\u0131m\u0131n ard\u0131ndan gelebilir. Ama biri ne kadar kesinse, \u00f6teki de o kadar kesindir.” Zaten tek temel de\u011fi\u015fiklik bu oldu. Anlat\u0131n\u0131n, bu genel tabloda verilen ve 10 Marttan 1850 g\u00fcz\u00fcne kadar giden devam\u0131n\u0131n da tan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131 gibi, daha \u00f6nceki b\u00f6l\u00fcmlerde verilen olaylar\u0131n yorumunda, bu b\u00f6l\u00fcmlerde ortaya konan nedenden sonuca giden zincirleme s\u0131ralan\u0131\u015flarda, hi\u00e7 bir de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131. \u0130\u015fte bu y\u00fczden, bu devam\u0131, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc makale olarak bu (sayfa 228) yeni bask\u0131ya ald\u0131m.
\u0130kinci s\u0131nav daha da \u00e7etin oldu. Louis Bonaparte’\u0131n 2 Aral\u0131k 1851 h\u00fck\u00fcmet darbesinden hemen sonra, Marx, yeniden, 1848 \u015eubat\u0131ndan ge\u00e7ici olarak devrim d\u00f6neminin sonunu g\u00f6steren bu olaya kadarki Fransa tarihine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131, (Louis Bonaparte’\u0131n 18 Brumaire’i, 3. bask\u0131, Meissner Hamburg 1885.) Bu bro\u015f\u00fcrde, onun, bizim yap\u0131t\u0131m\u0131zda a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem, daha k\u0131saca da olsa, yeniden i\u015flenmi\u015fti. Bizimki ile bir y\u0131ldan daha fazla bir zaman sonra meydana gelen bu kesin olay\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f ikinci betimlemeyi kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131n\u0131z, g\u00f6r\u00fclecektir ki, yazar, burada pek az \u015feyi de\u011fi\u015ftirmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r.
Bizim yap\u0131t\u0131m\u0131za \u00e7ok \u00f6zel bir \u00f6nem veren ba\u015fka bir \u015fey de, bu kitab\u0131n, d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerinin i\u015f\u00e7i partilerinin, oybirli\u011fi ile, ekonominin yeniden d\u00fczenlenmesi istemlerini dile getirmek i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 form\u00fcl\u00fc, en yo\u011fun ve en anlat\u0131ml\u0131 bi\u00e7imiyle, yani, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n toplum taraf\u0131ndan m\u00fclk edinilmesi bi\u00e7iminde ilk kez ifade etmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. \u0130kinci b\u00f6l\u00fcmde, “proletaryan\u0131n devrimci isteklerinin \u00f6zetlendi\u011fi bu ilk acemice form\u00fcl” diye nitelendirilmi\u015f olan “\u00e7al\u0131\u015fma hakk\u0131” konusunda \u015funlar\u0131 okuyabilirsiniz:
“Ama \u00e7al\u0131\u015fma hakk\u0131n\u0131n gerisinde, sermaye \u00fczerindeki iktidar vard\u0131r, sermaye \u00fczerindeki iktidar\u0131n gerisinde \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131na sahip \u00e7\u0131kmak, onlar\u0131 birle\u015fmi\u015f i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131lmak, yani \u00fccretli eme\u011fin, sermayenin ve bu ikisi aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkilerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 vard\u0131r.”
\u015eu halde, modern i\u015f\u00e7i sosyalizmini, feodal, burjuva, k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva sosyalizmlerinin t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc b\u00fct\u00fcn n\u00fcanslar\u0131ndan vb. oldu\u011fu kadar \u00fctopik sosyalizmin ve ilkel i\u015f\u00e7i kom\u00fcnizminin pek anla\u015f\u0131l\u0131r olmayan kar\u0131\u015f\u0131k servet ortakl\u0131\u011f\u0131ndan ay\u0131rdeden sav da, burada ilk kez ifadelendirilmi\u015f bulunmaktad\u0131r. Marx, daha sonra bu form\u00fcl\u00fc geni\u015fletti ve de\u011fi\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 da kapsam\u0131na ald\u0131 ise de, bu geni\u015fletme, Kom\u00fcnist Manifesto’dan sonra kendili\u011finden anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, birinci sav\u0131n zorunlu bir sonucundan ba\u015fka bir \u015feyi ifade etmiyordu. Sonra, \u0130ngiltere’de baz\u0131 bilgili kimseler, son kez bir de “\u00fcle\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n” topluma devredilmesi gerekti\u011fini (sayfa 229) form\u00fcle katt\u0131lar. Bu baylar i\u00e7in, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131ndan ve de\u011fi\u015fim ara\u00e7lar\u0131ndan ayr\u0131 bu \u00fcle\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n hangi ara\u00e7lar olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek g\u00fc\u00e7 olacakt\u0131r, yeter ki, politik \u00fcle\u015fim ara\u00e7lar\u0131ndan, vergilerden, yoksullara yard\u0131mdan ve Sachsenwald[97] da dahil, ba\u015fka vak\u0131f gelirlerinden s\u00f6zediliyor olmas\u0131n. Ama, ilk\u00f6nce, bunlar, daha \u015fimdiden toplum ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, devletin ya da kamunun m\u00fclkiyetindeki \u00fcle\u015fim ara\u00e7lar\u0131 de\u011filler midir ve, ikinci olarak da, biz, kesinlikle bunlar\u0131 ortadan kald\u0131rmak istemiyor muyuz?<\/p>\n

*
\u015eubat devrimi patlak verdi\u011fi zaman, biz hepimiz, ko\u015fullar\u0131 ve devrimci hareketlerin gidi\u015fini kavrama bak\u0131m\u0131ndan, ge\u00e7mi\u015f tarihsel deneyin, \u00f6zellikle de Fransa deneyinin b\u00fcy\u00fcl\u00fc etkisi alt\u0131ndayd\u0131k. Genel alt\u00fcst olu\u015f i\u015fareti, 1789’dan bu yana b\u00fct\u00fcn Avrupa’n\u0131n tarihine h\u00fckmetmi\u015f olan Fransa’dan yola \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f m\u0131yd\u0131 bir kez daha? Onun i\u00e7in, Paris’te, 1848 \u015eubat\u0131nda ilan edilen “toplumsal” devrimin proletarya devriminin niteli\u011fi ve gidi\u015fi hakk\u0131ndaki fikirlerimizin 1789 ve 1830 modellerinin an\u0131lar\u0131n\u0131n damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mas\u0131 apa\u00e7\u0131k, ayn\u0131 zamanda ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u015feydi. Ve hele Paris ayaklanmas\u0131, zafere ula\u015fan Viyana, Milano ve Berlin ayaklanmalar\u0131yla yank\u0131lan\u0131nca, Rusya s\u0131n\u0131r\u0131na kadar b\u00fct\u00fcn Avrupa harekete s\u00fcr\u00fcklenince, daha sonra Haziran ay\u0131nda Paris’te proletarya ile burjuvazi aras\u0131nda iktidar u\u011fruna ilk b\u00fcy\u00fck sava\u015f verilince, kendi s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n zaferi bile b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerin burjuvazisini, yeniden, hen\u00fcz az \u00f6nce devrilmi\u015f bulunan kralc\u0131-feodal gericili\u011fin kollar\u0131na at\u0131lacak kadar sars\u0131nca, biz, o g\u00fcn\u00fcn ko\u015fullar\u0131 i\u00e7inde, b\u00fcy\u00fck ve kesin kavgan\u0131n ba\u015flam\u0131\u015f oldu\u011fundan ve bu kavgay\u0131 uzun s\u00fcreli ve se\u00e7eneklerle dolu bir tek devrimci d\u00f6nemde vermek gerekece\u011finden, ama bu kavgan\u0131n ancak proletaryan\u0131n kesin zaferi ile sonu\u00e7lanabilece\u011finden art\u0131k hi\u00e7 bir \u015fekilde \u015f\u00fcphe edemezdik.
1849 yenilgisinden sonra, in partibus,[98] ge\u00e7ici h\u00fck\u00fcmetlerin \u00e7evresinde topla\u015fan kaba (vulgaire) demokrasinin kuruntular\u0131n\u0131 hi\u00e7 bir bi\u00e7imde payla\u015fm\u0131yorduk. Bu demokrasi, “halk\u0131n” “zorbalara” kar\u015f\u0131, kesin ve art\u0131k sonuncu olacak yak\u0131n zaferine g\u00fcveniyordu, biz ise, “zorbalar\u0131n” (sayfa 230)
Ama tarih bizi de haks\u0131z \u00e7\u0131kard\u0131, bizim o zamanki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fcn bir yan\u0131lsama oldu\u011funu ortaya koydu. Hatta daha da ileri gitti: yaln\u0131z bizim o zamanki yan\u0131lg\u0131m\u0131z\u0131 savurmakla kalmad\u0131, proletaryan\u0131n, i\u00e7inde d\u00f6v\u00fc\u015fmek zorunda oldu\u011fu ko\u015fullar\u0131 da ba\u015ftan a\u015fa\u011f\u0131 alt\u00fcst etti. 1848’in sava\u015f\u0131m tarz\u0131 bug\u00fcn her bak\u0131mdan eskimi\u015f, zaman\u0131 ge\u00e7mi\u015ftir ve bu, bu vesileyle daha yak\u0131ndan incelenmeye de\u011fer bir noktad\u0131r.
B\u00fct\u00fcn devrimler, \u015fimdiye kadar, belirli bir s\u0131n\u0131f\u0131n egemenli\u011finin yerini, onun aya\u011f\u0131n\u0131 kayd\u0131ran ba\u015fka bir s\u0131n\u0131f\u0131n egemenli\u011finin almas\u0131 ile sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r; ama b\u00fct\u00fcn egemen s\u0131n\u0131flar, \u015fimdiye kadar bask\u0131 alt\u0131nda tutulan halk kitlesine g\u00f6re, k\u00fc\u00e7\u00fck az\u0131nl\u0131klar idiler. B\u00f6ylelikledir ki, egemen az\u0131nl\u0131k devriliyordu, ba\u015fka bir az\u0131nl\u0131k onun yerine devlet d\u00fcmenini eline ge\u00e7iriyordu ve kamu kurumlar\u0131n\u0131 kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015ftiriyordu. Ve, her seferinde, bu az\u0131nl\u0131k, ekonomik geli\u015fme durumunun iktidara elveri\u015fli, yetkili ve yetenekli k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gruptu ve kesinlikle bunun i\u00e7in, yaln\u0131zca bunun i\u00e7indir ki, alt\u00fcst olu\u015f s\u0131ras\u0131nda, bask\u0131 alt\u0131nda tutulan \u00e7o\u011funluk, ya az\u0131nl\u0131ktan yana bu harekete kat\u0131l\u0131yordu ya da en az\u0131ndan sessiz sedas\u0131z onu kabul ediyordu. Ama her olay\u0131n somut i\u00e7eri\u011fini bir yana b\u0131rak\u0131rsak, b\u00fct\u00fcn bu devrimlerin ortak bi\u00e7imi, az\u0131nl\u0131k devrimi olmalar\u0131 idi. \u00c7o\u011funluk ise, devrimle i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 zaman bile, bunu, ancak,\u00a0 bilerek ya da bilmeyerek\u00a0 bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n hizmetinde yap\u0131yordu; ama bu y\u00fczden ve daha \u00f6nce \u00e7o\u011funlu\u011fun pasif ve diren\u00e7siz tutumu nedeniyle de az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn halk\u0131n temsilcisi olma gibi bir havas\u0131 oluyordu.
\u0130lk b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131dan sonra, zaferi kazanan az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n ikiye b\u00f6l\u00fcnmesi kurald\u0131: yar\u0131lardan biri elde edilen sonu\u00e7tan (sayfa 231) ho\u015fnuttu, doygundu, \u00f6teki ise daha ileri gitmek istiyordu, hi\u00e7 de\u011filse k\u0131smen, halk\u0131n b\u00fcy\u00fck kalabal\u0131\u011f\u0131n\u0131n ger\u00e7ek ya da s\u00f6zde \u00e7\u0131karlar\u0131na giren yeni istemler ileri s\u00fcr\u00fcyordu. Bu daha k\u00f6kl\u00fc istemler, baz\u0131 durumlarda pek\u00e2l\u00e2 kendilerini kabul ettiriyorlard\u0131, ama \u00e7o\u011fu kez ancak bir an i\u00e7in; daha \u0131l\u0131ml\u0131 kesim, \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ele ge\u00e7iriyor, son kazan\u0131mlar yeniden t\u00fcm\u00fcyle ya da bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcyle yitirilmi\u015f oluyordu; o zaman yenilenler ihanet diye ba\u011f\u0131r\u0131yorlar ya da yenilgiyi raslant\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcne at\u0131yorlard\u0131. Ama ger\u00e7ekte, i\u015f, \u00e7o\u011fu kez \u015f\u00f6yle idi: birinci zaferin ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131, ancak daha k\u00f6ktenci (radical) olan partinin ikinci zaferi sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131yordu; bu, bir kez kazan\u0131ld\u0131 m\u0131, yani o an i\u00e7in zorunlu olan bir kez kazan\u0131ld\u0131 m\u0131, k\u00f6ktenci unsurlar yeniden eylem sahnesinden siliniyordu ve ba\u015far\u0131lar\u0131 da.
Modern zamanlar\u0131n b\u00fct\u00fcn devrimleri, 17. y\u00fczy\u0131l\u0131n b\u00fcy\u00fck \u0130ngiliz devrimi ile[99] ba\u015flamak \u00fczere, bu \u00f6zellikleri g\u00f6sterdiler, bunlar, her t\u00fcrl\u00fc devrimci sava\u015f\u0131m\u0131n ayr\u0131lmaz \u00f6zellikleri gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. Bunun gibi, proletaryan\u0131n kendi kurtulu\u015fu u\u011fruna sava\u015f\u0131mlar\u0131na da ayn\u0131 \u015fekilde uygulanabilir g\u00f6r\u00fcnd\u00fcler; o kadar uygulanabilir ki, \u00f6zellikle 1848’de, bu kurtulu\u015fu hangi y\u00f6nde aramak gerekti\u011fini, \u015f\u00f6yle b\u00f6yle de olsa, anlayan ki\u015filer say\u0131l\u0131 idi. Hatta Paris’te, proleter kitlelerin kendilerinin bile, hen\u00fcz, zaferden sonra izlenecek yol hakk\u0131nda kesinlikle hi\u00e7 bir fikirleri yoktu. Ama bununla birlikte, i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel, kendili\u011finden, bast\u0131r\u0131lmas\u0131 olanaks\u0131z hareket vard\u0131. Bu, kesinlikle, bir az\u0131nl\u0131k taraf\u0131ndan y\u00f6netilen, do\u011fru, ama bu kez az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131na de\u011fil \u00e7o\u011funlu\u011fun en yak\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131na y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir devrimin zorunlu olarak ba\u015far\u0131ya ula\u015faca\u011f\u0131 durum de\u011fil miydi? E\u011fer biraz uzun s\u00fcren b\u00fct\u00fcn devrimci d\u00f6nemlerde, \u00f6nc\u00fcl\u00fck eden az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n akla yatan bir bi\u00e7imde sunmas\u0131n\u0131 bildi\u011fi basit kurnazl\u0131klarla b\u00fcy\u00fck halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 bu kadar kolayl\u0131kla kazan\u0131labiliyorduysa, kendi ekonomik durumlar\u0131n\u0131n en karakteristik yans\u0131s\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey olmayan ve hen\u00fcz kendilerinin anlamam\u0131\u015f olduklar\u0131 ve ancak belirsiz bir duygu halinde hissettikleri gereksinmelerinin en a\u00e7\u0131k, en us\u00e7ul ifadesi olan fikirlere nas\u0131l daha yabanc\u0131, daha uzak kalabilirlerdi? Y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n bu devrimci ruh hali, beslenen hayaller y\u0131k\u0131l\u0131r y\u0131k\u0131lmaz ve hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 do\u011far do\u011fmaz, \u00e7o\u011fu kez \u00e7abucak ve hemen hemen (sayfa 232) her zaman, do\u011frusu, yerini bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe ve hatta kar\u015f\u0131 do\u011frultuda tam bir geri d\u00f6n\u00fc\u015fe b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Ama burada, hi\u00e7 de kurnazl\u0131klar s\u00f6zkonusu de\u011fildi, tersine, b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fun kendisinin en \u00f6zg\u00fcl \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n, ki, do\u011frusu, o zaman bu b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fun, hi\u00e7 de a\u00e7\u0131k\u00e7a fark\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131, ama pratik ger\u00e7ekle\u015fme s\u0131ras\u0131nda, apa\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131n inand\u0131r\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc ile bu y\u0131\u011f\u0131nlar i\u00e7in de zorunlu olarak olduk\u00e7a a\u00e7\u0131k bir hale gelecek olan \u00e7\u0131karlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi s\u00f6zkonusu idi. Ve e\u011fer, 1850 bahar\u0131nda, Marx’\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc makalesinde ortaya koydu\u011fu gibi, 1848 toplumsal devriminden \u00e7\u0131kan burjuva cumhuriyetinin geli\u015fmesi, bundan b\u00f6yle, ger\u00e7ek iktidar\u0131\u00a0 \u00fcstelik de kralc\u0131 zihniyette olan\u00a0 b\u00fcy\u00fck burjuvazinin elinde yo\u011funla\u015ft\u0131rd\u0131ysa ve buna kar\u015f\u0131l\u0131k toplumun \u00f6teki s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvalar\u0131 oldu\u011fu gibi k\u00f6yl\u00fcleri de proletaryan\u0131n \u00e7evresinde topla\u015ft\u0131rd\u0131ysa ve, bunu, ortak zaferde ve zaferden sonra, deneyin derslerinden yararlanan\u0131n ve zorunlu olarak da kesin etkenin onlar de\u011fil proletarya olmas\u0131n\u0131 haz\u0131rlayacak bir bi\u00e7imde yapt\u0131ysa\u00a0 burada, bu az\u0131nl\u0131k devrimini, \u00e7o\u011funlu\u011fun devrimi haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmenin b\u00fct\u00fcn perspektifleri yok muydu?
Tarih bizi ve benzer d\u00fc\u015f\u00fcncede olanlar\u0131n hepsini haks\u0131z \u00e7\u0131kard\u0131. Tarih g\u00f6sterdi ki, K\u0131ta \u00fczerindeki iktisadi geli\u015fme durumu, o zaman, kapitalist \u00fcretimin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in hen\u00fcz yeterince olgunla\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r; ve tarih, bunu, 1848’den bu yana b\u00fct\u00fcn K\u0131tay\u0131 kaplam\u0131\u015f olan ve Fransa’da, Avusturya’da, Macaristan’da, Polonya’da ve son olarak da Rusya’da b\u00fcy\u00fck sanayie ancak \u015fimdi ger\u00e7ekten s\u00f6z hakk\u0131 veren ve Almanya’y\u0131i da birinci s\u0131n\u0131f bir sanayi \u00fclkesi durumuna getiren\u00a0 b\u00fct\u00fcn bunlar kapitalist bir temel \u00fczerinde, yani 1848’de pek\u00e2l\u00e2 geni\u015flemeye elveri\u015fli bir temel \u00fczerinde olmak \u00fczere\u00a0 iktisadi devrim ile tan\u0131tlad\u0131. Oysa, s\u0131n\u0131f ili\u015fkilerine her yerde ilk \u0131\u015f\u0131k tutan, man\u00fcfakt\u00fcr d\u00f6neminden gelme ve Do\u011fu-Avrupa’da hatta zanaat loncalar\u0131ndan \u00e7\u0131kma bir s\u00fcr\u00fc ara varl\u0131klar\u0131 ortadan kald\u0131ran ve b\u00f6ylelikle ger\u00e7ek bir b\u00fcy\u00fck sanayi burjuvazisi ve ger\u00e7ek bir b\u00fcy\u00fck sanayi proletaryas\u0131 yaratarak bunlar\u0131 toplumsal geli\u015fmenin \u00f6n plan\u0131nda birbirine kar\u015f\u0131 s\u00fcren de bu sanayi devriminin ta kendisidir. Ama yaln\u0131z bu andad\u0131r ki, 1848’de, \u0130ngiltere’nin d\u0131\u015f\u0131nda, ancak Paris’te ve olsa olsa birka\u00e7 b\u00fcy\u00fck sanayi (sayfa 233) merkezinde kendini g\u00f6stemi\u015f olan bu iki b\u00fcy\u00fck s\u0131n\u0131f aras\u0131ndaki sava\u015f\u0131m, 1848’de hen\u00fcz ak\u0131ldan bile ge\u00e7meyen bir ye\u011finlik kazanarak, b\u00fct\u00fcn Avrupa’ya yay\u0131ld\u0131. O zamanlar, k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar\u0131n her derde deva, bulan\u0131k, yedili inciller k\u00fcmesi vard\u0131; bug\u00fcn sava\u015f\u0131n son ama\u00e7lar\u0131n\u0131 parlak bilgisiyle ve kesin bir \u015fekilde form\u00fcle eden Marx’\u0131n evrensel olarak kabul edilmi\u015f tek teorisi var; o zamanlar, y\u00f6relerine ve niilliyetlerine g\u00f6re birbirinden ayr\u0131lm\u0131\u015f olan ve sadece ortak ac\u0131 \u00e7ekme duygular\u0131yla birle\u015fen, hen\u00fcz az geli\u015fmi\u015f, co\u015fku ile umutsuzluk aras\u0131nda bocalayan y\u0131\u011f\u0131nlar vard\u0131; bug\u00fcn durmadan ilerleyen, her g\u00fcn say\u0131ca, \u00f6rg\u00fct olarak, disiplin bak\u0131m\u0131ndan, ileriyi g\u00f6rme ve zafere inan\u00e7 bak\u0131m\u0131ndan sosyalistlerin tek uluslararas\u0131 b\u00fcy\u00fck ordusu var. Bu g\u00fc\u00e7l\u00fc proletarya ordusu, h\u00e2l\u00e2 amaca ula\u015fmam\u0131\u015f olsa da, zaferi bir tek b\u00fcy\u00fck darbeyle ger\u00e7ekle\u015ftirmek olanaks\u0131z bulundu\u011funa g\u00f6re, \u00e7etin, inat\u00e7\u0131 bir sava\u015fta mevziden mevziye yava\u015f yava\u015f ilerlemek zorunda bulunsa da, 1848’de toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc bir \u00e7\u0131rp\u0131da sa\u011flaman\u0131n olanaks\u0131z oldu\u011fu kesin olarak tan\u0131tlanm\u0131\u015f bulunmaktad\u0131r.
Kralc\u0131, hanedanc\u0131 iki hizbe b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f olan,[100] ama mali i\u015fleri i\u00e7in her \u015feyden \u00f6nce huzur ve g\u00fcvenlik isteyen bir burjuvazi; onun kar\u015f\u0131s\u0131nda yenilmi\u015f olan, ama gene de bir tehlike olmakta devam eden ve k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvalar\u0131n ve k\u00f6yl\u00fclerin gittik\u00e7e daha \u00e7ok \u00e7evresinde topland\u0131klar\u0131 bir proletarya\u00a0 her \u015feye kar\u015f\u0131n hi\u00e7 bir kesin \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmeyecek olan s\u00fcrekli bir \u015fiddetli patlama tehdidi , \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc h\u0131rs\u0131z\u0131n, s\u00f6zde demokrat taht taliplisi Louis Bonaparte’\u0131n h\u00fck\u00fcmet darbesi i\u00e7in sanki \u00f6zel olarak haz\u0131rlanm\u0131\u015f durum i\u015fte buydu. Bonaparte, orduyu kullanarak, 2 Aral\u0131k 1851’de bu gergin duruma son verdi, ve b\u00f6ylelikle Avrupa’ya i\u00e7 huzuru sa\u011flam\u0131\u015f oldu, ama buna kar\u015f\u0131l\u0131k yeni bir sava\u015flar \u00e7a\u011f\u0131 a\u00e7arak.[101] A\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131 devrimler d\u00f6nemi \u015fimdilik sona ermi\u015fti; bunu yukardan a\u015fa\u011f\u0131 devrimler d\u00f6nemi izledi.
1851 imparatorlu\u011funun gericili\u011fi, bu \u00e7a\u011f\u0131n proletarya \u00f6zlemlerinin olgunla\u015fmam\u0131\u015f olduklar\u0131n\u0131n yeni bir tan\u0131t\u0131 oldu. Ama gene bu gericili\u011fin kendisi, proletarya \u00f6zlemlerinin olgunla\u015fmaktan geri kalamayaca\u011f\u0131 ko\u015fullar\u0131 yaratmak zorundayd\u0131. \u0130\u00e7 huzur, yeni sanayi at\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n tam geli\u015fmesini sa\u011flad\u0131, orduya bir i\u015f bulmak ve devrimci ak\u0131mlar\u0131 d\u0131\u015fa do\u011fru (sayfa 234) y\u00f6neltmek zorunlulu\u011fu sava\u015flar\u0131 do\u011furdu, bu sava\u015flarda Bonaparte, “ulusall\u0131k ilkesini” [102] \u00fcst\u00fcn k\u0131lmak bahanesi ile Fransa’ya birka\u00e7 par\u00e7a toprak katmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Onun taklit\u00e7isi Bismarck da Prusya i\u00e7in ayn\u0131 siyaseti benimsedi; kendi h\u00fck\u00fcmet darbesini, yani Alman Konfederasyonuna[103] ve Avusturya’ya oldu\u011fu kadar Prusya Konfliktskammer\u0131na[1*] da kar\u015f\u0131 yukar\u0131dan inme 1866 devrimini yapt\u0131. Ama Avrupa iki Bonaparte i\u00e7in fazla k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fc ve tarihin cilvesi, Bismarck’\u0131n Bonaparte’\u0131 devirmesini ve Prusya kral\u0131 Wilhelm’in yaln\u0131z k\u00fc\u00e7\u00fck Alman imparatorlu\u011funu[104] de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Frans\u0131z Cumhuriyeti’ni kurmas\u0131n\u0131 istedi. Oysa, genel sonu\u00e7, Avrupa’da b\u00fcy\u00fck uluslar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n ve i\u00e7 birliklerinin, bir tek Polonya d\u0131\u015f\u0131nda, fiilen kurulup yerle\u015fmesi oldu. Kabul etmek gerekir ki, bu, g\u00f6reli olarak, m\u00fctevazi s\u0131n\u0131rlar i\u00e7erisinde, ama gene de i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n geli\u015fme s\u00fcrecinin, ulusal karga\u015fal\u0131klar y\u00fcz\u00fcnden art\u0131k ciddi engellerle kar\u015f\u0131la\u015fmamas\u0131na yetecek \u00f6l\u00e7\u00fclerde oldu. 1848 devriminin mezar kaz\u0131c\u0131lar\u0131 onun vasiyetini yerine getirecek ki\u015filer haline gelmi\u015flerdi. Ve 1848’in kal\u0131t\u00e7\u0131s\u0131 proletarya, Enternasyonal i\u00e7inde daha \u015fimdiden korku salarak onlar\u0131n yan\u0131 ba\u015f\u0131nda dikiliyordu.
1870-1871 sava\u015f\u0131ndan sonra Bonaparte sahneden \u00e7ekilir, Bismarck’\u0131n g\u00f6revi ise tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r, \u00f6yle ki, o, art\u0131k yine alelade k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u00f6y asili kat\u0131na inebilir. Ama bu d\u00f6nemin sonunu belirleyen \u015fey, Kom\u00fcnd\u00fcr. Thiers’in, sinsice, Paris ulusal muhaf\u0131z\u0131n\u0131n[105] toplar\u0131n\u0131 \u00e7almaya kalk\u0131\u015fmas\u0131, ba\u015far\u0131l\u0131 bir ayaklanmaya yola\u00e7t\u0131. Paris’te art\u0131k proletarya devriminden ba\u015fka bir devrimin olanak d\u0131\u015f\u0131 oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi kendini ortaya koydu. Zaferden sonra, iktidar tamam\u0131yla kendili\u011finden, hi\u00e7 bir tart\u0131\u015fmaya yer b\u0131rakmayacak \u015fekilde i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n eline d\u00fc\u015ft\u00fc. Ve, o anda, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n bu iktidar\u0131n\u0131n, bizim burada betimledi\u011fimiz \u00e7a\u011fdan yirmi y\u0131l sonra bile h\u00e2l\u00e2 ne kadar olanak d\u0131\u015f\u0131 oldu\u011fu bir kez daha g\u00f6r\u00fclebildi. Bir yandan Fransa, Paris’in MacMahon’un g\u00fclleri alt\u0131nda kan kaybetmesine seyirci kalarak onu atlatt\u0131, \u00f6te yandan, Kom\u00fcn, kendisini ikiye b\u00f6len iki parti aras\u0131ndaki, her ikisi de yap\u0131lacak i\u015fin ne oldu\u011funu bilmeyen blankiciler (sayfa 235) (\u00e7o\u011funluk) ile prudoncular (az\u0131nl\u0131k) aras\u0131ndaki k\u0131s\u0131r \u00e7eki\u015fmelerle t\u00fckenip gitti. 1871’deki zafer arma\u011fan\u0131, 1848 bask\u0131n\u0131ndan daha fazla meyve vermedi.
Paris Kom\u00fcn\u00fc ile birlikte, kavgac\u0131 proletaryan\u0131n da kesin olarak yere batt\u0131\u011f\u0131 san\u0131ld\u0131. Ama, tam tersine, onun en yaman at\u0131l\u0131m\u0131, Kom\u00fcn ve Frans\u0131z-Alman Sava\u015f\u0131 g\u00fcnlerinden ba\u015flar. Eli silah tutan b\u00fct\u00fcn n\u00fcfusun, art\u0131k ancak milyonlarla say\u0131lan ordularda g\u00f6reve al\u0131nmas\u0131 ile b\u00fct\u00fcn sava\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131n ba\u015ftan a\u015fa\u011f\u0131 alt\u00fcst olu\u015fu, ate\u015fli silahlar, ob\u00fcsler ve o zamana kadar g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir etkiye sahip patlay\u0131c\u0131 maddeler, bir yandan Bonaparte’vari sava\u015flara birdenbire son verdi ve sonucu katiyen hesaplanamayacak ve duyulmam\u0131\u015f bir kand\u00f6k\u00fcc\u00fcl\u00fck olan bir d\u00fcnya sava\u015f\u0131ndan ba\u015fka herhangi bir sava\u015f\u0131 olanak d\u0131\u015f\u0131 k\u0131larak, g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fcz pat\u0131rt\u0131s\u0131z bir s\u0131nai geli\u015fme sa\u011flad\u0131. \u00d6te yandan, sava\u015f masraflar\u0131, geometrik bir art\u0131\u015fla \u00e7o\u011fald\u0131\u011f\u0131ndan, vergiler, halk\u0131n en yoksul s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131 sosyalizmin kollar\u0131na atarak ba\u015fd\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc bir y\u00fcksekli\u011fe ula\u015ft\u0131. Alsace-Lorraine’in kat\u0131lmas\u0131 (ilhak\u0131), yani delice silahlanma yar\u0131\u015f\u0131n\u0131n dolays\u0131z nedeni, Frans\u0131z ve Alman burjuvazilerinin birbirlerine kar\u015f\u0131 \u015fovence duygular\u0131n\u0131 iyice k\u0131\u015fk\u0131rtt\u0131; her iki \u00fclkenin i\u015f\u00e7ileri i\u00e7in yeni bir birlik \u00f6\u011fesi haline geldi. Ve Paris Kom\u00fcn\u00fcn\u00fcn y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc, b\u00fct\u00fcn proletaryan\u0131n d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ilk bayram g\u00fcn\u00fc oldu.
1870-1871 sava\u015f\u0131 ve Kom\u00fcn\u00fcn yenilgisi, Marx’\u0131n \u00f6nceden s\u00f6yledi\u011fi gibi, Avrupa i\u015f\u00e7i hareketinin a\u011f\u0131rl\u0131k merkezini, bir zaman i\u00e7in, Fransa’dan Almanya’ya aktard\u0131. Fransa’da, kendili\u011finden anla\u015f\u0131l\u0131r ki, 1871 May\u0131s\u0131n\u0131n yaralar\u0131n\u0131 sarmak i\u00e7in y\u0131llar gerekti. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, \u00fcstelik havadan gelen Frans\u0131z milyarlar\u0131[106] ile kolayla\u015fan sanayiin s\u0131cak yerde b\u00fcy\u00fcyen bir bitki gibi durmadan h\u0131zlanan bir ritimle ger\u00e7ekten geli\u015fti\u011fi Almanya’da, sosyal-demokrasi daha da b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131 ile ve \u00e7abuklukla b\u00fcy\u00fcyordu. 1866’da kurumla\u015fan genel oy sistemini kullanmada Alman i\u015f\u00e7ilerinin g\u00f6sterdikleri zek\u00e2 sayesinde partinin \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 b\u00fcyumesi tart\u0131\u015fma g\u00f6t\u00fcrmez say\u0131larla b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fcne \u00e7arp\u0131yordu. 1871’de 102.000; 1874’te 352.000; 1877’de 493.000 sosyal-demokrat oy vard\u0131. Bundan sonra s\u0131ra, bu ilerlemelerin sosyalistlere-kar\u015f\u0131 yasa[107] bi\u00e7iminde \u00fcst mercilerce teslim edilmesine geldi; parti, bir anda \u015furaya buraya da\u011f\u0131ld\u0131, \u00fcye say\u0131s\u0131 (sayfa 236)
Ama, Alman i\u015f\u00e7ileri, Sosyalist Parti olarak, en kuvvetli, en disiplinli ve en \u00e7abuk b\u00fcy\u00fcyen parti olarak, sadece varl\u0131klar\u0131 ile yapt\u0131klar\u0131 ilk hizmetten ba\u015fka, davalar\u0131na b\u00fcy\u00fck bir hizmet daha g\u00f6rm\u00fc\u015flerdi. B\u00fct\u00fcn \u00fclkelerdeki arkada\u015flar\u0131na genel oy sisteminden nas\u0131l yararlan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stererek onlara yeni bir silah vermi\u015flerdi, en keskin, en etkili silahlardan birini vermi\u015flerdi.
Genel oy, daha uzun zamandan beri Fransa’da vard\u0131, ama bonapart\u00e7\u0131 h\u00fck\u00fcmetin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m\u0131 sonucu de\u011ferden d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, tutulmaz olmu\u015ftu. Kom\u00fcnden sonra, genel oyu kullanacak bir i\u015f\u00e7i partisi yoktu. \u0130spanya’da, genel oy, cumhuriyetten beri vard\u0131, ama \u0130spanya’da, se\u00e7imlere kat\u0131lmama, her zaman, b\u00fct\u00fcn ciddi muhalefet partilerinde bir kural oldu. \u0130svi\u00e7re’de genel oy ile yap\u0131lan denemeler bir i\u015f\u00e7i partisi i\u00e7in hi\u00e7 de y\u00fcreklendirici de\u011fildi. Latin \u00fclkelerinin devrimci i\u015f\u00e7ileri, oy hakk\u0131na bir tuzak, h\u00fck\u00fcmetin bir dolap \u00e7evirme arac\u0131 gibi bakmaya al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131. Almanya’da ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc oldu. Daha o zaman, Kom\u00fcnist Manifesto, genel oy hakk\u0131n\u0131, demokrasinin kazan\u0131lmas\u0131n\u0131, militan proletaryan\u0131n en ba\u015fta gelen ve en \u00f6nemli \u00f6devlerinden biri olarak il\u00e2n etmi\u015fti, ve Lassalle bu noktay\u0131 yeniden ele alm\u0131\u015ft\u0131. Bismarck, halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131 kendi tasar\u0131lar\u0131yla ilgilendirmenin tek \u00e7aresi olarak, bu oy verme hakk\u0131n\u0131[108] kurumla\u015ft\u0131rmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnce, bizim i\u015f\u00e7ilerimiz bunu ciddiye (sayfa 237) ald\u0131lar ve Auguste Bebel’i ilk Kurucu Reichstag’a g\u00f6nderdiler. Ve o g\u00fcnden sonra da oy verme hakk\u0131n\u0131 kulland\u0131lar, \u00f6yle ki, binbir \u015fekilde bunun \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fcler ve bu, b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerin i\u015f\u00e7ilerine \u00f6rnek oldu. Onlar, oy hakk\u0131n\u0131, Frans\u0131z marksist program\u0131n\u0131n s\u00f6zleri ile, de moyen de duperie qu’il a \u00e9t\u00e9 jusqu’ici en instrument d’\u00e9mancipation’a [\u015fimdiye kadar bir aldatmaca arac\u0131 olan oy hakk\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcrolma aletine] d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fcler.[109] E\u011fer genel oy sistemi, bize, her \u00fc\u00e7 y\u0131lda bir kendi kendimizi sayma olana\u011f\u0131ndan, oy say\u0131s\u0131n\u0131n, d\u00fczenli bir \u015fekilde denetlenen ve son derece h\u0131zl\u0131 art\u0131\u015f\u0131 ile, i\u015f\u00e7ilerde zafere olan g\u00fcveni, d\u00fc\u015fmanlarda ise ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde korkuyu art\u0131rmaktan ve b\u00f6ylece bizim en iyi propaganda arac\u0131m\u0131z olmaktan; bize kendi kuvvetimiz hakk\u0131nda ve ayn\u0131 \u015fekilde b\u00fct\u00fcn kar\u015f\u0131 partilerin kuvvetleri hakk\u0131nda tam ve do\u011fru bilgiyi vermekten ve b\u00f6ylelikle de bize kendi eylemimizi g\u00fcc\u00fcm\u00fczle orant\u0131l\u0131 tutmak i\u00e7in b\u00fct\u00fcn \u00f6tekilerden \u00fcst\u00fcn bir \u00f6l\u00e7\u00fct vermekten ve bu \u015fekilde bizi yersiz bir korkakl\u0131k ve \u00e7ekingenlikten oldu\u011fu kadar, yersiz delice at\u0131lganl\u0131ktan da korumaktan ba\u015fka bir yarar sa\u011flamasayd\u0131 da\u00a0\u00a0 evet, bizim genel oydan elde etti\u011fimiz tek kazan\u00e7 bu olsayd\u0131, gene yeter de artard\u0131. Ama genel oy, daha fazlas\u0131n\u0131 da yapm\u0131\u015ft\u0131r. Se\u00e7im ajitasyonu ile, bizden hen\u00fcz uzak bulunduklar\u0131 yerlerde halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 ile temasa ge\u00e7mek konusunda, b\u00fct\u00fcn partileri, t\u00fcm halk\u0131n g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde, bizim sald\u0131r\u0131m\u0131za kar\u015f\u0131 kendi g\u00f6r\u00fc\u015flerini ve eylemlerini savunmak zorunda b\u0131rakmak konusunda bize \u00f6yle bir ara\u00e7 vermi\u015ftir ki, bir benzeri daha yoktur; ve ayr\u0131ca, bizim temsilcilerimize, Reichstag’da bir k\u00fcrs\u00fc sunmu\u015ftur ve bizim temsilcilerimiz bu k\u00fcrs\u00fcn\u00fcn tepesinden parlamentodaki has\u0131mlar\u0131na kar\u015f\u0131 oldu\u011fu kadar, d\u0131\u015far\u0131daki y\u0131\u011f\u0131nlara da, bas\u0131nda ve toplant\u0131larda oldu\u011fundan bamba\u015fka bir yetki ile ve bamba\u015fka bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fckle konu\u015fabilmi\u015flerdir. Se\u00e7im ajitasyonu ve sosyalistlerin Reichstag’daki konu\u015fmalar\u0131 h\u00fck\u00fcmeti ve burjuvaziyi topa durmadan tutarken, sosyalistlere-kar\u015f\u0131 yasa, bunlar\u0131n ne i\u015fine yarayacakt\u0131 ki?
Ama, proletarya, genel oy hakk\u0131n\u0131 b\u00f6yle etkin bir bi\u00e7imde kullanarak yepyeni bir sava\u015f\u0131m y\u00f6ntemini i\u015fe ko\u015fmu\u015ftu, ve bu y\u00f6ntem \u00e7abucak geli\u015fti. Burjuvazinin egemenli\u011finin \u00f6rg\u00fctlendi\u011fi devlet kurulu\u015flar\u0131n\u0131n, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na, h\u00e2l\u00e2 (sayfa 238) bu devlet kurumlar\u0131 ile sava\u015fmak i\u00e7in yeni kullan\u0131m olanaklar\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131. \u00c7e\u015fitli diyetlerin, belediye meclislerinin, patronlarla i\u015f\u00e7ilerden olu\u015fan hakem kurullar\u0131n\u0131n se\u00e7imlerine kat\u0131l\u0131nd\u0131, atanmalar\u0131n saptanmas\u0131nda proletaryan\u0131n yeterli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn de kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 her g\u00f6rev \u00fczerinde burjuvazi ile tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131, \u00e7eki\u015fildi. Ve b\u00f6ylece, burjuvazi ve h\u00fck\u00fcmet, \u0130\u015f\u00e7i Partisinin illegal eyleminden \u00e7ok legal eyleminden, ayaklanmadaki ba\u015far\u0131lar\u0131ndan \u00e7ok se\u00e7imlerdeki ba\u015far\u0131lar\u0131ndan korkar oldular.
\u00c7\u00fcnk\u00fc, bu konuda da sava\u015f\u0131n ko\u015fullar\u0131, ciddi olarak bi\u00e7im de\u011fi\u015ftirmi\u015fti. Eski tarzda ayaklanma, 1848’e kadar her yerde kesin olan barikatlar \u00fczerinde sava\u015f, \u015fimdi bir hayli eskimi\u015f, modas\u0131 ge\u00e7mi\u015fti.
Bu konuda hayale kap\u0131lmayal\u0131m: sokak \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131nda, ba\u015fkald\u0131rman\u0131n birliklere kar\u015f\u0131 zaferi, iki ordu aras\u0131ndaki bir sava\u015fta oldu\u011fu gibi bir zafer, \u00e7ok ender bir \u015feydir. Ama zaten ba\u015fkald\u0131ranlar\u0131n bunu hedef alm\u0131\u015f olduklar\u0131 durumlar da \u00e7ok seyrek olmu\u015ftur. Onlar i\u00e7in ancak birlikleri moral bak\u0131m\u0131ndan etkileyerek gev\u015fetmek, zay\u0131flatmak s\u00f6zkonusuydu, bu da sava\u015fan iki \u00fclkenin ordular\u0131 aras\u0131ndaki sava\u015f\u0131mda hi\u00e7 bir rol oynamaz ya da pek o kadar b\u00fcy\u00fck bir rol oynamaz. E\u011fer bu ba\u015far\u0131l\u0131rsa, birlik sava\u015fmay\u0131 reddeder, ya da komutanlar ba\u015flar\u0131n\u0131 kaybederler ve ba\u015fkald\u0131rma, zaferi kazan\u0131r. Ama e\u011fer bu ba\u015far\u0131ya ula\u015famazsa, o zaman, say\u0131ca daha az birliklerle bile olsa, donat\u0131m (te\u00e7hizat), e\u011fitim (talim), tek merkezden y\u00f6netme, silahl\u0131 kuvvetlerin sistemli bir bi\u00e7imde kullan\u0131lmas\u0131 ve disiplin bak\u0131m\u0131ndan \u00fcst\u00fcnl\u00fck galip gelir. Bir ba\u015fkald\u0131rma hareketinin ger\u00e7ekten taktik bir eylemden bekleyebilece\u011fi en fazla \u015fey, tek ba\u015f\u0131na bir barikat\u0131n yoluna yordam\u0131na g\u00f6re kurulup savunulmas\u0131d\u0131r. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 destek, yedek kuvvetlerin kurulmas\u0131 ve kullan\u0131lmas\u0131, k\u0131sacas\u0131, bir mahallenin, hele hele b\u00fct\u00fcn bir b\u00fcy\u00fck kentin daha savunulmas\u0131 i\u00e7in mutlaka zorunlu olan ayr\u0131 ayr\u0131 m\u00fcfrezeler aras\u0131nda i\u015fbirli\u011fi, ancak \u00e7ok yetersiz bir bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015ftirilecektir ya da hi\u00e7 ger\u00e7ekle\u015ftirilemeyecektir; silahl\u0131 kuvvetlerin belirleyici bir nokta \u00fczerinde yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 elbetteki s\u00f6zkonusu de\u011fildir. Buna g\u00f6re pasif direni\u015f, egemen olan sava\u015f\u0131m bi\u00e7imidir; kuvvetlerini toplayarak sald\u0131r\u0131, elbette ki, \u015furada burada, f\u0131rsat (sayfa 239) d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde, ama gene de ancak \u00e7ok \u00f6zel durumlarda, ilerlemeler ve yandan sald\u0131r\u0131lar kaydettirecektir, ama genel kural olarak geri \u00e7ekilmekte olan birliklerin b\u0131rakt\u0131klar\u0131 mevzilerin tutulmas\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalacakt\u0131r. Buna ek olarak, bir de ordunun bulundu\u011fu yanda, toplar vard\u0131r, ba\u015ftan a\u015fa\u011f\u0131 donat\u0131lm\u0131\u015f, talim g\u00f6rm\u00fc\u015f istihk\u00e2m birlikleri, ba\u015fkald\u0131ranlar\u0131n hemen hemen her zaman t\u00fcmden yoksun bulunduklar\u0131 sava\u015f ara\u00e7lar\u0131 vard\u0131r. En b\u00fcy\u00fck bir kahramanl\u0131kla \u00e7arp\u0131\u015f\u0131lan barikat sava\u015flar\u0131n\u0131n bile,\u00a0 Haziran 1848’de Paris’te, Ekim 1848’de Viyana’da, May\u0131s 1849’da Dresden’de\u00a0 sald\u0131r\u0131y\u0131 y\u00f6neten liderler siyasal d\u00fc\u015f\u00fcncelere ald\u0131rmad\u0131klar\u0131ndan salt askeri g\u00f6r\u00fc\u015f ve gerek\u00e7elerle hareket edince ve erleri de kendilerine ba\u011fl\u0131 kal\u0131nca, sonunda ba\u015fkald\u0131rman\u0131n yenilgisiyle sonu\u00e7lanmas\u0131nda, demek ki, \u015fa\u015f\u0131lacak bir \u015fey yoktur.
1848’e kadar, ba\u015fkald\u0131ranlar\u0131n say\u0131s\u0131z ba\u015far\u0131lar\u0131 \u00e7ok \u00e7e\u015fitli nedenlerden ileri gelmi\u015ftir. Paris’te, 1830 Temmuz ve 1848 \u015eubat\u0131nda, \u0130spanya’da sokak sava\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funda oldu\u011fu gibi, ba\u015fkald\u0131ranlarla erler aras\u0131nda bir sivil muhaf\u0131z \u00f6rg\u00fct\u00fc vard\u0131, bu, ya do\u011frudan do\u011fruya ayaklanmalardan yana ge\u00e7iyordu, ya da kendi oynak, karars\u0131z tutumu ile birlikler i\u00e7inde de bir karars\u0131zl\u0131k yarat\u0131yor ve ayr\u0131ca da ba\u015fkald\u0131ranlara silah sa\u011fl\u0131yordu. Bu sivil muhaf\u0131z\u0131n, daha i\u015fin ba\u015f\u0131nda ayaklanman\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na dikildi\u011fi yerde, Haziran 1848’de oldu\u011fu gibi, ayaklanma yenildi. Berlin’de, 1848’de, 19 [Mart] gecesi ve sabah\u0131nda, yeni yeni silahl\u0131 kuvvetlerin ak\u0131n edi\u015fi sayesinde olsun, askeri birliklerin bitkinle\u015fmesi ve iyi yedirilip i\u00e7irilmemesi y\u00fcz\u00fcnden olsun, son olarak komuta kademesinin felce u\u011framas\u0131 sonucu olsun halk kazand\u0131. Ama her durumda da zafer, birlikler y\u00fcr\u00fc emrini dinlemedikleri i\u00e7in, askeri \u015feflerde karar verme yetene\u011fi eksik oldu\u011fu i\u00e7in, ya da elleri kollar\u0131 ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in kazan\u0131ld\u0131.
Demek ki, kl\u00e2sik sokak \u00e7arp\u0131\u015fmalar\u0131 \u00e7a\u011f\u0131nda bile, barikatlar\u0131n, maddi olmaktan \u00e7ok manevi bir etkisi vard\u0131. Barikat, askerlerin cesaretini, dayanma g\u00fcc\u00fcn\u00fc (metanetini) sarsmak i\u00e7in bir \u00e7are idi. E\u011fer barikat, askerler \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcnceye kadar tutunursa zafer elde ediliyordu; yok, tutunamazsa yenilmek vard\u0131. Bu, gelecekte de, sokak sava\u015f\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131 olas\u0131l\u0131klar\u0131 incelendi\u011fi zaman ak\u0131lda tutulmas\u0131 gereken ba\u015fl\u0131ca noktad\u0131r.[2*] (sayfa 240)
1849’da ba\u015far\u0131 \u015fanslar\u0131 olduk\u00e7a k\u00f6t\u00fcyd\u00fc. Burjuvazi her yerde h\u00fck\u00fcmetlerden yana ge\u00e7mi\u015fti. Ayaklanmaya kar\u015f\u0131 yola \u00e7\u0131kan askerleri “uygarl\u0131k ve m\u00fclkiyet” selaml\u0131yor ve a\u011f\u0131rl\u0131yordu. Barikatlar, \u00e7ekicili\u011fini, b\u00fcy\u00fcs\u00fcn\u00fc yitirmi\u015fti; asker, barikatlar\u0131n ard\u0131nda art\u0131k “halk\u0131” de\u011fil, birtak\u0131m ba\u015fkald\u0131ranlar\u0131, k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131lar\u0131, ya\u011fmac\u0131lar\u0131, her \u015feyi payla\u015ft\u0131rmak isteyenleri, toplumun tortusunu g\u00f6r\u00fcyordu; subay, zamanla, sokak \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n taktik bi\u00e7imlerini \u00f6\u011frenmi\u015fti, art\u0131k, d\u00fcped\u00fcz, kendini gizlemeden beklenmedik bir barikat\u0131n \u00fczerine do\u011fru y\u00fcr\u00fcm\u00fcyordu, ama bah\u00e7elerden, avlulardan, evlerden ge\u00e7erek onu \u00e7eviriyordu. Ve biraz beceri ile, bu, art\u0131k onda-dokuz ba\u015far\u0131ya ula\u015f\u0131yordu.
Ama o zamandan beri daha \u00e7ok \u015fey de\u011fi\u015fti, ve hepsi de askerlerin lehinde oldu. B\u00fcy\u00fck kentler \u00f6nemli bir geni\u015flik kazand\u0131ysa da, ordular daha da fazla b\u00fcy\u00fcd\u00fc. 1848’den beri Paris ve Berlin, o zamanki durumlar\u0131n\u0131n d\u00f6rt kat\u0131na \u00e7\u0131kmad\u0131lar, ama gamizonlar\u0131 bunun da \u00f6tesinde \u00e7o\u011fald\u0131. Bu garnizonlar, demiryollar\u0131 sayesinde, yirmid\u00f6rt saatte iki katlar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kabilirler ve yirmid\u00f6rt saatte dev ordular haline gelecek kadar b\u00fcy\u00fcyebilirler. Muazzam bir \u015fekilde takviye edilen bu birliklerin silahlar\u0131 eskisiyle \u00f6l\u00e7\u00fclemeyecek kadar daha etkilidir. 1848’de basit horozlu t\u00fcfek vard\u0131, \u015fimdi ise k\u00fc\u00e7\u00fck kalibreli ve mekanizmal\u0131 t\u00fcfek, ilkinden d\u00f6rt kere daha uza\u011fa, on kere daha isabetli ve on kere daha \u00e7abuk ate\u015f ediyor. Eskiden top\u00e7unun g\u00f6reli olarak az etkili g\u00fclleleri ve ob\u00fcsleri vard\u0131; bug\u00fcn bir tanesi en iyi barikat\u0131 un ufak etmeye yetecek, \u00e7arp\u0131nca patlayan havan topu mermileri var. Eskiden duvarlar, istihk\u00e2mc\u0131lar\u0131n sivri kazmas\u0131 ile delinirdi, bug\u00fcn dinamit lokumlar\u0131 kullan\u0131l\u0131yor.
\u0130syanc\u0131lar taraf\u0131nda ise, tersine, b\u00fct\u00fcn ko\u015fullar daha beter oldu. Halk\u0131n b\u00fct\u00fcn tabakalar\u0131n\u0131n sempatisini toplayacak yeni bir ayaklanma pek g\u00fc\u00e7 olacakt\u0131r; s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131nda, b\u00fct\u00fcn orta tabakalar, hi\u00e7 bir zaman, kar\u015f\u0131 y\u00f6nde, yani burjuvazinin \u00e7evresinde toplanm\u0131\u015f gerici partiyi hemen hemen tamamen ortadan kald\u0131racak bi\u00e7imde yaln\u0131z proletaryan\u0131n \u00e7evresinde toplanmayacaklard\u0131r ku\u015fkusuz. \u015eu halde, “halk”, her zaman b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f g\u00f6r\u00fcnecektir, ve bundan (sayfa 241)ex tempore[3*] imal edilememesidir; \u015fu halde t\u00fcfeklerin \u00e7o\u011fu, \u00f6zel olarak kendilerine uygun gelen cephane bulunmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece i\u015fe yaramazlar. Son olarak, 1848’den bu yana b\u00fcy\u00fck kentlerde kurulan mahallelerin caddeleri uzun, d\u00fcmd\u00fcz ve geni\u015f, ve yeni toplar\u0131n ve yeni t\u00fcfeklerin etkinliklerine uyarlanm\u0131\u015fa benzerler. Bir barikat sava\u015f\u0131 i\u00e7in Berlin’in kuzey ve do\u011fusundaki yeni i\u015f\u00e7i semtlerini se\u00e7ecek bir devrimcinin \u00e7\u0131lg\u0131n olmas\u0131 gerekirdi.
Bu demek midir ki, gelecekte sokak m\u00fccadelesi hi\u00e7 bir rol oynamayacakt\u0131r? Hi\u00e7 de de\u011fil. Yaln\u0131z \u015fu demektir: 1848’den bu yana ko\u015fullar, sivil sava\u015f\u00e7\u0131lar i\u00e7in \u00e7ok daha elveri\u015fsiz, birlikler i\u00e7in ise \u00e7ok daha elveri\u015fli olmu\u015ftur. \u015eu halde bir sokak \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131, gelecekte, ancak bu elveri\u015fsiz durum ba\u015fka etmenlerle kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131, giderildi\u011fi taktirde ba\u015far\u0131l\u0131 olabilir. Onun i\u00e7in, sokak \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131, b\u00fcy\u00fck bir devrilin ba\u015flar\u0131nda, geli\u015fmesi s\u0131ras\u0131nda oldu\u011fundan daha seyrek olacakt\u0131r ve bu i\u015fe daha b\u00fcy\u00fck kuvvetlerle giri\u015fmek gerekecektir. Ama o zaman da bu b\u00fcy\u00fck kuvvetler, b\u00fct\u00fcn Frans\u0131z Devriminde, 4 Eyl\u00fcl ve 31 Ekim 1870’te Paris’te oldu\u011fu gibi,[110] ku\u015fkusuz, a\u00e7\u0131k sald\u0131r\u0131y\u0131 barikat\u0131n pasif takti\u011fine ye\u011f tutacaklard\u0131r.[4*]
Okur \u015fimdi anl\u0131yor mu neden y\u00f6netici iktidarlar, ille de bizi t\u00fcfeklerin patlad\u0131\u011f\u0131, k\u0131l\u0131\u00e7lar\u0131n \u015faklad\u0131\u011f\u0131 yere g\u00f6t\u00fcrmek istiyorlar? Neden, bug\u00fcn, pe\u015finen yenilmekten emin bulundu\u011fumuz soka\u011fa pald\u0131r k\u00fcld\u00fcr inmiyoruz diye bizi korkakl\u0131kla (sayfa 242) karal\u0131yorlar? Neden \u0131srarla nihayet bir g\u00fcn kurbanl\u0131k koyun gibi ortaya at\u0131lmam\u0131z i\u00e7in yalvar\u0131p duruyorlar?
Bu baylar, provokasyonlar\u0131n\u0131 oldu\u011fu gibi yalvar\u0131lar\u0131n\u0131 da bo\u015funa ve hi\u00e7 u\u011fruna harc\u0131yorlar. Biz o kadar sersem de\u011filiz. Onlar, pek\u00e2l\u00e2, gelecek sava\u015fta, d\u00fc\u015fmanlar\u0131ndan, sava\u015f alan\u0131nda eski Fritz[5*] zaman\u0131nda oldu\u011fu gibi safa ge\u00e7melerini ya da Wagram ve Waterloo[111] bi\u00e7imi t\u00fcmen kollar\u0131 halinde s\u0131ralanmalar\u0131n\u0131 ve bir yandan da, \u00e7akmakl\u0131 t\u00fcfek elde, sava\u015fmalar\u0131n\u0131 isteyebilirler. Bask\u0131nlar zaman\u0131, bilin\u00e7siz y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n ba\u015f\u0131nda bilin\u00e7li bir k\u00fc\u00e7\u00fck az\u0131nl\u0131k taraf\u0131ndan gergekle\u015ftirilen devrimler zaman\u0131 ge\u00e7ti. Toplum d\u00fczenleni\u015finin tam bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn s\u00f6zkonusu oldu\u011fu yerde, y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n kendilerinin de bunda i\u015fbirli\u011fi yapmalar\u0131, s\u00f6zkonusu olan \u015feyin ne oldu\u011funu, varlar\u0131yla yoklar\u0131yla neyin i\u00e7ine girdiklerini[6*] \u00f6nceden anlam\u0131\u015f olmalar\u0131 gerekir; i\u015fte son elli y\u0131l\u0131n tarihinin bize \u00f6\u011frettikleri bunlard\u0131r. Ama y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n yap\u0131lacak olan\u0131n ne oldu\u011funu anlamas\u0131 i\u00e7in, uzun, dire\u015fken bir \u00e7al\u0131\u015fma zorunludur; ve i\u015fte \u015fimdi bizim yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z da bu \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r ve biz, bunu, has\u0131mlar\u0131m\u0131z\u0131 umutsuzlu\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcren bir ba\u015far\u0131 ile yap\u0131yoruz.
Latin \u00fclkelerinde dahi eski takti\u011fi yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmek gerekti\u011fi gitgide daha iyi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Her yerde, Almanlar\u0131n oy verme hakk\u0131ndan yararlanma ve bizim i\u00e7in ula\u015f\u0131labilir b\u00fct\u00fcn g\u00f6revlerin ele ge\u00e7irilmesi \u00f6rne\u011fi taklit edildi; haz\u0131rl\u0131ks\u0131z bir sald\u0131r\u0131n\u0131n ba\u015flat\u0131l\u0131vermesi her yerde arka plana itildi.[7*](sayfa 243) halk\u0131n b\u00fcy\u00fck kitlesini, yani Fransa’da k\u00f6yl\u00fcleri kazanmad\u0131k\u00e7a, kendileri i\u00e7in s\u00fcrekli bir zaferin olanakl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 gittik\u00e7e daha iyi anl\u0131yorlar. Yava\u015f giden propaganda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve parlamenter eylem, orada da, partinin en ivedi g\u00f6revi olarak kabul edilmi\u015ftir. Ba\u015far\u0131lar da eksik olmam\u0131\u015ft\u0131r. Yaln\u0131zca bir dizi belediye meclisi ele ge\u00e7irilmekle kal\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r; mecliste elli sosyalist yer almaktad\u0131r ve bunlar, daha, \u015fimdiden \u00fc\u00e7 bakan\u0131 ve bir cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131 devirmi\u015flerdir. Bel\u00e7ika’da, i\u015f\u00e7iler, ge\u00e7en y\u0131l, oy verme hakk\u0131n\u0131 kopard\u0131lar ve se\u00e7im b\u00f6lgelerinin d\u00f6rtte-birinde kazand\u0131lar. \u0130svi\u00e7re’de, \u0130talya’da, Danimarka’da ve hatta Bulgaristan ve Romanya’da sosyalistler, parlamentoda temsil ediliyorlar. Avusturya’da, b\u00fct\u00fcn partiler, a\u011f\u0131z birli\u011fiyle, Reichsrat kap\u0131lar\u0131 daha uzun s\u00fcre bize kapal\u0131 tutulamayacakt\u0131r, diyorlar. Biz girece\u011fiz oraya, bu kesin bir \u015fey, ancak, sadece hangi kap\u0131dan girilece\u011fi konusu \u00fczerinde \u00e7eki\u015filiyor. Ve hatta Rusya’da bile, o \u00fcnl\u00fc Zemski Sobor
Besbelli ki, yabanc\u0131 arkada\u015flar\u0131m\u0131z, bu y\u00fczden, hi\u00e7 bir \u015fekilde devrim haklar\u0131ndan vazge\u00e7miyorlar. Devrim hakk\u0131, sonu sonuna, tek, ger\u00e7ek “tarihsel hak” de\u011fil midir, soylular\u0131n\u0131n devrimi, 1755’te, bug\u00fcn bile h\u00e2l\u00e2 y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan feodalizmin \u015fanl\u0131 yaz\u0131l\u0131 onaylanmas\u0131 “soydan ge\u00e7me antla\u015fma” [“Erbvergleich”] ile sonu\u00e7lanan Mecklembourg da dahil ayr\u0131s\u0131z gayr\u0131s\u0131z b\u00fct\u00fcn modern devletlerin dayand\u0131\u011f\u0131 tek tarihsel hak de\u011fil midir?[112] Devrim hakk\u0131, t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n bilincinde, \u00f6yle s\u00f6zg\u00f6t\u00fcrmez bir bi\u00e7imde yerle\u015fmi\u015ftir ki, general Von Boguslavski bile, imparatoru hesab\u0131na istedi\u011fi h\u00fck\u00fcmet darbesi hakk\u0131n\u0131, yaln\u0131z halk\u0131n olan devrim hakk\u0131na dayand\u0131rmaktad\u0131r.
Ama, ba\u015fka \u00fclkelerde ne olursa olsun, Alman sosyal-demokrasisinin \u00f6zel bir durumu vard\u0131r ve bu bak\u0131mdan da, hi\u00e7 de\u011filse k\u0131sa vadede \u00f6zel bir g\u00f6revi vard\u0131r. Alman sosyal-demokrasisinin sand\u0131k ba\u015f\u0131na g\u00f6nderdi\u011fi iki milyon se\u00e7men, onlar\u0131n ard\u0131ndaki se\u00e7men olmayan gen\u00e7ler ve kad\u0131nlar, uluslararas\u0131 proletarya ordusunun en kalabal\u0131k, en s\u0131k\u0131 \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f kitlesini, kesin “vurucu grubunu” olu\u015fturur. Bu kitle, (sayfa 244) daha \u015fimdiden, kullan\u0131lan oylar\u0131n d\u00f6rtte-birinden fazlas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r; ve, k\u0131smi Reichstag se\u00e7imlerinin, \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerin Diyet se\u00e7imlerinin, belediye meclisi ve i\u015f\u00e7i-patron aras\u0131 hakem kurullar\u0131 se\u00e7imlerinin tan\u0131tlad\u0131klar\u0131 gibi durmadan artmaktad\u0131r. Bu y\u0131\u011f\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fcmesi, t\u0131pk\u0131 bir do\u011fal s\u00fcre\u00e7 kadar kendili\u011finden, o kadar duraklamadan, o kadar kar\u015f\u0131 durulmaz bir bi\u00e7imde ve ayn\u0131 zamanda o kadar tela\u015fs\u0131zca olmaktad\u0131r. Bu b\u00fcy\u00fcmeyi engellemek i\u00e7in h\u00fck\u00fcmetin yapt\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn m\u00fcdahaleler, g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortaya koymu\u015ftur. Bug\u00fcnden iki milyon ikiy\u00fczelli bin se\u00e7mene bel ba\u011flayabiliriz. E\u011fer bu b\u00f6yle giderse y\u00fczy\u0131l\u0131n sonuna kadar, toplumun orta tabakalar\u0131n\u0131n, k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvazinin ve k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6yl\u00fclerin en b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc elde ederiz ve \u00fclkenin i\u00e7inde belirleyici bir etkinli\u011fi olan, b\u00fct\u00fcn \u00f6teki g\u00fc\u00e7lerin, ister istemez kar\u015f\u0131s\u0131nda e\u011filmek zorunda olaca\u011f\u0131 bir g\u00fc\u00e7 haline gelinceye kadar b\u00fcy\u00fcr\u00fcz. Bu \u00e7o\u011fal\u0131p b\u00fcy\u00fcme temposunu, kendili\u011finden iktidardaki h\u00fck\u00fcmet sisteminden daha g\u00fc\u00e7l\u00fc duruma gelinceye kadar, g\u00fcnden g\u00fcne g\u00fc\u00e7lenen bu vurucu g\u00fcc\u00fc \u00f6nc\u00fc kavgalar\u0131yla y\u0131pratmay\u0131p son kesin an gelinceye kadar hi\u00e7 bir sald\u0131r\u0131ya u\u011fratmaks\u0131z\u0131n[8*] koruyup s\u00fcrd\u00fcrmek, i\u015fte ba\u015fl\u0131ca g\u00f6revimiz budur. Yoksa, Almanya’daki d\u00f6v\u00fc\u015fken sosyalist kuvvetlerin s\u00fcrekli b\u00fcy\u00fcmesini ge\u00e7ici olarak durdurabilecek ve hatta onu bir s\u00fcre geriletebilecek bir tek \u00e7are vard\u0131r, o da, 1871’de Paris’te oldu\u011fu gibi askeri birliklerle b\u00fcy\u00fck \u00e7apta bir \u00e7at\u0131\u015fma ve b\u00fcy\u00fck bir kan d\u00f6k\u00fclmesidir. Zamanla bunun da \u00fcstesinden gelinecektir elbette. Milyonlarla say\u0131lan bir partiyi, t\u00fcfek ate\u015fiyle yery\u00fcz\u00fcnden silip atmaya, Avrupa ve Amerika’n\u0131n b\u00fct\u00fcn mekanizmal\u0131 t\u00fcfekleri yetmez. Ne var ki normal geli\u015fme felce u\u011frar, vurucu g\u00fc\u00e7, belki de, kritik anda orada bulunmaz, son ve kesin kavga[9*] ge\u00e7ikir, uzar ve beraberinde daha a\u011f\u0131r fedakarl\u0131klar\u0131 getirir.
D\u00fcnya tarihinin ac\u0131 cilvesi her \u015feyi alt\u00fcst ediyor. Biz, “devrimciler”, “kara\u015fal\u0131k \u00e7\u0131karanlar”, legal yollarla, illegal (sayfa 245) yollarla ve karga\u015fa ile oldu\u011fundan \u00e7ok daha iyi geli\u015fiyoruz, ba\u015far\u0131l\u0131 oluyoruz. Kendi kendilerine verdikleri adla d\u00fczenin partileri gene kendilerinin yaratt\u0131klar\u0131 yasal (l\u00e9gal) durum y\u00fcz\u00fcnden yokolup gidiyorlar. Onlar, Odilon Barrot’un a\u011fz\u0131ndan umutsuzlukla ba\u011f\u0131r\u0131yorlar: la l\u00e9galit\u00e9 nous tue, yasall\u0131k (l\u00e9galit\u00e9) bizi \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor oysa biz, bu legalite i\u00e7inde, kaslar\u0131m\u0131z\u0131 sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131yor, yanaklar\u0131m\u0131z\u0131 pembele\u015ftiriyoruz ve sonsuz gen\u00e7li\u011fi soluyoruz. E\u011fer biz, onlar\u0131 ho\u015fnut etmek i\u00e7in bizi sokak \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131na s\u00fcr\u00fcklemelerine izin verecek kadar sa\u011fduyudan yoksun de\u011filsek, en sonunda, kendileri i\u00e7in art\u0131k o kadar u\u011fursuz bir hale gelen bu legaliteyi gene kendi elleri ile k\u0131rmaktan ba\u015fka yapacak bir \u015feyleri kalmayacakt\u0131r.
Bu arada, karga\u015faya kar\u015f\u0131 yeni yasalar yap\u0131yorlar. Her \u015fey yeniden tersine \u00e7evrildi. Bug\u00fcn\u00fcn bu ba\u011f\u0131ms\u0131z karga\u015fa d\u00fc\u015fmanlar\u0131, d\u00fcn\u00fcn karga\u015fac\u0131lar\u0131 de\u011filler midir sanki? Acaba 1866 i\u00e7sava\u015f\u0131n\u0131 biz mi k\u0131\u015fk\u0131rtt\u0131k? Hannover kral\u0131n\u0131, imparator se\u00e7ici Hesse prensini, Nassau d\u00fck\u00fcn\u00fc, babalar\u0131ndan kalma me\u015fru \u00fclkelerinden biz mi kovduk, bu soydan gelme \u00fclkeleri biz mi topra\u011f\u0131m\u0131za katt\u0131k? Ve, Tanr\u0131n\u0131n inayeti ile Alman Bund’unun ve \u00fc\u00e7 taht\u0131n bu y\u0131k\u0131c\u0131lar\u0131, y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131ktan m\u0131 yak\u0131n\u0131yorlar? Quis tuleilt Gracchos de seditione querentes?[10*] Bismarck’\u0131n hayranlar\u0131na, y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011fa dil uzatma iznini kim verebilir ki?
Bununla birlikte, onlar, gene de devrime kar\u015f\u0131 yasa tasar\u0131lar\u0131n\u0131 pek\u00e2l\u00e2 \u00e7\u0131kartabilirler, bunlar\u0131 daha da a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131rabilirler, b\u00fct\u00fcn ceza yasalar\u0131n\u0131 kau\u00e7u\u011fa d\u00f6nd\u00fcrebilirler, g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fcklerinin yeni bir tan\u0131t\u0131n\u0131 vermekten ba\u015fka bir \u015fey yapm\u0131\u015f olmayacaklard\u0131r. Ciddi bir bi\u00e7imde sosyal-demokrasiye sald\u0131rmalar\u0131 i\u00e7in daha bamba\u015fka \u00f6nlemlere ba\u015fvurmalar\u0131 gerekecektir. Onlar, as\u0131l yasalara uydu\u011fu i\u00e7in sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve g\u00fc\u00e7l\u00fc olan sosyal-demokrat devrimin, ancak, yasalar\u0131 \u00e7i\u011fnemeden ya\u015fayamayan d\u00fczen partisinin \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131 karga\u015fal\u0131kla hakk\u0131ndan gelebilirler. Prusyal\u0131 b\u00fcrokrat Bay Roessler ve Prusyal\u0131 general Bay Von Boguslavski, ne yaz\u0131k ki sokak sava\u015flar\u0131na s\u00fcr\u00fcklenme oyununa gelmeyen i\u015f\u00e7ileri belki de h\u00e2l\u00e2 alt edebilmenin tek yolunun ne oldu\u011funu onlara g\u00f6sterdiler. (sayfa 246) Anayasan\u0131n \u00e7i\u011fnenmesi, diktat\u00f6rl\u00fck, mutlakiyete d\u00f6n\u00fc\u015f, regis voluntas suprema lex![11*] Demek ki, biraz y\u00fcrek gerek baylar, art\u0131k yapar gibi yapmak de\u011fil, ger\u00e7ekten yapmak s\u00f6zkonusu.
Ama unutmay\u0131n\u0131z ki, Alman \u0130mparatorlu\u011fu, b\u00fct\u00fcn k\u00fc\u00e7\u00fck devletler gibi ve genel olarak b\u00fct\u00fcn modern devletler gibi, bir antla\u015fman\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr; ilk\u00f6nce, prenslerin kendi aralar\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 antla\u015fman\u0131n, ve sonra, prenslerin halkla yapt\u0131klar\u0131 antla\u015fman\u0131n. E\u011fer taraflardan biri antla\u015fmay\u0131 bozarsa, b\u00fct\u00fcn antla\u015fma h\u00fck\u00fcms\u00fcz kal\u0131r ve o zaman \u00f6teki taraf da ba\u011fl\u0131 say\u0131lmaz, t\u0131pk\u0131 Bismarck’\u0131n 1866’da bize pek g\u00fczel g\u00f6sterdi\u011fi gibi. Demek ki, e\u011fer siz, imparatorluk anayasas\u0131n\u0131 \u00e7i\u011fnerseniz, sosyal-demokrasi size istedi\u011fini yapmakta serbest olur. Ama sonra onu ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 size bug\u00fcnden s\u00f6yleyecek de\u011fildir.[12*]
Bundan hemen hemen tam 1.600 y\u0131l \u00f6nce Roma \u0130mparatorlu\u011funda da tehlikeli bir devrimci parti ortal\u0131\u011f\u0131 kas\u0131p kavuruyordu. Bu parti, dini ve devletin b\u00fct\u00fcn temellerini baltal\u0131yordu. \u0130mparatorun iradesinin en y\u00fcce yasa oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a reddediyordu. Vatans\u0131zd\u0131, enternasyonaldi, Galya’dan Asya’ya kadar b\u00fct\u00fcn imparatorluk y\u00fczeyinde yay\u0131l\u0131yor, imparatorlu\u011fun s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan \u00f6telere ta\u015f\u0131yordu. Bu parti, uzun zaman yeralt\u0131nda gizli baltalama eyleminde bulunmu\u015ftu. Ama uzunca bir s\u00fcreden beri g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kacak kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funa inan\u0131yordu. H\u0131ristiyan ad\u0131 alt\u0131nda tan\u0131nan bu devrimci parti orduda da g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bi\u00e7imde temsil ediliyordu. Koskoca lejyonlar h\u0131ristiyand\u0131. Putatap\u0131c\u0131 ulusal dinin resmi t\u00f6renlerine kat\u0131lmalar\u0131 emredildi\u011finde, devrimci askerler k\u00fcstahl\u0131klar\u0131n\u0131, z\u0131rhl\u0131 ba\u015fl\u0131klar\u0131na protesto ettiklerini belirten \u00f6zel i\u015faretler\u00a0 ha\u00e7lar\u00a0 takmaya kadar vard\u0131r\u0131yorlard\u0131. \u00dcstlerinin k\u0131\u015flalarda adet halini alan h\u0131r \u00e7\u0131karmalar\u0131 da bir i\u015fe yaram\u0131yordu. Ordusunda d\u00fczenin, emre uyman\u0131n ve disiplinin nas\u0131l baltaland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6ren imparator Dioel\u00e9tien art\u0131k daha fazla kendini tutamad\u0131. Enerjik bir bi\u00e7imde i\u015fe el koydu. \u00c7\u00fcnk\u00fc hen\u00fcz vakit vard\u0131. Sosyalistlere kar\u015f\u0131 bir (sayfa 247) yasa \u00e7\u0131kard\u0131, yani h\u0131ristiyanlara kar\u015f\u0131 bir yasa demek istiyorum. Devrimcilerin toplant\u0131lar\u0131 yasakland\u0131. Lokalleri kapat\u0131ld\u0131 ya da y\u0131k\u0131ld\u0131, h\u0131ristiyan i\u015faretleri, ha\u00e7, vb., Saksonya’da k\u0131rm\u0131z\u0131 mendillerin yasakland\u0131\u011f\u0131 gibi yasakland\u0131. H\u0131ristiyanlar devlet g\u00f6revlerinde \u00e7al\u0131\u015famaz oldular, askerlikte onba\u015f\u0131 olma haklar\u0131 bile yoktu. O d\u00f6nemde, Bay Von K\u00f6ller’in devrime kar\u015f\u0131 yasa tasar\u0131s\u0131n\u0131n[113] varsayd\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imde “bireyin sayg\u0131s\u0131n\u0131” uyand\u0131ran bug\u00fcnk\u00fc kadar iyi e\u011fitilmi\u015f yarg\u0131\u00e7lar olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, h\u0131ristiyanlar\u0131n mahkemelerden adalet arama haklar\u0131 d\u00fcped\u00fcz yasaklanm\u0131\u015ft\u0131. H\u0131ristiyanlar\u0131 ayr\u0131 tutan bu \u00f6zel yasa da etkisiz kald\u0131. H\u0131ristiyanlar, yaz\u0131l\u0131 yasay\u0131, duvarlardan alay ederek s\u00f6k\u00fcp att\u0131lar. Dahas\u0131 var, s\u00f6ylendi\u011fine g\u00f6re, Nicomedie’de[13*] h\u0131ristiyanlar, imparatorun oturdu\u011fu saray\u0131 ate\u015fe verdiler. Bunun \u00fczerine imparator, \u00f6c\u00fcn\u00fc, MS 303 y\u0131l\u0131nda h\u0131ristiyanlara kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck k\u0131y\u0131ma giri\u015ferek ald\u0131. Bu, bu cins k\u0131y\u0131mlar\u0131n sonuncusu idi. Ve o kadar etkili oldu ki, onyedi y\u0131l sonra ordunun b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu h\u0131ristiyanlardan olu\u015fuyordu ve Diocl\u00e9tien’den sonra gelen ve papazlar\u0131n B\u00fcy\u00fck ad\u0131n\u0131 takt\u0131klar\u0131 Roma \u0130mparatorlu\u011funun yeni h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Konstantin, h\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131 devlet dini il\u00e2n ediyordu. (sayfa 248)<\/p>\n

Londra, 6 Mart 1895\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 FR\u0130EDR\u0130CH ENGELS<\/p>\n

Die Neue Zeit, c. 2,
n\u00b0 27 ve 28, 1894-9’te ve
Karl Marx Die Klassenk\u00e4mpfe
in Frankreich 1848 bis 1850,
(Berlin 1895) adl\u0131 kitapta
k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f bi\u00e7imde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r<\/p>\n

Dipnotlar<\/p>\n

[1*] Konfliktskammer, yani o s\u0131ra h\u00fck\u00fcmetle \u00e7at\u0131\u015fma halinde olan Prusya Meclisi. -Ed.
[2*] Bu son t\u00fcmce, Die Neue Zeit’ta ve Fransa’da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131’n\u0131n 1895 tarihli bask\u0131s\u0131nda yer alm\u0131yordu. -Ed.
[3*] Hemen orac\u0131kta. -\u00e7.
[4*] Bu paragraf, Die Neue Zeit’ta ve Fransa’da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131’n\u0131n 1895 tarihli bask\u0131s\u0131nda yer alm\u0131yordu. -Ed.
[5*] Friedrich II. -Ed.
[6*] Die Neue Zeit’ta ve Fransa’da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131’n\u0131n 1895 tarihli bask\u0131s\u0131nda, “varlar\u0131yla yoklar\u0131yla neyin i\u00e7ine girdiklerini” s\u00f6zc\u00fcklerinin yerine “neyin u\u011frunda sava\u015fmalar\u0131 gerekti\u011fini” s\u00f6zc\u00fckleri yer al\u0131yordu. -Ed.
[7*] “Haz\u0131rl\u0131ks\u0131z bir sald\u0131r\u0131n\u0131n ba\u015flat\u0131l\u0131vermesi her yerde arka plana itildi” s\u00f6zc\u00fckleri Die Neue Zeit’ta ve Fransa’da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131’n\u0131n 1895 tarihli bask\u0131s\u0131nda yer alm\u0131yordu. -Ed.
[8*] “g\u00fcnden g\u00fcne g\u00fc\u00e7lenen bu vurucu g\u00fcc\u00fc \u00f6nc\u00fc kavgalar\u0131yla y\u0131pratmay\u0131p son kesin an gelinceye kadar hi\u00e7 bir sald\u0131r\u0131ya u\u011fratmaks\u0131z\u0131n” s\u00f6zc\u00fckleri, Die Neue Zeit’ta ve Fransa’da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131’n\u0131n 1895 tarihli bask\u0131s\u0131nda yer alm\u0131yordu. -Ed.
[9*] Die Neue Zeit’ta ve Fransa’da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131’n\u0131n 1895 tarihli bask\u0131s\u0131nda, “vurucu g\u00fc\u00e7, belki de, kritik anda orada bulunmaz” s\u00f6zc\u00fckleri yoktur ve “son ve kesin kavga” yerine “karar” denilmektedir. -Ed.
[10*] Gracchus’lar\u0131n bir ba\u015fkald\u0131rmadan yak\u0131nmalar\u0131n\u0131 kim dinler? (Juvenal Satire II.) -Ed.
[11*] Kral\u0131n iradesi en y\u00fcce yasad\u0131r! -\u00e7.
[12*] “T\u0131pk\u0131 Bismarck’\u0131n 1866’da…” diye ba\u015flayan s\u00f6zc\u00fcklerden paragraf\u0131n sonuna kadar olan k\u0131s\u0131m, Die Neue Zeit’ta ve Fransa’da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131’n\u0131n 1895 tarihli bask\u0131s\u0131nda yer alm\u0131yordu. -Ed.
[13*] \u0130zmit’in eski ad\u0131. -\u00e7.<\/p>\n

A\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 Notlar
[53] Burada Frans\u0131z burjuvazisi taraf\u0131ndan korkun\u00e7 bir vah\u015fetle bast\u0131r\u0131lan Paris i\u015f\u00e7ilerinin 23-26 Haziran 1848’de giri\u015ftikleri kahramanca ayaklanmaya de\u011finiliyor.
[65] Me\u015fruiyet\u00e7iler\u00a0\u00a0 B\u00fcy\u00fck toprakl\u0131 soylular\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil eden ve 1830’da devrilmi\u015f olan “me\u015fru” Bourbon hanedan\u0131 yanda\u015flar\u0131, Finans aristokrasisine ve b\u00fcy\u00fck burjuvaziye dayanarak h\u00fck\u00fcm s\u00fcrmekte olan Orleans hanedan\u0131na (1830-48) kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131mlar\u0131nda, me\u015fruiyet\u00e7ilerin bir kesimi toplumsal demagojiye s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f ve kendilerini burjuvazinin s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcne kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan halk\u0131n savunucusuymu\u015f gibi g\u00f6stermeye kalkm\u0131\u015flard\u0131r. -257
[70]
[71] Burada, 18. Y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda Polonya’y\u0131 par\u00e7alam\u0131\u015f olan ve Viyana Kongresinin ald\u0131\u011f\u0131 karar uyar\u0131nca Krakov’u ortakla\u015fa denetimleri alt\u0131nda bulunduran Avusturya, Rusya ve Prusya’ya kar\u015f\u0131 Krakov Cumhuriyetinde ba\u015flayan ulusal kurtulu\u015f ayaklanmas\u0131na de\u011finiliyor. 22 \u015eubat 1846’da Krakov’da iktidar\u0131n isyanc\u0131lar\u0131n eline ge\u00e7mesi, Polonya Cumhuriyeti Ulusal H\u00fck\u00fcmetinin kurulmas\u0131 ve bu h\u00fck\u00fcmetin feodal y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri kald\u0131ran bir manifesto yay\u0131nlamas\u0131, Polonya topraklar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fc \u00fczerinde yeralaak ve ba\u015f\u0131n\u0131 devrimci demokratlar\u0131n (Dembovski ve \u00f6tekiler) \u00e7ekti\u011fi genel bir ayaklanma plan\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. Polonya’n\u0131n di\u011fer kesimlerinden etkin destek sa\u011flayamad\u0131\u011f\u0131ndan, Krakov ayaklanmas\u0131, Mart ay\u0131nda Avusturya ve \u00e7arl\u0131k Rusya kuvvetleri taraf\u0131ndan bast\u0131r\u0131ld\u0131; Kas\u0131m 1846’da, Avusturya, Prusya ve Rusya, kendi aralar\u0131nda, “h\u00fcr Krakov kenti”ni Avusturya \u0130mparatorlu\u011funa katan bir anla\u015fma imzalad\u0131lar.
[82] Engels, Anti-D\u00fchring’de \u015f\u00f6yle yaz\u0131yordu: “Ekonomi politik, dahi kafalarda 17. Y\u00fczy\u0131l sonuna do\u011fru do\u011fmu\u015f olmas\u0131n akar\u015f\u0131n, gene de, dar anlamda, fizyokratlar ve Adam Smith’in vermi\u015f bulunduklar\u0131 olumlu form\u00fcller i\u00e7inde, esas itibariyle 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00e7ocu\u011fudur…” (F. Engels, Anti-D\u00fchring, Sol Yay\u0131nlar\u0131, Ankara 1975, s. 241.)
[94] Marks’\u0131n Fransa’da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131, 1848-1850 adl\u0131 yap\u0131t\u0131, “1848’den 1849’a” ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda bir dizi makaleden olu\u015fmaktad\u0131r. Bu yap\u0131t, Fransa’n\u0131n tarihinin t\u00fcm bir d\u00f6nemini materyalist a\u00e7\u0131dan a\u00e7\u0131klamakta ve proletaryan\u0131n devrimci taktiklerinin en \u00f6nemli ilkelerini ortaya koymaktad\u0131r. Y\u0131\u011f\u0131nsal devrimci sava\u015f\u0131m\u0131n pratik deneyimlerinden hareketle Marks, kendi devrim ve proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc teorisini geli\u015ftirmi\u015ftir. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n siyasal g\u00fcc\u00fc elde etmesinin zorunlulu\u011funu ortaya koyarken Marks, ilk kez “proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc” terimini kullanmakta ve bu diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn siyasal, ekonomik ve ideolojik g\u00f6revlerini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 \u00f6nderli\u011finde i\u015f\u00e7i-k\u00f6yl\u00fc ittifak\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesini form\u00fcle etmektedir. \u0130lk plana g\u00f6re Fransa’da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131 d\u00f6rt makale i\u00e7erecekti. “Haziran 1848 Yenilgisi”, “13 Haziran 1849”, “13 Haziran\u0131n K\u0131ta \u00dczerindeki Sonu\u00e7lar\u0131” ve “\u0130ngiltere’de Mevcut Durum”. Ne var ki, bu makalelerden ancak \u00fc\u00e7\u00fc \u00e7\u0131kt\u0131. Haziran 1849 olaylar\u0131n\u0131n K\u0131ta \u00fczerinde yaratt\u0131\u011f\u0131 etkiler ve \u0130ngiltere’deki durum sorunu, Neue Rheinische Zeitung’daki \u00f6teki yaz\u0131larda ele al\u0131nd\u0131, \u00f6zellikle Marks ve Engels’in birlikte yazd\u0131klar\u0131 uluslararas\u0131 yorumlard\u0131. Engels bu yap\u0131t\u0131 1895’te yay\u0131na haz\u0131rlarken, “\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Uluslararas\u0131 Yorum”un Fransa’daki olaylarla ilgili kesimlerini d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm olarak yap\u0131ta ekledi. Engels bu b\u00f6l\u00fcme “1850 Y\u0131l\u0131nda Genel Oy Sisteminin Y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten Kald\u0131r\u0131lmas\u0131” ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koydu. Bu ciltteki ilk \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcn ba\u015fl\u0131klar\u0131, dergide \u00e7\u0131kan yaz\u0131lardaki ba\u015fl\u0131klard\u0131r; d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fcn ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 ise 1895 tarihli bast\u0131daki ba\u015fl\u0131kt\u0131r.
[95] Engels’in Fransa’da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131, 1848-1850 i\u00e7in yazm\u0131\u015f oldu\u011fu giri\u015f, bu yap\u0131t\u0131n 1895’te Berlin’deki yar\u0131 bir yay\u0131n\u0131 i\u00e7in haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.
1848-49 devriminin ve bu devrimden \u00e7\u0131kan ve Marks’\u0131n yap\u0131t\u0131nda yeralan derslerin tahlilinin b\u00fcy\u00fck \u00f6nemini g\u00f6sterdikten sonra, Engels, bu giri\u015fin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 proletaryan\u0131n s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131nda, \u00f6zellikle Almanya’dakinden edinilen deneyimin sentezine ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Engels, b\u00fct\u00fcn yasal ara\u00e7lardan proletaryay\u0131 sosyalist bir devrime haz\u0131rlama u\u011fruna devrimci bir bi\u00e7imde kullan\u0131lmas\u0131, demokrasi sava\u015f\u0131m\u0131 ile sosyalist devrim sava\u015f\u0131m\u0131n\u0131n ustaca ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve birinci g\u00f6revin ikincisine tabi k\u0131l\u0131nmas\u0131 zorunlulu\u011funu vurgulamaktad\u0131r. Yazd\u0131\u011f\u0131 bu giri\u015fte Engels, somut tarihsel ko\u015fullara uygun d\u00fc\u015fen taktik y\u00f6ntemler ve sava\u015f\u0131m bi\u00e7imleri kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 ve proletaryan\u0131n ye\u011fledi\u011fi bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 devrimci sava\u015f\u0131m bi\u00e7imlerinin yerine, egemen gerici s\u0131n\u0131flar \u015fiddete ba\u015fvurduklar\u0131nda, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 olmayan bi\u00e7imlerin konulmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren marksist ilkeleri bir kez daha ortaya koymaktad\u0131r.
Bu giri\u015fin yay\u0131nlanmas\u0131ndan \u00f6nce Alman Sosyal-Demokrat Partisinin y\u00fcr\u00fctme organ\u0131, \u0131srarla, Engels’ten bu yaz\u0131daki “a\u015f\u0131r\u0131-devrimci” havay\u0131 yumu\u015fatmas\u0131n\u0131 ve daha basiretli hale getirilmesini istedi. Engels, parti \u00f6nderli\u011finin karas\u0131z tutumunu ve “tamam\u0131yla yasal \u00e7er\u00e7eve i\u00e7ersinde hareket etme” \u00e7abalar\u0131n\u0131 en sert bir bi\u00e7imde ele\u015ftirdi. Ama y\u00fcr\u00fctme organ\u0131ndan gelen bask\u0131lar alt\u0131nda provalardaki baz\u0131 pasajlar\u0131 \u00e7\u0131karmak ve baz\u0131 fom\u00fclasyonlar\u0131 de\u011fi\u015ftirmek zorunda kald\u0131. (Bu de\u011fi\u015fiklikler ve \u00e7\u0131karmalar konusundaki ayr\u0131nt\u0131lar dipnotlarda g\u00f6sterilmi\u015ftir. Bu giri\u015fin bug\u00fcne kadar elde kalm\u0131\u015f olan provalar\u0131 ve as\u0131l elyazmas\u0131na yap\u0131lan at\u0131flar, metni ilk bi\u00e7imine getirmeyi olanakl\u0131 k\u0131lmaktad\u0131r.)
Sosyal-demokrasinin baz\u0131 \u00f6nderleri, giri\u015fin bu k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f metnine dayanarak Engels’i iktidar\u0131n yaln\u0131zca bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l y\u00f6ntemlerle ele ge\u00e7irilmesini savunan, ko\u015fullar ne olursa olsun bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l olan, “legalite quand m\u00eame” a\u015f\u0131\u011f\u0131 olan bir ki\u015fi gibi g\u00f6sterme giri\u015fiminde bulundular. Buna \u00e7ok \u00f6fkelenen Engels, yazd\u0131\u011f\u0131 giri\u015fin Neue Zeit’te tam olarak yay\u0131nlanmas\u0131nda diretti. Ama, giri\u015f, bu dergide ancak yazar\u0131n yukarda de\u011finilen nedenlerle yapmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131 k\u0131saltmalarla yay\u0131mland\u0131. Bu k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f haliyle bile giri\u015f, gene de devrimci \u00f6z\u00fcn\u00fc korumaktayd\u0131.
Engels’in giri\u015finin tam metni, ilk kez Fransa’da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131, 1848-1850’nin Sovyetler Birli\u011fi’nde \u00e7\u0131kan 1930 bask\u0131s\u0131nda yay\u0131nland\u0131. -226
[96] Neue Rheinische Zeitung, Politisch-\u00d6konomische Revue\u00a0\u00a0 Marks ve Engels taraf\u0131ndan Aral\u0131k 1849’da kurulmu\u015f ve yay\u0131n\u0131na Kas\u0131m 1850’ye kadar devam etmi\u015f olan bir dergi. Kom\u00fcnist Birli\u011fin teorik ve siyasal organ\u0131yd\u0131, Hamburg’da bas\u0131l\u0131yordu. Alt\u0131 say\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Yay\u0131n\u0131na polis bask\u0131s\u0131 ve mali s\u0131k\u0131nt\u0131 y\u00fcz\u00fcnden son verilmi\u015ftir. -226
[97] Engels burada, \u0130mparator Wilhelm I’in Bismarck’a hediye etmi\u015f oldu\u011fu Sachsenwald’a (Saxon Korulu\u011fu) at\u0131fta bulunarak alayl\u0131 bir bi\u00e7imde h\u00fck\u00fcmet te\u015fviklerini kastediyor. -230
[98] In partibus infidelium (kafirler diyar\u0131nda)\u00a0\u00a0 H\u0131ristiyan olmayan \u00fclkelerde salt ad\u0131 var kendi yok piskoposluk b\u00f6lgelerine atanan katolik piskoposlara verilen ek bir \u00fcnvan. Bu deyim Marks’on ve Engels’in yap\u0131tlar\u0131nda, \u00e7o\u011fu kez, bir \u00fclkedeki fiili durumu g\u00f6rmezden gelerek yurtd\u0131\u015f\u0131nda kurulmu\u015f olan m\u00fclteci h\u00fck\u00fcmetler i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r. -230
[99] \u0130ngiliz devrimi konusunda Engels’in, “Tarihi Materyalizm” ad\u0131ndaki incelemesine bak\u0131n\u0131z: K. Marks-F. Engels, Felsefe \u0130ncelemeleri. -230
[100] Burada 19. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131nda Frans\u0131z burjuvazisinin monar\u015fiden yana olan iki partisine de\u011finiliyor: Me\u015fruiyet\u00e7iler ve orleanc\u0131lar.
Orleanc\u0131lar\u00a0\u00a0 1830 Haziran devrimi ile iktidara gelen ve 1848 Devrimi ile devrilen Bourbon hanedan\u0131 yanda\u015flar\u0131. Bunlar mali aristokrasinin ve b\u00fcy\u00fck burjuvazinin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil ediyorlard\u0131.
\u0130kinci Cumhuriyet d\u00f6neminde (1848-51) me\u015fruiyet\u00e7iler ve orleanc\u0131lar birle\u015fik tutucu “d\u00fczen partisi”nin \u00e7ekirde\u011fini olu\u015fturdular. -496
[101] Napol\u00e9on III zaman\u0131nda Fransa, K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131na kat\u0131ld\u0131 (1854-55), \u0130talya hesab\u0131na Avusturya’ya sava\u015f a\u00e7t\u0131 (1859), \u0130ngiltere ile birlikte \u00c7in’e kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131lan sava\u015fa kat\u0131ld\u0131 (1856-58 ve 1860), \u00c7in-Hindi’ni istilaya ba\u015flad\u0131 (1860-61), Suriye’ye ve Meksika’ya sefer d\u00fczenledi (1860-61), ve 1870-71’de Prusya ile sava\u015ft\u0131. -234
[102] Engels taraf\u0131ndan kullan\u0131lan bu terim, bonapart\u00e7\u0131 \u0130kinci \u0130mparatorlu\u011fun (1852-70) egemen \u00e7evreleri taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen d\u0131\u015f politikan\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 ilkeleri ifade etmektedir. Bu s\u00f6zde ulusall\u0131k ilkesi, b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerin egemen s\u0131n\u0131flar\u0131 taraf\u0131ndan kendi istila planlar\u0131na ve ser\u00fcvenlerine ideolojik bir k\u0131l\u0131f ge\u00e7irmek amac\u0131yla kullan\u0131lmaktayd\u0131. Bunun, uluslar\u0131n kendi kaderlerini tayin hakk\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131yla hi\u00e7 bir ortakla\u015fa yan\u0131 yoktur. Bu ulusal kin yaratmak ve \u00f6zellikle az\u0131nl\u0131klar\u0131n ulusal hareketlerini \u00e7at\u0131\u015fan g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen kar\u015f\u0131-devrimci politikalar\u0131n bir arac\u0131 haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in kullan\u0131lmaktayd\u0131. -235
[103] Alman Konfederasyonu, feodal-mutlakiyet\u00e7i Alman devletlerinin 8 Haziran 1815’te Viyana Kongresi taraf\u0131ndan kurulan birli\u011fidir. Almanya’n\u0131n siyasal ve okonomik par\u00e7alanm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesine yard\u0131mc\u0131 olmu\u015ftur. -235
[104] 1870-71 Fransa-Prusya Sava\u015f\u0131n\u0131n Prusya’n\u0131n zaferi ile sonu\u00e7lanmas\u0131 \u00fczerine, ortaya Avusturya’y\u0131 i\u00e7ine almayan bir Alman \u0130mparatorlu\u011fu \u00e7\u0131kt\u0131. Buna “K\u00fc\u00e7\u00fck Alman \u0130mparatorlu\u011fu” denmesinin nedeni budur. Napol\u00e9on’un yenilgisi Fransa’da Louis Bonaparte’\u0131 deviren ve 4 Eyl\u00fcl 1870’de bir cumhuriyet kuran devrime yola\u00e7an nedenlerden biri oldu. -235
[105] Ulusal Muhaf\u0131z\u00a0\u00a0 Komutanlar\u0131 se\u00e7imle atanan g\u00f6n\u00fcll\u00fc sivil silahl\u0131 birlikler; Fransa’da ve \u00f6teki Bat\u0131 Avrupa \u00fclkelerinde vard\u0131. \u0130lk kez Fransa’da, burjuva devriminin ba\u015flang\u0131c\u0131nda kurulmu\u015f ve kesintilerle 1871’e kadar varolmu\u015ftur. Frans\u0131z-Prusya sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda geni\u015f demokratik y\u0131\u011f\u0131nlar ile g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f olan Paris ulusal muhaf\u0131z\u0131 1870-71’de ba\u015fl\u0131ca devrimci rol\u00fc oynam\u0131\u015ft\u0131r. Ulusal muhaf\u0131z\u0131n \u015eubat 1871’de kurulan Merkez Komitesi, 18 Mart 1871 proleter ayaklanmas\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekmi\u015f ve 1871 Paris Kom\u00fcn\u00fcn\u00fcn ilk d\u00f6nemlerinde (28 Mart’a kadar), d\u00fcnyan\u0131n ilk proleter devleti olmu\u015ftur. Paris Kom\u00fcn\u00fcn\u00fcn bast\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra ulusal muhaf\u0131z da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. -235
[106] Frans\u0131z-Alman sava\u015f\u0131 sona erince, Almanya, 1871 Bar\u0131\u015f Anla\u015fmas\u0131 uyar\u0131nca Alsace-Lorraine’i Fransa’dan ald\u0131 ve onu 5 milyorl\u0131k bir tazminat \u00f6demek zorunda b\u0131rakt\u0131. -236
[107] Sosyalistlere-kar\u015f\u0131 yasa, Almanya’da 21 Ekim 1878’de \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131. Buna g\u00f6re, Sosyal-Demokrat Partinin b\u00fct\u00fcn \u00f6rg\u00fctleri, i\u015f\u00e7ilerin y\u0131\u011f\u0131n \u00f6rg\u00fctleri ve i\u015f\u00e7ilerin yay\u0131n organlar\u0131 yasaklan\u0131yor, sosyalist yay\u0131nlar toplatt\u0131r\u0131l\u0131yor ve sosyal-demokratlar cezaland\u0131r\u0131l\u0131yordu. Y\u0131\u011f\u0131nsal i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 hareketlerinin bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda bu yasa 1 Ekim 1890’da kald\u0131r\u0131ld\u0131. -239
[108] Genel oy hakk\u0131, Bismarck taraf\u0131ndan, 1866 y\u0131l\u0131nda, Birle\u015fik Alman \u0130mparatorlu\u011funun Reichstag’\u0131 i\u00e7in yap\u0131lan se\u00e7imler s\u0131ras\u0131nda kabul edilmi\u015ftir. -237
[109] Marks’\u0131n y\u00f6netiminde Jules Guesde ve Paul Lafargue taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve 1880’de Havre kongresi taraf\u0131ndan kabul edilmi\u015f olan Frans\u0131z \u0130\u015f\u00e7i Partisi program\u0131 kastediliyor. -238
[110] Burada 4 Eyl\u00fcl 1870’e, yani Louis Bonaparte’\u0131n devrildi\u011fi ve cumhuriyetin ilan edildi\u011fi g\u00fcne ve blankicilerin ulusal savunma h\u00fck\u00fcmetine kar\u015f\u0131 ayaklanmalar\u0131n\u0131n yenilgiye u\u011frad\u0131\u011f\u0131 ayn\u0131 y\u0131l\u0131n 31 Ekim g\u00fcn\u00fcne de\u011finiliyor. -242
[111] Wagram Sava\u015f\u0131, 1809 Avusturya-Fransa sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda, 5-6 Temmuz 1809’da oldu. Napol\u00e9on Bonaparte’\u0131n komuta etti\u011fi Frans\u0131z birlikleri Ar\u015fid\u00fck Charles’in Avusturya ordusunu yendi.
Waterloo Sava\u015f\u0131, 18 Haziran 1815’de oldu. Napol\u00e9on yenildi. Bu sava\u015f\u0131n 1815 kampanyas\u0131 \u00fczerinde tayin edici bir etkisi oldu. Bu sava\u015f, Avrupal\u0131 g\u00fc\u00e7lerin anti-napolyoncu koalisyonun nihai zaferini ve Napol\u00e9on Bonaparte’\u0131n imparatorlu\u011funun \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc kesinle\u015ftirdi. -243
[112] Engels burada, Mecklenburg-Schwerin’de ve Mecklenburg-Strelitz’de d\u00fckler ile soyluluk aras\u0131ndaki uzun sava\u015f\u0131ma de\u011finiyor. Bu sava\u015f\u0131m, 1755’te Rostock’ta soylulu\u011fun veraset haklar\u0131 konusundaki Anayasal Anla\u015fman\u0131n imzalanmas\u0131yla sonu\u00e7land\u0131. Bu anla\u015fma, soylulu\u011fun daha \u00f6nceden sahip oldu\u011fu \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri ve ayr\u0131cal\u0131klar\u0131 ve bunlar\u0131n Landtag’lardaki \u00f6nder rollerini g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131yordu. Gene bu anla\u015fmaya g\u00f6re, soylulu\u011fun topraklar\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131 vergi d\u0131\u015f\u0131 kal\u0131yor, ticaret ve zanaatlardan sabit vergiler al\u0131n\u0131yor, ve soylulu\u011fun devlet harcamalar\u0131na kat\u0131lma oranlar\u0131 belirleniyordu. -244
[113] 5 Aral\u0131k 1894’de sosyalistlere kar\u015f\u0131 yeni bir yasa taras\u0131r\u0131 Reichstag’a getirildi. Ama 11 May\u0131s 1895’de reddedildi. -248<\/p>\n

Karl Marks
Fransa’da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131
[1848-1850]<\/p>\n

Ocak ve 1 Kas\u0131m 1850 tarihleri aras\u0131nda Marks taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
\u00d6zg\u00fcn bas\u0131m\u0131 Neue Rheinische Zeitung, Politisch-\u00d6konomische, 1850, n\u00b0 1, 2, 3, 5-6’da yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

[T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evirisi, Sevim Belli taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f ve Se\u00e7me Yap\u0131tlar, Cilt: I i\u00e7inde Sol yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Aral\u0131k 1979, Birinci Bask\u0131, s: 226-362]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Marx’\u0131n bu yap\u0131t\u0131, onun, kendi materyalist anlay\u0131\u015f\u0131 ile ve giderek durumun i\u00e7erdi\u011fi verilerin yard\u0131m\u0131 ile \u00e7a\u011fda\u015f tarihin bir par\u00e7as\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klama yolunda ilk giri\u015fimi oldu. Kom\u00fcnist Manifesto’da, teori, b\u00fct\u00fcn modern tarihin bir tasla\u011f\u0131n\u0131 yapmak i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, Marx ve ben, Neue Rheinische Zeitung’un[96] G\u00fcnl\u00fck tarihten al\u0131nan olaylar\u0131n ve olaylar s\u0131ras\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesinde, hi\u00e7 bir zaman en son ekonomik […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[34],"tags":[],"class_list":{"0":"post-265","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-fransa-da-sinif-savasimlari-karl-marx"},"yoast_head":"\nFransa'da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131 | Friedrich Engels'in Giri\u015fi - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Fransa'da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131 | Friedrich Engels'in Giri\u015fi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Marx’\u0131n bu yap\u0131t\u0131, onun, kendi materyalist anlay\u0131\u015f\u0131 ile ve giderek durumun i\u00e7erdi\u011fi verilerin yard\u0131m\u0131 ile \u00e7a\u011fda\u015f tarihin bir par\u00e7as\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klama yolunda ilk giri\u015fimi oldu. Kom\u00fcnist Manifesto’da, teori, b\u00fct\u00fcn modern tarihin bir tasla\u011f\u0131n\u0131 yapmak i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, Marx ve ben, Neue Rheinische Zeitung’un[96] G\u00fcnl\u00fck tarihten al\u0131nan olaylar\u0131n ve olaylar s\u0131ras\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesinde, hi\u00e7 bir zaman en son ekonomik […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2009-02-28T11:13:56+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"300\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"90\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"54 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Fransa’da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131 | Friedrich Engels’in Giri\u015fi\",\"datePublished\":\"2009-02-28T11:13:56+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/\"},\"wordCount\":10793,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Fransa'da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131 - Karl Marx\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/\",\"name\":\"Fransa'da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131 | Friedrich Engels'in Giri\u015fi - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"datePublished\":\"2009-02-28T11:13:56+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Fransa’da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131 | Friedrich Engels’in Giri\u015fi\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Fransa'da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131 | Friedrich Engels'in Giri\u015fi - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Fransa'da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131 | Friedrich Engels'in Giri\u015fi","og_description":"Marx’\u0131n bu yap\u0131t\u0131, onun, kendi materyalist anlay\u0131\u015f\u0131 ile ve giderek durumun i\u00e7erdi\u011fi verilerin yard\u0131m\u0131 ile \u00e7a\u011fda\u015f tarihin bir par\u00e7as\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klama yolunda ilk giri\u015fimi oldu. Kom\u00fcnist Manifesto’da, teori, b\u00fct\u00fcn modern tarihin bir tasla\u011f\u0131n\u0131 yapmak i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, Marx ve ben, Neue Rheinische Zeitung’un[96] G\u00fcnl\u00fck tarihten al\u0131nan olaylar\u0131n ve olaylar s\u0131ras\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesinde, hi\u00e7 bir zaman en son ekonomik […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2009-02-28T11:13:56+00:00","og_image":[{"width":300,"height":90,"url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","type":"image\/png"}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"54 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Fransa’da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131 | Friedrich Engels’in Giri\u015fi","datePublished":"2009-02-28T11:13:56+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/"},"wordCount":10793,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"articleSection":["Fransa'da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131 - Karl Marx"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/","name":"Fransa'da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131 | Friedrich Engels'in Giri\u015fi - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"datePublished":"2009-02-28T11:13:56+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/02\/28\/fransada-sinif-savasimlari-friedrich-engelsin-girisi\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Fransa’da S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131mlar\u0131 | Friedrich Engels’in Giri\u015fi"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/265","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=265"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/265\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=265"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=265"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=265"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}