![](\"images\/stories\/karl_marx.jpg\")
III. 13 HAZ\u0130RAN 1849’UN SONU\u00c7LARI<\/p>\nIII. 13 HAZ\u0130RAN 1849’UN SONU\u00c7LARI<\/p>\n
20 Aral\u0131kta,[152] me\u015fruti cumhuriyetin Janus ba\u015f\u0131,[54*] hen\u00fcz, y\u00fczlerinden ancak birini, Louis Bonaparte’\u0131n d\u00fcz, belirsiz \u00e7izgileri alt\u0131ndaki y\u00fcr\u00fctme y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6stermi\u015fti: 29 May\u0131s 1849’da ikinci y\u00fcz\u00fcn\u00fc, Restorasyon ve Temmuz monar\u015fisinin sefahat alemlerinden artakalm\u0131\u015f k\u0131r\u0131\u015f\u0131klarla dolu yasama y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6sterdi. Ulusal Yasama Meclisi ile me\u015fruti cumhuriyet, yani burjuva s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n egemenli\u011finin kurulmu\u015f oldu\u011fu, Frans\u0131z burjuvazisini olu\u015fturan g\u00fc\u00e7birli\u011fi etmi\u015f orleanc\u0131 ve meeruiyet\u00e7i iki b\u00fcy\u00fck kesiminin ortak egemenli\u011finin d\u00fczen partisini meydana getirdi\u011fi cumhuriyet\u00e7i devlet bi\u00e7iminde tamamlam\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Frans\u0131z Cumhuriyeti, b\u00f6ylece kralc\u0131 partiler koalisyonunun m\u00fclkiyeti haline gelirken, Avrupa b\u00fcy\u00fck devletlerinin kar\u015f\u0131-devrimci g\u00fc\u00e7birli\u011fi de, ayn\u0131 hareket i\u00e7inde, Mart devrimlerinin son s\u0131\u011f\u0131naklar\u0131na kar\u015f\u0131 genel bir ha\u00e7l\u0131 seferine giri\u015fiyordu. Rusya, Macaristan’a sald\u0131r\u0131yordu, Prusya, \u0130mparatorlu\u011fun anayasal ordular\u0131na kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fcyor ve Odinot Roma’y\u0131 bombard\u0131man ediyordu. Avrupa bunal\u0131m\u0131 g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bi\u00e7imde kesin bir d\u00f6neme\u00e7 noktas\u0131na yakla\u015f\u0131yordu. B\u00fct\u00fcn Avrupa’n\u0131n g\u00f6zleri Paris’e, b\u00fct\u00fcn Paris’in g\u00f6zleri de Yasama Meclisine dikilmi\u015fti.
11 Haziran g\u00fcn\u00fc, Ledru-Rollin k\u00fcrs\u00fcye \u00e7\u0131kt\u0131, orada hi\u00e7 de nutuk \u00e7ekmedi, bakanlara kar\u015f\u0131, apa\u00e7\u0131k, \u015fatafats\u0131z, olgulara dayanan, \u00f6zl\u00fc ve zorlu iddias\u0131n\u0131 dile getirdi.
Roma’ya kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131, anayasaya kar\u015f\u0131 bir sald\u0131r\u0131d\u0131r. Roma Cumhuriyetine kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131, Frans\u0131z Cumhuriyetine kar\u015f\u0131 bir sald\u0131r\u0131d\u0131r. Anayasa’n\u0131n 5. maddesi \u015f\u00f6yledir: “Frans\u0131z Cumhuriyeti, hi\u00e7 bir zaman kuvvetlerini hi\u00e7 bir ba\u015fka (sayfa 311) halk\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 kullanmaz” ve cumhurba\u015fkan\u0131, Frans\u0131z ordusunu, Roma’n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kar\u015f\u0131 y\u00f6neltmektedir. Anayasan\u0131n 54. maddesi, Ulusal Meclisin[55*] onay\u0131 al\u0131nmadan her ne \u00e7e\u015fitten olursa olsun sava\u015f il\u00e2n etmeyi y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcne yasaklam\u0131\u015ft\u0131r. Kurucu Meclisin 8 May\u0131s tarihli karar\u0131, \u00f6zellikle, bakanlara, Roma seferini m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar \u00e7abuk, ba\u015flang\u0131\u00e7taki ilk amac\u0131na geri \u00e7evirmelerini emretmi\u015f, demek ki, ayn\u0131 kesinlikle, onlara, Roma’ya kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131 yasaklam\u0131\u015ft\u0131r\u00a0\u00a0 ve Odinot, Roma’y\u0131 bombard\u0131man etmektedir. B\u00f6ylece, Ledru-Rollin, anayasan\u0131n kendisini, Bonaparte’a ve bakanlar\u0131na kar\u015f\u0131 kamu tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131na \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yordu. O, anayasan\u0131n savunucusu Ledru-Rollin, Ulusal Meclisin kralc\u0131 \u00e7o\u011funlu\u011funun surat\u0131na \u015fu g\u00f6z korkutan bildirimi savuruyordu: “Cumhuriyet\u00e7iler, her t\u00fcrl\u00fc \u00e7areye ba\u015fvurarak, hatta silah zoru ile anayasaya sayg\u0131 g\u00f6sterilmesini sa\u011flamay\u0131 bileceklerdir!” “Silah zoru ile!” diye y\u00fcz kez yineledi Montagne’\u0131n yank\u0131s\u0131. \u00c7o\u011funluk korkun\u00e7 bir pat\u0131rt\u0131 ile kar\u015f\u0131l\u0131k verdi buna. Ulusal Meclis ba\u015fkan\u0131, Ledru-Rollin’e uyar\u0131da bulundu, Ledru-Rollin, k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yineledi ve ba\u015fkanl\u0131k k\u00fcrs\u00fcs\u00fcne, Bonaparte ve bakanlar\u0131n\u0131 su\u00e7layan \u00f6nergesini b\u0131rakt\u0131. Ulusal Meclis, 203 oya kar\u015f\u0131 361 oyla, hi\u00e7 bir \u015fey olmam\u0131\u015f gibi, Roma bombard\u0131man\u0131 konusunu g\u00f6r\u00fc\u015fmemeye, g\u00fcndem maddesine ge\u00e7meye karar verdi.
Ledru-Rollin, anayasa ile Ulusal Meclisi, Ulusal Meclis ile de cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131 yenebilece\u011fini mi san\u0131yordu?
Anayasa yabanc\u0131 \u00fclkelerin \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine kar\u015f\u0131 her t\u00fcrl\u00fc sald\u0131r\u0131y\u0131 yasakl\u0131yordu, do\u011fru, ama Frans\u0131z ordusu, Roma’da, bakanlar kuruluna g\u00f6re, “\u00f6zg\u00fcrl\u00fck”e degil, “anar\u015finin zorbal\u0131\u011f\u0131”na sald\u0131r\u0131yordu. Kurucu Meclisin ge\u00e7irdi\u011fi b\u00fct\u00fcn deneylere kar\u015f\u0131n, Montagne, h\u00e2l\u00e2, anayasay\u0131 yorumlaman\u0131n onu yapm\u0131\u015f olanlar\u0131n de\u011fil, yaln\u0131zca onu kabul etmi\u015f olanlar\u0131n i\u015fi oldu\u011funu anlamam\u0131\u015f m\u0131yd\u0131? Anayasan\u0131n metninin (lafz\u0131n\u0131n), onun ya\u015fayabilir, ge\u00e7erli anlam\u0131na g\u00f6re yorumlanmas\u0131 gerekti\u011fini, burjuva anlam\u0131n\u0131n ise onun tek ya\u015fayabilir ge\u00e7erli anlam\u0131 oldu\u011funu anlamam\u0131\u015f m\u0131yd\u0131? T\u0131pk\u0131 rahibin, \u0130ncil’in ger\u00e7ek, resmi yorumcusu olmas\u0131 gibi, t\u0131pk\u0131 yarg\u0131c\u0131n, yasan\u0131n ger\u00e7ek, resmi yorumcusu olmas\u0131 gibi, (sayfa 312) Bonaparte’\u0131n ve Ulusal Meclisin kralc\u0131 \u00e7o\u011funlu\u011funun da, anayasan\u0131n ger\u00e7ek, resmi yorumcusu oldu\u011funu anlamam\u0131\u015f m\u0131yd\u0131? Genel se\u00e7imlerden yepyeni \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan ulusal Meclis, Odlion Barrot’nun, daha hayatta iken iradesini k\u0131rm\u0131\u015f oldu\u011fu Kurucu Meclisin vasiyet niteli\u011findeki e\u011filimleri ile kendini ba\u011fl\u0131 hissetmek zorunda m\u0131yd\u0131? Ledru-Rollin, Kurucu Meclisin 8 May\u0131s tarihli karar\u0131n\u0131 dayanak (mesnet) g\u00f6sterirken, bu ayn\u0131 Kurucu Meclisin 11 May\u0131sta, Bonaparte ve bakanlar\u0131n\u0131 su\u00e7lama yolundaki kendi birinci \u00f6nerisini geri \u00e7evirmi\u015f oldu\u011funu, cumhurba\u015fkan\u0131 ve bakanlar\u0131 temize \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131, ve b\u00f6ylece, Roma’ya kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131y\u0131 “anayasaya uygun” olarak onaylad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ve kendisinin de daha \u00f6nceden verilen bir yarg\u0131n\u0131n yeniden g\u00f6r\u00fclmesini, yani istinaf\u0131n\u0131 istemekten ba\u015fka bir \u015fey yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, nihayet, cumhuriyet\u00e7i Kurucu Meclisin karar\u0131n\u0131 kralc\u0131 Yasama Meclisinde temyiz etmi\u015f oldu\u011funu unutmu\u015f muydu? Anayasan\u0131n kendisi, \u00f6zel bir maddede, her yurtta\u015f\u0131 anayasay\u0131 korumaya \u00e7a\u011f\u0131rmakla, ayaklanmaya \u00e7a\u011fr\u0131da bulunur. Ledru-Rollin bu maddeye dayan\u0131yordu. Ama, kamu erkleri de, ayn\u0131 nedenle, anayasay\u0131 korumak i\u00e7in kurulmazlar m\u0131 ve anayasan\u0131n \u00e7i\u011fnenmesi bu anayasal kamu erklerinden birinin \u00f6tekine kar\u015f\u0131 ba\u015fkald\u0131rmas\u0131 ile ba\u015flamaz m\u0131? Oysa, cumhuriyetin ba\u015fkan\u0131, cumhuriyetin bakanlar\u0131, cumhuriyetin Ulusal Meclisi eksiksiz, tam bir uyu\u015fup anla\u015fma halinde idiler.
11 Haziranda Montagne’\u0131n arad\u0131\u011f\u0131 \u015fey, “salt akl\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bir ayaklanma”, yani salt parlamenter bir ayaklanma idi. Halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n silahl\u0131 bir ayaklanmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan \u00fcrken meclis \u00e7o\u011funlu\u011fu, Bonaparte’\u0131n ve bakanlar\u0131n\u0131n \u015fahs\u0131nda, kendi \u00f6z g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve kendi se\u00e7imlerinin imlemini par\u00e7a par\u00e7a edecekti. Kurucu Meclis, Barrot-Falloux kabinesinin g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in o kadar h\u0131rsla ayak diredi\u011fi zaman, gene buna benzer \u015fekilde Bonaparte’\u0131n se\u00e7imini h\u00fck\u00fcms\u00fcz k\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131\u015f m\u0131yd\u0131?
\u00c7o\u011funlu\u011fun az\u0131nl\u0131\u011fa oran\u0131n\u0131n bir \u00e7\u0131rp\u0131da ba\u015ftan a\u015fa\u011f\u0131 tersine d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc, Konvansiyon zaman\u0131n\u0131n parlamenter ayaklanma \u00f6rnekleri de eksik de\u011fildi\u00a0\u00a0 peki \u00f6yleyse eski Montagne’\u0131n ba\u015farm\u0131\u015f oldu\u011fu \u015feyi gen\u00e7 Montagne ne i\u00e7in yapamayacakt\u0131? Ne de an\u0131n ko\u015fullar\u0131, b\u00f6yle bir giri\u015fime elveri\u015fsiz g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Paris’te halk aras\u0131ndaki huzursuzluk, (sayfa 313) \u00e7alkant\u0131, kayg\u0131land\u0131r\u0131c\u0131 bir dereceye varm\u0131\u015ft\u0131, ordu, verdi\u011fi oylara bak\u0131l\u0131rsa pek de h\u00fck\u00fcmetin emrinde g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyordu. Yasama Meclisinin \u00e7o\u011funlu\u011fu, hen\u00fcz sa\u011flamla\u015fma, kuvvetlenme zaman\u0131n\u0131 bulmayacak kadar yeni idi, ve \u00fcstelik ya\u015fl\u0131 ki\u015filerden olu\u015fmu\u015ftu. E\u011fer bir parlamenter, ayaklanmay\u0131 ba\u015far\u0131rsa, devletin d\u00fcmeni Montagne’\u0131n eline ge\u00e7ecekti. Kendi y\u00f6n\u00fcnden, demokrat k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvazinin, her zaman oldu\u011fu gibi, sava\u015f\u0131m\u0131n, kendi ba\u015f\u0131ndan yukarda, bulutlar\u0131n \u00fczerinde, parlamentonun \u00f6l\u00fc ruhlar\u0131 aras\u0131nda verilmesinden daha b\u00fcy\u00fck bir sab\u0131rs\u0131zl\u0131kla istedi\u011fi bir \u015fey yoktu. Sonunda, her ikisi, demokrat k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvazi ve temsilcileri Montagne, bir parlamento ayaklanmas\u0131 ile, b\u00fcy\u00fck ama\u00e7lar\u0131n\u0131: proletaryan\u0131n zincirlerini \u00e7\u00f6zmeden, ya da bu zincir k\u0131rmay\u0131 yaln\u0131z gelecekteki uzak bir umut olarak g\u00f6sterilmekle yetinerek, burjuvazinin g\u00fcc\u00fcn\u00fc k\u0131rmay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiriyorlard\u0131; proletarya tehlikeli hale gelmeksizin, kendisinden yararlan\u0131lacakt\u0131.
11 Haziran tarihli Ulusal Meclis oylamas\u0131ndan sonra, Montagne’\u0131n baz\u0131 \u00fcyeleri ile gizli i\u015f\u00e7i derneklerinin delegeleri aras\u0131nda bir g\u00f6r\u00fc\u015fme yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u0130\u015f\u00e7i dernekleri delegeleri, hemen o ak\u015fam bir hareket ba\u015flat\u0131lmas\u0131nda direniyorlard\u0131. Montagne, bu plan\u0131 kesin olarak reddetti. Her ne pahas\u0131na olursa olsun y\u00f6netimin elinden al\u0131nmas\u0131na izin vermek istemiyordu; m\u00fcttefikleri onun i\u00e7in d\u00fc\u015fmanlar\u0131 kadar \u015f\u00fcpheli idiler, ve hakk\u0131 da vard\u0131. Haziran 1848’in an\u0131s\u0131, Paris proletaryas\u0131 saflar\u0131nda her zamankinden daha canl\u0131, hareketli bir kayna\u015fmaya neden oluyordu. Bununla birlikte, Paris proletaryas\u0131, Montagne’a ittifakla ba\u011fl\u0131 idi. Montagne, se\u00e7im b\u00f6lgelerinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 temsil ediyordu, ordu \u00fczerindeki etkinli\u011fini abart\u0131yordu, ulusal muhaf\u0131z\u0131n demokrat kesimini elinde bulunduruyordu, ard\u0131nda d\u00fckkanc\u0131n\u0131n manevi g\u00fcc\u00fc vard\u0131. Montagne’\u0131n iradesine kar\u015f\u0131, o s\u0131rada ayaklanmaya ba\u015flamak, zaten koleran\u0131n k\u0131r\u0131p ge\u00e7irdi\u011fi, i\u015fsizlik y\u00fcz\u00fcnden kitle halinde Paris’ten s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f durumdaki proletarya i\u00e7in, bu umutsuz kavgay\u0131 zorunlu k\u0131lan bir durum olmad\u0131k\u00e7a 1848 Haziran g\u00fcnlerini, bo\u015fu bo\u015funa yinelemek demekti. Proleter delegeler tek ak\u0131ll\u0131ca \u015feyi yapt\u0131lar: Montagne’\u0131, kendini tehlikeye atmaya, yani su\u00e7lama \u00f6nergesi reddedildi\u011fi takdirde parlamenter sava\u015f\u0131m s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na (sayfa 314) \u00e7\u0131kmaya zorlad\u0131lar. B\u00fct\u00fcn 13 Haziran g\u00fcn\u00fc, proletarya, ku\u015fkulu bir g\u00f6zlemci tutumunu elden b\u0131rakmad\u0131 ve tam s\u0131ras\u0131nda sava\u015fa kat\u0131lmak ve devrimi, k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvazinin saptad\u0131\u011f\u0131 hedefin \u00f6telerine, ve h\u0131zla g\u00f6t\u00fcrmek i\u00e7in, demokrat ulusal muhaf\u0131z ile ordu aras\u0131nda d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan, ciddi, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir k\u0131ran k\u0131rana \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 bekledi. Zafer kazan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde, resmi h\u00fck\u00fcmetin yan\u0131ba\u015f\u0131nda yer alacak proletarya kom\u00fcn\u00fc kurulmu\u015ftu bile. Paris i\u015f\u00e7ileri 1848 Haziran\u0131n\u0131n kanl\u0131 okulunda ders g\u00f6rm\u00fc\u015flerdi.
12 Haziranda, Bakan Lacrosse’un kendisi, Yasama Meclisine, derhal su\u00e7lama \u00f6nerisinin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131na ge\u00e7ilmesini \u00f6nerdi. Geceleyin, h\u00fck\u00fcmet b\u00fct\u00fcn savunma ve sald\u0131r\u0131 haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131; Ulusal Meclisin \u00e7o\u011funlu\u011fu, ba\u015fkald\u0131ran az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 soka\u011fa s\u00fcr\u00fcklemekte kararl\u0131 idi, az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n kendisi de art\u0131k geri \u00e7ekilemezdi, zarlar at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, 8 oya kar\u015f\u0131 377 oyla su\u00e7lama \u00f6nergesi reddedildi, oylamada \u00e7ekimser kalan Montagne, homurdanarak, D\u00e9mocratiePacifique’in[153] propaganda salonuna ve gazetenin b\u00fcrolar\u0131na ko\u015fu\u015ftular.
Bir kez parlamento binas\u0131ndan uzakla\u015f\u0131nca, topraktan aya\u011f\u0131 kesilir kesilmez g\u00fcc\u00fc k\u0131r\u0131lan topra\u011f\u0131n dev o\u011flu Ante gibi Montagne’\u0131n da g\u00fcc\u00fc k\u0131r\u0131ld\u0131. Yasama Meclisinin lokallerinde birer Samson olanlar, D\u00e9mocratie Pacifique’in odalar\u0131nda art\u0131k darkafal\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvalardan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fillerdi. Uzun, g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc, bo\u015f bir tart\u0131\u015fma s\u00fcr\u00fcp gitti. Montagne, “silah zorundan ba\u015fka” her \u00e7areye ba\u015fvurarak, anayasaya sayg\u0131y\u0131 zorla kabul ettirmeye kararl\u0131 idi. Bu karar\u0131nda, “Anayasan\u0131n Dostlar\u0131” taraf\u0131ndan, bir bildiri[154] ile ve bir delege heyeti ile desteklendi. “Anayasan\u0131n Dostlar\u0131”, evet, b\u00f6yle deniyordu National y\u00e2ran\u0131n\u0131n, cumhuriyet\u00e7i burjuva partisinin kal\u0131nt\u0131lar\u0131na. Elinde kalan parlamento temsilcilerinden alt\u0131s\u0131 su\u00e7lama \u00f6nergesinin reddine kar\u015f\u0131, ve b\u00fct\u00fcn \u00f6tekiler reddi lehinde oy verirlerken, Cavaignac k\u0131l\u0131c\u0131n\u0131 d\u00fczen partisinin emrine verirken, y\u00e2ran\u0131n parlamento d\u0131\u015f\u0131nda kalan b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, siyasal parya durumundan \u00e7\u0131kmak ve kalabal\u0131k halinde Demokrat Parti saflar\u0131na girmek f\u0131rsat\u0131na d\u00f6rt elle sar\u0131ld\u0131lar. Onlar, kendi kalkanlar\u0131n\u0131n, kendi ilkelerinin alt\u0131na anayasan\u0131n alt\u0131na gizlenen bu partinin do\u011fal tellallar\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyorlar m\u0131yd\u0131?
G\u00fcn a\u011far\u0131ncaya kadar Montagne i\u015f ba\u015f\u0131nda kald\u0131. (sayfa 315) 13 Haziran sabah\u0131, iki sosyalist gazetede olduk\u00e7a utan\u0131lacak bir yerde yay\u0131nlanan bir “halka bildiri” do\u011furdu.[155] Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131, bakanlar\u0131 ve Yasama Meclisini “anayasa-d\u0131\u015f\u0131” il\u00e2n ediyor ve ulusal muhaf\u0131z\u0131, orduyu, ve son olarak da halk\u0131 “ayaklanmaya” \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yordu. “Ya\u015fas\u0131n Anayasa!” Att\u0131\u011f\u0131 slogan buydu ve bu, “Kahrolsun Devrim!”den ba\u015fka bir anlama gelmiyordu.
Montagne’\u0131n bu anayasal bildirisine, 13 Haziran g\u00fcn\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvalar\u0131n bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 g\u00f6sterisi denen hareket pek uygun d\u00fc\u015ft\u00fc, yani Ch\u00e2teau-d’Eau’dan hareket eden, bulvarlardan ge\u00e7en, \u00e7o\u011funlu\u011fu silahs\u0131z, gizli i\u015f\u00e7i kollar\u0131 \u00fcyelerine kar\u0131\u015fm\u0131\u015f ulusal muhaf\u0131zlar olan, so\u011fuk, kupkuru ve mekanik bir bi\u00e7imde “Ya\u015fas\u0131n Anayasa” ba\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131 ile ak\u0131p giden ve kald\u0131r\u0131mlar \u00fczerinde \u00e7\u0131nlayan yank\u0131s\u0131 bir g\u00f6kg\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fc gibi g\u00fcrleyece\u011fi yerde, alay edercesine ba\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131 yineleyen 30.000 ki\u015filik bir y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f alay\u0131. Bu kadar \u00e7ok sesli t\u00fcrk\u00fcde y\u00fcre\u011fin sesi eksikti. Ve alay “Anayasan\u0131n Dostlar\u0131”n\u0131n merkezi \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7ti\u011fi s\u0131rada ve anayasan\u0131n para ile tutulmu\u015f bir \u00e7\u0131\u011f\u0131rtkan\u0131 binan\u0131n tepesinde g\u00f6r\u00fcn\u00fcp de, silindir \u015fapkas\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc bir hareketiyle havay\u0131 yararak dev ci\u011ferlerinden bir sa\u011fnak gibi alaya kat\u0131lanlar\u0131n ba\u015f\u0131na “Ya\u015fas\u0131n Anayasa” slogan\u0131n\u0131 ya\u011fd\u0131r\u0131nca, alaydakiler bile, bir an i\u00e7in, sanki durumun komikli\u011fine kap\u0131lm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fcler. Bilindi\u011fi gibi, y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f alay\u0131, bulvarlardan Bar\u0131\u015f Soka\u011f\u0131 giri\u015fine vard\u0131\u011f\u0131nda, Changarnier’nin atl\u0131lar\u0131 ve avc\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan o kadar parlamenter olmayan bir bi\u00e7imde kar\u015f\u0131land\u0131 ki, kalabal\u0131k, g\u00f6z a\u00e7\u0131p kapay\u0131ncaya kadar, parlamentonun 11 Haziran tarihli silah ba\u015f\u0131na \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yerine gelsin diye olacak, arkas\u0131nda ancak birka\u00e7 c\u0131l\u0131z “Silah Ba\u015f\u0131na!” ba\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakarak \u00e7il yavrusu gibi da\u011f\u0131ld\u0131.
Hasard Soka\u011f\u0131nda toplanm\u0131\u015f olan Montagne’\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu, bu bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f alay\u0131n\u0131n ans\u0131z\u0131n da\u011f\u0131l\u0131vermesi, bulvarlarda ne oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmayan silahs\u0131z vatanda\u015flar\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcne benzer g\u00fcr\u00fclt\u00fcler, sokakta gittik\u00e7e artan pat\u0131rt\u0131, bir ayaklanman\u0131n yakla\u015fmakta oldu\u011funu haber verir gibi olunca, ortadan kayboldular. K\u00fc\u00e7\u00fck bir delegeler birli\u011finin ba\u015f\u0131nda Ledru-Rollin, Montagne’\u0131n namusunu kurtard\u0131. Palais National’de toplanm\u0131\u015f olan Paris top\u00e7u kuvvetlerinin koruyuculu\u011fu alt\u0131nda Sanatlar ve Zanaatlar Konservatuar\u0131na (sayfa 316) gittiler, orada ulusal muhaf\u0131z\u0131n 5. ve 6. lejyonlar\u0131 ile bulu\u015facaklard\u0131. Ama montanyarlar, 5. ve 6. lejyonlar\u0131 bo\u015funa beklediler; bu ihtiyatl\u0131 ulusal muhaf\u0131zlar, temsilcilerini yar\u0131-yolda b\u0131rakt\u0131lar, Paris top\u00e7u kuvvetleri, halk\u0131n barikatlar kurmas\u0131na engel oldu, ne oldu\u011fu belirsiz bir karmakar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k her t\u00fcrl\u00fc karar\u0131 olanaks\u0131z k\u0131l\u0131yordu, nizami birlikler s\u00fcng\u00fc tak\u0131p ilerlediler, temsilcilerin bir k\u0131sm\u0131 tutsak al\u0131nd\u0131, \u00f6teki k\u0131sm\u0131 ka\u00e7t\u0131. 13 Haziran b\u00f6ylece sona erdi.
23 Haziran 1848, devrimci proletaryan\u0131n ba\u015fkald\u0131rmas\u0131 oldu ise, 13 Haziran 1849 da, demokrat k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvalar\u0131n ba\u015fkald\u0131rmas\u0131 oldu, bu iki ba\u015fkald\u0131rman\u0131n herbiri, onu yaratan s\u0131n\u0131f\u0131n salt kat\u0131ks\u0131z ve klasik ifadesiydi.
Lyon’da i\u015f \u00e7etin ve kanl\u0131 bir \u00e7at\u0131\u015fmaya vard\u0131. Burjuvazi ile sanayi proletaryas\u0131n\u0131n do\u011frudan do\u011fruya kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulunduklar\u0131 i\u015f\u00e7i hareketinin, Paris’te oldu\u011fu gibi genel hareketle \u00f6rt\u00fcl\u00fcp belirlenmedi\u011fi bu kentte, 13 Haziran, bir geri tepi\u015fle, ba\u015flang\u0131\u00e7taki niteli\u011fini yitirdi. Ba\u015fkaca, ta\u015frada patlak verdi\u011fi yerde ate\u015f almad\u0131\u00a0\u00a0 bir \u015fim\u015fek \u00e7akt\u0131 ge\u00e7ti.
13 Haziran, 29 May\u0131s 1849’da, Yasama Meclisinin toplanmas\u0131 ile, ola\u011fan ya\u015fam\u0131n\u0131 elde etmi\u015f olan anayasal cumhuriyetin \u00f6mr\u00fcn\u00fcn birinci d\u00f6nemini kapar. B\u00fct\u00fcn bu ba\u015flang\u0131\u00e7 d\u00f6nemi, d\u00fczen partisi ile Montagne aras\u0131nda, burjuvazi ile, Ge\u00e7ici H\u00fck\u00fcmet zaman\u0131nda ve Y\u00fcr\u00fctme Komisyonu zaman\u0131nda kendisinin de durup dinlenmeden u\u011fruna komplolar kurdu\u011fu ve u\u011fruna, Haziran g\u00fcnlerinde ba\u011fnazca proletarya ile vuru\u015ftu\u011fu burjuva cumhuriyetinin kurulmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u015faha kalkan k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvazi aras\u0131ndaki g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc sava\u015f\u0131m ile doludur. 13 Haziran, onun direni\u015fini k\u0131rd\u0131 ve birle\u015fik kralc\u0131lar\u0131n yasama diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bir faitaccompli[56*] yapt\u0131. Bu andan itibaren de Ulusal Meclis, art\u0131k, d\u00fczen partisinin Halk\u0131n Selameti Komitesinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.
Paris, cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131, bakanlar\u0131 ve Ulusal Meclisin \u00e7o\u011funlu\u011funu “itham” alt\u0131nda b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131, bunlar da Paris’i “s\u0131k\u0131y\u00f6netim” alt\u0131na koydular. Montagne, Yasama Meclisinin \u00e7o\u011funlu\u011funu “anayasa-d\u0131\u015f\u0131” il\u00e2n etmi\u015fti, \u00e7o\u011funluk ise (sayfa 317) Montagne’\u0131 Y\u00fcce Divan huzurunda, anayasay\u0131 \u00e7i\u011fnemek su\u00e7undan yarg\u0131lad\u0131 ve saflar\u0131nda h\u00e2l\u00e2 g\u00fc\u00e7l\u00fc olarak ne varsa hepsini ezdi. Montagne’\u0131, ba\u015fs\u0131z ve y\u00fcreksiz bir g\u00f6vde haline getirinceye kadar k\u0131r\u0131p ge\u00e7irdiler. Az\u0131nl\u0131k, bir parlamenterayaklanmaya kalk\u0131\u015facak kadar ileri gitmi\u015fti; \u00e7o\u011funluk, kendi parlamenter zorbal\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir yasa mertebesine y\u00fckseltti. Yeni bir i\u00e7t\u00fcz\u00fck yapt\u0131, bununla, k\u00fcrs\u00fc \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kald\u0131r\u0131yordu ve Ulusal Meclisin ba\u015fkan\u0131na, d\u00fczeni bozmak gerek\u00e7esi ile, temsilcileri, k\u0131nama, para cezas\u0131, parlamento \u00f6dentisinin (tazminat\u0131n\u0131n) durdurulmas\u0131, ge\u00e7ici uzakla\u015ft\u0131rma, hapis cezas\u0131yla cezaland\u0131rma yetkisi veriyordu. Montagne’\u0131n g\u00f6vdesi \u00fczerine bir k\u0131l\u0131\u00e7 de\u011fil, ama de\u011fnekler ast\u0131. Montagne’\u0131n milletvekillerinden geri kalm\u0131\u015f olanlar da, onurlar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in toptan \u00e7ekilmek zorunda kalacaklard\u0131. B\u00f6yle bir davran\u0131\u015fla d\u00fczen partisinin da\u011f\u0131lmas\u0131 \u00e7abukla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olurdu. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte bir muhalefet onlar\u0131 art\u0131k birarada tutmaz olunca, d\u00fczen partisi kendisini meydana getiren \u00f6\u011felere ayr\u0131\u015fmaktan ba\u015fka bir \u015fey yapamazd\u0131.
Demokrat k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvalar, bir yandan parlamentodaki g\u00fc\u00e7lerinden yoksun b\u0131rak\u0131l\u0131rlarken, bir yandan da Paris top\u00e7u kuvvetlerine ve ulusal muhaf\u0131z\u0131n 8., 9. ve 12. lejyonlar\u0131na yol verilerek silahl\u0131 g\u00fcc\u00fc de elinden al\u0131n\u0131yordu. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, 13 Haziran g\u00fcn\u00fc, Boul\u00e9 ve Roux bas\u0131mevlerini basm\u0131\u015f, bask\u0131 makinelerini par\u00e7alam\u0131\u015f, cumhuriyet\u00e7i gazetelerin idarehanelerini yak\u0131p y\u0131km\u0131\u015f, yazarlar\u0131n\u0131, dizgicilerini, bask\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131, paketleyicilerini, \u00e7\u0131raklar\u0131n\u0131 keyfi olarak tutuklam\u0131\u015f olan y\u00fcksek maliye lejyonu, meclis k\u00fcrs\u00fcs\u00fcn\u00fcn tepesinden y\u00fcreklendirici bir onay elde etti.
Bas\u0131na kar\u015f\u0131 yeni bir yasa, derneklere kar\u015f\u0131 yeni bir yasa, s\u0131k\u0131y\u00f6netim \u00fczerine yeni bir yasa, t\u0131ka basa dolu Paris hapisaneleri, kovu\u015fturmaya u\u011frayan siyasal m\u00fclteciler, National’in s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6tesindeki b\u00fct\u00fcn gazetelerin yay\u0131n\u0131 durdurulmu\u015f, Lyon ve kom\u015fusu 5 il askeri zorbal\u0131\u011f\u0131n hoyrat insaf\u0131na teslim edilmi\u015f, her yerde haz\u0131r ve naz\u0131r savc\u0131l\u0131klar, daha \u00f6nce s\u0131k s\u0131k temizlenen memurlar ordusunun bir kez daha temizlemeye t\u00e2bi tutulmas\u0131\u00a0\u00a0 i\u015fte, zafer kazanan gericili\u011fin durmadan yineleyip durdu\u011fu ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz beylik i\u015fler bunlar oldu, ve bu beylik i\u015fler, Haziran\u0131n katliamlar\u0131ndan s\u00fcrg\u00fcnlerinden sonra, yaln\u0131z, bu kez sadece (sayfa 318) Paris’e de\u011fil, ayn\u0131 zamanda ta\u015fra illerine de y\u00f6nelik olmalar\u0131ndan dolay\u0131, ve sadece proletaryaya de\u011fil, ama \u00f6zellikle orta s\u0131n\u0131flara kar\u015f\u0131 y\u00f6nelik olmalar\u0131ndan dolay\u0131 s\u00f6z\u00fc edilmeye de\u011fer uygulamalard\u0131r.
S\u0131k\u0131y\u00f6netim il\u00e2n\u0131n\u0131 h\u00fck\u00fcmetin karar\u0131na b\u0131rakan, bas\u0131n\u0131n elini kolunu daha da s\u0131ms\u0131k\u0131 ba\u011flayan, ve dernek kurma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131ran bask\u0131 yasalar\u0131, Haziran, Temmuz, A\u011fustos aylar\u0131 boyunca Ulusal Meclisin b\u00fct\u00fcn yasama eylemini yuttular.
Bununla birlikte, bu d\u00f6neme ay\u0131rdedici \u00f6zel niteli\u011fini veren \u015fey, zaferin fiilen de\u011fil ama ilke olarak s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesidir, Ulusal Meclisin kararlar\u0131 de\u011fil, ama bu kararlar\u0131n g\u00fcd\u00fclerinin a\u00e7\u0131klan\u0131\u015f\u0131d\u0131r, ger\u00e7ek olgu, \u015fey de\u011fil, ama s\u00f6zd\u00fcr, s\u00f6z de\u011fil, ama bu s\u00f6ze can katan, anlam katan vurgu ve jesttir. Kralc\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerincumhuriyete yara\u015f\u0131r yol-y\u00f6ntemin ars\u0131zca, \u00f6v\u00fcn\u00fclerek \u00e7i\u011fnenmesi, bu d\u00f6neme genel havas\u0131n\u0131 ve \u00f6zel renklerini verirler. 13 Haziranda yenilenlerin sava\u015f naras\u0131, “Ya\u015fas\u0131n Anayasa!” oldu. Demek ki, kazananlar, anayasal, yani cumhuriyet\u00e7i dilin ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnden kurtulmu\u015flard\u0131. Kar\u015f\u0131-devrim, Macaristan’a, \u0130talya’ya, Almanya’ya boyun e\u011fdiriyordu ve daha \u015fimdiden Restorasyonun (krall\u0131\u011f\u0131n ihyas\u0131) Fransa’n\u0131n kap\u0131lar\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131na inan\u0131l\u0131yordu. D\u00fczen partisinin hizip liderleri aras\u0131nda ger\u00e7ek bir yar\u0131\u015f ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131, Moniteur’de kralc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 il\u00e2n ederek, cumhuriyet zaman\u0131nda liberalizmle i\u015flemi\u015f olabilece\u011fi g\u00fcnahlar\u0131n\u0131n g\u00fcnah\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kartarak, pi\u015fmanl\u0131k getirerek, ve Tanr\u0131dan ve insanlardan af dileyerek dans\u0131 kim ba\u015flatacakt\u0131 bakal\u0131m. Bir tek g\u00fcn ge\u00e7miyordu ki, Ulusal Meclisin k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnden devrimin genel bir felaket oldu\u011fu a\u00e7\u0131klanmam\u0131\u015f olsun; “Temmuz monar\u015fisinin ka\u00e7aklar\u0131ndan ve korkak hainlerinden biri, i\u015f olup bittikten sonra, salt Louis-Philippe’in insanseverli\u011finin ya da ba\u015fka yanl\u0131\u015f anlamalar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirmesine engel olmu\u015f oldu\u011fu kahramanca marifetlerini anlatmas\u0131n, ta\u015fral\u0131 esamisi okunmayan k\u00fc\u00e7\u00fck soylu me\u015fruiyet\u00e7inin biri \u00e7\u0131k\u0131p da b\u00fcy\u00fck bir \u00e7al\u0131mla cumhuriyeti asla tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131tlamas\u0131n. \u015eubat g\u00fcnlerinde (sayfa 319) hayran olunacak \u015fey, kazanan halk\u0131n y\u00fcce g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc de\u011fildi, halka kazanma f\u0131rsat\u0131n\u0131 sa\u011flayan kralc\u0131lar\u0131n \u0131l\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 ve \u00f6zverileriydi. Halk\u0131n bir temsilcisi, \u015eubat yaral\u0131lar\u0131na ayr\u0131lm\u0131\u015f yard\u0131mlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ulusal muhaf\u0131zlara, o g\u00fcnlerde vatana tek lay\u0131k olan ulusal muhaf\u0131zlara verilmesini \u00f6nerdi. Bir ba\u015fkas\u0131, Orl\u00e9ans d\u00fck\u00fcn\u00fc at \u00fczerinde g\u00f6steren bir heykelin Carrousel meydan\u0131na dikilmesi i\u00e7in kararname \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 istiyordu. Thiers, anayasan\u0131n pis bir ka\u011f\u0131t par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledi. Me\u015fru krall\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 gizli fesat \u00e7evirmi\u015f olmaktan dolay\u0131 \u00fcz\u00fcnt\u00fc duyan orleanc\u0131lar ile me\u015fru olmayan krall\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 ba\u015fkald\u0131rmalar\u0131 ile genellikle krall\u0131\u011f\u0131n d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc h\u0131zland\u0131rm\u0131\u015f olmakla kendilerini k\u0131nayan me\u015fruiyet\u00e7iler pe\u015fpe\u015fe k\u00fcrs\u00fcde boy g\u00f6steriyorlard\u0131. Thiers Mol\u00e9’ye kar\u015f\u0131, Mol\u00e9 Guizot’ya kar\u015f\u0131, Barrot ise her \u00fc\u00e7\u00fcne kar\u015f\u0131 dolap \u00e7evirmi\u015f olduklar\u0131na pi\u015fmanl\u0131k duyuyorlard\u0131. “Ya\u015fas\u0131n sosyal-demokrat cumhuriyet” diye ba\u011f\u0131rmak anayasaya ayk\u0131r\u0131 il\u00e2n edildi. “Ya\u015fas\u0131n Cumhuriyet!” slogan\u0131 ise sosyal-demokrat bir slogan olarak kovu\u015fturmaya u\u011frad\u0131. Waterloo sava\u015f\u0131n\u0131n y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcnde bir temsilci, \u015f\u00f6yle bir a\u00e7\u0131klama yapt\u0131: “Prusyal\u0131lar\u0131n istilas\u0131ndan daha \u00e7ok, s\u00fcrg\u00fcndeki devrimcilerin Fransa’ya geri gelmelerinden korkuyorum.” Baraguay d’Hilliers, Lyon’da ve be\u015f kom\u015fu ilde d\u00fczenlenen ter\u00f6rizme kar\u015f\u0131 \u015fikayetlere \u015f\u00f6yle kar\u015f\u0131l\u0131k veriyordu: “J’aime mieux la terreur blanche que la terreur rouge.”[57*]
8 Temmuzda Paris’te s\u0131k\u0131y\u00f6netim alt\u0131nda yap\u0131lan ve proleterlerin b\u00fcy\u00fck bir kesiminin kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ara se\u00e7imler, Roma’n\u0131n Frans\u0131z ordusu taraf\u0131ndan i\u015fgali, k\u0131z\u0131l kardinallerin[156] ve onlar\u0131n pe\u015finden engizisyonun ve ke\u015fi\u015fler tedhi\u015finin Roma’ya giri\u015fi, Haziran zaferine yeni zaferler katt\u0131 ve d\u00fczen partisinin sarho\u015flu\u011funu iyice ortaya koydu.
Sonunda, A\u011fustosun ortas\u0131nda, yar\u0131, yap\u0131lmakta olan il (sayfa 320) meclisi toplant\u0131lar\u0131na kat\u0131lmak niyetiyle, yar\u0131, aylardan beri s\u00fcr\u00fcp giden ideolojik e\u011filim \u015f\u00f6lenlerinden yorgun d\u00fc\u015ft\u00fckleri i\u00e7in, kralc\u0131lar, Ulusal Meclis toplant\u0131lar\u0131na iki ay s\u00fcre ile ara verme karar\u0131 ald\u0131lar. \u00c7ok g\u00f6ze batan bir alayc\u0131l\u0131kla, me\u015fruiyet\u00e7ilerin ve orleanc\u0131lar\u0131n kremas\u0131ndan olu\u015fmu\u015f, bir Mol\u00e9 ve bir Changarnier de aralar\u0131nda olmak \u00fczere yirmibe\u015f ki\u015filik bir temsilciler komisyonunu, Ulusal Meclisin temsilcileri ve cumhuriyetin bek\u00e7ileri olarak n\u00f6bet\u00e7i b\u0131rakt\u0131lar. Bu ac\u0131 alay kendi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerinden daha da derindi. Tarihin kendilerini, sevdikleri krall\u0131\u011f\u0131 devirmeye mahkum etti\u011fi bu baylar, gene tarih taraf\u0131ndan nefret ettikleri cumhuriyeti koruma g\u00f6reviyle g\u00f6revlendirilmi\u015flerdi.
Yasama Meclisinin toplant\u0131lar\u0131na ara verilmesi ile anayasal cumhuriyetin \u00f6mr\u00fcn\u00fcn ikinci d\u00f6nemi, kralc\u0131l\u0131k salg\u0131n\u0131 d\u00f6nemi de sona ermi\u015f oldu.
Paris’teki s\u0131k\u0131y\u00f6netim kald\u0131r\u0131l\u0131nca, bas\u0131n yeniden i\u015fe koyuldu. Sosyal-demokrat gazetelerin yay\u0131nlar\u0131n\u0131n durduruldu\u011fu s\u00fcre i\u00e7inde, bask\u0131 yasalar\u0131 ve kralc\u0131 \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131k d\u00f6nemi boyunca me\u015fruti krall\u0131k yanl\u0131s\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvalar\u0131n eski edebiyat temsilcisi Si\u00e8cle,[157] cumhuriyet\u00e7ile\u015fti. Burjuva reformcular\u0131n\u0131n edebi s\u00f6zc\u00fcs\u00fc Presse,[158] demokratla\u015ft\u0131. Cumhuriyet\u00e7i burjuvalar\u0131n eski klasik organ\u0131 National, sosyalistle\u015fti.
Herkese a\u00e7\u0131k kul\u00fcpler kurmak olanaks\u0131zla\u015ft\u0131k\u00e7a, gizli dernekler b\u00fcy\u00fcyor ve g\u00fc\u00e7leniyordu. Salt ticari ama\u00e7l\u0131 dernekler olarak ho\u015fg\u00f6r\u00fclen, hi\u00e7 bir ekonomik de\u011ferleri olmayan s\u0131nai i\u015f\u00e7i dernekleri, siyasal a\u00e7\u0131dan, proletaryay\u0131 birle\u015ftirme arac\u0131 haline geliyorlard\u0131. 13 Haziran, yar\u0131-devrimci \u00e7e\u015fitli partilerin resmi liderlerini ellerinden alm\u0131\u015ft\u0131, geri kalan y\u0131\u011f\u0131nlar kendi kendilerinin liderleri gibi davranmay\u0131 ba\u015farmakla bundan kazan\u00e7l\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131lar. D\u00fczenin \u015f\u00f6valyeleri, k\u0131z\u0131l cumhuriyetin deh\u015fet i\u015fleri \u00fczerine kehanette bulunarak y\u0131lg\u0131nl\u0131k yaratm\u0131\u015flard\u0131; Macaristan’da, Baden’de, Roma’da zafer kazanan kar\u015f\u0131-devrimin, kaba, baya\u011f\u0131 a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131, duyulmad\u0131k canavarl\u0131klar\u0131 “K\u0131z\u0131l Cumhuriyeti” temize \u00e7\u0131kard\u0131. Frans\u0131z toplumunun, ho\u015fnut olmayan ara tabakalar\u0131na gelince, k\u0131z\u0131l cumhuriyet hakk\u0131ndaki \u00f6n s\u00f6ylentileri, ve onunla birlikte ger\u00e7eklikleri \u015f\u00fcpheli canavarl\u0131klar\u0131n\u0131, beyaz-monar\u015finin ger\u00e7ek bir umutsuzluk yaratan kan d\u00f6k\u00fcc\u00fcl\u00fcklerine ye\u011f tutmaya ba\u015flad\u0131lar. Fransa’da, hi\u00e7 bir sosyalist, (sayfa 321) Haynau’dan daha fazla devrimci propaganda yapmam\u0131\u015ft\u0131r. A chaque capacit\u00e9 seion ses uvres![58*]
Bu arada, Louis Bonaparte, Ulusal Meclis tatilinden yararlanarak ta\u015frada h\u00fck\u00fcmdarvari geziler yap\u0131yordu; en ate\u015fli me\u015fruiyet\u00e7iler, Ems’e,[159] aziz Louis’nin soyundan gelenin yan\u0131na ha\u00e7 ziyaretine gidiyorlard\u0131 ve d\u00fczenin dostu, halk temsilcilerinin hepsi toplanmakta olan il meclislerinde entrikalar \u00e7eviriyorlard\u0131. Meclis \u00e7o\u011funlu\u011funun hen\u00fcz s\u00f6ylemeyi g\u00f6ze alamad\u0131\u011f\u0131 \u015feyi, yani anayasan\u0131n de\u011fi\u015ftirilmek \u00fczere derhal g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi gere\u011finin en k\u0131sa zamanda ilan edilmesini onlara s\u00f6yletmek s\u00f6zkonusuydu. Anayasaya g\u00f6re, anayasa, ancak 1852 y\u0131l\u0131nda \u00f6zellikle bu i\u015f i\u00e7in toplant\u0131ya \u00e7a\u011fr\u0131lacak bir Ulusal Meclis taraf\u0131ndan g\u00f6zden ge\u00e7irilip d\u00fczeltilebilirdi. Ama e\u011fer il meclislerinin \u00e7o\u011funlu\u011fu bu do\u011frultuda bir istek bildirirse, Ulusal Meclis, Fransa’n\u0131n \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 \u00fczerine, anayasan\u0131n bek\u00e2retini feda etmek zorunda kalmayacak m\u0131yd\u0131? Ulusal Meclis, bu ta\u015fra meclisleri hakk\u0131nda, Voltaire’in Henriade’\u0131ndaki rahibelerin Pandour’lara (\u00e7apk\u0131n \u00e7apulculara) kar\u015f\u0131 besledikleri ayn\u0131 umutlar\u0131 besliyordu. Ama Ulusal Meclisin Putiphard’lar\u0131n\u0131n, ancak birka\u00e7 tanesi d\u0131\u015f\u0131nda, ta\u015fran\u0131n Joseph’leri ile i\u015fleri vard\u0131. Ezici \u00e7o\u011funluk, \u0131srarla, kafalar\u0131na sokulmak isteneni anlamaya yana\u015fmad\u0131lar. Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi, il meclislerinin oylar\u0131 ile yani onu g\u00fcn\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131karacak olan o ayn\u0131 ara\u00e7lar taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kmaza s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Fransa’n\u0131n sesi, daha do\u011frusu burjuva Fransa’n\u0131n sesi konu\u015fmu\u015ftu ve de\u011fi\u015fikli\u011fe kar\u015f\u0131 oldu\u011funu bildirmi\u015fti.
Ekimin ba\u015f\u0131nda Ulusal Yasama Meclisi yeniden topland\u0131\u00a0\u00a0 quantum mutatus ab illo.[59*] \u00e7ehresi ba\u015ftanba\u015fa de\u011fi\u015fmi\u015fti. Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011finin il meclisleri taraf\u0131ndan beklenmedik \u015fekilde geri \u00e7evrili\u015fi, Yasama Meclisini, anayasan\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7ine g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f ve ona kendi s\u00fcresinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015fti. Orleanc\u0131lar, me\u015fruiyet\u00e7ilerin Ems’e yapt\u0131klar\u0131 ziyaretlerden ku\u015fkuya kap\u0131lm\u0131\u015flard\u0131, me\u015fruiyet\u00e7iler, orleanc\u0131lar\u0131n Londra ile yapt\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeler[160] \u00fczerine (sayfa 322) birtak\u0131m \u015f\u00fcpheler kurmu\u015flard\u0131, her iki hizbin gazeteleri ate\u015fi k\u00f6r\u00fcklemi\u015fler ve kendi taht adaylar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 iddialar\u0131n\u0131 tartm\u0131\u015flard\u0131, birle\u015fik orleanc\u0131lar ve me\u015fruiyet\u00e7iler ba\u015fkan\u0131n kralvari gezilerinin, az\u00e7ok g\u00f6zle de g\u00f6r\u00fclebilir ba\u015f\u0131na buyruk olma giri\u015fimlerinin, bonapart\u00e7\u0131 gazetelerin y\u00fcksekten atan iddial\u0131 dillerinin ortaya koyduklar\u0131 tutumlardan dolay\u0131 bonapart\u00e7\u0131lara kar\u015f\u0131 h\u0131n\u00e7 duyuyorlard\u0131; Bonaparte ise, yaln\u0131z me\u015fruiyet\u00e7ilerle orleanc\u0131lar\u0131n gizli fesad\u0131n\u0131 me\u015fru tutan Ulusal Meclise kar\u015f\u0131, durmadan Ulusal Meclis hesab\u0131na kendisine ihanet eden bir bakanlar kuruluna kar\u015f\u0131 h\u0131n\u00e7 duyuyordu. Son olarak, bakanlar kurulunun kendisi de, Roma siyaseti konusunda, Bakan Passy taraf\u0131ndan \u00f6nerilen ve tutucular\u0131n sosyalist diye k\u00f6t\u00fcledikleri gelir vergisi konusunda b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc.
Barrot kabinesinin, yeniden toplanm\u0131\u015f olan Ulusal Yasama Meclisindeki ilk \u00f6nerilerinden biri Orl\u00e9ans D\u00fc\u015fesine bir dulluk maa\u015f\u0131 ba\u011flanmak \u00fczere 300.000 frankl\u0131k bir kredi istemi oldu. Ulusal Meclis isteneni verdi, b\u00f6ylece de Frans\u0131z ulusunun bor\u00e7lar hanesine yedi milyon frankl\u0131k bir tutar ekledi: B\u00f6ylece, Louis-Philippe “utanga\u00e7 yoksul” rol\u00fcn\u00fc ba\u015far\u0131 ile oynamaya devam ederken, ne kabine Bonaparte lehinde bir \u00fccret art\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6nermeyi g\u00f6ze alabiliyor, ne de meclis bunu vermeye haz\u0131r g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Ve Louis Bonaparte, her zamanki gibi, \u015fu ikilem aras\u0131nda karars\u0131z kal\u0131yordu: Aut Caesar, aut Clichy.[60*]
Kabinenin, Roma seferinin masraflar\u0131n\u0131 \u00f6demek \u00fczere dokuz milyon frankl\u0131k ikinci kredi istemi, Bonaparte ve bakanlar ile Ulusal Meclis aras\u0131ndaki gerginli\u011fi art\u0131rd\u0131. Louis Bonaparte, emir subay\u0131 Edgar Ney’e Moniteur’de bir mektup yay\u0131nlatt\u0131rd\u0131, bu mektupta, papa h\u00fck\u00fcmetini anayasal g\u00fcvencelere raz\u0131 olmaya zorluyordu. Papa ise,\u00a0 motu proprio [161]\u00a0 k\u0131sa bir s\u00f6ylev ile, yeniden kazand\u0131\u011f\u0131 erk ve s\u00f6z ge\u00e7irirli\u011finde her t\u00fcrl\u00fc k\u0131s\u0131tlamay\u0131 reddediyordu. Bonaparte, mektubu ile, seyircilerine, kendini iyi niyetle dolu, ama de\u011feri bilinmeyen ve kendi d\u00f6rt duvar\u0131 aras\u0131na zincirlenmi\u015f bir deha gibi g\u00f6stermek i\u00e7in bile bile yapt\u0131\u011f\u0131 bir patavats\u0131zl\u0131kla (sayfa 323) kabinesinin perdesini kald\u0131r\u0131yordu. Bu, onun, “\u00f6zg\u00fcr bir ruhun ka\u00e7amak kanat \u00e7\u0131rp\u0131\u015flar\u0131”[61*] ile, i\u015fve dolu g\u00f6n\u00fcl avc\u0131l\u0131\u011f\u0131 rol\u00fcn\u00fc ilk oynay\u0131\u015f\u0131 de\u011fildi. Komisyon raport\u00f6r\u00fc Thiers, Bonaparte’\u0131n kanat \u00e7\u0131rp\u0131\u015flar\u0131n\u0131 tamam\u0131yla g\u00f6rmezlikten geldi ve papan\u0131n k\u0131sa s\u00f6ylevini Frans\u0131zcaya \u00e7evirmekle yetindi. Ulusal Meclisin Napol\u00e9on’un mektubunu onaylayaca\u011f\u0131 bir g\u00fcndem maddesi ile cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131 kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015fan kabine de\u011fil, Victor Hugo oldu. Allons donc! Allons donc![62*] Bu ciddiyetsiz ve sayg\u0131s\u0131z \u00fcnlemlerle, \u00e7o\u011funluk, Hugo’nun \u00f6nerisini \u00f6rtbas etti. Ba\u015fkan\u0131n siyaseti mi? Ba\u015fkan\u0131n mektubu mu? Ba\u015fkan m\u0131? Allons donc! Allons donc! Hangi ak\u0131ll\u0131, Bay Bonaparte’\u0131 ciddiye al\u0131yor ki? Cumhurba\u015fkan\u0131na inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011finiz zaman bizim de size inand\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 m\u0131 san\u0131yorsunuz Bay Victor Hugo? Allons donc! Allons donc!
Sonunda, Bonaparte ile Ulusal Meclis aras\u0131ndaki kopma Orldans’lar\u0131n ve Bourbon’lar\u0131n geri \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131 \u00fczerine yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalarla h\u0131zland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oldu. Bu \u00f6neriyi kabine vermedi\u011fine g\u00f6re, cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n kuzeni, eski Vestefalya kral\u0131n\u0131n o\u011flu[63*] vermi\u015fti. \u00d6nerinin tek amac\u0131, me\u015fruiyet\u00e7i ve orleanc\u0131 taht iddiac\u0131lar\u0131n\u0131 bonapart\u00e7\u0131 iddiac\u0131n\u0131n d\u00fczeyine, ya da daha do\u011frusu, daha da a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrmekti, bonapart\u00e7\u0131 taht iddiac\u0131s\u0131 hi\u00e7 de\u011filse, fiilen, devletin ba\u015f\u0131nda bulunuyordu.
Napol\u00e9on Bonaparte, s\u00fcrg\u00fcndeki kral ailelerinin geri \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131 ile Haziran isyanc\u0131lar\u0131n\u0131n aff\u0131n\u0131 bir tek \u00f6nerinin maddeleri yapmak gibi olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck bir sayg\u0131s\u0131zl\u0131k i\u015fledi. \u00e7o\u011funlu\u011fun \u00f6fkesi, onu derhal, kutsal ile lanetliyi, kral soylar\u0131 ile proleter s\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fc, toplumun sabit y\u0131ld\u0131zlar\u0131 ile toplum batakl\u0131klar\u0131n\u0131n aldat\u0131c\u0131 p\u0131r\u0131lt\u0131lar\u0131n\u0131 birbirine ba\u011flamak gibi bir su\u00e7 i\u015fledi\u011fi i\u00e7in \u00f6z\u00fcr dilemek ve bu her iki \u00f6neriye kendilerine yara\u015fan s\u0131ray\u0131 vermek zorunda b\u0131rakt\u0131. Ulusal Meclis, kral ailesinin geri \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131n\u0131 var g\u00fcc\u00fcyle reddetti ve me\u015fruiyet\u00e7ilerin Demosten’i Berryer, bu oylaman\u0131n anlam\u0131 hakk\u0131nda hi\u00e7 bir ku\u015fkuya yer b\u0131rakmad\u0131. Taht iddiac\u0131lar\u0131n\u0131n burjuvaca a\u015fa\u011f\u0131lat\u0131lmas\u0131, r\u00fctbeden d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi, i\u015fte (sayfa 324) g\u00fcd\u00fclen ama\u00e7 buydu. Onlar\u0131n kutsal haleleri ellerinden kap\u0131lmak isteniyor, ellerinde kalan son g\u00f6rkem, s\u00fcrg\u00fcn g\u00f6rkemidir! Taht iddiac\u0131lar\u0131ndan, kendi \u00fcnl\u00fc soyunu unutarak, basit, s\u0131radan herhangi bir ki\u015fi gibi ya\u015famak \u00fczere buraya geri gelecek biri hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcn\u00fcz? diye ba\u011f\u0131rd\u0131 Berryer. Louis Bonaparte’a, huzurunun kendisine hi\u00e7 bir \u015fey kazand\u0131rmam\u0131\u015f oldu\u011fu, g\u00fc\u00e7birli\u011fi etmi\u015f kralc\u0131lar\u0131n Fransa’da cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 koltu\u011funda, tarafs\u0131z bir adam olarak ona gereksinmeleri varsa da, taht \u00fczerinde ciddi hak iddias\u0131 olanlar\u0131n s\u00fcrg\u00fcn\u00fcn iri bulutlar\u0131yla sayg\u0131s\u0131z bak\u0131\u015flardan ka\u00e7\u0131nmak, korunmak zorunda oldu\u011fu bundan daha a\u00e7\u0131k-se\u00e7ik bir bi\u00e7imde s\u00f6ylenemezdi.
1 Kas\u0131m g\u00fcn\u00fc, Louis Bonaparte, Barrot kabinesine son verildi\u011fini ve yeni bir kabine kuruldu\u011funu olduk\u00e7a sert ve kaba terimlerle bildiren bir mesajla Ulusal Meclise kar\u015f\u0131l\u0131k verdi. Barrot-Falloux kabinesi, kralc\u0131 koalisyon kabinesiydi, d’Hautpoul kabinesi de Bonaparte’\u0131n kabinesi, cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n Yasama Meclisine kar\u015f\u0131 organ\u0131, katipler kabinesi oldu.
Bonaparte, art\u0131k, 10 Aral\u0131k 1848’in, s\u0131radan, tarafs\u0131z adam\u0131 de\u011fildi. Y\u00fcr\u00fctme erkini elinde bulundurma, onun \u00e7evresinde bir y\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131n toplanmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131, anar\u015fiye kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131m, d\u00fczen partisini bile onun etki ve s\u00f6z ge\u00e7irirli\u011fini art\u0131rmaya zorluyordu ve Bonaparte, art\u0131k halk\u0131n sevdi\u011fi de\u011filse de, d\u00fczen partisi, kendisi, halk\u0131n tutmad\u0131\u011f\u0131yd\u0131. Orleanc\u0131lara ve me\u015fruiyet\u00e7ilere gelince, Bonaparte, kendi aralar\u0131ndaki rekabet nedeniyle ve herhangi bir kralc\u0131 dirilmenin gereklili\u011fi sayesinde, onlar\u0131 tarafs\u0131z taht iddiac\u0131s\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131na zorlayamaz m\u0131yd\u0131?
Anayasal (me\u015fruti) cumhuriyetin \u00f6mr\u00fcn\u00fcn \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6nemi, 1 Kas\u0131m 1849’da ba\u015flar ve 10 Mart 1850’de son bulur. Y\u00fcr\u00fctme erki ile yasama erki aras\u0131ndaki \u00e7eki\u015fmeyi ba\u015flatan, sadece, Guizot’nun o kadar hayran oldu\u011fu, anayasal kurulu\u015flar\u0131n d\u00fczenli i\u015fleyi\u015fi de\u011fildir. G\u00fc\u00e7birli\u011fi halindeki orleanc\u0131larla me\u015fruiyet\u00e7ilerin krall\u0131\u011f\u0131 yeniden kalk\u0131nd\u0131rma yolundaki h\u0131rslar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, Bonaparte, kendi ger\u00e7ek iktidar\u0131n\u0131n san\u0131n\u0131, yani cumhuriyeti temsil eder; Bonaparte’\u0131n kendi krall\u0131\u011f\u0131 geri getirme h\u0131rs\u0131 konusunda da d\u00fczen partisi, kendi ortak egemenliklerinin san\u0131n\u0131, yani cumhuriyeti temsil eder; orleanc\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda me\u015fruiyet\u00e7iler, me\u015fruiyet\u00e7iler (sayfa 325) kar\u015f\u0131s\u0131nda orleanc\u0131lar statu quo’yu, yani cumhuriyeti temsil ederler. Herbirinin in petto [64*] kendi kral\u0131 ve kendi krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n dirilmesi yatan d\u00fczen partisinin b\u00fct\u00fcn bu hizipleri, birbiri pe\u015fis\u0131ra, alma\u015f\u0131k olarak, rakiplerinin ayaklanma ve gasp h\u0131rslar\u0131na kar\u015f\u0131, burjuvazinin ortak egemenli\u011fini, \u00f6zel iddialar\u0131n sakl\u0131 ve tarafs\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f kald\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imini\u00a0 yani cumhuriyeti\u00a0 \u00fcst\u00fcn k\u0131larlar.
Nas\u0131l ki Kant, cumhuriyeti, tek us\u00e7ul devlet bi\u00e7imi, ger\u00e7ekle\u015fmesine hi\u00e7 bir zaman ula\u015f\u0131lamayan, ama ama\u00e7 olarak her zaman durmadan ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve hep ak\u0131lda tutulmas\u0131 gereken bir postulat sayarsa, bu kralc\u0131lar da, krall\u0131k i\u00e7in ayn\u0131 \u015feyi yap\u0131yor, onu da b\u00f6yle bir postulat haline getiriyorlar.
B\u00f6ylece, burjuva cumhuriyet\u00e7ilerinin elinden i\u00e7i bo\u015f ideolojik bir form\u00fcl olarak \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan anayasal cumhuriyet, g\u00fc\u00e7birli\u011fi etmi\u015f kralc\u0131lar\u0131n elinde i\u00e7erik bak\u0131m\u0131ndan canl\u0131 ve zengin bir bi\u00e7im haline geliyor. Ve Thiers, “Anayasal cumhuriyetin ger\u00e7ek dayanaklar\u0131 bizler, biz kralc\u0131lar\u0131z!” derken sand\u0131\u011f\u0131ndan daha do\u011fru konu\u015fuyordu.
G\u00fc\u00e7birli\u011fi kabinesinin devrilmesinin ve katipler kabinesinin iktidara geli\u015finin bir imlemi daha vard\u0131r. Bu kabinenin maliye bakan\u0131, Fould ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu. Fould, maliye bakan\u0131 demek, Frans\u0131z ulusal zenginli\u011finin resmen borsaya terkedilmesi demektir, kamu servetinin, borsa taraf\u0131ndan ve borsan\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131na y\u00f6netimi demektir. Mali aristokrasi, tahta ge\u00e7i\u015fini, Moniteur’de, Fould’un maliye bakanl\u0131\u011f\u0131na atanmas\u0131 ile kamuya bildiriyordu. Bu restorasyon, anayasal cumhuriyetin say\u0131s\u0131z halkalar\u0131n\u0131 olu\u015fturan \u00f6teki restorasyonlar\u0131 zorunlu olarak tamaml\u0131yordu.
Louis-Philippe hi\u00e7 bir zaman ger\u00e7ek bir loup-cervier’den[65*] bir maliye bakan\u0131 yapmay\u0131 g\u00f6ze almam\u0131\u015ft\u0131. Nas\u0131l ki, onun krall\u0131\u011f\u0131, y\u00fcksek burjuvazinin egemenli\u011fi i\u00e7in ideal bir ad idiyse, ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 \u00e7\u0131karlar da onun bakanl\u0131klar\u0131nda, \u00e7\u0131kar g\u00f6zetmeyen bir ideolojinin adlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mal\u0131yd\u0131lar. Burjuva cumhuriyeti, her yanda, orleanc\u0131 olsun, me\u015fruiyet\u00e7i olsun, \u00e7e\u015fitli krall\u0131klar\u0131n arka planda gizli tutmakta olduklar\u0131 \u015feyi \u00f6n plana itmi\u015ftir. Burjuva cumhuriyeti, krall\u0131klar\u0131n kutsalla\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131 \u015feyi yery\u00fcz\u00fcne indirmi\u015ftir. Egemen s\u0131n\u0131f\u0131n (sayfa 326) \u00e7\u0131karlar\u0131na, onlara verilen aziz adlar yerine, burjuva \u00f6zel adlar takm\u0131\u015ft\u0131r.
B\u00fct\u00fcn bu a\u00e7\u0131klamam\u0131z g\u00f6stermi\u015ftir ki, cumhuriyet, daha varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ilk g\u00fcn\u00fcnden beri, mali aristokrasiyi devirmemi\u015f, tam tersine onu olu\u015fturmu\u015ftur. Ama ona verilen \u00f6d\u00fcnler, yarat\u0131lmak istenmedi\u011fi halde, boyun e\u011filen bir al\u0131n yaz\u0131s\u0131 idi. Fould ile birlikte h\u00fck\u00fcmet etme inisiyatifi yeniden mali aristokrasinin eline d\u00f6nd\u00fc.
Louis-Philippe zaman\u0131nda \u00f6teki burjuva kesimlerinin d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131lmas\u0131na ya da ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131l\u0131nmas\u0131na dayanan mali sermayenin egemenli\u011fine, g\u00fc\u00e7birli\u011fi etmi\u015f burjuvazinin nas\u0131l katland\u0131\u011f\u0131, buna nas\u0131l g\u00f6z yumdu\u011fu sorulabilecektir.
Bunun yan\u0131t\u0131 basittir.
\u0130lk\u00f6nce, mali aristokrasinin kendisi, ortak h\u00fck\u00fcmet iktidar\u0131 cumhuriyet ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan kralc\u0131 g\u00fc\u00e7birli\u011finin \u00f6nemi \u00e7ok a\u011f\u0131r basan bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturur. Orleanc\u0131lar\u0131n ileri gelen y\u0131ld\u0131zlar\u0131 ve yetkilileri, mali aristokrasinin eski m\u00fcttefikleri ve su\u00e7 ortaklar\u0131 de\u011filler midir? Mali aristokrasinin kendisi, orleanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n alt\u0131n yald\u0131zl\u0131 ordusu de\u011fil midir? Me\u015fruiyet\u00e7ilere gelince, onlar da, daha Louis-Philippe zaman\u0131nda, her \u00e7e\u015fit borsa spek\u00fclasyonu, maden ocaklar\u0131 ve demiryollar\u0131 spek\u00fclasyonu tantanas\u0131n\u0131n fiilen i\u00e7indeydiler. Son olarak, b\u00fcy\u00fck toprak m\u00fclkiyeti ile y\u00fcksek mali sermayenin birli\u011fi, normal bir olgudur. Kan\u0131t\u0131 \u0130ngiltere, kan\u0131t\u0131 hatta Avusturya.
Fransa gibi, ulusal \u00fcretim hacminin ulusal bor\u00e7 tutar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fclemeyecek kadar alt\u0131nda oldu\u011fu, devlet irad\u0131n\u0131n, spek\u00fclasyonun en \u00f6nemli konusunu olu\u015fturdu\u011fu, ve, b\u00fcy\u00fck verim sa\u011flayacak bi\u00e7imde yat\u0131r\u0131m yapmak isteyen sermayenin ba\u015fl\u0131ca pazar\u0131n\u0131n borsa oldu\u011fu bir \u00fclkede, evet b\u00f6yle bir \u00fclkede, b\u00fct\u00fcn burjuva ve yar\u0131-burjuva s\u0131n\u0131flardan gelme pek \u00e7ok ki\u015finin devlet borcuna, borsa oyununa, maliyeye kat\u0131lmas\u0131 gerekir. B\u00fct\u00fcn bu ikinci dereceden kat\u0131lanlar (i\u015ftirak\u00e7iler), bu \u00e7\u0131karlar\u0131 en b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fclerle temsil eden, onlar\u0131 b\u00fct\u00fcnl\u00fckleri i\u00e7inde temsil eden kesimde, kendi dayanaklar\u0131n\u0131 ve do\u011fal liderlerini bulmazlar m\u0131?
Kamu servetinin, y\u00fcksek maliyenin eline d\u00fc\u015fmesi olgusu ne ile belirlenir? Devletin durmadan artan bor\u00e7lanmas\u0131 ile. Peki ya devletin bor\u00e7lanmas\u0131? Devlet giderlerinin s\u00fcrekli (sayfa 327) olarak devlet gelirlerini a\u015fmas\u0131 ile, devlet bor\u00e7lanmalar\u0131 (istikrazlar\u0131) sisteminin ayn\u0131 zamanda hem nedeni, hem de sonucu olan bu orans\u0131zl\u0131kla.
Bu bor\u00e7lanmadan kurtulmak i\u00e7in, devletin, ya harcamalar\u0131n\u0131 k\u0131smas\u0131 yani h\u00fck\u00fcmet mekanizmas\u0131n\u0131 yal\u0131nla\u015ft\u0131rmas\u0131, azaltmas\u0131, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar az y\u00f6netmesi, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar az personel kullanmas\u0131, burjuva toplumla m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar az ba\u011flant\u0131 kurmas\u0131 gerekir. S\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n egemenli\u011fi ve s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n varolu\u015f ko\u015fullar\u0131 herbir yandan tehdit edildik\u00e7e, bask\u0131 ara\u00e7lar\u0131, devlet ad\u0131na resmen m\u00fcdahalesi, devlet organizmas\u0131 yoluyla her yerde haz\u0131r bulunmas\u0131 durumu da ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak artmak zorunda olan d\u00fczen partisi i\u00e7in bu yol olanak-d\u0131\u015f\u0131yd\u0131. Ki\u015filere ve m\u00fclkiyete kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131lar artt\u0131k\u00e7a, jandarma kuvvetinde azaltma yap\u0131lamaz.
Ya da, devletin, bor\u00e7lardan ka\u00e7\u0131nmas\u0131, ve ola\u011fan\u00fcst\u00fc, vergi katk\u0131lar\u0131n\u0131 en zengin s\u0131n\u0131flar\u0131n omuzlar\u0131na y\u00fckleyerek, ge\u00e7ici de olsa, en k\u0131sa zamanda, bir b\u00fct\u00e7e dengesine ula\u015fmas\u0131 gerekir. Ulusal zenginli\u011fi borsan\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcnden kurtar\u0131p a\u015f\u0131rmak i\u00e7in, d\u00fczen partisi, kendi \u00f6zel servetini vatan\u0131n yoluna kurban m\u0131 edecekti? Pas si b\u00eate![66*]
\u015eu halde, Frans\u0131z devleti tamam\u0131yla alt\u00fcst olmadan, Frans\u0131z devlet b\u00fct\u00e7esi alt\u00fcst olmaz. Bu devlet b\u00fct\u00e7esi ile devletin bor\u00e7lanmas\u0131 zorunlulu\u011fu vard\u0131r, bu devlet bor\u00e7lanmas\u0131 ile ticaretin egemenli\u011finin, devlet bor\u00e7lar\u0131n\u0131n, devlet alacakl\u0131lar\u0131n\u0131n, bankerlerin, sarraflar\u0131n, borsa doland\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n zorunlulu\u011fu vard\u0131r. D\u00fczen partisinin yaln\u0131z bir kesimi mali aristokrasinin devrilmesine do\u011frudan do\u011fruya kat\u0131l\u0131yordu: fabrikat\u00f6rler. Orta sanayicilerden ve k\u00fc\u00e7\u00fcklerinden de\u011fil, Louis-Philippe zaman\u0131nda hanedan muhalefetinin geni\u015f taban\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015f olan, fabrika \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n naiplerinden s\u00f6zediyoruz. Onlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n, \u00fcretim masraflar\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131nda, dolay\u0131s\u0131yla \u00fcretime giren vergilerin azalt\u0131lmas\u0131nda, dolay\u0131s\u0131yla faizleri vergilere giren devlet bor\u00e7lar\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131nda, dolay\u0131s\u0131yla mali aristokrasinin devrilmesinde oldu\u011fu s\u00f6z g\u00f6t\u00fcrmez.
\u0130ngiltere’de\u00a0 en b\u00fcy\u00fck Frans\u0131z fabrikat\u00f6rleri \u0130ngiliz (sayfa 328) rakiplerinin yan\u0131nda birer k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvad\u0131rlar\u00a0 bankaya kar\u015f\u0131, borsa aristokrasisine kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen ha\u00e7l\u0131 seferinin ba\u015f\u0131nda, bir Cobden gibi, bir Bright gibi fabrikat\u00f6rlere ger\u00e7ekten rasl\u0131yoruz. B\u00f6yleleri Fransa’da neden yok? \u0130ngiltere’de a\u011f\u0131r basan sanayidir. Fransa’da ise tar\u0131m. \u0130ngiltere’de sanayiin, free trade’e[67*] gereksinmesi vard\u0131r, Fransa’da ise g\u00fcmr\u00fck himayesine, \u00f6teki tekeller yan\u0131nda ulusal tekele gereksinme vard\u0131r. Frans\u0131z sanayii, Frans\u0131z \u00fcretimine egemen de\u011fildir, bu bak\u0131mdan Frans\u0131z sanayicileri de Frans\u0131z burjuvazisine egemen de\u011fildir. Kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 burjuvazinin \u00f6teki kesimlerine kar\u015f\u0131 ba\u015far\u0131ya ula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in, \u0130ngiltere’de oldu\u011fu gibi, hem hareketin ba\u015f\u0131na ge\u00e7ip, hem de kendi s\u0131n\u0131f \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 sonuna kadar g\u00f6t\u00fcremezler; onlar\u0131n, devrimin pe\u015fine tak\u0131lmalar\u0131 ve kendi s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n genel \u00e7\u0131karlar\u0131na ayk\u0131r\u0131 olan \u00e7\u0131karlara hizmet etmeleri gerekir. \u015eubatta onlar durumlar\u0131n\u0131 do\u011fru de\u011ferlendirememi\u015flerdi, \u015eubat onlar\u0131 ak\u0131lland\u0131rd\u0131. \u0130\u015f\u00e7iler, i\u015fverenden, sanayi kapitalistinden daha \u00e7ok do\u011frudan do\u011fruya kimi tehdit etmektedirler? \u0130\u015fte bu y\u00fczden, Fransa’da, fabrikat\u00f6r, d\u00fczen partisinin en ba\u011fnaz \u00fcyesi haline geliyor. K\u00e2r\u0131n\u0131n mali sermaye taraf\u0131ndan azalt\u0131lmas\u0131, k\u00e2r\u0131nproletarya taraf\u0131ndan tamamen ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131na oranla, hi\u00e7 kal\u0131r.
Fransa’da, k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvazi, normal olarak sanayi burjuvazisinin yapmas\u0131 gereken \u015feyi yap\u0131yor; i\u015f\u00e7i, normal olarak k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvan\u0131n g\u00f6revi olmas\u0131 gereken \u015feyi yap\u0131yor; ama i\u015f\u00e7inin g\u00f6revi, onu kim yap\u0131yor? Hi\u00e7 kimse. Fransa’da bu yap\u0131lm\u0131yor, Fransa’da, bunun sadece s\u00f6z\u00fc edilir. Bu, hi\u00e7 bir yerde ulusal s\u0131n\u0131rlar i\u00e7ersinde ba\u015far\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r;[17] Frans\u0131z toplumunun ba\u011fr\u0131nda, s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131, uluslar\u0131 kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getiren bir d\u00fcnya sava\u015f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. \u00c7\u00f6z\u00fcm, ancak, d\u00fcnya sava\u015f\u0131 yoluyla, proletaryan\u0131n d\u00fcnya pazar\u0131na egemen olan ulusun ba\u015f\u0131na, \u0130ngiltere’nin ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti\u011fi anda ba\u015flar. Burada \u00f6rg\u00fctleni\u015finin sonunda de\u011fil, ancak ba\u015f\u0131nda bulunan devrim, k\u0131sa soluklu bir devrim de\u011fildir. Bug\u00fcn\u00fcn ku\u015fa\u011f\u0131, Musa’n\u0131n \u00e7\u00f6lden ge\u00e7irdi\u011fi Yahudilere benzer. Bu ku\u015fak, yaln\u0131z yeni bir d\u00fcnyay\u0131 ele ge\u00e7irmek durumunda de\u011fildir, bu ku\u015fa\u011f\u0131n, o yeni d\u00fcnyan\u0131n d\u00fczeyinde olacak insanlara yer (sayfa 329) a\u00e7mak i\u00e7in yokolmas\u0131 da gerekir.
Biz, gene Fould’a d\u00f6nelim.
14 Kas\u0131m 1849’da, Fould, Ulusal Meclis k\u00fcrs\u00fcs\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131 ve kendi maliye sistemini a\u00e7\u0131klad\u0131: eski devlet gelirleri, vergilendirme sisteminin savunulmas\u0131, i\u00e7ki vergisinin oldu\u011fu gibi kalmas\u0131, Passy’nin gelir vergisinden vazge\u00e7ilmesi!
Bununla birlikte, Passy, bir devrimci de de\u011fildi, Louis-Philippe’in eski bir bakan\u0131 idi. Dufaure’un sertlikten yana koyu ilkecilerindendi ve Temmuz monar\u015fisinin kurban\u0131 Teste’in[68*] en yak\u0131n s\u0131rda\u015flar\u0131ndan biri idi. Passy’nin kendisi de eski vergi sistemini \u00f6vm\u00fc\u015f, i\u015f\u00e7i vergisinin kald\u0131r\u0131lmamas\u0131n\u0131 \u00f6\u011f\u00fctlemi\u015fti, ama ayn\u0131 zamanda b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fc de kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. E\u011fer devletin iflas\u0131na gitmek istenmiyorsa, yeni bir verginin, bir gelir vergisinin gerekli oldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131. Ayn\u0131 \u015feyi Ledru-Rollin’e tavsiye eden Fould, Yasama Meclisinde devlet a\u00e7\u0131\u011f\u0131 lehinde bir savunma yapt\u0131. \u0130\u00e7y\u00fczleri sonradan a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan baz\u0131 tutum yollar\u0131na gidece\u011fine s\u00f6z vermi\u015fti: \u00f6rne\u011fin, harcamalar\u0131n 60 milyon azald\u0131\u011f\u0131, ve dalgal\u0131 bor\u00e7lar\u0131n 200 milyon y\u00fckseldi\u011fi g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u00a0\u00a0 rakamlar\u0131 toplamada, hesaplar\u0131n teslimini d\u00fczenlemede birtak\u0131m hokkabazl\u0131k d\u00fcmenleri, ki hepsi sonunda yeni bor\u00e7lanmalarla sonu\u00e7lan\u0131yordu.
Fould zaman\u0131nda, mali aristokrasi, kendisini k\u0131skanan \u00f6teki burjuva kesimleri yan\u0131nda, do\u011fal olarak, Louis-Philippe zaman\u0131nda oldu\u011fu kadar hayas\u0131z bir ahlak bozuklu\u011fu g\u00f6stermedi. Ama her \u015feyden \u00f6nce sistem ayn\u0131 sistem olarak kal\u0131yordu, bor\u00e7lar\u0131n durmadan artmas\u0131 ve b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131n gizlenmesi. Sonra, zamanla, borsa doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 eskisinden daha bir hayas\u0131zca kendini ortaya koydu. Avignon demiryolu yasas\u0131, bir s\u00fcre b\u00fct\u00fcn Paris’in s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi, devlet tahvillerinin ak\u0131l s\u0131r ermez bir bi\u00e7imde ini\u015f-\u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131, nihayet, Fould ve Bonaparte’\u0131n 10 Mart se\u00e7imleri \u00fcst\u00fcne ba\u015far\u0131s\u0131z spek\u00fclasyonlar\u0131 bunun tan\u0131tlar\u0131d\u0131rlar.
Mali aristokrasinin yeniden resmen etkinli\u011fe kavu\u015fmas\u0131 (sayfa 330) ile, Frans\u0131z halk\u0131, yeni bir 24 \u015eubat\u0131n arifesinde bulunmak gibi bir tehlike ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya idi.
Kurucu Meclis, miras\u00e7\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 bir d\u00fc\u015fmanl\u0131k n\u00f6beti an\u0131nda, ba\u011f\u0131\u015flama y\u0131l\u0131 olan 1850 i\u00e7in i\u00e7ki vergisini kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Elbette ki, eski vergilerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ile yeni bor\u00e7lar \u00f6denemezdi. D\u00fczen partisinin geri zek\u00e2l\u0131lar\u0131ndan biri olan Cr\u00e9ton, daha Yasama Meclisinin tatile girimsinden \u00f6nce i\u00e7ki vergisinin al\u0131konulmas\u0131n\u0131 \u00f6nermi\u015fti. Fould, bu \u00f6neriyi Bonaparte h\u00fck\u00fcmeti ad\u0131na yeniden ele ald\u0131 ve 20 Aral\u0131k 1849’da, Bonaparte’\u0131n cumhurba\u015fkan\u0131 il\u00e2n edildi\u011fi g\u00fcn\u00fcn y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcnde, Ulusal Meclis, i\u00e7ki vergisinin yeniden konulmas\u0131na karar verdi.
Verginin yeniden konmas\u0131 lehinde konu\u015fan ilk konu\u015fmac\u0131, bir maliyeci de\u011fil, bir cizvit lideri olan Montalembert idi. A\u00e7\u0131klay\u0131\u015f ve sonu\u00e7 \u00e7\u0131karma y\u00f6ntemi \u00e7arp\u0131c\u0131 ve yal\u0131nd\u0131: Vergi, h\u00fck\u00fcmeti emziren bir memedir. H\u00fck\u00fcmet, bask\u0131n\u0131n ara\u00e7lar\u0131d\u0131r, yetkenin (otoritenin) organlar\u0131d\u0131r, h\u00fck\u00fcmet ordudur, polistir, h\u00fck\u00fcmet memurlard\u0131r, yarg\u0131\u00e7lard\u0131r, bakanlard\u0131r, h\u00fck\u00fcmet rahiplerdir, vergiye kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131, proleter vandallar\u0131n\u0131n ak\u0131nlar\u0131na kar\u015f\u0131 burjuva toplumunun maddi ve manevi \u00fcretimini koruyan d\u00fczenin bek\u00e7ilerine kar\u015f\u0131 anar\u015fistlerin sald\u0131r\u0131s\u0131d\u0131r. Vergi, m\u00fclkiyetin, ailenin, d\u00fczenin ve dinin yan\u0131ba\u015f\u0131nda be\u015finci tanr\u0131sall\u0131kt\u0131r. Ve, i\u00e7ki vergisi, tart\u0131\u015fma g\u00f6t\u00fcrmez bir bi\u00e7imde vergidir, ve \u00fcstelik s\u0131radan herhangi bir vergi de\u011fildir, geleneksel, krall\u0131\u011f\u0131n ruhuna, anlay\u0131\u015f\u0131na uyan, sayg\u0131de\u011fer, bir vergidir. Vive l’imp\u00f4t sur les boissons![69*] Three cheers and one cheer more![70*]
K\u00f6yl\u00fc, \u015feytan\u0131 hayal etti\u011fi zaman, onu icra memuru k\u0131l\u0131\u011f\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Eh, Montalembert, vergiyi bir tanr\u0131 yapar yapmaz, k\u00f6yl\u00fc de dinsiz ve tanr\u0131tan\u0131maz oldu ve \u015feytan\u0131n, yani sosyalizmin kollar\u0131na at\u0131ld\u0131. D\u00fczenin dini, k\u00f6yl\u00fcyle alay etmi\u015fti, cizvitler onunla alay etmi\u015fti, Bonaparte onunla alay etmi\u015fti. 20 Aral\u0131k 1849, onmaz bir bi\u00e7imde 20 Aral\u0131k 1848’i baltalam\u0131\u015ft\u0131. “Amcas\u0131n\u0131n ye\u011feni”, ailesi i\u00e7inde, i\u00e7ki vergisinin, Montalembert’in deyi\u015fi ile “devrim f\u0131rt\u0131nas\u0131n\u0131 haber veren” bu verginin altetti\u011fi ilk adam de\u011fildi. Ger\u00e7ek Napol\u00e9on, b\u00fcy\u00fck Napol\u00e9on, Sainte-H\u00e9l\u00e8ne adas\u0131nda, (sayfa 331) i\u00e7ki vergisinin yeniden konmas\u0131n\u0131n, G\u00fcney Fransa k\u00f6yl\u00fclerini kendisinden uzakla\u015ft\u0131rarak, \u00f6teki b\u00fct\u00fcn etkenlerden daha \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcne yard\u0131mc\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Daha Louis XIV zaman\u0131nda halk\u0131n nefretini kazanan bu vergi (Boisguillebert ve Vauban’\u0131n yaz\u0131lar\u0131na bak\u0131n\u0131z), birinci devrimle kald\u0131r\u0131ld\u0131, 1808’de, Napol\u00e9on taraf\u0131ndan yeni bir bi\u00e7imde yeniden kondu. Restorasyon Fransa’ya geri geldi\u011fi zaman, onun \u00f6n\u00fcnde h\u0131zla t\u0131r\u0131sa kalkan yaln\u0131z Kazak s\u00fcvarileri de\u011fildi, i\u00e7ki vergisinin kald\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 yolundaki g\u00f6steri\u015fli vaatler de vard\u0131. Elbette ki, soylu ki\u015filerin, “\u00e0 merci et d mis\u00e9corde[71*] haraca kestikleri ki\u015filere” verdikleri s\u00f6z\u00fc tutmaya hi\u00e7 de gereksinmeleri yoktu. 1830 y\u0131l\u0131, i\u00e7ki vergisini kald\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 vaadetti. Dedi\u011fini yapmak ve yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek onun tutumu de\u011fildi. 1848 de, her \u015feyi vaadetti\u011fi gibi, i\u00e7ki vergisini kald\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 da vaadetti. Son olarak da, hi\u00e7 bir \u015feyi vaadetmeyen Kurucu Meclis, yukar\u0131da dedi\u011fimiz gibi, vasiyet niteli\u011finde bir haz\u0131rl\u0131k yapt\u0131, h\u00fck\u00fcm getirdi, buna g\u00f6re i\u00e7ki vergisi, 1 Ocak 1850 tarihinde ortadan kalkacakt\u0131. Ve 1 Ocak 1850’den tam on g\u00fcn \u00f6nce Yasama Meclisi i\u00e7ki vergisini yeniden getirdi; demek ki, b\u00f6ylece, Frans\u0131z halk\u0131 durmadan i\u00e7ki vergisini koval\u0131yordu, ve onu kap\u0131 d\u0131\u015far\u0131 ettik\u00e7e pencereden girdi\u011fini g\u00f6r\u00fcyordu.
Halk\u0131n i\u00e7ki vergisine kar\u015f\u0131 duydu\u011fu kin, bu verginin Frans\u0131z vergilendirme sisteminin b\u00fct\u00fcn tiksin\u00e7 yanlar\u0131n\u0131 kendinde toplamas\u0131 ile a\u00e7\u0131klan\u0131r. Bu verginin al\u0131n\u0131\u015f tarz\u0131 tiksindiricidir, da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131 aristokrat\u00e7ad\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc, en adi \u015farap i\u00e7in de, en de\u011ferli \u015faraplar i\u00e7in de vergi y\u00fczdesi ayn\u0131 oldu\u011fundan, t\u00fcketicilerin varl\u0131\u011f\u0131 azald\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde vergi de geometrik oranlarla artar, yani tersine i\u015fleyen artanoranl\u0131 (m\u00fcterakki) bir vergidir. Onun i\u00e7in kat\u0131\u015f\u0131k ve sahte \u015faraplara prim vererek emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n zehirlenmesine do\u011frudan do\u011fruya yola\u00e7ar. N\u00fcfusu 4.000’i a\u015fan b\u00fct\u00fcn kentlerin kap\u0131lar\u0131na oktrua (bir \u00e7e\u015fit r\u00fcsum) tahsil \u015fubeleri dikerek, ve bu kentleri, Frans\u0131z \u015farab\u0131ndan g\u00fcmr\u00fck vergisi alan yabanc\u0131 \u00fclkeler haline getirerek t\u00fcketimi azalt\u0131yor. Oysa, toptanc\u0131 \u015farap t\u00fcccarlar\u0131, ama onlardan daha da \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fckleri, yani \u015farap sat\u0131c\u0131lar\u0131 da i\u00e7ki vergisine, bir o kadar d\u00fc\u015fmand\u0131rlar. Ve, bir de, (sayfa 332) i\u00e7ki vergisi, t\u00fcketimi azaltarak, \u00fcretimin elinden pazarlar\u0131 da al\u0131r. Bir yandan kentteki i\u015f\u00e7ileri \u015farab\u0131n bedelini \u00f6deyemez duruma getirirken, ayn\u0131 zamanda ba\u011fc\u0131lar\u0131 da \u015faraplar\u0131n\u0131 satamayacak duruma sokar. Oysa Fransa’da 12 milyon insan ba\u011fc\u0131l\u0131kla ge\u00e7inir. B\u00f6yle olunca genel olarak halk\u0131n i\u00e7ki vergisine kar\u015f\u0131 kini anla\u015f\u0131l\u0131r, \u00f6zellikle k\u00f6yl\u00fclerin bu i\u00e7ki vergisine kar\u015f\u0131 ba\u011fnazca d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131n\u0131n nedeni anla\u015f\u0131l\u0131r. \u00dcstelik, k\u00f6yl\u00fcler, bu verginin yeniden konmas\u0131n\u0131 kendi ba\u015f\u0131na ayr\u0131, az\u00e7ok ilineksel (ar\u0131zi) bir olay olarak g\u00f6rmediler. K\u00f6yl\u00fclerin babadan okula aktar\u0131lan bir \u00e7e\u015fit tarihsel bir gelenekleri vard\u0131r, ve bu tarih okulunda kulaktan kula\u011fa, her h\u00fck\u00fcmetin k\u00f6yl\u00fcleri aldatmak istedi\u011fi s\u00fcrece i\u00e7ki vergisinin kald\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 vaadetti\u011fi ve sonra k\u00f6yl\u00fcleri aldat\u0131r aldatmaz da bu vergiyi kald\u0131rmad\u0131\u011f\u0131 ya da kald\u0131rm\u0131\u015fsa yeniden koydu\u011fu f\u0131s\u0131ldan\u0131yordu. \u0130\u015fte k\u00f6yl\u00fc, bu i\u00e7ki vergisi ile h\u00fck\u00fcmetin kokusunu al\u0131yor, e\u011filimini anl\u0131yor, notunu veriyordu. \u0130\u00e7ki vergisinin yeniden konmas\u0131 tarihi, 20 Aral\u0131k, \u015fu anlama geliyordu: LouisBonaparte da \u00f6tekiler gibidir; ama o, \u00f6tekiler gibi de\u011fildi, o, k\u00f6yl\u00fclerin yaratt\u0131\u011f\u0131 adamd\u0131, ve i\u00e7ki vergisine kar\u015f\u0131 milyonlarca imza ta\u015f\u0131yan dilek\u00e7elerde, bir y\u0131l \u00f6nce “amcas\u0131n\u0131n ye\u011fenine” verdikleri oylar\u0131 geri al\u0131yorlard\u0131.
Frans\u0131z n\u00fcfusunun \u00fc\u00e7te-ikisini a\u015fan k\u0131r halk\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, s\u00f6zde \u00f6zg\u00fcr toprak sahiplerinden meydana gelir. 1789 devrimi ile feodal y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerden bedavaya ba\u011f\u0131ms\u0131z k\u0131l\u0131nan ilk ku\u015fak, toprak i\u00e7in hi\u00e7 bir \u015fey \u00f6dememi\u015fti. Ama ondan sonra gelen ku\u015faklar, yar\u0131-serf atalar\u0131n\u0131n rant, ondal\u0131k (a\u015far), angaryalar vb. bi\u00e7iminde \u00f6dediklerini, toprak bedeli olarak \u00f6dediler. Bir yandan n\u00fcfus \u00e7o\u011fald\u0131k\u00e7a topraklar gittik\u00e7e par\u00e7alan\u0131yordu\u00a0\u00a0 ve herbir par\u00e7an\u0131n fiyat\u0131 da y\u00fckseliyordu, par\u00e7a k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fck\u00e7e talep say\u0131s\u0131 da art\u0131yordu. Ama ister topra\u011f\u0131 do\u011frudan do\u011fruya sat\u0131n als\u0131n, ister ortak miras\u00e7\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan onun sermayesi olarak hesaplans\u0131n, k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn toprak par\u00e7as\u0131 ba\u015f\u0131na \u00f6dedi\u011fi fiyat y\u00fckseldik\u00e7e, k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn bor\u00e7lanmas\u0131, yani ipotek de ayn\u0131 oranda art\u0131yordu. Toprak \u00fczerinden al\u0131nan alacak senedi, ger\u00e7ekte ipotek, topra\u011f\u0131n rehine konulmas\u0131 olarak adland\u0131r\u0131l\u0131yor. Nas\u0131l orta\u00e7a\u011f m\u00fclkiyeti \u00fczerinde ayr\u0131cal\u0131k (imtiyaz) haklar\u0131 y\u0131\u011f\u0131l\u0131yor idiyse, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n tarlas\u0131 \u00fczerinde de ipotekler y\u0131\u011f\u0131lmaktad\u0131r. Bir ba\u015fka y\u00f6nden: topra\u011f\u0131 par\u00e7alara ay\u0131rma (sayfa 333) sisteminde, toprak, sahibi i\u00e7in salt bir \u00fcretim arac\u0131d\u0131r. Toprak b\u00f6l\u00fcnd\u00fck\u00e7e verimlili\u011fi azal\u0131r. Makine kullan\u0131m\u0131, i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, kanallar a\u00e7ma, kurutma, sulama vb, gibi toprak \u00fczerindeki b\u00fcy\u00fck iyile\u015ftirme i\u015fleri gittik\u00e7e daha olanaks\u0131zla\u015f\u0131r, ayn\u0131 zamanda, tar\u0131m\u0131n hesapta olmayan beklenmedik k\u00fc\u00e7\u00fck masraflar\u0131, bizzat \u00fcretim arac\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fcnmesi ile orant\u0131l\u0131 olarak artar. Tarla sahibinin sermayeye sahip olup olmamas\u0131na g\u00f6re de ayn\u0131 durum meydana gelir. Ama topra\u011f\u0131n b\u00f6l\u00fcnmesi ne kadar artarsa, toprak-servet, o kadar, son derece yoksul envanteri ile k\u00fc\u00e7\u00fck toprak sahibi k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn sermayesini meydana getirir, ve o kadar az sermaye topra\u011fa yat\u0131r\u0131l\u0131r, ve o kadar \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6yl\u00fc, topraktan, paradan ve tar\u0131m biliminin ilerlemelerinden yararlanabilecek bilgilerden yoksun kal\u0131r ve topra\u011f\u0131n i\u015flenmesi o kadar geriler. Ve sonunda, br\u00fct t\u00fcketim artt\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde ve b\u00fct\u00fcn k\u00f6yl\u00fc ailesi, m\u00fclkiyetinde olan toprak ge\u00e7imini sa\u011flayamad\u0131\u011f\u0131 halde, bu toprak y\u00fcz\u00fcnden ba\u015fka her t\u00fcrl\u00fc u\u011fra\u015ftan uzak tutuldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde, net \u00fcretim azal\u0131r.
Demek ki, n\u00fcfus ve onunla birlikte topra\u011f\u0131n payla\u015f\u0131lmas\u0131 artt\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00fcretim arac\u0131, yani toprak pahalan\u0131r ve verimi azal\u0131r, ve gene ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde tar\u0131mtehlikeye girer ve k\u00f6yl\u00fc bor\u00e7lan\u0131r. Ve daha \u00f6nce sonu\u00e7 olan \u015fey, neden haline gelir. Her ku\u015fak \u00f6tekini daha \u00e7ok bor\u00e7lu b\u0131rak\u0131r, her yeni ku\u015fak daha elveri\u015fsiz ve daha \u00e7etin ko\u015fullar i\u00e7inde i\u015fe ba\u015flar; ipotek ipote\u011fi do\u011furur ve k\u00f6yl\u00fc, art\u0131k, tarlas\u0131n\u0131 yeni bor\u00e7lara kar\u015f\u0131 rehin olarak g\u00f6steremez, yani ona yeni ipotekler y\u00fckleyemez duruma gelince do\u011frudan do\u011fruya tefecili\u011fin kurban\u0131 olur ve tefeci faizleri, gitgide daha \u00e7ok artar.
Demek ki, \u00f6yle oldu ki, Frans\u0131z k\u00f6yl\u00fcs\u00fc, toprak \u00fczerine konan ipoteklerin faizi bi\u00e7iminde, tefecilerden ald\u0131\u011f\u0131 ipoteksiz \u00f6ndeliklerin (avanslar\u0131n) faizi bi\u00e7iminde, kapitaliste yaln\u0131z bir toprak rant\u0131 de\u011fil, yaln\u0131z bir sanayi k\u00e2r\u0131 de\u011fil, yani tek s\u00f6zc\u00fckle, yaln\u0131z t\u00fcm net k\u00e2r\u0131 de\u011fil, hatta \u00fccretin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 bile teslim eder oldu, \u00f6yle ki \u0130rlandal\u0131 kirac\u0131 \u00e7ift\u00e7i durumuna d\u00fc\u015ft\u00fc; ve b\u00fct\u00fcn bunlar \u00f6zel m\u00fclk sahibi olmak bahanesi ile oldu.
Bu s\u00fcre\u00e7, Fransa’da, durmadan artan vergi y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri ile, ve gerek do\u011frudan do\u011fruya Frans\u0131z yasalar\u0131n\u0131n (sayfa 334) toprak m\u00fclkiyetini ku\u015fatt\u0131\u011f\u0131 formalitelerden ileri gelen, gerek her yerde birbirine kar\u0131\u015fan ve i\u00e7i\u00e7e giren tarlalar\u0131n yola\u00e7t\u0131\u011f\u0131 \u00e7eki\u015fmelerden ileri gelen ve gerekse de m\u00fclkiyetten yararlanmas\u0131 (tasarrufu), imgesel bir m\u00fclkiyete, yani m\u00fclkiyet hakk\u0131na ba\u011fnaz bir tutumla toz kondurmamakla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalan k\u00f6yl\u00fclerin dava a\u00e7maya merakl\u0131 \u00f6fkelerinden ileri gelen mahkeme masraflar\u0131 ile daha da h\u0131zlanm\u0131\u015ft\u0131.
1840 tarihli bir istatistik tablosuna g\u00f6re, Frans\u0131z topra\u011f\u0131n\u0131n br\u00fct \u00fcr\u00fcn\u00fc, 5.237.178.000 franka y\u00fckseliyordu. Bundan 3.552.000.000 frank\u0131 topra\u011f\u0131 i\u015fleyen adamlar\u0131n t\u00fcketimi de i\u00e7inde olmak \u00fczere tar\u0131m masraf\u0131 olarak \u00e7\u0131karmak gerekir. Geriye 1.685.178.000 frankl\u0131k bir net \u00fcr\u00fcn (safi has\u0131la) kal\u0131r ki, bunun da 550 milyonunu ipotek faizleri i\u00e7in, 100 milyonunu adalet g\u00f6revlileri i\u00e7in, 350 milyonunu vergiler i\u00e7in, 107 milyonunu ise kay\u0131t, pul, ipotek, vb. masraflar\u0131 i\u00e7in yeniden kesmek gerekir. Geriye net \u00fcr\u00fcn\u00fcn (safi has\u0131lan\u0131n) \u00fc\u00e7te-biri, yani 538 milyon kal\u0131r; n\u00fcfus ba\u015f\u0131na b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, bu 25 frankl\u0131k bir net \u00fcr\u00fcn bile etmez.[162] Elbette ki, bu hesapta ipoteksiz faizler ve avukat \u00fccretleri vb. hesaba kat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.
B\u00f6ylece, cumhuriyet, eskilerine daha yeni y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler y\u00fckleyince Frans\u0131z k\u00f6yl\u00fcs\u00fcn\u00fcn durumunun nice oldu\u011fu anla\u015f\u0131lacakt\u0131r. G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, onun s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc, sanayi proletaryas\u0131n\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcnden yaln\u0131zca s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn bi\u00e7imiyle ay\u0131rdedilir. S\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc ayn\u0131d\u0131r: yani Sermaye. Tek ba\u015flar\u0131na ayr\u0131 ayr\u0131 ele al\u0131nan kapitalistler, gene ayr\u0131 ayr\u0131 k\u00f6yl\u00fcleri, ipotekler yolu ile ve tefecilik yolu ile s\u00f6m\u00fcr\u00fcrler. Kapitalist s\u0131n\u0131f, k\u00f6yl\u00fc s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131, devlet vergisi yolu ile s\u00f6m\u00fcr\u00fcr. M\u00fclkiyet s\u00f6z\u00fc k\u00f6yl\u00fc i\u00e7in bir t\u0131ls\u0131md\u0131r, sermaye \u015fimdiye kadar bu t\u0131ls\u0131mla k\u00f6yl\u00fcy\u00fc b\u00fcy\u00fclemi\u015f ve bunu, k\u00f6yl\u00fcy\u00fc sanayi proletaryas\u0131na kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtmak i\u00e7in bir bahane olarak kullanm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00f6yl\u00fcy\u00fc, yaln\u0131z sermayenin \u00e7\u00f6kmesi y\u00fckseltebilir, yaln\u0131z anti-kapitalist, proleter bir h\u00fck\u00fcmet k\u00f6yl\u00fcy\u00fc ekonomik yoksullu\u011fundan, toplumsal a\u015fa\u011f\u0131lanmas\u0131ndan kurtarabilir. Anayasal cumhuriyet, k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn g\u00fc\u00e7birli\u011fi etmi\u015f s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fclerinin diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr; sosyal-demokrat cumhuriyet ise onun m\u00fcttefiklerinin diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Ve terazinin kefesi k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn se\u00e7im sand\u0131\u011f\u0131na att\u0131\u011f\u0131 oylara g\u00f6re y\u00fckselir ya da al\u00e7al\u0131r. Kendi kaderine karar vermek, onun elindedir. \u0130\u015fte (sayfa 335) b\u00f6yle diyorlar sosyalistler yergi yaz\u0131lar\u0131nda, y\u0131ll\u0131klarda, programlarda, her \u00e7e\u015fitten bro\u015f\u00fcrlerde. Bu dil, o da kendi y\u00f6n\u00fcnden k\u00f6yl\u00fcye seslenen d\u00fczen partisinin kar\u015f\u0131-yaz\u0131lar\u0131 sayesinde, k\u00f6yl\u00fc i\u00e7in daha anla\u015f\u0131l\u0131r bir dil haline geliyordu; baya\u011f\u0131 abartmas\u0131yla, sosyalistlerin niyetlerini ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini yorumlayan ve kaba bir bi\u00e7imde betimleyen d\u00fczen partisi, k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn bam teline dokunabiliyor ve onun yasak meyveye kar\u015f\u0131 i\u015ftah\u0131n\u0131 kabart\u0131yordu. Ama daha anla\u015f\u0131l\u0131r olan dil, k\u00f6yl\u00fc s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n genel oy verme hakk\u0131n\u0131 kullan\u0131rken edindi\u011fi deneylerin kendisi idi, ve devrimin b\u00fcy\u00fck h\u0131z\u0131 i\u00e7inde \u00fcst\u00fcste ba\u015f\u0131na \u00e7\u00f6ken umut k\u0131r\u0131kl\u0131klar\u0131 idi. Devrimler, tarihin lokomotifleridir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
III. 13 HAZ\u0130RAN 1849’UN SONU\u00c7LARI 20 Aral\u0131kta,[152] me\u015fruti cumhuriyetin Janus ba\u015f\u0131,[54*] hen\u00fcz, y\u00fczlerinden ancak birini, Louis Bonaparte’\u0131n d\u00fcz, belirsiz \u00e7izgileri alt\u0131ndaki y\u00fcr\u00fctme y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6stermi\u015fti: 29 May\u0131s 1849’da ikinci y\u00fcz\u00fcn\u00fc, Restorasyon ve Temmuz monar\u015fisinin sefahat alemlerinden artakalm\u0131\u015f k\u0131r\u0131\u015f\u0131klarla dolu yasama y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6sterdi. Ulusal Yasama Meclisi ile me\u015fruti cumhuriyet, yani burjuva s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n egemenli\u011finin kurulmu\u015f oldu\u011fu, Frans\u0131z burjuvazisini […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[34],"tags":[],"class_list":{"0":"post-267","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-fransa-da-sinif-savasimlari-karl-marx"},"yoast_head":"\n