![](\"images\/stories\/karl_marx.jpg\")
\u00d6NS\u00d6Z<\/p>\n\u00d6NS\u00d6Z<\/p>\n
BURJUVA iktisat sistemini \u015fu s\u0131rayla inceliyorum: sermaye, toprak m\u00fclkiyeti, \u00fccretli emek, devlet, d\u0131\u015f ticaret, d\u00fcnya pazar\u0131. \u0130lk \u00fc\u00e7 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda modern bujuva toplumun b\u00f6l\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck s\u0131n\u0131f\u0131n iktisadi varl\u0131k ko\u015fullar\u0131n\u0131 inceliyorum; \u00f6teki \u00fc\u00e7 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n birbiriyle ba\u011flant\u0131s\u0131 besbellidir. Sermayeyi ele alan birinci kitab\u0131n birinci k\u0131sm\u0131, \u015fu b\u00f6l\u00fcmlere ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: 1. meta; 2. para ya da basit dola\u015f\u0131m; 3. genel olarak sermaye. \u0130lk iki b\u00f6l\u00fcm, bu kitab\u0131n i\u00e7eri\u011fini olu\u015fturmaktad\u0131r. Bas\u0131lmak \u00fczere de\u011fil, kendi ayd\u0131nlanmam i\u00e7in uzun zaman aral\u0131klar\u0131yla karalad\u0131\u011f\u0131m ve tasarlanan plan gere\u011fince sistemli olarak haz\u0131rlanmas\u0131 ko\u015fullara ba\u011fl\u0131 bulunan monografiler \u015feklinde materyaller, toplu halde (sayfa 23) \u00f6n\u00fcmde bulunmaktad\u0131r.
Haz\u0131rlam\u0131\u015f oldu\u011fum bir genel giri\u015fi yay\u0131nlam\u0131yorum;[1*] \u00e7\u00fcnk\u00fc, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp ta\u015f\u0131nd\u0131ktan sonra, bana \u00f6yle geldi ki, ilk\u00f6nce tan\u0131tlanmas\u0131 gereken sonu\u00e7lar hakk\u0131nda \u00f6nceden yarg\u0131lara varmak, ancak s\u0131k\u0131c\u0131 olabilirdi ve beni izleyecek okurun, tekil’den genel’e ge\u00e7mesi gerekecekti. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, benim kendi ekonomi politik incelemelerimin seyri hakk\u0131nda baz\u0131 bilgiler sunmam, bana, burada, yerinde bir hareket gibi gelmektedir.
Benim uzmanla\u015fm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131n konusu, felsefe ile tarih yan\u0131nda ikincil bir bilgi kolu saym\u0131\u015f olmama kar\u015f\u0131n, hukuktu. 1842-43’te Rheinische Zeitung’un ba\u015fyazar\u0131 olarak, ilk defa, maddi \u00e7\u0131karlar denen \u015fey \u00fczerine yaz\u0131 yazmak gibi zor bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m. Renanya Landtag’\u0131ndaki orman ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve toprak m\u00fclkiyetinin par\u00e7alanmas\u0131 \u00fczerine tart\u0131\u015fmalar, o zamanlar Renanya eyaletinin birinci ba\u015fkan\u0131 olan Bay Von Schaper’in, Mosel k\u00f6yl\u00fclerinin durumu \u00fczerine Rheinische Zeitung ile giri\u015fti\u011fi polemik, ve ensonu serbest ticaret ve himayecilik konusundaki tart\u0131\u015fmalar, iktisadi sorunlarla u\u011fra\u015fmam i\u00e7in, ilk nedenler oldular. \u00d6te yandan, “\u00f6ne ge\u00e7me” yolunda iyi niyetin s\u0131k s\u0131k bilginin yerini ald\u0131\u011f\u0131 o d\u00f6nemde, Rheinische Zeitung’da, Frans\u0131z felsefesine, sosyalizmine ve kom\u00fcnizmine hafif \u00e7alan bir yank\u0131 duyulmaktayd\u0131. Ben, bu acemi i\u015fine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131m, ama ayn\u0131 zamanda, Allgemeine Augsburger Zeitung ile giri\u015fti\u011fim bir tart\u0131\u015fmada, o zamana kadar yapm\u0131\u015f oldu\u011fum incelemelerin, Frans\u0131z e\u011filimlerininin as\u0131l niteli\u011fi \u00fczerinde herhangi bir h\u00fckme varma cesaretini g\u00f6stermeme olanak vermedi\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a itiraf ettim. Bunun yerine gazeteleri i\u00e7in verilmi\u015f \u00f6l\u00fcm ferman\u0131n\u0131, gazeteye daha \u0131l\u0131ml\u0131 bir tutum vererek affettirebileceklerini sanan Rheinische Zeitung y\u00f6neticilerinin bu hayalinden \u00f6zenle yararlanmay\u0131, politika sahnesini terketmek (sayfa 24) ve \u00e7al\u0131\u015fma odama kapanmak i\u00e7in ye\u011fliyordum.
Kafamda biriken ku\u015fkular\u0131 gidermek i\u00e7in ilk giri\u015fti\u011fim \u00e7al\u0131\u015fma, hegelci Hukuk Felsefesi’ni ele\u015ftirici bir g\u00f6zle yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmek oldu. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n giri\u015fi, Paris’te, 1844’te yay\u0131nlanan Deutsch-Franz\u00f6sische Jahrb\u00fccher’de \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m, devlet bi\u00e7imleri kadar hukuki ili\u015fkilerin de ne kendilerinden, ne de iddia edildi\u011fi gibi insan zihninin genel evriminden anla\u015f\u0131lamayaca\u011f\u0131, tam tersine, bu ili\u015fkilerin k\u00f6klerinin, Hegel’in 18. y\u00fczy\u0131l \u0130ngiliz ve Frans\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinin \u00f6rne\u011fine uyarak “sivil toplum” ad\u0131 alt\u0131nda toplad\u0131\u011f\u0131 maddi varl\u0131k ko\u015fullar\u0131nda bulunduklar\u0131, ve sivil toplumun anatomisinin de, ekonomi politi\u011fin i\u00e7inde aranmas\u0131 gerekti\u011fi sonucuna ula\u015ft\u0131. Ben, ekonomi politi\u011fi incelemeye Paris’te ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m ve bu incelemeye, Bay Guizot’nun hakk\u0131mda verdi\u011fi s\u0131n\u0131rd\u0131\u015f\u0131 edilme karar\u0131 sonucu g\u00f6\u00e7mek zorunda kald\u0131\u011f\u0131m Br\u00fcksel’de devam ettim. Ula\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fum ve bir kez ula\u015f\u0131ld\u0131ktan sonra incelemelerime k\u0131lavuzluk etmi\u015f olan genel sonu\u00e7, k\u0131saca \u015f\u00f6yle form\u00fcle edilebilir: Varl\u0131klar\u0131n\u0131n toplumsal \u00fcretiminde, insanlar, aralar\u0131nda, zorunlu, kendi iradelerine ba\u011fl\u0131 olmayan belirli ili\u015fkiler kurarlar; bu \u00fcretim ili\u015fkileri, onlar\u0131n maddi \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerinin belirli bir geli\u015fme derecesine tekab\u00fcl eder. Bu \u00fcretim ili\u015fkilerinin t\u00fcm\u00fc, toplumun iktisadi yap\u0131s\u0131n\u0131, belirli toplumsal bilin\u00e7 \u015fekillerine tekab\u00fcl eden bir hukuki ve siyasal \u00fcstyap\u0131n\u0131n \u00fczerinde y\u00fckseldi\u011fi somut temeli olu\u015fturur. Maddi hayat\u0131n \u00fcretim tarz\u0131, genel olarak toplumsal, siyasal ve entelekt\u00fcel hayat s\u00fcrecini ko\u015fulland\u0131r\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirleyen \u015fey, bilin\u00e7leri de\u011fildir; tam tersine, onlar\u0131n bilincini belirleyen, toplumsal varl\u0131klar\u0131d\u0131r. Geli\u015fmelerinin belli bir a\u015famas\u0131nda, toplumun maddi \u00fcretici g\u00fc\u00e7leri, o zamana kadar i\u00e7inde hareket ettikleri mevcut \u00fcretim ili\u015fkilerine ya da, bunlar\u0131n hukuki ifadesinden ba\u015fka bir \u015fey olmayan, m\u00fclkiyet ili\u015fkilerine ters d\u00fc\u015ferler. \u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fmesinin bi\u00e7imleri olan bu ili\u015fkiler, onlar\u0131n engelleri haline gelirler. O zaman bir (sayfa 25) toplumsal devrim \u00e7a\u011f\u0131 ba\u015flar. \u0130ktisadi temeldeki de\u011fi\u015fme, kocaman \u00fcstyap\u0131y\u0131, b\u00fcy\u00fck ya da az bir h\u0131zla alt\u00fcst eder. Bu gibi alt\u00fcst olu\u015flar\u0131n incelenmesinde, daima, iktisadi \u00fcretim ko\u015fullar\u0131n\u0131n maddi alt\u00fcst olu\u015fu ile ki, bu, bilimsel bak\u0131mdan kesin olarak saptanabilir, hukuki, siyasal, dinsel, artistik ya da felsefi bi\u00e7imleri, k\u0131saca, insanlar\u0131n bu \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n bilincine vard\u0131klar\u0131 ve onu sonuna kadar g\u00f6t\u00fcrd\u00fckleri ideolojik \u015fekilleri ay\u0131rdetmek gerekir. Nas\u0131l ki, bir kimse hakk\u0131nda, kendisi i\u00e7in ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 fikre dayan\u0131larak bir h\u00fck\u00fcm verilmezse, b\u00f6yle bir alt\u00fcst olu\u015f d\u00f6nemi hakk\u0131nda da, bu d\u00f6nemin kendi kendini de\u011ferlendirmesi g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutularak, bir h\u00fckme var\u0131lamaz; tam tersine, bu de\u011ferlendirmeleri maddi hayat\u0131n \u00e7eli\u015fkileriyle, toplumsal \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler ile \u00fcretim ili\u015fkileri aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmayla a\u00e7\u0131klamak gerekir. \u0130\u00e7erebildi\u011fi b\u00fct\u00fcn \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler geli\u015fmeden \u00f6nce, bir toplumsal olu\u015fum asla yok olmaz; yeni ve daha y\u00fcksek \u00fcretim ili\u015fkileri, bu ili\u015fkilerin maddi varl\u0131k ko\u015fullar\u0131, eski toplumun ba\u011fr\u0131nda \u00e7i\u00e7ek a\u00e7madan, asla gelip yerlerini almazlar. Onun i\u00e7indir ki, insanl\u0131k kendi \u00f6n\u00fcne, ancak \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flayabilece\u011fi sorunlar\u0131 koyar. \u00c7\u00fcnk\u00fc yak\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, her zaman g\u00f6r\u00fclecektir ki, sorunun kendisi, ancak onu \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flayacak olan maddi ko\u015fullar\u0131n mevcut oldu\u011fu ya da geli\u015fmekte bulundu\u011fu yerde ortaya \u00e7\u0131kar. Geni\u015f \u00e7izgileriyle, asya \u00fcretim tarz\u0131, antik\u00e7a\u011f, feodal ve modern burjuva \u00fcretim tarzlar\u0131, toplumsal-ekonomik \u015fekillenmenin ileriye do\u011fru geli\u015fen \u00e7a\u011flar\u0131 olarak nitelendirilebilirler. Burjuva \u00fcretim ili\u015fkileri, toplumsal \u00fcretim s\u00fcrecinin en son uzla\u015fmaz kar\u015f\u0131tl\u0131ktaki bi\u00e7imidir\u00a0 bireysel bir kar\u015f\u0131tl\u0131k anlam\u0131nda de\u011fil, bireylerin toplumsal varl\u0131k ko\u015fullar\u0131ndan do\u011fan bir kar\u015f\u0131tl\u0131k anlam\u0131nda; bununla birlikte burjuva toplumunun ba\u011fr\u0131nda geli\u015fen \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler, ayn\u0131 zamanda, bu kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flayacak olan maddi ko\u015fullar\u0131 yarat\u0131rlar. Demek ki, bu toplumsal olu\u015fum ile, insan toplumunun tarih-\u00f6ncesi sona ermi\u015f olur.
Deutsch-Franz\u00f6sische Jahrb\u00fccher’de, iktisadi kategorilerin (sayfa 26) ele\u015ftirisine katk\u0131n\u0131n d\u00e2hice tasla\u011f\u0131n\u0131 yay\u0131nlamas\u0131ndan beri yaz\u0131\u015farak devaml\u0131 surette fikir al\u0131\u015fveri\u015finde bulundu\u011fum Friedrich Engels, benim vard\u0131\u011f\u0131m sonuca, ba\u015fka bir yoldan (\u0130ngiltere’de Emek\u00e7i S\u0131n\u0131flar\u0131n Durumu adl\u0131 yap\u0131t\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131n\u0131z) ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. 1845 ilkyaz\u0131nda, o da gelip Br\u00fcksel’e yerle\u015fti\u011fi zaman, birlikte \u00e7al\u0131\u015fmaya ve Alman Felsefesinin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda olan kendi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131z\u0131 olu\u015fturmaya karar verdik: bu, ger\u00e7ekte, bizim ge\u00e7mi\u015fteki felsefi bilincimizle hesapla\u015fmam\u0131zd\u0131. Bu plan\u0131m\u0131z, Hegel-sonras\u0131 felsefenin bir ele\u015ftirisi bi\u00e7iminde ger\u00e7ekle\u015fti. Elyaz\u0131s\u0131, formalar halinde, iki cilt olarak, Vestfalya’daki yay\u0131nevi sahibinin elindeydi ki, yeni geli\u015fmelerin, yap\u0131t\u0131n bas\u0131lmas\u0131n\u0131 olanaks\u0131z k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendik. Biz, g\u00f6r\u00fc\u015flerimizi a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturmak olan ba\u015fl\u0131ca amac\u0131m\u0131za vard\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in, elyaz\u0131s\u0131n\u0131 farelerin kemirici ele\u015ftirisine seve seve terkettik. Bu d\u00f6nemde \u00e7e\u015fitli sorunlar \u00fczerine g\u00f6r\u00fc\u015flerimizi kamuoyuna a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131z da\u011f\u0131n\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmalar aras\u0131nda, ancak Engels ile birlikte kaleme ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z Kom\u00fcnist Parti ManifestosuSerbest Ticaret Sorunu \u00dczerine’yi belirtece\u011fim. Bizim g\u00f6r\u00fc\u015f tarz\u0131m\u0131z\u0131n kilit noktalar\u0131, polemik tarz\u0131nda olsa da, ilk defa olarak bilimsel \u015fekilde 1847’de yay\u0131nlanm\u0131\u015f olan ve Proudhon’u hedef tutan Felsefenin Sefaleti adl\u0131 yap\u0131t\u0131mda sunuldu. Almanca olarak yaz\u0131lm\u0131\u015f olan ve Br\u00fcksel’deki Alman \u0130\u015f\u00e7ileri Derne\u011finde konuyla ilgili konferanslar\u0131m\u0131 toplayan \u00dccretli Emek \u00fczerine incelemenin bas\u0131m\u0131, \u015eubat devrimi ve bunun sonucu olarak Bel\u00e7ika’dan s\u0131n\u0131rd\u0131\u015f\u0131 edilmem y\u00fcz\u00fcnden yar\u0131da kesildi.
Neue Rheinische Zeitung’un 1848-49’da yay\u0131nlanmas\u0131 ve bunu izleyen olaylar, iktisat \u00fczerine incelemelerimi kesintiye u\u011fratt\u0131 ve ben, bu konuya, ancak 1850’de Londra’da d\u00f6nebildim. British Museum’da toplanm\u0131\u015f olan ekonomi politi\u011fin ile benim yay\u0131nlam\u0131\u015f oldu\u011fum (sayfa 27) tarihi ile ilgili malzemenin bollu\u011fu, burjuva toplumun g\u00f6zlemi i\u00e7in Londra’n\u0131n elveri\u015fli mevkii ve ensonu Kaliforniya ve Avustralya alt\u0131n\u0131n\u0131n bulunmas\u0131ndan sonra, burjuva toplumun girer g\u00f6z\u00fckt\u00fc\u011f\u00fc yeni geli\u015fme a\u015famas\u0131, i\u015fe ba\u015ftan ba\u015flamam\u0131n ve yeni malzemeyi ele\u015ftirici bir anlay\u0131\u015fla derinli\u011fine incelemeye karar vermemin nedeni oldu. Bu incelemeler, beni, k\u0131smen kendili\u011finden as\u0131l konumdan uzakla\u015ft\u0131r\u0131r gibi g\u00f6r\u00fcnen ama gene de \u00fczerinde az ya da \u00e7ok bir zaman s\u00fcresi durmam gereken bilgi kollar\u0131na do\u011fru y\u00f6neltti. Ama bu \u00e7al\u0131\u015fmaya ay\u0131rmak istedi\u011fim zaman\u0131m\u0131 as\u0131l k\u0131saltan \u015fey, para kazanmak amac\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmak zorunlulu\u011fu oldu. \u0130lk \u0130ngiliz-Amerikan gazetesi olan New YorkTribune’deki art\u0131k sekiz y\u0131l\u0131 bulan i\u015fim, as\u0131l gazetecilikle ancak istisnai olarak u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in, incelemelerimin ola\u011fan\u00fcst\u00fc da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n nedeni oldu. Bununla birlikte, \u0130ngiltere’de ve K\u0131tadaki kayda de\u011fer iktisadi olaylar \u00fczerine makalelerim, bu gazeteye katk\u0131lar\u0131m aras\u0131nda \u00f6yle \u00f6nemli bir yer tutuyordu ki, as\u0131l ekonomi politik biliminin alan\u0131na girmeyen pratik ayr\u0131nt\u0131lar hakk\u0131nda bilgi edinmek zorunda kald\u0131m.
Ekonomi politik alan\u0131ndaki incelemelerimin seyri hakk\u0131ndaki bu taslakla, ben, yaln\u0131zca g\u00f6r\u00fc\u015flerimin, nas\u0131l de\u011ferlendirilirse de\u011ferlendirilsin ve y\u00f6netici s\u0131n\u0131flar\u0131n \u00e7\u0131karc\u0131 yarg\u0131lar\u0131yla ne kadar az uyu\u015fursa uyu\u015fsun, uzun ve \u00f6zenli incelemelerin sonucu olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermek istedim. Ama bilimin e\u015fi\u011finde, cehennemin giri\u015f kap\u0131s\u0131nda oldu\u011fu gibi, \u015fu kurala uymak zorunludur:<\/p>\n
Qui si convien lasciare ogni sospetto
Ogni vilt\u00e0 convien che qui sia morta.[2*] (sayfa 28)<\/p>\n
Londra, Ocak 1859
KARL MARX<\/p>\n
KARL MARX’IN “EKONOM\u0130 POL\u0130T\u0130\u011e\u0130N ELE\u015eT\u0130R\u0130S\u0130”
FR\u0130EDR\u0130CH ENGELS<\/p>\n
I<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bilim alanlar\u0131nda, Almanlar, uzun zamandan beri, \u00f6teki uygar uluslarla boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015febildiklerini ve bir\u00e7ok alanlarda da onlardan daha \u00fcst\u00fcn olduklar\u0131n\u0131 tan\u0131tlam\u0131\u015flard\u0131r. Yaln\u0131zca bir bilimin doru\u011funda herhangi bir Alman ad\u0131na raslanm\u0131yordu: ekonomi politik. Bunun nedeni basittir. Ekonomi politik, \u00e7a\u011fda\u015f burjuva toplumun teorik tahlilidir ve bu bak\u0131mdan geli\u015fmi\u015f burjuva ko\u015fullar\u0131n\u0131 varsayar, ki bu ko\u015fullar, Almanya’da, Reform ve K\u00f6yl\u00fc sava\u015flar\u0131ndan beri ve \u00f6zellikle Otuz Y\u0131l sava\u015f\u0131ndan beri, y\u00fczy\u0131llar boyunca ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015ftir. Hollanda’n\u0131n \u0130mparatorluktan ayr\u0131lmas\u0131, Almanya’y\u0131, (sayfa 29) d\u00fcnya ticaretinden ay\u0131rd\u0131 ve daha ba\u015f\u0131ndan onun sanayi geli\u015fmesini en k\u0131s\u0131r boyutlara indirdi; ve Almanlar, i\u00e7 sava\u015flar\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131ndan zorlukla kurtulup yava\u015f yava\u015f kendilerine gelirken, her k\u00fc\u00e7\u00fck prensli\u011fin ve imparatorluk baronunun tabilerinin sanayiini ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcmr\u00fck duvarlar\u0131na kar\u015f\u0131 ve insafs\u0131z ticari y\u00f6netmeliklere kar\u015f\u0131, hi\u00e7 bir zaman pek y\u00fcksek olmayan medeni enerjileriyle direndikleri bir s\u0131rada, Almanya kentleri lonca ve soylu bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda hareketsizlik ve k\u0131s\u0131rl\u0131k i\u00e7inde k\u0131vran\u0131p iflasa s\u00fcr\u00fcklenirken, bu s\u0131rada, Hollanda, \u0130ngiltere ve Fransa, d\u00fcnya ticaretinde ba\u015fa ge\u00e7iyorlar, s\u00f6m\u00fcrge \u00fcst\u00fcne s\u00f6m\u00fcrge ediniyorlar ve, k\u00f6m\u00fcr ve demir madeni yataklar\u0131na b\u00fct\u00fcn de\u011ferlerini kazand\u0131racak olan buhar sayesinde, \u0130ngiltere’nin ensonu modern burjuva geli\u015fmesinin ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti\u011fi ana kadar, imalat sanayiini, en y\u00fcksek bir a\u00e7\u0131l\u0131p geli\u015fme d\u00fczeyine ula\u015ft\u0131r\u0131yorlard\u0131. Ama 1830’a kadar Almanya’n\u0131n maddi burjuva geli\u015fmesini engelleyen o g\u00fcl\u00fcn\u00e7 derecede eskimi\u015f orta\u00e7a\u011f kal\u0131nt\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131m vermek gerekti\u011fi s\u00fcrece, bir Alman ekonomi politi\u011fi olamazd\u0131. Almanlar, ancak Zollverein kurulduktan sonra, ekonomi politi\u011fi anlayacak duruma geldiler. Bundan sonra ger\u00e7ekten Alman burjuvazisine b\u00fcy\u00fck \u00e7\u0131karlar sa\u011flayan \u0130ngiliz ve Frans\u0131z ekonomisinin ithali ba\u015flad\u0131. K\u0131sa bir zaman sonra bilginler ve b\u00fcrokrasi \u00e2lemi, ithal olunan bu malzemeyi ele ald\u0131lar ve onu, “Alman ruhunun” hi\u00e7 de lehine olmayan bir tarzda i\u015flediler. Yaz\u0131 yazma merakl\u0131s\u0131 kodaman sanayicilerden, t\u00fcccarlardan, a\u011fz\u0131 kalabal\u0131k gevezelerden ve b\u00fcrokratlardan meydana gelen karmakar\u0131\u015f\u0131k halitadan \u00f6yle bir Alman iktisat yaz\u0131n\u0131 meydana geldi ki, yavanl\u0131k, kofluk, ukalal\u0131k ve intihal bak\u0131m\u0131ndan onunla ancak Alman romanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015febilir. Pratik ama\u00e7lar g\u00fcden kimseler aras\u0131nda, ilk\u00f6nce sanayicilerin himayeci ekol\u00fc kuruldu, ki bunlar aras\u0131nda List, \u015fanl\u0131 yap\u0131t\u0131, K\u0131ta ablukas\u0131 sisteminin ilk teorisyeni olan Frans\u0131z Ferrier’den kopya edilmi\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, gene de Alman burjuva iktisat yaz\u0131n\u0131n (sayfa 30) en de\u011ferli yap\u0131t\u0131n\u0131 meydana getirmi\u015f olan bir otorite say\u0131lmaktad\u0131r. Bu e\u011filim kar\u015f\u0131s\u0131nda 1840 ila 1850 y\u0131llar\u0131nda \u00e7ocuk\u00e7a ama \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun bir inan\u00e7la \u0130ngiliz Freetrader’lerinin* iddialar\u0131n\u0131 kekeleyerek yineleyen Balt\u0131k eyaletleri t\u00fcccarlar\u0131n\u0131n serbest de\u011fi\u015fimci ekol\u00fc kuruldu. Ve en sonu iktisat dersinin teorik yan\u0131n\u0131 inceleme g\u00f6revini y\u00fcklenmi\u015f olan okul bilgi\u00e7leri ve b\u00fcrokratlar aras\u0131nda, Bay Rau gibi ele\u015ftirici zihniyetten yoksun kupkuru bitki koleksiyoncular\u0131, Bay Stein gibi bilgin edas\u0131na b\u00fcr\u00fcnerek yabanc\u0131 fikirleri sindirilmemi\u015f bir Hegel argosuna \u00e7eviren spek\u00fclat\u00f6rler, ya da Bay Riehl gibi “k\u00fclt\u00fcr tarihi” tarlas\u0131nda ba\u015fak d\u00f6k\u00fcnt\u00fclerini toplayanlar vard\u0131. Sonunda b\u00fct\u00fcn bundan \u00e7\u0131kan \u015fey kameralistik** denen devlet memuru s\u0131navlar\u0131n\u0131 ge\u00e7ebilmek i\u00e7in, her hukuk mezununun bilmesi gereken cinsten ve birbirini tutmayan bir\u00e7ok \u015feyden meydana gelmi\u015f ve \u00fczerinde eklektik bir ekonomik sal\u00e7a gezdirilmi\u015f bir lapayd\u0131.
Almanya’da burjuvazi, okul bilgi\u00e7leri ve b\u00fcrokrasi, \u0130ngiliz-Frans\u0131z ekonomisinin en ilkel bilgilerini dokunulmaz dogmalar olarak ezberlemeye ve bunlardan bir anlam \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, Alman proleter partisi sahneye \u00e7\u0131k\u0131yordu. Bu partinin teori olarak nesi varsa, ekonomi politi\u011fin incelenmesinin sonucuydu, ve o sahneye \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 andan ba\u015flayarak, ba\u011f\u0131ms\u0131z Alman iktisat bilimi de do\u011fmu\u015f oldu. Bu Alman ekonomisi, esas\u0131nda, tarihin materyalist anlay\u0131\u015f\u0131na dayan\u0131r, ki bunun ba\u015fl\u0131ca \u00e7izgileri, yukarda belirtilen yap\u0131t\u0131n \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde k\u0131saca a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00f6ns\u00f6z, \u00f6z olarak, Das Volk’ta yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r ve okur oraya ba\u015fvurabilir. Yaln\u0131zca iktisat i\u00e7in de\u011fil b\u00fct\u00fcn tarih bilimleri i\u00e7in (ve do\u011fa bilimleri olmayan b\u00fct\u00fcn bilimler, tarih bilimleridir) devrim yaratan ke\u015fif \u015fu t\u00fcmceyle \u00f6zetlenebilir:
“Maddi hayat\u0131n \u00fcretim tarz\u0131, genel olarak, toplumsal, siyasal ve entelekt\u00fcel ya\u015fam s\u00fcrecini ko\u015fulland\u0131r\u0131r.” (sayfa 31)
Tarihte toplumun ve devletin b\u00fct\u00fcn ili\u015fkilerini, b\u00fct\u00fcn dinsel ve hukuki sistemleri, ortaya at\u0131lan b\u00fct\u00fcn teorik g\u00f6r\u00fc\u015fleri, ancak bunlara tekab\u00fcl eden \u00e7a\u011flardaki maddi hayat ko\u015fullar\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131rsa ve bu birinciler, maddi ko\u015fullardan t\u00fcmdengelim yoluyla \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131rsa, anlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.
“\u0130nsanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirleyen \u015fey, bilin\u00e7leri de\u011fildir: tam tersine, onlar\u0131n bilincini belirleyen, toplumsal varl\u0131klar\u0131d\u0131r.”
Bu fikir o kadar yal\u0131nd\u0131r ki, kafas\u0131 idealist \u00f6nyarg\u0131larla doldurulmam\u0131\u015f herhangi bir kimse i\u00e7in apa\u00e7\u0131k bir \u015feydir. Ama bu, yaln\u0131zca teori i\u00e7in de\u011fil, pratik i\u00e7in de, tamamen devrimci sonu\u00e7lar verir:
“Geli\u015fmelerinin belirli bir a\u015famas\u0131nda, toplumun maddi \u00fcretici g\u00fc\u00e7leri, o zamana kadar i\u00e7inde hareket ettikleri mevcut \u00fcretim ili\u015fkilerine ya da bunlar\u0131n hukuki ifadesinden ba\u015fka bir \u015fey olmayan m\u00fclkiyet ili\u015fkilerine ters d\u00fc\u015ferler. \u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fmesinin bi\u00e7imleri olan bu ili\u015fkiler, onlar\u0131n engelleri haline gelirler. O zaman bir toplumsal devrim \u00e7a\u011f\u0131 ba\u015flar. \u0130ktisadi temeldeki de\u011fi\u015fme, kocaman \u00fcstyap\u0131y\u0131, b\u00fcy\u00fck ya da az bir h\u0131zla alt\u00fcst eder. … Burjuva \u00fcretim ili\u015fkileri, toplumsal \u00fcretim s\u00fcrecinin en son uzla\u015fmaz kar\u015f\u0131tl\u0131ktaki bi\u00e7imidir bireysel bir kar\u015f\u0131tl\u0131k anlam\u0131nda de\u011fil, bireylerin toplumsal varl\u0131k ko\u015fullar\u0131ndan do\u011fan bir kar\u015f\u0131tl\u0131k anlam\u0131nda; bununla birlikte, burjuva toplumun ba\u011fr\u0131nda geli\u015fen \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler, ayn\u0131 zamanda, bu kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flayacak olan maddi ko\u015fullar\u0131 yarat\u0131rlar.”
Demek ki, materyalist tezimizi izlemeye devam etti\u011fimiz ve onu bug\u00fcne uygulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z anda, muazzam bir devrimin b\u00fct\u00fcn \u00e7a\u011flar\u0131n en b\u00fcy\u00fck devriminin perspektifleri g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcnde a\u00e7\u0131lmaktad\u0131r.
Ama, yak\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, insanlar\u0131n bilincinin onlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011fu ve bunun tersinin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131 \u015feklindeki g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte bu kadar yal\u0131n bir fikir, daha ilk sonu\u00e7lar\u0131yla, \u00fcst\u00fc en \u00f6rt\u00fcl\u00fc olan\u0131 dahil her t\u00fcrl\u00fc idealizm ile do\u011frudan (sayfa 32) do\u011fruya cepheden \u00e7at\u0131\u015f\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f, tarihsel nitelik ta\u015f\u0131yan b\u00fct\u00fcn geleneksel ve al\u0131\u015f\u0131lagelmi\u015f kavramlar\u0131 reddeder. B\u00fct\u00fcn o geleneksel siyasal muhakeme tarz\u0131 yoktur; burjuva ulus\u00e7ulu\u011funun savunucular\u0131, b\u00f6yle onur k\u0131r\u0131c\u0131 bir d\u00fcnya anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6fke ile dikilirler. Onun i\u00e7in yeni g\u00f6r\u00fc\u015f tarz\u0131, yaln\u0131zca burjuvazinin temsilcilerinin de\u011fil, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, e\u015fitlik, karde\u015flik, sihirli form\u00fcl\u00fc ile d\u00fcnyay\u0131 ayakland\u0131rmak isteyen Frans\u0131z sosyalistlerinin kitlesi \u00fczerinde de \u015fok tesiri yap\u0131yor. Ama as\u0131l k\u00fcplere binen Almanya’n\u0131n kaba demokrat yaygarac\u0131lar\u0131 oldu. Ama gene de bunlar, \u00e7al\u0131nt\u0131 yoluyla, yeni fikirleri, az rastlan\u0131r bir anlay\u0131\u015f yeteneksizli\u011fi ile istismar etmeye kalk\u0131\u015ft\u0131lar.
Tek bir tarihsel \u00f6rnek \u00fczerinde olsa bile, materyalist anlay\u0131\u015f\u0131n geli\u015ftirilmesi, y\u0131llar s\u00fcren dingin bir bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 gerektirirdi, \u00e7\u00fcnk\u00fc besbelli ki, burada, basit t\u00fcmcelerle bir sonu\u00e7 almak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir ve b\u00f6yle bir sorunu \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flayabilmek i\u00e7in, ele\u015ftirici bir tarzda ay\u0131klanm\u0131\u015f ve tam bir ustal\u0131kla kavranm\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck bir tarihsel malzeme kitlesi gereklidir. \u015eubat devrimi, partimizi, politika sahnesine \u00e7\u0131kard\u0131 ve b\u00f6ylelikle onun salt bilimsel ama\u00e7larla eylemi olanaks\u0131z hale geldi. Bununla birlikte, temel anlay\u0131\u015f\u0131 partinin b\u00fct\u00fcn yay\u0131nlar\u0131 i\u00e7inde bir k\u0131lavuz olarak aray\u0131p bulmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. B\u00fct\u00fcn bu yay\u0131nlar\u0131n i\u00e7inde, her \u00f6zel durumda, eylemin, daima, do\u011frudan do\u011fruya maddi d\u00fcrt\u00fclerden nas\u0131l do\u011fdu\u011fu, eyleme e\u015flik eden s\u00f6zlerden de\u011fil de, tersine, t\u0131pk\u0131 siyasal eylem ve onun sonu\u00e7lar\u0131 gibi, siyasal ve hukuki s\u00f6zlerin maddi d\u00fcrt\u00fclerden nas\u0131l \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir.
1848-49 devriminin yenilgiye u\u011framas\u0131ndan sonra, Almanya’daki hareketi d\u0131\u015fardan etkilemek gittik\u00e7e olanaks\u0131zla\u015f\u0131nca, partimiz, muhaceretin o hileli davalar\u0131n\u0131, m\u00fcmk\u00fcn olan biricik eylem alan\u0131nda, v\u00fclger demokrasiye b\u0131rakt\u0131. Muhaceretin temsilcileri, bir g\u00fcn sa\u00e7sa\u00e7a ba\u015fba\u015fa gelerek, ertesi g\u00fcn \u00f6p\u00fc\u015f\u00fcp kokla\u015farak, daha ertesi g\u00fcn de b\u00fct\u00fcn kirli \u00e7ama\u015f\u0131rlar\u0131n\u0131 d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde y\u0131kamaya kalkarak mutluluk (sayfa 33) i\u00e7inde didi\u015firlerken, Amerika’da bir u\u00e7tan bir uca dilendikten sonra hemen ard\u0131ndan elde edilen birka\u00e7 talerin \u00fcle\u015filmesinde yeni skandallar yarat\u0131rlarken, partimiz, bilimsel \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7in biraz zaman bulabildi. Ve partimizin i\u015flenmesi b\u00fcy\u00fck emekler gerektirecek olan bir teorik temele, yeni bir bilimsel anlay\u0131\u015fa sahip olmak gibi bir \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc vard\u0131; muhaceretin “b\u00fcy\u00fck adamlar\u0131” kadar a\u015fa\u011f\u0131lara d\u00fc\u015fmemek i\u00e7in, bu kadar\u0131 yeterdi.
S\u00f6zkonusu bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ilk \u00fcr\u00fcn\u00fc, bu kitapt\u0131r.<\/p>\n
II
B\u00f6yle bir yap\u0131tta, iktisad\u0131n birbirinden tecrit edilmi\u015f b\u00f6l\u00fcmlerinin ele\u015ftirisi, tart\u0131\u015fma konusu olan \u015fu ya da bu iktisadi sorunun ayr\u0131 olarak incelenmesi s\u00f6zkonusu olamaz. Yap\u0131t, tersine, iktisat biliminin b\u00fct\u00fcn \u00e7apra\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla sistema-tik sentezine varmay\u0131, burjuva \u00fcretimin ve de\u011fi\u015fimin yasalar\u0131n\u0131n tutarl\u0131 bir incelemesini ama\u00e7 edinmektedir. Burjuva iktisat\u00e7\u0131lar\u0131, bu yasalar\u0131n yorumcusu ve savunucusundan ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131klar\u0131na g\u00f6re, bu inceleme, ayn\u0131 zamanda, b\u00fct\u00fcn iktisadi yaz\u0131n\u0131n da bir ele\u015ftirisidir.
Hegel’in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden beri bir bilimi kendi i\u00e7 ba\u011flant\u0131lar\u0131 i\u00e7inde inceleyip geli\u015ftirmeye giri\u015filmedi. Resm\u00ee hegelci okul, ustan\u0131n diyalekti\u011finin ancak en basit y\u00f6ntemlerinin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 benimsemi\u015fti ve bunu da \u00e7ok defa g\u00fcl\u00fcn\u00e7 bir beceriksizlikle uyguluyordu. Hegel’den bu okula kalan b\u00fct\u00fcn miras, her konunun suni olarak in\u015fa edilmesine yarayan basit bir rutinden, olumlu fikir ve bilgilerin yoklu\u011funu gidermekten, yani yer doldurmaktan, s\u00f6zc\u00fck ve \u00fcslup oyunlar\u0131ndan ibaretti. B\u00f6ylece \u00f6yle bir noktaya var\u0131ld\u0131 ki, Bonn’lu bir profes\u00f6r\u00fcn dedi\u011fi gibi, bu hegelciler, hi\u00e7bir\u015feyi anlamad\u0131klar\u0131 halde, her \u015fey \u00fczerinde yazabiliyorlard\u0131. Ve ger\u00e7ekten de \u00f6yleydi. Bununla birlikte, bu baylar, kendi kendilerini be\u011fenmi\u015fliklerine kar\u015f\u0131n, gene de zay\u0131fl\u0131klar\u0131n\u0131n (sayfa 34) \u00f6ylesine bilinciydekiler ki, b\u00fcy\u00fck g\u00f6revlerden m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar uzak duruyorlard\u0131; eski bilgi\u00e7lik bilimi, olumlu bilgisinin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc sayesinde, kendi alan\u0131nda h\u00fck\u00fcmrand\u0131; ve en sonu Feuerbach, kurgul d\u00fc\u015f\u00fcncenin de\u011fersizli\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 zaman, a\u015f\u0131r\u0131 Hegel hayranl\u0131\u011f\u0131 yava\u015f yava\u015f yok oldu ve san\u0131ld\u0131 ki, sabit kategorileriyle eski metafizi\u011fin bilimde egemenli\u011fi yeniden ba\u015flayacakt\u0131r.
Bu durumun elbette bir nedeni vard\u0131. Salt lafazanl\u0131klar i\u00e7inde kaybolan Hegel miras\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n d\u00fczenini, do\u011fal olarak, bilimin olumlu yan\u0131n\u0131n bi\u00e7imsel yan\u0131na \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem izledi. Ama ayn\u0131 zamanda, Almanya, ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir enerjiyle, 1848’den bu yana meydana gelen g\u00fc\u00e7l\u00fc burjuva geli\u015fmesine uygun olarak do\u011fa bilimlerine sar\u0131ld\u0131; ve spek\u00fclatif e\u011filimin hi\u00e7 bir zaman etkili olamad\u0131\u011f\u0131 bu bilimler moda olunca, Wolff’un en a\u015f\u0131r\u0131 yavanl\u0131klar\u0131 dahil, eski metafizik d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131 da yeniden yayg\u0131nla\u015ft\u0131. Hegel art\u0131k unutulmu\u015ftu, do\u011fa bilimlerinde yeni materyalizm geli\u015fti, ki ilkesel olarak bu, 18. y\u00fczy\u0131l do\u011fa bilimleri materyalizminden pek az farkl\u0131d\u0131r ve birincinin ikinciye \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, yaln\u0131zca \u00f6zellikle kimya ve fizyoloji alanlar\u0131nda \u00e7o\u011funlukla daha zengin bilimsel malzemeye sahip olmas\u0131ndand\u0131r. Burada B\u00fcchner ve Vogt’ta ve hatta ba\u011fnaz foyerbah\u00e7\u0131 ge\u00e7inen ve en basit kategorilerde en e\u011flendirici bir bi\u00e7imde kendi kendini mat eden Moleschott’ta bile, en a\u015f\u0131r\u0131 yavanl\u0131\u011fa kadar yinelenen Kant-\u00f6ncesi d\u00f6nemin darg\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc burjuva d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f tarz\u0131n\u0131 bulmaktay\u0131z. Burjuva sa\u011fduyusunun sakat beygiri, varl\u0131\u011f\u0131 olaydan, nedeni sonu\u00e7tan ay\u0131ran \u00e7ukur \u00f6n\u00fcnde, elbette ki, ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 bilmeyerek durur kal\u0131r; ama insan, soyut d\u00fc\u015f\u00fcncenin engebelerle dolu alan\u0131nda d\u00f6rtnala at s\u00fcr\u00fcp avlanmaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman, k\u00f6t\u00fc bir beygire binmemeye dikkat etmelidir.
Demek ki, burada kendili\u011finde ekonomi politikle bir ili\u015fi\u011fi olmayan ba\u015fka bir sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Bilimi nas\u0131l ele alaca\u011f\u0131z? Bir yanda, Hegel’in b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 yerde (sayfa 35) duran tamamen soyut “kurgul” bi\u00e7imde hegelci diyalektik vard\u0131; \u00f6te yanda, burjuva iktisat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n, ba\u011flant\u0131s\u0131 ve fikir silsilesi olmayan o koca kitaplar\u0131n\u0131 yazarken dayanm\u0131\u015f olduklar\u0131 yeniden moda olmu\u015f Wolff tarz\u0131, \u00f6z\u00fcnde metafizik y\u00f6ntem vard\u0131. Bu ikincisi, Kant taraf\u0131ndan ve \u00f6zellikle Hegel taraf\u0131ndan teorik bak\u0131mdan \u00f6ylesine y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ki, pratikte, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi, ancak tembellikten ve bir ba\u015fka yal\u0131n y\u00f6ntemin yoklu\u011fundan \u00f6t\u00fcr\u00fc olabilirdi. \u00d6te yandan, Hegel y\u00f6ntemi, mevcut \u015fekliyle, kesin olarak kullan\u0131lamazd\u0131. Bu y\u00f6ntem, \u00f6z\u00fcnde, idealistti ve burada s\u00f6zkonusu olan, b\u00fct\u00fcn daha \u00f6nceki d\u00fcnyaya anlay\u0131\u015f tarzlar\u0131ndan daha materyalist olan bir anlay\u0131\u015f tarz\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesiydi. Hegel y\u00f6ntemi, salt fikirden hareket ediyordu. Burada ise, en inat\u00e7\u0131 ger\u00e7eklerden hareket etmek zorunlulu\u011fu vard\u0131. Kendi itiraf\u0131yla “hi\u00e7ten gelen ve hi\u00e7le hi\u00e7e giden” bir y\u00f6ntem, bu bi\u00e7imiyle hi\u00e7bir i\u015fe yaramazd\u0131. Bununla birlikte, bu y\u00f6ntem, hi\u00e7 de\u011filse dayan\u0131labilecek olan elde mevcut b\u00fct\u00fcn mant\u0131ki malzemenin biricik par\u00e7as\u0131yd\u0131. Onu ele\u015ftirmemi\u015flerdi, b\u00f6yle bir i\u015fin \u00fcstesinden gelememi\u015flerdi. B\u00fcy\u00fck diyalektik\u00e7inin has\u0131mlar\u0131ndan hi\u00e7biri, onun heybetli yap\u0131s\u0131nda bir yar\u0131k meydana getirememi\u015fti; ve bu y\u00f6ntem, hegelci okul ondan yararlanmas\u0131n\u0131 bilmedi\u011fi i\u00e7in yokolup gitmi\u015fti. Demek ki, yap\u0131lacak \u015fey, her \u015feyden \u00f6nce, Hegel’in y\u00f6ntemini kesin bir ele\u015ftiriye tabi tutmakt\u0131.
Hegel’in d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn \u00f6teki filozoflar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131ndan ay\u0131rdeden \u015fey, bu d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturan o muazzam tarihsel anlamd\u0131. Bi\u00e7im ne kadar soyut ve ne kadar idealist\u00e7e olursa olsun, d\u00fc\u015f\u00fcncesinin geli\u015ftirilmesi, gene de her zaman d\u00fcnya tarihinin geli\u015fmesine paralel d\u00fc\u015f\u00fcyordu, ve bu d\u00fcnya tarihi, sorunun \u00f6z\u00fcn\u00fc tam olarak ifade etmek gerekirse, onun d\u00fc\u015f\u00fcncesinin mihenk ta\u015f\u0131 olmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylelikle tam ve do\u011fru ili\u015fki, tersine, ba\u015fa\u015fa\u011f\u0131 d\u00f6nd\u00fcr\u00fcl\u00fcyorsa da, bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin ger\u00e7ek i\u00e7eri\u011fi, gene de felsefenin b\u00fct\u00fcn alanlar\u0131na n\u00fcfuz edebiliyordu, ve \u00fcstelik Hegel’i kendi (sayfa 36) tilmizlerinden ay\u0131rdeden bir \u015fey de onun, b\u00fct\u00fcn \u00e7a\u011flar\u0131n en bilgin kafalar\u0131ndan birini ta\u015f\u0131mas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, berikilerin bilgisizlikleriyle g\u00f6ze \u00e7arpmalar\u0131yd\u0131. Tarihte bir i\u00e7 geli\u015fme, zincirleme bir i\u00e7 ba\u011flant\u0131 oldu\u011funu tan\u0131tlamay\u0131 deneyen ilk adam Hegel’dir, ve onun tarih felsefesindeki bir\u00e7ok \u015fey, bug\u00fcn bize ne kadar tuhaf gelirse gelsin, onu izleyenleri, hatta ondan sonra tarih \u00fczerinde genel muhakemeler y\u00fcr\u00fctmeye kalk\u0131\u015fanlar\u0131 kendisiyle k\u0131yaslad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, temel anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n y\u00fcce niteli\u011fi bug\u00fcn de hayranl\u0131\u011fa lay\u0131kt\u0131r. Ph\u00e9nom\u00e9nologie’sinde, Estetik’inde, Felsefe Tarihi’nde, heryere tarihin bu y\u00fcce anlay\u0131\u015f\u0131 girer, ve her yerde konu, tarihsel tarzda, soyut olarak ba\u015fa\u015fa\u011f\u0131 edilmi\u015f olsa da, tarih ile belirli ili\u015fkisi i\u00e7inde incelenir. B\u00fcy\u00fck yank\u0131lar\u0131 olan bu tarih anlay\u0131\u015f\u0131, yeni materyalist g\u00f6r\u00fc\u015f tarz\u0131n\u0131n do\u011frudan do\u011fruya teorik \u00f6nko\u015fulu oldu. Ve b\u00f6ylelikle mant\u0131k y\u00f6ntemi i\u00e7inde bir hareket noktas\u0131 olu\u015fturdu. E\u011fer bu kaybolmu\u015f diyalektik, “salt fikir” a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00f6yle sonu\u00e7lara varabilmi\u015fse, ve e\u011fer kendisinden \u00f6nce gelen b\u00fct\u00fcn mant\u0131\u011f\u0131n ve b\u00fct\u00fcn metafizi\u011fin zahmetsizce hakk\u0131ndan gelebilmi\u015fse, bunun, herhalde sofizmden, k\u0131l\u0131k\u0131rk yarmadan \u00f6te bir \u015fey olmas\u0131 gerekirdi. Ama, \u00f6n\u00fcnde b\u00fct\u00fcn resm\u00ee felsefenin gerilemi\u015f oldu\u011fu ve \u015fu anda da geriledi\u011fi bu y\u00f6ntemin ele\u015ftirisi az i\u015f de\u011fildi.
Hegel’in mant\u0131\u011f\u0131ndan onun bu alandaki ger\u00e7ek bulu\u015flar\u0131n\u0131 i\u00e7inde saklayan \u00e7ekirde\u011fi \u00e7\u0131karma ve idealist \u00f6rt\u00fclerinden ar\u0131nd\u0131rarak, diyalektik y\u00f6ntemi, d\u00fc\u015f\u00fcnce geli\u015fmesinin biricik do\u011fru \u015fekli olabilece\u011fi saf bi\u00e7iminde ortaya \u00e7\u0131kar-mak i\u015fini ba\u015farabilecek tek adam, Marx idi. Marx’\u0131n ekonomi politi\u011fin ele\u015ftirisinde temel g\u00f6revini yerine getiren y\u00f6ntemi geli\u015ftirmesini, biz, \u00f6nem bak\u0131m\u0131ndan, esas materyalist d\u00fcnya anlay\u0131\u015f\u0131ndan hi\u00e7 de daha az \u00f6nemli olmayan bir sonu\u00e7 saymaktay\u0131z.
Ama y\u00f6ntem elde edilince, ekonominin ele\u015ftirisine iki tarzda yakla\u015fmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: tarihsel bak\u0131mdan ya da (sayfa 37) mant\u0131k bak\u0131m\u0131ndan. Tarihte oldu\u011fu gibi, tarihin yaz\u0131na yans\u0131mas\u0131nda da, geli\u015fme, genellikle daha basit ili\u015fkilerden daha karma\u015f\u0131k ili\u015fkilere do\u011fru ilerleme kaydeder; ekonomi politi\u011fin yaz\u0131l\u0131 tarihteki seyri, ele\u015ftiriye yol g\u00f6sterebilecek olan do\u011fal bir y\u00f6n g\u00f6sterici olabilirdi ve b\u00fct\u00fcn\u00fcyle iktisadi kategoriler, mant\u0131ki geli\u015fmedeki s\u0131rayla ortaya \u00e7\u0131kabilirlerdi. Bu bi\u00e7im, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde, daha a\u00e7\u0131k olma \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne sahiptir, \u00e7\u00fcnk\u00fc izlenmekte olan \u015fey, ger\u00e7ek geli\u015fme de\u011fil midir? Ama bu bi\u00e7imin ger\u00e7ekte biricik \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, yap\u0131t\u0131n herkes taraf\u0131ndan daha kolayca anla\u015f\u0131l\u0131r olabilmesiydi. Tarih \u00e7ok kere s\u0131\u00e7ramalarla ve zikzaklarla ilerleme kaydeder ve onu her yerde izlemek gerekir ki, bu da, yaln\u0131zca pek \u00f6nemli olmayan bir\u00e7ok malzemenin ele al\u0131nmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lmakla kalmaz, ayn\u0131 zamanda, d\u00fc\u015f\u00fcnce zincirinin de s\u0131k s\u0131k kesintiye u\u011frat\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirir; \u00fcstelik burjuva toplumun tarihini yazmadan, ekonominin tarihini yazmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir ve bu durumda \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n sonu gelmez, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu konuda daha \u00f6nce yaz\u0131lm\u0131\u015f yap\u0131tlar yoktur. Demek ki, ekonominin ele\u015ftirisini incelemede biricik elveri\u015fli tarz, mant\u0131ki tarzd\u0131r. Ama bu tarz, ger\u00e7ekte, yaln\u0131zca tarihsel seyrin soyut ve teorik bak\u0131mdan tutarl\u0131 bir bi\u00e7imde bi\u00e7imden ve tersi raslant\u0131lardan ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f tarihsel tarzdan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Fikirler zinciri, s\u00f6zkonusu tarihin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 \u015feyle ba\u015flamal\u0131d\u0131r, ve bunun sonraki geli\u015fmesi, tarihsel seyrin soyut ve teorik bak\u0131m\u0131ndan tutarl\u0131 bir bi\u00e7imde yans\u0131mas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey olmayacakt\u0131r; bu, d\u00fczeltilmi\u015f bir yans\u0131ma olacakt\u0131r, ama her an\u0131n geli\u015fmesinin tam olgunlu\u011fa vard\u0131\u011f\u0131 noktadan, klasik safl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde m\u00fc\u015fahede edilebilmesiyle, bizzat tarihin ger\u00e7ek seyrinin sundu\u011fu yasalar gere\u011fince d\u00fczeltilmi\u015f bir yans\u0131ma olacakt\u0131r.
Bu y\u00f6ntemle hareket noktam\u0131z, ilk ili\u015fkidir ve bizim i\u00e7in tarihsel bak\u0131mdan pratik olarak mevcut olan en basit ili\u015fkidir, yani burada, \u00f6n\u00fcm\u00fcze \u00e7\u0131kan ilk iktisadi ili\u015fkiden hareket etmekteyiz. Bu ili\u015fkiyi tahlil ediyoruz. Bunun bir ili\u015fki olmas\u0131ndan \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 \u015fudur ki, bu ili\u015fkinin (sayfa 38) biri \u00f6tekiyle ba\u011f\u0131nt\u0131s\u0131 olan iki y\u00f6n\u00fc vard\u0131. Bu her iki y\u00f6n de, kendi i\u00e7inde incelenir; bundan, ikisinin birbirine kar\u015f\u0131 davran\u0131\u015f tarz\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkileri \u00e7\u0131kar. Bundan \u00e7\u00f6z\u00fcm bekleyen \u00e7eli\u015fkiler do\u011facakt\u0131r. Ama, burada, yaln\u0131zca kafam\u0131z\u0131n i\u00e7inden ge\u00e7en soyut bir akli s\u00fcreci incelemedi\u011fimiz i\u00e7in, tersine, s\u00f6zkonusu olan herhangi bir anda ge\u00e7en ya da h\u00e2l\u00e2 ger\u00e7ekten yer almakta olan bir s\u00fcreci inceledi\u011fimiz i\u00e7in, bu \u00e7eli\u015fkiler de, pratikte geli\u015fmi\u015f olacaklar ve besbelli ki, \u00e7\u00f6z\u00fcmlerini de pratikte bulacaklard\u0131r. Biz, bu cins \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011fl\u0131 kalaca\u011f\u0131z ve g\u00f6rece\u011fiz ki, bu \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc sa\u011flayan \u015fey, iki kar\u015f\u0131t yan\u0131n, bundan b\u00f6yle, geli\u015ftirmemiz gerekecek olan yeni bir ili\u015fkinin \u015fekillenmesi olmu\u015ftur vb..
Ekonomi politik, meta ile, [yani] \u00fcr\u00fcnlerin ya bireyler taraf\u0131ndan ya da ilkel topluluklar taraf\u0131ndan birbirleriyle de\u011fi\u015fildikleri anda ba\u015flar. De\u011fi\u015fime giren \u00fcr\u00fcn, meta olur. Ama ancak, o \u015feye, \u00fcr\u00fcne, iki \u015fah\u0131s ya da iki topluluk aras\u0131ndaki bir ili\u015fki, burada art\u0131k tek bir \u015fah\u0131sta birle\u015fmeyen \u00fcretici ile t\u00fcketici aras\u0131ndaki ili\u015fki eklendi\u011fi i\u00e7indir ki, o \u015fey, bir metad\u0131r. \u0130\u015fte burada, daha ba\u015flang\u0131\u00e7ta, \u00f6zel nitelikte bir olay ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z ki, bu, ekonomide bir boydan bir boya her yerde bulunmaktad\u0131r ve burjuva ekonomistlerinin kafalar\u0131nda b\u00fcy\u00fck kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n nedeni olmu\u015ftur: iktisat, nesneyi incelemez, insanlar aras\u0131ndaki ili\u015fkileri ve son tahlilde, s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki ili\u015fkileri inceler; oysa bu ili\u015fkiler her zaman, nesneye ba\u011fl\u0131d\u0131rlar ve nesne gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcrler. Baz\u0131 tek tek hallerde, bulan\u0131k bir \u015fekilde olmakla birlikte, \u015fu ya da bu iktisat\u00e7\u0131 taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fclebilen bu zincirleme ba\u011flant\u0131y\u0131, ekonominin t\u00fcm\u00fc i\u00e7in ilk ke\u015ffeden ve b\u00f6ylelikle, \u015fimdi art\u0131k bizzat burjuva iktisat\u00e7\u0131lar\u0131n bile anlayabilece\u011fi \u015fekilde en \u00e7etin sorunlar\u0131 basitle\u015ftiren ve a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturan Marx’t\u0131r.
E\u011fer biz, \u015fimdi metaya iki ayr\u0131 y\u00f6n\u00fcnden bakarsak, ve \u00f6zellikle metaya, ilkel iki toplulu\u011fun do\u011fal de\u011fi\u015fim ticareti i\u00e7inde ilkten g\u00fc\u00e7l\u00fckle geli\u015fti\u011fi \u015fekliyle de\u011fil de, tam geli\u015fmi\u015f (sayfa 39) \u015fekliyle bakarsak, meta, kar\u015f\u0131m\u0131za, kullan\u0131m-de\u011feri ve de\u011fi\u015fim-de\u011feri olarak iki g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7\u0131kar, ve bu an iktisadi tart\u0131\u015fmalar alan\u0131na girmi\u015f oluruz. Alman diyalektik y\u00f6nteminin \u015fu andaki geli\u015fme a\u015famas\u0131nda, yavan ve y\u00fczeysel eski metafizik y\u00f6nteme \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, hi\u00e7 de\u011filse orta\u00e7a\u011f\u0131n ta\u015f\u0131t ara\u00e7lar\u0131na k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131 zaman demiryolununki kadar \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bir \u00f6rne\u011fini g\u00f6rmek isteyen kimse, Adam Smith’i ya da otorite say\u0131lan herhangi bir resm\u00ee iktisat\u00e7\u0131y\u0131 okusun ve bu baylar\u0131n de\u011fi\u015fim-de\u011feri ile kullan\u0131m-de\u011ferini nas\u0131l i\u015fkencelere tabi tuttu\u011funu, bunlar\u0131n, bu ikisini birbirinden belirli \u00f6zellikleriyle ay\u0131rdetmede nas\u0131l b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rs\u00fcn; ve sonra da bunu, Marx’\u0131n yal\u0131n ve a\u00e7\u0131k tahliliyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rs\u0131n.
De\u011fi\u015fim-de\u011feri ile kullan\u0131m-de\u011feri geli\u015ftirildi mi, meta, de\u011fi\u015fim s\u00fcreci i\u00e7inde g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc \u015fekilde, bu ikisinin birli\u011fi olarak ifade edilmi\u015f olur. Bundan ne gibi \u00e7eli\u015fkilerin do\u011fdu\u011funu anlamak i\u00e7in 20-21. sayfalar okunsun.* Biz ancak belirtelim ki, bu \u00e7eli\u015fkiler, yaln\u0131zca teorik, soyut bir \u00f6nem ta\u015f\u0131mazlar, do\u011frudan do\u011fruya de\u011fi\u015fim ili\u015fkisinin, basit de\u011fi\u015fim ticaretinin niteli\u011finden gelme g\u00fc\u00e7l\u00fckleri, de\u011fi\u015fimin bu kaba saba ilk bi\u00e7iminin zorunlu olarak vard\u0131\u011f\u0131 olanaks\u0131zl\u0131klar\u0131 yans\u0131t\u0131rlar. Bu olanaks\u0131zl\u0131klar, b\u00fct\u00fcn \u00f6teki metalar\u0131n de\u011fi\u015fim-de\u011ferlerini ifade etme vasf\u0131n\u0131n \u00f6zel bir metaya paraya devredilmesiyle \u00e7\u00f6z\u00fcmlenir. Bu durumda para ya da basit dola\u015f\u0131m, ikinci b\u00f6l\u00fcmde incelenmektedir, \u015fu bak\u0131mlardan: 1. de\u011ferlerin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc olarak para, ki bu, para olarak \u00f6l\u00e7\u00fclen de\u011ferin fiyat\u0131n daha tam ve do\u011fru olarak belirlenmesini sa\u011flar; 2. dola\u015f\u0131m arac\u0131 olarak para; ve 3. her iki belirlenmenin de birimi olarak, b\u00fct\u00fcn burjuva maddi servetini temsil eden ger\u00e7ek para. Birinci fasik\u00fcl\u00fcn inceleme konusu burada sona ermektedir ve paran\u0131n sermayeye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc, ikinci fasik\u00fcle b\u0131rak\u0131lmaktad\u0131r.
G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, bu y\u00f6ntemle, mant\u0131ksal sergileme salt (sayfa 40) soyutlama alan\u0131nda kalmak zorunda de\u011fildir. Tam tersine, burada, tarihsel \u00f6rneklerle, ger\u00e7ekle s\u00fcrekli temas gereklidir. Bunun i\u00e7indir ki, yap\u0131tta kan\u0131t olarak g\u00f6sterilen \u00f6rnekler bol ve \u00e7e\u015fitlidir, bunlar toplumsal geli\u015fmenin de\u011fi\u015fik a\u015famalar\u0131ndaki ger\u00e7ek tarihsel seyre at\u0131flar \u015feklinde olsun, ya da iktisadi ili\u015fkiler belirlenmelerinin, daha ba\u015f\u0131ndan izledi\u011fimiz a\u00e7\u0131k ve se\u00e7ik tahlilinin yer ald\u0131\u011f\u0131 iktisat yaz\u0131n\u0131na at\u0131flar \u015feklinde olsun, az veya \u00e7ok darg\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc ya da kar\u0131\u015f\u0131k de\u011fi\u015fik kavray\u0131\u015f tarzlar\u0131n\u0131n ele\u015ftirisi, b\u00f6ylece, esas olarak, mant\u0131ksal sergilemenin i\u00e7inde verilmi\u015f olmaktad\u0131r ve bu bak\u0131mdan bu konu k\u0131sa tutulabilir.
Bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yaz\u0131m\u0131zda, yap\u0131t\u0131n iktisadi i\u00e7eri\u011fini inceleyece\u011fiz.[3*] (sayfa 41)<\/p>\n
FR\u0130EDR\u0130CH ENGELS<\/p>\n
Dipnotlar<\/strong><\/p>\n [1*] Marx’\u0131n yay\u0131nlamad\u0131\u011f\u0131, 1857’de yaz\u0131lm\u0131\u015f olan bu giri\u015f k\u0131sm\u0131, bu kitab\u0131n i\u00e7inde “Ekonomi Politi\u011fin Ele\u015ftirisine Giri\u015f” ad\u0131 ile yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6NS\u00d6Z BURJUVA iktisat sistemini \u015fu s\u0131rayla inceliyorum: sermaye, toprak m\u00fclkiyeti, \u00fccretli emek, devlet, d\u0131\u015f ticaret, d\u00fcnya pazar\u0131. \u0130lk \u00fc\u00e7 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda modern bujuva toplumun b\u00f6l\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck s\u0131n\u0131f\u0131n iktisadi varl\u0131k ko\u015fullar\u0131n\u0131 inceliyorum; \u00f6teki \u00fc\u00e7 ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n birbiriyle ba\u011flant\u0131s\u0131 besbellidir. Sermayeyi ele alan birinci kitab\u0131n birinci k\u0131sm\u0131, \u015fu b\u00f6l\u00fcmlere ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: 1. meta; 2. para ya da basit […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[33],"tags":[],"class_list":{"0":"post-269","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-karl-marx-friedrich-engels-arsivi"},"yoast_head":"\n
[2*]\u00a0\u00a0 [Burada b\u00fct\u00fcn ku\u015fkular kovulsun
Ve burada her t\u00fcrl\u00fc kayg\u0131 yok olsun]
(Dante, \u0130lahi Komedya)
[3*] Bu makale, Marx’\u0131n, Ekonomi Politi\u011fin Ele\u015ftirisine Katk\u0131 adl\u0131 yap\u0131t\u0131n\u0131n ele\u015ftirisidir. Engels bu yap\u0131t\u0131, proletaryan\u0131n partisinin \u00f6nde gelen bir bilimsel ba\u015far\u0131s\u0131 ve proletaryan\u0131n bilimsel d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn i\u015flenmesinde \u00f6nemli bir a\u015fama olarak betimlemektedir. Bu ele\u015ftiri makalesi tamamlanamam\u0131\u015ft\u0131r. Yaln\u0131zca ilk iki k\u0131sm\u0131 yay\u0131nland\u0131, Engels’in kitab\u0131n iktisadi i\u00e7eri\u011fini ele almay\u0131 arzulad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc k\u0131s\u0131m, bu makaleleri yay\u0131nlayan gazetenin yay\u0131n\u0131na son vermesi y\u00fcz\u00fcnden bas\u0131lamad\u0131. Bu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc k\u0131sm\u0131n elyazmalar\u0131 bulunamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"