![](\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/7\/71\/Engels.jpg\")
B\u0130R\u0130NC\u0130 KISIM, BERL\u0130N, FRANZ DUNCKER, 1859<\/p>\nB\u0130R\u0130NC\u0130 KISIM, BERL\u0130N, FRANZ DUNCKER, 1859<\/p>\n
I
B\u00fct\u00fcn bilim alanlar\u0131nda, Almanlar, uzun zamandan beri, \u00f6teki uygar uluslarla boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015febildiklerini ve bir\u00e7ok alanlarda da onlardan daha \u00fcst\u00fcn olduklar\u0131n\u0131 tan\u0131tlam\u0131\u015flard\u0131r. Sadece bir bilimin doru\u011funda herhangi bir Alman ad\u0131na raslanm\u0131yordu: ekonomi politik. Bunun nedeni basittir. Ekonomi politik, \u00e7a\u011fda\u015f burjuva toplumun teorik tahlilidir ve bu bak\u0131mdan geli\u015fmi\u015f burjuva ko\u015fullar\u0131n\u0131 varsayar, ki bu ko\u015fullar, Almanya’da, Reform sava\u015flarindan ve K\u00f6yl\u00fc Sava\u015flar\u0131ndan[329] beri ve \u00f6zellikle Otuz Y\u0131l Sava\u015f\u0131ndan[330] beri, y\u00fczy\u0131llar boyunca ger\u00e7ekle\u015fememi\u015ftir. Hollanda’n\u0131n \u0130mparatorluktan ayr\u0131lmas\u0131,[331](sayfa 613) imparatorluk baronunun kendi uyruklar\u0131n\u0131n sanayiini ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcmr\u00fck duvarlar\u0131na kar\u015f\u0131 ve insafs\u0131z ticari y\u00f6netmeliklere kar\u015f\u0131 hi\u00e7 bir zaman pek y\u00fcksek olmayan medeni enerjileriyle direnirlerken, Almanya kentleri lonca ve soylu bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda hareketsizlik ve k\u0131s\u0131rl\u0131k i\u00e7inde k\u0131vran\u0131p iflasa s\u00fcr\u00fcklenirken, Hollanda, \u0130ngiltere ve Fransa, d\u00fcnya ticaretinde ba\u015fa ge\u00e7iyorlar, s\u00f6m\u00fcrge \u00fcst\u00fcne s\u00f6m\u00fcrge ediniyorlar ve, k\u00f6m\u00fcr ve demir madeni yataklar\u0131na b\u00fct\u00fcn de\u011ferini kazand\u0131racak olan buhar sayesinde \u0130ngiltere’nin nihayet modern burjuva geli\u015fmesinin ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti\u011fi ana kadar, imalat sanayiini, en y\u00fcksek bir a\u00e7\u0131l\u0131p geli\u015fme d\u00fczeyine ula\u015ft\u0131r\u0131yorlard\u0131. Ama 1830’a kadar Almanya’n\u0131n maddi burjuva geli\u015fmesini engelleyen o g\u00fcl\u00fcn\u00e7 derecede eskimi\u015f orta\u00e7a\u011f kal\u0131nt\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131m vermek gerekti\u011fi s\u00fcrece, bir Alman ekonomi politi\u011fi olamazd\u0131. Almanlar, ancak Zollverein[195] kurulduktan sonra, ekonomi politi\u011fi anlayacak duruma geldiler. Bundan sonra ger\u00e7ekten Alman burjuvazisine b\u00fcy\u00fck \u00e7\u0131karlar sa\u011flayan \u0130ngiliz ve Frans\u0131z ekonomisinin ithali ba\u015flad\u0131. K\u0131sa bir zaman sonra bilginler ve b\u00fcrokrasi alemi, ithal olunan bu malzemeyi ele ald\u0131lar ve onu, “Alman ruhunun” hi\u00e7 de lehine olmayan bir tarzda i\u015flediler. Yaz\u0131 yazma merakl\u0131s\u0131 kodaman sanayicilerden, t\u00fcccarlardan, a\u011fz\u0131 kalabal\u0131k gevezelerden ve b\u00fcrokratlardan meydana gelen kar\u0131makar\u0131\u015f\u0131k halitadan \u00f6yle bir Alman iktisat yaz\u0131n\u0131 meydana geldi ki, yavanl\u0131k, kofluk, ukalal\u0131k ve a\u015f\u0131rmac\u0131l\u0131k bak\u0131m\u0131ndan onunla ancak Alman romanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015febilir. Pratik ama\u00e7lar g\u00fcden kimseler aras\u0131nda, ilk\u00f6nce sanayicilerin himayeci okulu kuruldu; ki bunlar aras\u0131nda List, \u015fanl\u0131 yap\u0131t\u0131n\u0131n K\u0131ta ablukas\u0131 sisteminin[18] ilk teorisyeni olan Frans\u0131z Ferrier’den kopya edilmi\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, gene de Alman burjuva iktisat yaz\u0131n\u0131n\u0131n en de\u011ferli yap\u0131t\u0131n\u0131 meydana getirmi\u015f olan bir yetke say\u0131lmaktad\u0131r. Bu e\u011filim kar\u015f\u0131s\u0131nda 1840 ila 1850 y\u0131llar\u0131nda \u00e7ocuk\u00e7a ama \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun bir inan\u00e7la \u0130ngiliz serbest ticaret\u00e7ilerinin[238] iddialar\u0131n\u0131 kekeleyerek yineleyen Balt\u0131k eyaletleri t\u00fcccarlar\u0131n\u0131n serbest ticaret\u00e7i okulu kuruldu. Ve nihayet iktisat dersinin teorik yan\u0131n\u0131 inceleme g\u00f6revini y\u00fcklenmi\u015f olan okul bilgi\u00e7leri ve b\u00fcrokratlar aras\u0131nda, Bay Rau gibi ele\u015ftiriel zihniyetten yoksun kupkuru bitki koleksiyoncular\u0131, Bay Stein gibi bilgin edas\u0131na b\u00fcr\u00fcnerek yabanc\u0131 fikirleri sindirilmemi\u015f bir Hegel argosuna \u00e7eviren (sayfa 614) spek\u00fclat\u00f6rler, ya da Bay Riehl gibi “k\u00fclt\u00fcr tarihi” tarlas\u0131nda ba\u015fak d\u00f6k\u00fcnt\u00fclerini toplayanlar vard\u0131. Sonunda b\u00fct\u00fcn bundan \u00e7\u0131kan \u015fey kameralistik[332] denen devlet memuru s\u0131navlar\u0131n\u0131 ge\u00e7ebilmek i\u00e7in, her hukuk mezununun bilmesi gereken cinsten ve birbirini tutmayan bir\u00e7ok \u015feyden meydana gelmi\u015f ve \u00fczerinde eklektik bir ekonomik sal\u00e7a gezdirilmi\u015f bir lapa ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.
Almanya’da burjuvazi, okul bilgi\u00e7leri ve b\u00fcrokrasi, \u0130ngiliz-Frans\u0131z ekonomisinin en ilkel bilgilerini dokunulmaz dogmalar olarak ezberlemeye ve bunlardan bir anlam \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, Alman proleter partisi sahneye \u00e7\u0131k\u0131yordu. Bu partinin teori olarak nesi varsa, ekonomi politi\u011fin incelenmesinin sonucuydu, ve o sahneye \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 andan ba\u015flayarak, ba\u011f\u0131ms\u0131z Alman iktisat bilimi de do\u011fmu\u015f oldu. Bu Alman ekonomisi, esas\u0131nda, tarihin materyalist anlay\u0131\u015f\u0131na dayan\u0131r, ki bunun ba\u015fl\u0131ca \u00e7izgileri, yukarda belirtilen yap\u0131t\u0131n \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde k\u0131saca a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00f6ns\u00f6z, \u00f6z olarak, Das Volk’ta[333] yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r ve okur oraya ba\u015fvurabilir. Sadece iktisat i\u00e7in de\u011fil, b\u00fct\u00fcn tarih bilimleri i\u00e7in (ve do\u011fa bilimleri olmayan b\u00fct\u00fcn bilimler, tarih bilimleridir) devrim yaratan ke\u015fif \u015fu t\u00fcmceyle \u00f6zetlenebilir: “Maddi hayatin \u00fcretim tarz\u0131, genel olarak, toplumsal, siyasal ve entelekt\u00fcel hayat s\u00fcrecini ko\u015fulland\u0131r\u0131r.” Tarihte toplumun ve devletin b\u00fct\u00fcn ili\u015fkilerini, b\u00fct\u00fcn dini ve hukuki sistemleri, ortaya at\u0131lan b\u00fct\u00fcn teorik g\u00f6r\u00fc\u015fleri, ancak bunlara tekab\u00fcl eden \u00e7a\u011flardaki maddi hayat ko\u015fullar\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131rsa ve bu birinciler, maddi ko\u015fullardan t\u00fcmdengelim yoluyla \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131rsa, anlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. “\u0130nsanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirleyen \u015fey, bilin\u00e7leri de\u011fildir: tam tersine, onlar\u0131n bilincini belirleyen, toplumsal varl\u0131klar\u0131d\u0131r.” Bu fikir o kadar yal\u0131nd\u0131r ki, kafas\u0131 idealist \u00f6nyarg\u0131larla doldurulmam\u0131\u015f herhangi bir kimse i\u00e7in apa\u00e7\u0131k bir \u015feydir. Ama bu, sadece teori i\u00e7in de\u011fil, pratik i\u00e7in de, tamamen devrimci sonu\u00e7lar verir: “Geli\u015fmelerinin belirli bir a\u015famas\u0131nda, toplumun maddi \u00fcretici g\u00fc\u00e7leri, o zamana kadar i\u00e7inde hareket ettikleri mevcut \u00fcretim ili\u015fkilerine, ya da bunlar\u0131n hukuki ifadesinden ba\u015fka bir \u015fey olmayan m\u00fclkiyet ili\u015fkilerine ters d\u00fc\u015ferler. \u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fmesinin bi\u00e7imleri olan bu ili\u015fkiler, onlar\u0131n engelleri haline gelirler. O zaman bir toplumsal devrim \u00e7a\u011f\u0131 ba\u015flar. \u0130ktisadi temeldeki de\u011fi\u015fme, kocaman \u00fcstyap\u0131y\u0131, b\u00fcy\u00fck ya da az bir h\u0131zla (sayfa 615) alt\u00fcst eder. … Burjuva \u00fcretim ili\u015fkileri, toplumsal \u00fcretim s\u00fcrecinin en son uzla\u015fmaz kar\u015f\u0131tl\u0131ktaki bi\u00e7imidir \u2014 bireysel bir kar\u015f\u0131tl\u0131k anlam\u0131nda de\u011fil, bireylerin toplumsal varl\u0131k ko\u015fullar\u0131ndan do\u011fan bir kar\u015f\u0131tl\u0131k anlam\u0131nda; bununla birlikte, burjuva toplumunun ba\u011fr\u0131nda geli\u015fen \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler, ayn\u0131 zamanda, bu kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flayacak olan maddi ko\u015fullar\u0131 yarat\u0131rlar.”[1*] Demek ki, materyalist tezimizi izlemeye devam etti\u011fimiz ve onu bug\u00fcne uygulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z anda, muazzam bir devrimin, b\u00fct\u00fcn \u00e7a\u011flar\u0131n en b\u00fcy\u00fck devriminin perspektifleri g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcnde a\u00e7\u0131lmaktad\u0131r.
Ama, yak\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, insanlar\u0131n bilincinin onlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011fu ve bunun tersinin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131 \u015feklindeki g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte bu kadar yal\u0131n bir fikir, daha ilk sonu\u00e7lar\u0131yla, \u00fcst\u00fc en \u00f6rt\u00fcl\u00fc olan\u0131 dahil, her t\u00fcrl\u00fc idealizm ile do\u011frudan do\u011fruya cepheden \u00e7at\u0131\u015f\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f, tarihsel nitelik ta\u015f\u0131yan b\u00fct\u00fcn geleneksel ve al\u0131\u015f\u0131lagelmi\u015f kavramlar\u0131 reddeder. B\u00fct\u00fcn o geleneksel siyasal muhakeme tarz\u0131 y\u0131k\u0131l\u0131r; burjuva ulus\u00e7ulu\u011funun savunucular\u0131, b\u00f6yle onur k\u0131r\u0131\u00e7\u0131 bir d\u00fcnya anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6fke ile dikilirler. Onun i\u00e7in yeni g\u00f6r\u00fc\u015f tarz\u0131, sadece burjuvazinin temsilcilerinin de\u011fil, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, e\u015fitlik, karde\u015flik sihirli form\u00fcl\u00fc ile d\u00fcnyay\u0131 ayakland\u0131rmak isteyeri Frans\u0131z sosyalistlerinin kitlesi \u00fczerinde de \u015fok tesiri yap\u0131yor. Ama as\u0131l k\u00fcplere binen Almanya’n\u0131n kaba demokrat yaygarac\u0131lar\u0131 oldu. Ama gene de bunlar, \u00e7al\u0131nt\u0131 yoluyla, yeni fikirleri, az raslan\u0131r bir anlay\u0131\u015f yeneksizli\u011fi ile istismar etmeye kalk\u0131\u015ft\u0131lar.
Tek bir tarihsel \u00f6rnek \u00fczerinde olsa bile, materyalist anlay\u0131\u015f\u0131n geli\u015ftirilmesi, y\u0131llar s\u00fcren dingin bir bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 gerektirirdi, \u00e7\u00fcnk\u00fc besbelli ki, burada, basit t\u00fcmcelerle bir sonu\u00e7 almak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir ve b\u00f6yle bir sorunu \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flayabilmek i\u00e7in, ele\u015ftirici bir tarzda ay\u0131klanm\u0131\u015f ve tam bir ustal\u0131kla kavranm\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck bir tarihsel malzeme kitlesi gereklidir. \u015eubat devrimi, partimizi, politika sahnesine \u00e7\u0131kard\u0131 ve b\u00f6ylelikle onun salt bilimsel ama\u00e7larla eylemi olanaks\u0131z hale geldi. Bununla birlikte, temel anlay\u0131\u015f\u0131, partinin b\u00fct\u00fcn yay\u0131nlar\u0131 i\u00e7inde bir k\u0131lavuz olarak aray\u0131p bulmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. B\u00fct\u00fcn bu yay\u0131nlar\u0131n i\u00e7inde, her \u00f6zel durumda, eylemin, (sayfa 616) daima, do\u011frudan do\u011fruya maddi d\u00fcrt\u00fclerden nas\u0131l do\u011fdu\u011fu, eyleme e\u015flik eden s\u00f6zlerden de\u011fil de, tersine, t\u0131pk\u0131 siyasal eylem ve onun sonu\u00e7lar\u0131 gibi, siyasal ve hukuki s\u00f6zlerin maddi d\u00fcrt\u00fclerden nas\u0131l \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir.
1848-49 devriminin yenilgiye u\u011framas\u0131ndan sonra, Almanya’daki hareketi d\u0131\u015fardan etkilemek gittik\u00e7e olanaks\u0131zla\u015f\u0131nca, partimiz, muhaceretin o hileli davalar\u0131n\u0131, m\u00fcmk\u00fcn olan biricik eylem alan\u0131na, kaba demokrasiye b\u0131rakt\u0131. Muhaceretin temsilcileri, bir g\u00fcn sa\u00e7sa\u00e7a ba\u015fba\u015fa gelerek, ertesi g\u00fcn \u00f6p\u00fc\u015f\u00fcp kokla\u015farak, daha ertesi g\u00fcn de b\u00fct\u00fcn kirli \u00e7ama\u015f\u0131rlar\u0131n\u0131 d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnde y\u0131kamaya kalkarak mutluluk i\u00e7inde didi\u015firlerken, Amerika’da bir u\u00e7tan bir u\u00e7a dilendikten sonra hemen ard\u0131ndan elde edilen birka\u00e7 kuru\u015fun \u00fcle\u015filmesinde yeni skandallar yarat\u0131rlarken, partimiz, bilimsel \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7in biraz zaman bulabildi. Ve partimizin i\u015flenmesi b\u00fcy\u00fck emekler gerektirecek olan bir teorik temele, yeni bir bilimsel anlay\u0131\u015fa sahip olmak gibi bir \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc vard\u0131; muhaceretin “b\u00fcy\u00fck adamlar\u0131” kadar a\u015fa\u011f\u0131lara d\u00fc\u015fmemek i\u00e7in bu kadar\u0131 yeterdi.
S\u00f6zkonusu bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ilk \u00fcr\u00fcn\u00fc, bu kitapt\u0131r.<\/p>\n
II<\/p>\n
B\u00f6yle bir yap\u0131tta, iktisad\u0131n birbirinden tecrit edilmi\u015f b\u00f6l\u00fcmlerinin ele\u015ftirisi, tart\u0131\u015fma konusu olan \u015fu ya da bu iktisadi sorunun ayr\u0131 olarak incelenmesi s\u00f6zkonusu olamaz. Yap\u0131t, tersine, iktisat biliminin b\u00fct\u00fcn \u00e7apra\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla sistematik sentezine varmay\u0131, burjuva \u00fcretimin ve de\u011fi\u015fimin yasalar\u0131n\u0131n tutarl\u0131 bir incelemesini ama\u00e7 edinmektedir. Burjuva iktisat\u00e7\u0131lar\u0131, bu yasalar\u0131n yorumcusu ve savunucusundan ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131klar\u0131na g\u00f6re, bu inceleme, ayn\u0131 zamanda, b\u00fct\u00fcn iktisat yaz\u0131n\u0131n\u0131n da bir ele\u015ftirisidir.
Hegel’in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden beri, bir bilimi kendi i\u00e7 ba\u011flant\u0131lar\u0131 i\u00e7inde inceleyip geli\u015ftirmeye giri\u015filmedi. Resmi hegelci okul, ustan\u0131n diyalekti\u011finin ancak en basit y\u00f6ntemlerinin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 benimsemi\u015fti ve bunu da \u00e7ok defa g\u00fcl\u00fcn\u00e7 bir beceriksizlikle uyguluyordu. Hegel’den bu okula kalan b\u00fct\u00fcn miras, her konunun yapay olarak in\u015fa edilmesine yarayan basit bir rutinden, olumlu fikir ve bilgilerin yoklu\u011funu gidermekten, yani yer doldurmaktan, s\u00f6zc\u00fck ve \u00fcslup oyunlar\u0131ndan ibaretti. (sayfa 617) B\u00f6ylece \u00f6yle bir noktaya var\u0131ld\u0131 ki, Bonn’lu bir profes\u00f6r\u00fcn dedi\u011fi gibi, bu hegelciler, hi\u00e7 bir \u015feyi anlamad\u0131klar\u0131 halde, her \u015fey \u00fczerinde yazabiliyorlard\u0131. Ve ger\u00e7ekten de \u00f6yleydi. Bununla birlikte, bu baylar, kendi kendilerini be\u011fenmi\u015fliklerine kar\u015f\u0131n, gene de zay\u0131fl\u0131klar\u0131n\u0131n \u00f6ylesine bilincindeydiler ki, b\u00fcy\u00fck g\u00f6revlerden m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar uzak duruyorlard\u0131; eski bilgi\u00e7lik bilimi, m\u00fcspet bilgisinin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc sayesinde, kendi alan\u0131nda h\u00fck\u00fcmrand\u0131; ve nihayet Feuerbach, kurgul d\u00fc\u015f\u00fcncenin de\u011fersizli\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 zaman, a\u015f\u0131r\u0131 Hegel hayranl\u0131\u011f\u0131 yava\u015f yava\u015f yok oldu, ve san\u0131ld\u0131 ki, sabit kategorileriyle eski metafizi\u011fin bilimde egemenli\u011fi yeniden ba\u015flayacakt\u0131r.
Bu durumun elbette bir nedeni vard\u0131. Salt lafazanl\u0131klar i\u00e7inde kaybolan hegelci Diadokoslar\u0131n[334] d\u00fczenini do\u011fal olarak, bilimin m\u00fcspet (pozitif) yan\u0131n\u0131n bi\u00e7imsel yan\u0131na \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem izledi. Ama ayn\u0131 zamanda, Almanya, ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir enerjiyle, 1848’den bu yana meydana gelen g\u00fc\u00e7l\u00fc burjuva geli\u015fmesine uygun olarak do\u011fa bilimlerine sar\u0131ld\u0131; ve kurgul e\u011filimin hi\u00e7 bir zaman etkili olmad\u0131\u011f\u0131 bu bilimler moda olunca, Wolff’un en a\u015f\u0131r\u0131 yavanl\u0131klar\u0131 dahil, eski metafizik d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131 da yeniden yayg\u0131nla\u015ft\u0131. Hegel art\u0131k yoktu, do\u011fa bilimlerinin yeni materyalizmi geli\u015fti, ki teori bak\u0131m\u0131ndan bu, 18. y\u00fczy\u0131l do\u011fa bilimleri materyalizminden hemen hemen hi\u00e7 farkl\u0131 de\u011fidir ve.,birincinin ikinciye \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, sadece \u00f6zellikle kimya ve fizyoloji alanlar\u0131nda \u00e7o\u011funlukla daha zengin bilimsel malzemeye sahip olmas\u0131ndand\u0131r. Burada B\u00fcchner ve Vogt’ta ve hatta ba\u011fnaz foyerbah\u00e7\u0131 ge\u00e7inen ve en basit kategorilerde en e\u011flendirici bir bi\u00e7imde kendi kendini mat eden Moleschott’ta bile, en a\u015f\u0131r\u0131 yavanl\u0131\u011fa kadar yinelenen Kant-\u00f6ncesi d\u00f6nemin darkafal\u0131 burjuva d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f tarz\u0131n\u0131 bulmaktay\u0131z. Burjuva sa\u011fduyusunun sakat beygiri, varl\u0131\u011f\u0131 olaydan, nedeni sonu\u00e7tan ay\u0131ran \u00e7ukur \u00f6n\u00fcnde elbette ki, ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 bilemeyerek durur kal\u0131r; ama insan, soyut d\u00fc\u015f\u00fcncenin engebelerle dolu alan\u0131nda d\u00f6rtnala at s\u00fcr\u00fcp avlanmaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman, k\u00f6t\u00fc bir beygire binmemeye dikkat etmelidir.
Demek ki, burada, bu haliyle ekonomi politikle bir ili\u015fi\u011fi olmayan ba\u015fka bir sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Bilimi nas\u0131l ele alaca\u011f\u0131z? Bir yanda, Hegel’in b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 yerde (sayfa 618) duran tamamen soyut “kurgul” bi\u00e7imde hegelci diyaklektik vard\u0131; \u00f6te yanda, burjuva iktisat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n, ba\u011flant\u0131s\u0131 ve fikir silsilesi olmayan o koca kitaplar\u0131n\u0131 yazarken dayanm\u0131\u015f olduklar\u0131 yeniden moda olmu\u015f Wolff tarz\u0131, \u00f6z\u00fcnde metafizik y\u00f6ntem vard\u0131. Bu ikincisi, Kant taraf\u0131ndan ve \u00f6zellikle Hegel taraf\u0131ndan teorik bak\u0131mdan \u00f6ylesine y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ki, pratikte, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi, ancak tembellikten ve bir ba\u015fka yal\u0131n y\u00f6ntemin yoklu\u011fundan \u00f6t\u00fcr\u00fc olabilirdi. \u00d6te yandan, Hegel y\u00f6ntemi, mevcut \u015fekliyle, kesin olarak kullan\u0131lamazd\u0131. Bu y\u00f6ntem, \u00f6z\u00fcnde, idealistti ve burada s\u00f6zkonusu olan, b\u00fct\u00fcn daha \u00f6nceki d\u00fcnyay\u0131 anlay\u0131\u015f tarzlar\u0131ndan daha materyalist olan bir anlay\u0131\u015f tarz\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesiydi. Hegel y\u00f6ntemi mutlak fikirden hareket ediyordu. Burada ise, en inat\u00e7\u0131 ger\u00e7eklerden hareket etmek zorunlulu\u011fu vard\u0131. Kendi itirafiyla “hi\u00e7ten gelen ve hi\u00e7le hi\u00e7e giden”[335] bir y\u00f6ntem, bu bi\u00e7imiyle hi\u00e7 bir i\u015fe yaramazd\u0131. Bununla birlikte, bu y\u00f6ntem, hi\u00e7 de\u011filse dayan\u0131labilecek olan elde mevcut b\u00fct\u00fcn mant\u0131\u011f\u0131 malzemenin biricik par\u00e7as\u0131yd\u0131. Onu ele\u015ftirmemi\u015flerdi, b\u00f6yle bir i\u015fin \u00fcstesinden gelememi\u015flerdi. B\u00fcy\u00fck diyalektik\u00e7inin has\u0131mlar\u0131ndan hi\u00e7 biri, onun heybetli yap\u0131s\u0131nda bir yar\u0131k meydana getirememi\u015fti; ve bu y\u00f6ntem, hegelci okul ondan yararlanmas\u0131n\u0131 bilemedi\u011fi i\u00e7in yokolup gitmi\u015fti. Demek ki, yap\u0131lacak \u015fey, her \u015feyden \u00f6nce, Hegel’in y\u00f6ntemini kesin bir ele\u015ftiriye t\u00e2bi tutmakt\u0131.
Hegel’in d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn \u00f6teki filozoflar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131ndan ay\u0131rdeden \u015fey, bu d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturan o muazzam tarihsel anlamd\u0131. Bi\u00e7imi ne kadar soyut ve ne kadar idealist\u00e7e olursa olsun, d\u00fc\u015f\u00fcncesinin geli\u015ftirilmesi, gene de her zaman d\u00fcnya tarihinin geli\u015fmesine parallel d\u00fc\u015f\u00fcyordu, ve bu d\u00fcnya tarihi, sorunun \u00f6z\u00fcn\u00fc tam olarak ifade etmek gerekirse, onun d\u00fc\u015f\u00fcncesinin n\u00fchenk ta\u015f\u0131 olmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylelikle tam ve do\u011fru ili\u015fki, tersine, ba\u015fa\u015fa\u011f\u0131 d\u00f6nd\u00fcr\u00fcl\u00fcyorsa da, bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin ger\u00e7ek i\u00e7eri\u011fi, gene de felsefenin b\u00fct\u00fcn alanlar\u0131na n\u00fcfuz edebiliyordu, ve \u00fcstelik Hegel’i kendi tilmizlerinden ay\u0131rdeden bir \u015fey de, onun, b\u00fct\u00fcn \u00e7a\u011flar\u0131n en bilgin kafalar\u0131ndan birini ta\u015f\u0131mas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, berikilerin bilgisizlikleriyle g\u00f6ze \u00e7arpmalar\u0131yd\u0131. Tarihte bir i\u00e7 geli\u015fme, zincirleme bir i\u00e7 ba\u011flant\u0131 oldu\u011funu tan\u0131tlamay\u0131 deneyen ilk adam Hegel’dir, ve onun tarih felsefesindeki bir\u00e7ok \u015fey, bug\u00fcn bize ne (sayfa 619) kadar tuhaf gelirse gelsin, onu izleyenleri, hatta, ondan sonra tarih \u00fczerine genel muhakemeler y\u00fcr\u00fctmeye kalk\u0131\u015fanlar\u0131 kendisiyle k\u0131yaslad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, temel anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n y\u00fcce niteli\u011fi bug\u00fcn de hayranl\u0131\u011fa lay\u0131kt\u0131r. Ph\u00e9nom\u00e9nologie’sinde, Estetik’inde, Felsefe Tarihi’nde, her yere tarihin bu y\u00fcce anlay\u0131\u015f\u0131 girer, ve her yerde konu, tarihi tarzda, soyut olarak ba\u015fa\u015fa\u011f\u0131 edilmi\u015f olsa da, tarih ile belirli ili\u015fkisi i\u00e7inde incelenir.
B\u00fcy\u00fck yank\u0131lar\u0131 olan bu tarih anlay\u0131\u015f\u0131, yeni materyalist g\u00f6r\u00fc\u015f tarz\u0131n\u0131n do\u011frudan do\u011fruya teorik \u00f6nko\u015fulu oldu. Ve b\u00f6ylelikle mant\u0131k y\u00f6ntemi i\u00e7inde bir hareket noktas\u0131 olu\u015fturdu. E\u011fer bu kaybolmu\u015f diyalektik “mutlak fikir” a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00f6yle sonu\u00e7lara varabilmi\u015fse, ve e\u011fer kendisinden \u00f6nce gelen b\u00fct\u00fcn mant\u0131\u011f\u0131n ve b\u00fct\u00fcn metafizi\u011fin zahmetsizce hakk\u0131ndan gelebilmi\u015fse, bunun, herhalde sofizmde, k\u0131l\u0131 k\u0131rk yarmadan \u00f6te bir \u015fey olmas\u0131 gerekirdi. Ama, \u00f6n\u00fcnde b\u00fct\u00fcn resmi felsefenin gerilemi\u015f oldu\u011fu ve \u015fu anda da geriledi\u011fi bu y\u00f6ntemin ele\u015ftirisi az i\u015f de\u011fildi.
Hegel’in mant\u0131\u011f\u0131ndan onun bu alandaki ger\u00e7ek bulu\u015flar\u0131n\u0131 i\u00e7inde saklayan \u00e7ekirde\u011fi \u00e7\u0131karma ve idealist \u00f6rt\u00fclerinden ar\u0131nd\u0131rarak, diyalektik y\u00f6ntemi, d\u00fc\u015f\u00fcnce geli\u015fmesinin biricik do\u011fru \u015fekli olabilece\u011fi saf bi\u00e7iminde ortaya \u00e7\u0131karmak i\u015fini ba\u015farabilecek tek adam, Marx idi. Marx’\u0131n ekonomi politi\u011fin ele\u015ftirisinde temel g\u00f6revini yerine getiren y\u00f6ntemi geli\u015ftirmesini, biz, \u00f6nem bak\u0131m\u0131ndan, esas materyalist d\u00fcnya anlay\u0131\u015f\u0131ndan hi\u00e7 de daha az \u00f6nemli olmayan bir sonu\u00e7 saymaktay\u0131z.
Ama y\u00f6ntem elde edilince, ekonominin ele\u015ftirisine, iki tarzda yakla\u015fmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: tarihsel bak\u0131mdan ya da mant\u0131k bak\u0131m\u0131ndan. Tarihte oldu\u011fu gibi, tarihin yaz\u0131na yans\u0131mas\u0131nda da, geli\u015fme, genellikle daha basit ili\u015fkilerden daha karma\u015f\u0131k ili\u015fkilere do\u011fru ilerleme kaydeder; ekonomi politi\u011fin yaz\u0131l\u0131 tarihteki seyri, ele\u015ftiriye yol g\u00f6sterebilecek olan do\u011fal bir y\u00f6n g\u00f6sterici olabilirdi ve b\u00fct\u00fcn\u00fcyle iktisadi kategoriler, mant\u0131\u011f\u0131 geli\u015fmedeki s\u0131rayla ortaya \u00e7\u0131kabilirlerdi. Bu bi\u00e7im, g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde, daha a\u00e7\u0131k olma \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne sahiptir, \u00e7\u00fcnk\u00fc izlenmekte olan \u015fey, ger\u00e7ek geli\u015fme de\u011fil midir? Ama bu bi\u00e7imin ger\u00e7ekte biricik \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, yap\u0131t\u0131n herkes taraf\u0131ndan daha kolayca anla\u015f\u0131l\u0131r olabilmesiydi. Tarih \u00e7ok kere s\u0131\u00e7ramalarla ve zikzaklarla ilerleme kaydeder ve onu her yerde izlemek (sayfa 620)
Bu y\u00f6ntemle hareket noktam\u0131z, ilk ili\u015fkidir ve bizim i\u00e7in tarihsel bak\u0131mdan pratik olarak mevcut olan en basit ili\u015fkidir, yani burada, \u00f6n\u00fcm\u00fcze \u00e7\u0131kan ilk iktisadi ili\u015fkiden hareket etmekteyiz. Bu ili\u015fkiyi tahlil ediyoruz. Bunun bir ili\u015fki olmas\u0131ndan \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 \u015fudur ki, bu ili\u015fkinin biri \u00f6tekiyle ba\u011f\u0131nt\u0131s\u0131 olan iki y\u00f6n\u00fc vard\u0131r. Bu her iki y\u00f6n de, kendi i\u00e7inde incelenir; bundan, ikisinin birbirine kar\u015f\u0131 davran\u0131\u015f tarz\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkileri \u00e7\u0131kar. Bundan \u00e7\u00f6z\u00fcm bekleyen \u00e7eli\u015fkiler do\u011facakt\u0131r. Ama, burada, sadece kafam\u0131z\u0131n i\u00e7inden geren soyut bir akli s\u00fcreci incelemedi\u011fimiz i\u00e7in, tersine, s\u00f6zkonusu olan herhangi bir anda ge\u00e7en ya da h\u00e2l\u00e2 ger\u00e7ekten yer almakta olan bir s\u00fcreci inceledi\u011fimiz i\u00e7in, bu \u00e7eli\u015fkiler de, pratikte geli\u015fmi\u015f olacaklar ve besbelli ki, \u00e7\u00f6z\u00fcmlerini de pratikte bulacaklard\u0131r. Biz, bu cins \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011fl\u0131 kalaca\u011f\u0131z ve g\u00f6rece\u011fiz ki, bu \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc sa\u011flayan \u015fey, iki kar\u015f\u0131t yan\u0131n, bundan b\u00f6yle, geli\u015ftirmemiz gerekecek olan yeni bir ili\u015fkinin \u015fekillenmesi olmu\u015ftur. vb..
Ekonomi politik, meta ile, [yani] \u00fcr\u00fcnlerin ya bireyler taraf\u0131ndan ya da ilkel topluluklar taraf\u0131ndan birbiriyle de\u011fi\u015fildikleri anda ba\u015flar. De\u011fi\u015fime giren \u00fcr\u00fcn, meta olur. Ama ancak, o \u015feye, \u00fcr\u00fcne, iki \u015fahis ya da iki topluluk aras\u0131ndaki bir ili\u015fki, burada art\u0131k tek bir \u015fah\u0131sta birle\u015fmeyen \u00fcretici ile (sayfa 621) t\u00fcketici aras\u0131ndaki ili\u015fki eklendi\u011fi i\u00e7indir ki, o \u015fey, bir metadir. \u0130\u015fte burada, daha ba\u015flang\u0131\u00e7ta, \u00f6zel nitelikte bir olay ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z ki, bu, ekonomide bir boydan bir boya her yerde bulunmaktad\u0131r ve burjuva iktisat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n kafalar\u0131nda b\u00fcy\u00fck kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n nedeni olmu\u015ftur: iktisat, nesneyi incelemez, insanlar aras\u0131ndaki ili\u015fkileri ve son tahlilde, s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki ili\u015fkileri inceler; oysa bu ili\u015fkiler, her zaman, nesneye ba\u011fl\u0131d\u0131rlar ve nesne gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcrler. Baz\u0131 tek tek hallerde, bulan\u0131k bir \u015fekilde olmakla birlikte, \u015fu ya da bu iktisat\u00e7\u0131 taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fclebilen bu zincirleme ba\u011flant\u0131y\u0131, ekonominin t\u00fcm\u00fc i\u00e7in ilk ke\u015ffeden ve b\u00f6ylelikle, \u015fimdi art\u0131k bizzat burjuva iktisat\u00e7\u0131lar\u0131n bile anlayabilece\u011fi \u015fekilde en \u00e7etin sorunlar\u0131 basitle\u015ftiren ve a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturan Marx’t\u0131r.
E\u011fer biz, \u015fimdi metaya iki ayr\u0131 y\u00f6n\u00fcnden bakarsak ve \u00f6zelikle metaya, ilkel iki toplulu\u011fun do\u011fal de\u011fi\u015fim ticareti i\u00e7inde ilkten g\u00fc\u00e7l\u00fckle geli\u015fti\u011fi \u015fekliyle de\u011fil de, tam geli\u015fmi\u015f \u015fekliyle bakarsak, meta, kar\u015f\u0131m\u0131za, kullan\u0131m-de\u011feri ve de\u011fi\u015fim-de\u011feri olarak iki g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7\u0131kar, ve bu an iktisadi tart\u0131\u015fmalar alan\u0131na girmi\u015f oluruz. Alman diyalektik y\u00f6nteminin \u015fu andaki geli\u015fme a\u015famas\u0131nda, yavan ve y\u00fczeysel eski metafizik y\u00f6nteme \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, hi\u00e7 de\u011filse orta\u00e7a\u011f\u0131n ta\u015f\u0131t ara\u00e7lar\u0131na k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131 zaman demiryolununki kadar \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bir \u00f6rne\u011fini g\u00f6rmek isteyen kimse, Adam Smith’i ya da otorite say\u0131lar\u0131 herhangi bir resmi iktisat\u00e7\u0131y\u0131 okusun ve bu baylar\u0131n de\u011fi\u015fim-de\u011feri ile kullan\u0131m-de\u011ferini nas\u0131l i\u015fkencelere tabi tuttu\u011funu, bunlar\u0131n, bu ikisini birbirinden belirli \u00f6zellikleriyle ay\u0131rdetmede nas\u0131l b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rs\u00fcn; ve sonra da bunu, Marx’\u0131n yal\u0131n ve a\u00e7\u0131k tahliliyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rs\u0131n.
De\u011fi\u015fim-de\u011feri ile kullan\u0131m-de\u011feri geli\u015ftirildi mi, meta, de\u011fi\u015fim s\u00fcreci i\u00e7inde g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc \u015fekilde, bu ikisinin birli\u011fi olarak ifade edilmi\u015f olur. Bundan ne gibi \u00e7eli\u015fkilerin do\u011fdu\u011funu anlamak i\u00e7in 20-21. sayfalar okunsun.[2*] Biz ancak belirtelim ki, bu \u00e7eli\u015fkiler, sadece teorik, soyut bir \u00f6nem ta\u015f\u0131mazlar, do\u011frudan do\u011fruya de\u011fi\u015fim ili\u015fkisinin, basit de\u011fi\u015fim ticaretinin niteli\u011finden gelme g\u00fc\u00e7l\u00fckleri, de\u011fi\u015fimin bu kaba-saba ilk bi\u00e7iminin zorunlu olarak vard\u0131\u011f\u0131 olanaks\u0131zl\u0131klar\u0131 (sayfa 622) yans\u0131t\u0131rlar. Bu olanaks\u0131zl\u0131klar, b\u00fct\u00fcn \u00f6teki metalar\u0131n de\u011fi\u015fim-de\u011ferlerini ifade etme vasf\u0131n\u0131n \u00f6zel bir metaya \u2014paraya\u2014 devredilmesiyle \u00e7\u00f6z\u00fcmlenir. Bu durumda para ya da basit dola\u015f\u0131m, ikinci b\u00f6l\u00fcmde incelenmektedir, \u015fu bak\u0131mlardan: 1. de\u011ferlerin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc olarak para, ki bu, para olarak \u00f6l\u00e7\u00fclen de\u011ferin \u2014fiyat\u0131n\u2014 daha tam ve do\u011fru olarak belirlenmesini sa\u011flar; 2. dola\u015f\u0131m arac\u0131 olarak para, ve 3. her iki belirlenmenin de birimi olarak, b\u00fct\u00fcn burjuva maddi servetini temsil eden ger\u00e7ek para. Birinci fasik\u00fcl\u00fcn inceleme konusu burada sona ermektedir ve paran\u0131n sermayeye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc, ikinci fasik\u00fcle b\u0131rak\u0131lmaktad\u0131r.
G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, bu y\u00f6ntemle, mant\u0131\u011f\u0131 geli\u015ftirme, salt soyutlama alan\u0131nda kalmak zorunda de\u011fildir. Tam tersine, burada, tarihsel \u00f6meklerle, ger\u00e7ekle s\u00fcrekli temas gereklidir. Bunun i\u00e7indir ki, yap\u0131tta kan\u0131t olarak g\u00f6sterilen \u00f6rnekler bol ve \u00e7e\u015fitlidir, bunlar toplumsal geli\u015fmenin de\u011fi\u015fik a\u015famalar\u0131ndaki ger\u00e7ek tarihsel seyre at\u0131flar \u015feklinde olsun, ya da iktisadi ili\u015fkiler belirlenmelerinin, daha ba\u015f\u0131ndan izledi\u011fimiz a\u00e7\u0131k ve se\u00e7ik tahlilinin yer ald\u0131\u011f\u0131 iktisat yaz\u0131n\u0131na at\u0131flar \u015feklinde olsun, az veya \u00e7ok darg\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc ya da kar\u0131\u015f\u0131k de\u011fi\u015fik kavray\u0131\u015f tarzlar\u0131n\u0131n ele\u015ftirisi, bundan sonra, esas olarak, daha mant\u0131ki geli\u015ftirmenin i\u00e7inde yap\u0131lmaktad\u0131r ve bu bak\u0131mdan bu konu k\u0131sa tutulabilir.
Bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yaz\u0131m\u0131zda, yap\u0131t\u0131n iktisadi i\u00e7eri\u011fini inceleyece\u011fiz.[328] (sayfa 623)<\/p>\n
FR\u0130EDR\u0130CH ENGELS<\/p>\n
Engels taraf\u0131ndan, 3-15 A\u011fustos 1859’da yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Das Volk, n\u00b0 14 ve 16, 6 ve 20 A\u011fustos 1859’da yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r<\/p>\n
Dipnotlar<\/strong> [328] Bu makale, Marx’\u0131n, Ekonomi Politi\u011fin Ele\u015ftirisine Katk\u0131 adl\u0131 yap\u0131t\u0131n\u0131n ele\u015ftirisidir. Engels bu yap\u0131t\u0131, proletaryan\u0131n partisinin \u00f6nde gelen bir bilimsel ba\u015far\u0131s\u0131 ve proletaryan\u0131n bilimsel d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn i\u015flenmesinde \u00f6nemli bir a\u015fama olarak betimlemektedir. Bu ele\u015ftiri makalesi tamamlanamam\u0131\u015ft\u0131r. Yaln\u0131zca ilk iki k\u0131sm\u0131 yay\u0131nland\u0131, Engels’in kitab\u0131n iktisadi i\u00e7eri\u011fini ele almay\u0131 arzulad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc k\u0131s\u0131m, bu makaleleri yay\u0131nlayan gazetenin yay\u0131n\u0131na son vermesi y\u00fcz\u00fcnden bas\u0131lamad\u0131. Bu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc k\u0131sm\u0131n elyazmalar\u0131 bulunamam\u0131\u015ft\u0131r. B\u0130R\u0130NC\u0130 KISIM, BERL\u0130N, FRANZ DUNCKER, 1859 I B\u00fct\u00fcn bilim alanlar\u0131nda, Almanlar, uzun zamandan beri, \u00f6teki uygar uluslarla boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015febildiklerini ve bir\u00e7ok alanlarda da onlardan daha \u00fcst\u00fcn olduklar\u0131n\u0131 tan\u0131tlam\u0131\u015flard\u0131r. Sadece bir bilimin doru\u011funda herhangi bir Alman ad\u0131na raslanm\u0131yordu: ekonomi politik. Bunun nedeni basittir. Ekonomi politik, \u00e7a\u011fda\u015f burjuva toplumun teorik tahlilidir ve bu bak\u0131mdan geli\u015fmi\u015f burjuva ko\u015fullar\u0131n\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[33],"tags":[],"class_list":{"0":"post-283","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-karl-marx-friedrich-engels-arsivi"},"yoast_head":"\n
[1*] Bkz: bu cildin 609-610. sayfalar\u0131. -Ed.
[2*] Bkz: Karl Marx, Ekonomi Politi\u011fin Ele\u015ftirisine Katk\u0131, Sol Yay\u0131nlar\u0131, Ankara 1976, s. 62-66. -Ed. <\/p>\n
[329] Reformasyon \u2014 16. y\u00fczy\u0131lda bir\u00e7ok Avrupa \u00fclkesinin de kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 katoliklere kar\u015f\u0131 giri\u015filen y\u0131\u011f\u0131nsal toplumsal hareket. Bu hareketlerin \u00e7o\u011funa yo\u011fun bir s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131 da e\u015flik etmi\u015ftir. Almanya’daki 1524-25 K\u00f6yl\u00fc Sava\u015flar\u0131, Reformasyon’un ideolojik etkisi alt\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. – 613.
[330] Otuz Y\u0131l Sava\u015flar\u0131 (1618-48) \u2014 Protestanlar ile katolikler aras\u0131ndaki \u00e7eki\u015fmenin neden oldu\u011fu genel bir Avrupa sava\u015f\u0131. Sava\u015f esas olarak Almanya’da yer ald\u0131 ve bunun sonucu olarak da taraflar\u0131n askeri ya\u011fmas\u0131na ve yal\u0131lmas\u0131 emellerine maruz kald\u0131. – 613.
[331] 1477-1555 aras\u0131nda Hollanda Kutsal Roma \u0130mparatorlu\u011funun bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. \u0130mparatorlu\u011fun par\u00e7alanmas\u0131ndan sonra Hollanda, \u0130spanya’ya ilhak oldu. 16. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru ba\u015flayan burjuva devrimiyle Hollanda, kendisini \u0130spanya’dan kurtard\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131z bir burjuva cumhuriyeti oldu. – 613.
[332] Kameralistik \u2014 Avrupa’n\u0131n bir\u00e7ok \u00fclkesinde, orta\u00e7a\u011f \u00fcniversitelerinde ve sonradan burjuva \u00fcniversitelerinde de \u00f6\u011fretilen idare, maliye, iktisat ve baz\u0131 ba\u015fka bilimleri kapsayan bir ders. – 615.
[333] Das Volk \u2014 Marx’\u0131n da katk\u0131lar\u0131yla 7 May\u0131s-20 A\u011fustos 1859 tarihleri aras\u0131nda Londra’da Almanca olarak \u00e7\u0131kan bir haftal\u0131k gazete. – 615.
[334] 1830’larda ve 1840’larda Alman \u00fcniversitelerinde bir\u00e7ok k\u00fcrs\u00fcy\u00fc ellerinde bulunduran ve felsefede daha radikal olan ak\u0131mlara sald\u0131rmak i\u00e7in bu durumlar\u0131ndan yararlanan sa\u011f-kanat hegelcilere yap\u0131lan alayc\u0131 bir an\u0131\u015ft\u0131rma. Diadokos i\u00e7in bkz: 4 nolu not. – 618.
Diadokos’lar \u2014 B\u00fcy\u00fck \u0130skender’in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra iktidar i\u00e7in birbirleriyle amans\u0131z bir sava\u015fa tutu\u015fan generalleri. Bu sava\u015f\u0131m s\u0131ras\u0131nda (M\u00d6 4. Y\u00fczy\u0131l\u0131n sonundan 3. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131na dek s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr), \u0130skender’in \u0130mparatorlu\u011funun oturmam\u0131\u015f askeri ve idari birli\u011fi birka\u00e7 devlete b\u00f6l\u00fcnd\u00fc.
[335] Bkz: G. W. F. Hegel, Mant\u0131k Bilimi, K\u0131s\u0131m I, Kesim 2. – 619<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"