![](\"images\/stories\/antiduhring.jpg\")
KONU VE Y\u00d6NTEMEkonomi politik, en geni\u015f anlamda, insan toplumunda maddesel ya\u015fama ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00fcretim ve de\u011fi\u015fimini y\u00f6neten yasalar\u0131n bilimidir. \u00dcretim ile de\u011fi\u015fim iki farkl\u0131 i\u015flevdirler. \u00dcretim, de\u011fi\u015fimsiz olabilir; ama de\u011fi\u015fim, \u2014tan\u0131m gere\u011fi \u00fcr\u00fcnlerin de\u011fi\u015fiminden ba\u015fka bir \u015fey olmamas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc\u2014, \u00fcretimsiz olamaz. Bu iki toplumsal i\u015flevden her biri, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kendine \u00f6zg\u00fc d\u0131\u015f etkilerin etkisi alt\u0131nda ve dolay\u0131s\u0131yla b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kendi \u00f6z ve \u00f6zg\u00fcl yasalar\u0131na sahip bulunur. Ama \u00f6te yandan, bu i\u015flevler birbirlerini her an ko\u015fulland\u0131r\u0131r ve birbirleri \u00fczerinde \u00f6ylesine bir etkide bulunurlar ki bunlar, ekonomik e\u011frinin apsis ve ordinat\u0131 olarak adland\u0131r\u0131labilirler.
\u0130nsanlar\u0131n \u00fcretim ve de\u011fi\u015fim ko\u015fullar\u0131 \u00fclkeden \u00fclkeye ve her \u00fclkede de ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa de\u011fi\u015fir. \u00d6yleyse ekonomi politik de b\u00fct\u00fcn \u00fclkeler ve b\u00fct\u00fcn tarihsel d\u00f6nemler i\u00e7in ayn\u0131 (sayfa: 227) olamaz. Yaban\u0131l\u0131n ok ve yay\u0131ndan, \u00e7akmakta\u015f\u0131 b\u0131\u00e7a\u011f\u0131yla ancak ayr\u0131ks\u0131n olarak i\u015fe kar\u0131\u015fan de\u011fi\u015fim ili\u015fkilerinden bin beygirlik buhar makinesine, mekanik dokuma tezgah\u0131na, demiryollar\u0131 ve \u0130ngiltere Bankas\u0131na de\u011fin, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir uzakl\u0131k var. Ate\u015f Toprakl\u0131lar (Fu\u00e9gien’ler – Macellan tak\u0131madal\u0131lar), y\u0131\u011f\u0131nsal \u00fcretim ve d\u00fcnya ticaretine de\u011fin varamad\u0131klar\u0131 gibi, hat\u0131r bonolar\u0131na ve bir borsa \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcs\u00fcne de varamad\u0131lar. Ate\u015f Topra\u011f\u0131n\u0131n ekonomi politi\u011fi ile bug\u00fcnk\u00fc \u0130ngiltere’nin ekonomi politi\u011fini ayn\u0131 yasalara indirgemek isteyen biri, ortaya en baya\u011f\u0131 beylik d\u00fc\u015f\u00fcncelerden ba\u015fka bir \u015fey koyamaz. \u00d6yleyse ekonomi politik, \u00f6zsel olarak tarihsel bir bilimdir. Tarihsel, yani durmadan de\u011fi\u015fen bir konu ile u\u011fra\u015f\u0131r; \u00f6nce \u00fcretim ve de\u011fi\u015fimdeki evrimin her derecesine \u00f6zg\u00fc yasalar\u0131 ayr\u0131 ayr\u0131 irdeler ve ancak bu irdeleme sonundad\u0131r ki, \u00fcretim ve de\u011fi\u015fim i\u00e7in her zaman ge\u00e7erli baz\u0131 genel yasalar saptayabilir. Belirli \u00fcretim tarzlar\u0131 ve de\u011fi\u015fim bi\u00e7imleri i\u00e7in ge\u00e7erli yasalar\u0131n, tarihin bu \u00fcretim tarzlar\u0131 ve de\u011fi\u015fim bi\u00e7imlerine ortakla\u015fa sahip bulunan b\u00fct\u00fcn d\u00f6nemleri i\u00e7in ge\u00e7erliliklerini koruduklar\u0131 kendili\u011finden anla\u015f\u0131l\u0131r. B\u00f6ylece, \u00f6me\u011fin maden paran\u0131n kullan\u0131lmaya ba\u015flanmas\u0131, maden paran\u0131n de\u011fi\u015fim arac\u0131 g\u00f6revini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc b\u00fct\u00fcn \u00fclkeler ve b\u00fct\u00fcn tarih a\u015famalar\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erlikte kalan bir dizi yasay\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe sokar.
Belirli bir tarihsel toplumun \u00fcretim ve de\u011fi\u015fim bi\u00e7imi ile bu toplumun tarihsel ko\u015fullar\u0131, ayn\u0131 zamanda \u00fcr\u00fcnlerin b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm bi\u00e7imini de i\u00e7erirler. Tarihe giri\u015fleri s\u0131ras\u0131nda b\u00fct\u00fcn uygar halklarda, kendisi ya da \u00e7ok belirgin kal\u0131nt\u0131lar\u0131 g\u00f6r\u00fclen topra\u011f\u0131n ortakla\u015fa m\u00fclkiyetinin h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc a\u015firet (tribu) ya da k\u00f6y topluluklar\u0131nda, \u00fcr\u00fcnlerin g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir bi\u00e7imde e\u015fit bir b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc tamamen do\u011fald\u0131r; \u00fcyeler aras\u0131ndaki b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn daha b\u00fcy\u00fck bir e\u015fitsizli\u011fin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 yerde, bu durum, toplulu\u011fun (communaut\u00e9) da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 da g\u00f6sterir. B\u00fcy\u00fck ve k\u00fc\u00e7\u00fck tar\u0131m, i\u00e7inde geli\u015ftikleri tarihsel ko\u015fullara g\u00f6re, \u00e7ok farkl\u0131 b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm bi\u00e7imleri kabul ederler. Ama b\u00fcy\u00fck tar\u0131m\u0131n her zaman k\u00fc\u00e7\u00fck tar\u0131mdan \u00e7ok daha ba\u015fka bir b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ko\u015fulland\u0131rd\u0131\u011f\u0131; b\u00fcy\u00fck tar\u0131m\u0131n \u2014k\u00f6le (sayfa: 228)parcellaire) ekonominin sonunun ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi de a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u2014 O zamana de\u011fin do\u011fal ekonominin tek ba\u015f\u0131na ya da ba\u015fat bir bi\u00e7imde egemen oldu\u011fu bir \u00fclkede maden paran\u0131n kullan\u0131lmaya ba\u015flanmas\u0131 ve yay\u0131lmas\u0131, eski b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn, her zaman az ya da \u00e7ok h\u0131zl\u0131 ve bireyler aras\u0131ndaki e\u015fitsizli\u011fin, dolay\u0131s\u0131yla zengin ve yoksul aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n gitgide artaca\u011f\u0131 bir bi\u00e7imde alt\u00fcst olu\u015funa ba\u011fl\u0131d\u0131r. Orta\u00e7a\u011f\u0131n lonca ve yerel zanaat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, b\u00fcy\u00fck kapitalistler ile \u00f6m\u00fcrboyu \u00fccretlileri, bunlara modern sanayi, kredinin bug\u00fcnk\u00fc geli\u015fmesi ve her ikisinin de evrimine uygun d\u00fc\u015fen de\u011fi\u015fim bi\u00e7imi olan \u00f6zg\u00fcr rekabet taraf\u0131ndan ne denli zorunlu bir bi\u00e7imde yola\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bulunuyorsa, o denli olanaks\u0131z k\u0131l\u0131yordu.
Ama b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcmdeki farkl\u0131l\u0131klarla birlikte s\u0131n\u0131f farkl\u0131l\u0131klar\u0131 da ortaya \u00e7\u0131kar. Toplum, ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 s\u0131n\u0131flarla yoksunla\u015fm\u0131\u015f s\u0131n\u0131flar, s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fclerle s\u00f6m\u00fcr\u00fclenler, egemenlerle y\u00f6netilenler bi\u00e7iminde b\u00f6l\u00fcn\u00fcr ve ayn\u0131 bir a\u015firetin do\u011fal topluluk gruplar\u0131n\u0131n, evrimleri i\u00e7inde ba\u015flang\u0131\u00e7ta yaln\u0131zca ortak \u00e7\u0131karlar\u0131na (\u00f6rne\u011fin Do\u011fudaki sulama) g\u00f6zkulak olmak ve d\u0131\u015fa kar\u015f\u0131 savunmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in ula\u015fm\u0131\u015f bulunduklar\u0131 devlet, [1*] bundan b\u00f6yle, egemen s\u0131n\u0131f\u0131n ya\u015fama ve egemenlik ko\u015fullar\u0131n\u0131n y\u00f6netilen s\u0131n\u0131fa kar\u015f\u0131 zorla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi gibi bir ere\u011fe sahip olur.
Bununla birlikte b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm, \u00fcretim ve de\u011fi\u015fimin salt edilgen bir sonucu da de\u011fildir; o da \u00f6tekiler \u00fczerinde etkili olur. Her yeni \u00fcretim tarz\u0131 ya da her yeni de\u011fi\u015fim bi\u00e7imi, ba\u015flang\u0131\u00e7ta (sayfa: 229) yaln\u0131zca eski bi\u00e7imler ile bunlara uygun d\u00fc\u015fen siyasal kurumlar taraf\u0131ndan de\u011fil ama eski b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm bi\u00e7imi taraf\u0131ndan da engellenir. Her yeni \u00fcretim tarz\u0131 ya da her yeni de\u011fi\u015fim bi\u00e7iminin, \u00f6nce uzun bir sava\u015f\u0131m i\u00e7inde, kendine uygun d\u00fc\u015fen b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc kendine ba\u011flamas\u0131 gerekir. Ama belli bir \u00fcretim ve de\u011fi\u015fim bi\u00e7imi ne denli hareketli, geli\u015fime ve evrime ne denli yatk\u0131n olursa, b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm de i\u00e7inden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullar\u0131n etkisinden kurtuldu\u011fu ve daha \u00f6nceki \u00fcretim ve de\u011fi\u015fim bi\u00e7imi ile \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7ine girdi\u011fi bir d\u00fczeye o denli \u00e7abuk ula\u015f\u0131r. Yukarda s\u00f6zkonusu edilen eski ilkel topluluklar, d\u0131\u015f d\u00fcnya ile ticaret i\u015flerinde da\u011f\u0131lmalar\u0131 sonucunu veren servet farkl\u0131l\u0131klar\u0131 meydana getirmeden \u00f6nce, bug\u00fcn bile Hintliler ve Slavlarda oldu\u011fu gibi, varl\u0131klar\u0131n\u0131 binlerce y\u0131l s\u00fcrd\u00fcrebilirler. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, topu topu \u00fc\u00e7y\u00fcz y\u0131ll\u0131k bir ge\u00e7mi\u015fi bulunan ve ancak b\u00fcy\u00fck sanayinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131ndan sonra egemen duruma ge\u00e7en modern kapitalist \u00fcretim, bu k\u0131sa zaman par\u00e7as\u0131 i\u00e7inde, b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcmde onu zorunlu olarak sonuna g\u00f6t\u00fcrecek olan \u00e7eli\u015fkiler \u2014bir yanda sermayelerin birka\u00e7 elde, \u00f6te yanda da varl\u0131ks\u0131z y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n b\u00fcy\u00fck kentlerde toplanmas\u0131\u2014 yaratt\u0131.
B\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ile bir toplumun maddesel varl\u0131k ko\u015fullar\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011f, her durumda yans\u0131mas\u0131 halk i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcnde d\u00fczenli olarak bulunacak denli do\u011fald\u0131r. Bir \u00fcretim bi\u00e7imi, evriminin y\u00fckselme \u00e7izgisi \u00fczerinde bulundu\u011fu s\u00fcrece, kendisine uygun d\u00fc\u015fen b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm bi\u00e7imi taraf\u0131ndan zarara u\u011ftat\u0131lm\u0131\u015f durumda bulunan kimseler taraf\u0131ndan bile alk\u0131\u015flan\u0131r. B\u00fcy\u00fck sanayinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 zaman\u0131ndaki \u0130ngiliz i\u015f\u00e7ileri gibi. Hatta bu \u00fcretim bi\u00e7imi toplum i\u00e7in normal olarak kald\u0131\u011fi s\u00fcrece, b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcmden genellikle herkes ho\u015fnuttur ve o anda egemen s\u0131n\u0131f\u0131n kendisi i\u00e7inden y\u00fckselen protestolar (SaintSimon, Fourier, Owen), ilkin s\u00f6m\u00fcr\u00fclen y\u0131\u011f\u0131n i\u00e7inde hi\u00e7bir yank\u0131 bulmaz. Ancak s\u00f6zkonusu \u00fcretim bi\u00e7imi ini\u015f \u00e7izgisinin b\u00fcy\u00fccek bir k\u0131s\u0131m\u0131n\u0131 tamamlad\u0131\u011f\u0131, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn yar\u0131s\u0131n\u0131 doldurdu\u011fu, varl\u0131k ko\u015fullar\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 ve ard\u0131l\u0131 gelip kap\u0131ya dayand\u0131\u011f\u0131 zamand\u0131r ki \u2014 i\u015fte ancak o zamand\u0131r ki gitgide daha e\u015fitsiz bir bi\u00e7ime gelen b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm haks\u0131z (sayfa: 230) g\u00f6r\u00fcn\u00fcr; i\u015fte ancak o zamand\u0131r ki ya\u015fam taraf\u0131ndan a\u015f\u0131lm\u0131\u015f olgular, \u00f6l\u00fcms\u00fcz denilen adaletin kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131r. Ahlaka ve hukuka bu ba\u015fvuru\u015f, bizi bilimsel bak\u0131mdan bir parmak bile ilerletmez; iktisat bilimi, ne denli hakl\u0131 olursa olsun, ahlaksal \u00f6fke i\u00e7inde herhangi bir kan\u0131t de\u011fil ama yaln\u0131zca bir belirti g\u00f6rebilir. \u0130ktisat biliminin g\u00f6revi daha \u00e7ok, ortaya \u00e7\u0131kan toplumsal bozukluklar\u0131n bir yandan varolan \u00fcretim bi\u00e7iminin zorunlu sonu\u00e7lar\u0131 ama bir yandan da ba\u015flayan bozulmas\u0131n\u0131n belirtileri olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermek ve bozulan ekonomik hareket bi\u00e7imi i\u00e7inde, \u00fcretim ve de\u011fi\u015fimin gelecekteki bu bozukluklar\u0131 ortadan kald\u0131racak yeni \u00f6rg\u00fctlenme \u00f6\u011felerini bulup \u00e7\u0131karmakt\u0131r. Ozan\u0131 yaratan \u00f6fke, bu bozukluklar\u0131n betimlenmesinde ya da bu bozukluklar\u0131 yads\u0131yan veya s\u00fcsleyip-p\u00fcsleyen egemen s\u0131n\u0131f\u0131n hizmetindeki \u015fak\u015fak\u00e7\u0131lara kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131da tam yerli yerindedir. Ama her durumda ne denli az tan\u0131tlay\u0131c\u0131 oldu\u011fu, t\u00fcm ge\u00e7mi\u015f tarihin her
Bununla birlikte, \u00e7e\u015fitli insan toplumlar\u0131n\u0131n i\u00e7lerinde \u00fcretim ve de\u011fi\u015fimde bulunduklar\u0131 ve sonu\u00e7 olarak \u00fcr\u00fcnlerin her kez i\u00e7lerinde b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcld\u00fckleri ko\u015fullar\u0131n ve bi\u00e7imlerin bilimi olarak ekonomi politik, bu geni\u015flemeyle hen\u00fcz yarat\u0131lacak bir \u015fey olarak kal\u0131r. \u015eimdiye de\u011fin iktisat bilimi olarak elimizde bulunan \u015fey, hemen tamamen kapitalist \u00fcretim bi\u00e7iminin do\u011fu\u015fu ve geli\u015fmesi ile s\u0131n\u0131rlan\u0131r: Bu da \u00fcretim ve de\u011fi\u015fimin feodal bi\u00e7imlerinden arta kalanlar\u0131n ele\u015ftirisiyle ba\u015flar, bunlar\u0131n kapitalist bi\u00e7imlerle de\u011fi\u015fmesi zorunlulu\u011funu g\u00f6sterir, daha sonra bu \u00fcretim tarz\u0131n\u0131 ve ona uygun d\u00fc\u015fen de\u011fi\u015fim bi\u00e7imlerini olumlu anlamda, yani toplumun genel ereklerini kolayla\u015ft\u0131rmalar\u0131 anlam\u0131nda a\u00e7\u0131klar ve kapitalist \u00fcretim bi\u00e7iminin sosyalist ele\u015ftirisi ile, yani kapitalist \u00fcretim bi\u00e7iminin yasalar\u0131n\u0131n olumsuz anlamda a\u00e7\u0131klanmas\u0131, bu \u00fcretim bi\u00e7iminin kendi \u00f6z evrimi taraf\u0131ndan kendi kendini olanaks\u0131z k\u0131lan noktaya do\u011fru y\u00f6neldi\u011finin tan\u0131tlanmas\u0131 ile bitirir. Bu ele\u015ftiri, kapitalist \u00fcretim ve de\u011fi\u015fim bi\u00e7imlerinin, \u00fcretimin kendisi i\u00e7in gitgide katlan\u0131lmaz bir engel (sayfa: 231) duramuna geldiklerini; bu bi\u00e7imler taraf\u0131ndan zorunlu olarak ko\u015fulland\u0131r\u0131lan b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm tarz\u0131n\u0131n g\u00fcn g\u00fcnden daha \u00e7ekilmez bir s\u0131n\u0131f durumu, gitgide daha az ama gitgide daha zengin kapitalistler ile say\u0131s\u0131 durmadan artan ve durumu genellikle k\u00f6t\u00fcn\u00fcn k\u00f6t\u00fcs\u00fcne giden varl\u0131ks\u0131z emek\u00e7i i\u015f\u00e7iler aras\u0131nda her g\u00fcn daha da k\u0131z\u0131\u015fan bir kar\u015f\u0131tl\u0131k do\u011furdu\u011funu ve ensonu, kapitalist \u00fcretim bi\u00e7imi \u00e7er\u00e7evesinde yarat\u0131lm\u0131\u015f ama bu \u00fcretim bi\u00e7iminin art\u0131k egemenlik alt\u0131na alamad\u0131\u011f\u0131 yo\u011fun \u00fcretken g\u00fc\u00e7lerinin, toplumun b\u00fct\u00fcn \u00fcyelerine, hem de durmadan artan bir \u00f6l\u00e7\u00fcde ya\u015fama ara\u00e7lar\u0131 ve yeteneklerinin \u00f6zg\u00fcr bir geli\u015fmesini sa\u011flamak i\u00e7in, planl\u0131 bir elbirli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f bir toplum taraf\u0131ndan el alt\u0131na al\u0131nmaktan ba\u015fka bir \u015fey beklemediklerini tan\u0131tlar.
Burjuva ekonomisinin bu ele\u015ftirisini sonuna de\u011fin g\u00f6t\u00fcrebilmek i\u00e7in \u00fcretim, de\u011fi\u015fim ve b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn kapitalist bi\u00e7imini bilmek yetmiyordu. Ona \u00f6ngelen ya da daha az geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde. onun yan\u0131nda h\u00e2l\u00e2 varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren bi\u00e7imler de, hi\u00e7 de\u011filse ana \u00e7izgileri i\u00e7inde, irdelenmeli ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma konular\u0131 hizmeti g\u00f6rmeliydiler. Bu t\u00fcrl\u00fc bir irdeleme ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma \u015fimdiye de\u011fin genel olarak yaln\u0131zca Marks taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve bunun sonucu burjuva d\u00f6nem-\u00f6ncesi teorik iktisat \u00fczerine \u015fimdiye de\u011fin saptanm\u0131\u015f ne varsa, hemen hepsini onun ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na bor\u00e7lu bulunuyoruz.
Ekonomi politik, dahi kafalarda 17. y\u00fczy\u0131l sonuna do\u011fru do\u011fmu\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n gene de, dar anlamda, fizyokratlar ve Adam Smith’in vermi\u015f bulunduklar\u0131 olumlu form\u00fcller i\u00e7inde, \u00f6zsel olarak 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00e7ocu\u011fudur ve bu d\u00f6nemin b\u00fct\u00fcn \u00fcst\u00fcnl\u00fck ve kusurlar\u0131yta birlikte, bu \u00e7a\u011fda b\u00fcy\u00fck Frans\u0131z ayd\u0131nlanma filozoflar\u0131 taraf\u0131ndan elde edilmi\u015f ba\u015far\u0131lar dizisi i\u00e7ine girer. Ayd\u0131nlanma filozoflar\u0131 i\u00e7in s\u00f6ylemi\u015f bulundu\u011fumuz \u015fey, o \u00e7a\u011f\u0131n iktisat\u00e7\u0131lar\u0131 i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Yeni bilim, onlar i\u00e7in, \u00e7a\u011flar\u0131ndaki ko\u015fullar\u0131n ve gereksinmelerin d\u0131\u015favurumu de\u011fil ama \u00f6l\u00fcms\u00fcz usun d\u0131\u015favurumu idi; bu bilimin buldu\u011fu \u00fcretim ve de\u011fi\u015fim yasalar\u0131, bu eylemlerin tarihsel olarak belirlenmi\u015f bir bi\u00e7iminin de\u011fil ama do\u011fan\u0131n \u00f6l\u00fcms\u00fcz yasalar\u0131 idiler; bu yasalar, insan do\u011fas\u0131ndan (sayfa: 232) \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yorlard\u0131. Ama bu insan, yak\u0131ndan bak\u0131l\u0131rsa, o zaman b\u00fcy\u00fck burjuva haline d\u00f6n\u00fc\u015fmekte olan orta burjuva idi ve do\u011fas\u0131 da, \u00e7a\u011f\u0131n tarihsel olarak belirlenmi\u015f ko\u015fullar\u0131 i\u00e7inde \u00fcretimde bulunmaya ve ticaret yapmaya dayan\u0131yordu.
Felsefe alan\u0131nda, “ele\u015ftirel kurucu”muz bay D\u00fchring ve y\u00f6ntemi ile yeterince tan\u0131\u015fm\u0131\u015f bulundu\u011fumuz \u015fu anda, onun ekonomi politi\u011fi nas\u0131l tasarlayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nceden kolayca s\u00f6yleyebiliriz. Felsefede, sa\u00e7malamakla yetinmedi\u011fi yerde (do\u011fa felsefesinde oldu\u011fu gibi), bay D\u00fchring’in g\u00f6r\u00fc\u015f bi\u00e7imi, 18. y\u00fczy\u0131l g\u00f6r\u00fc\u015f bi\u00e7iminin bir karikat\u00fcr\u00fc idi. S\u00f6zkonusu olan tarihsel evrim yasalar\u0131 de\u011fil ama do\u011fal yasalar, \u00f6l\u00fcms\u00fcz do\u011fruluklar idi. Ahlak ve hukuk gibi toplumsal ili\u015fkiler, her durumda varolan tarihsel ko\u015fullara g\u00f6re de\u011fil ama biri \u00f6tekini ya ezen ya da ezmeyen, ne var ki bu sonuncu durum \u015fimdiye de\u011fin ne yaz\u0131k ki hi\u00e7 g\u00f6r\u00fclmeyen o \u00fcnl\u00fc iki adamca\u011f\u0131z taraf\u0131ndan kararla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yordu. Bundan \u00f6t\u00fcr\u00fc e\u011fer bay D\u00fchring’in iktisadi da ayn\u0131 bi\u00e7imde son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemedeki kesin do\u011fruluklara, \u00f6l\u00fcms\u00fcz do\u011fa yasalar\u0131na, en \u00fcz\u00fcc\u00fc bo\u015flu\u011fun gereksiz yinelenen belitlerine indirgeyece\u011fi ama buna kar\u015f\u0131l\u0131k iktisad\u0131n olumlu i\u00e7eri\u011fini bildi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde, onu arka kap\u0131dan ka\u00e7ak olarak sokaca\u011f\u0131 ve b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc toplumsal bir olay olarak \u00fcretim ve de\u011fi\u015fimden \u00e7\u0131kartacak yerde, kesin \u00e7\u00f6z\u00fcm i\u00e7in o \u00fcnl\u00fc ikilisine b\u0131rakaca\u011f\u0131 sonucunu \u00e7\u0131kart\u0131rsak, pek de yan\u0131lm\u0131\u015f olmayaca\u011f\u0131z. Ve b\u00fct\u00fcn bunlar, art\u0131k \u00e7ok iyi bilinen eski marifetlerden ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, bu b\u00f6l\u00fcm \u00fczerinde i\u015fi k\u0131sa tutabiliriz.
Ger\u00e7ekten bay D\u00fchring, daha 2. sayfada, bize ekonomisinin felsefesinde “saptanm\u0131\u015f” bulunan \u015feye g\u00fcvendi\u011fini ve “baz\u0131 ba\u015fl\u0131ca noktalarda, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n daha y\u00fcksek bir alan\u0131nda daha \u00f6nce sonuca ba\u011flanm\u0131\u015f bulunan \u00fcst\u00fcn do\u011fruluklara dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131” bildirir.
Her yerde, kendini \u00f6vmede ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fczl\u00fck. Her yerde, bay D\u00fchring’in utkusunun bay D\u00fchring taraf\u0131ndan saptan\u0131p ayarlanm\u0131\u015f \u015feylerin \u00fcstesinden gelmesi. Ger\u00e7ekten ayarlanm\u0131\u015f, bunu enine boyuna g\u00f6rm\u00fc\u015f bulunuyoruz; \u2014 ama, “hesabi g\u00f6r\u00fcld\u00fc!” dendi\u011fi anlamda. (sayfa: 233)
Hemen sonra, “t\u00fcm iktisad\u0131n en genel do\u011fal yasalar\u0131” ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. \u2014 Demek do\u011fru tahmin etmi\u015fiz. Ama bu do\u011fal yasalar, ancak “ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ve k\u00fcmelenme siyasal bi\u00e7imlerinin bu do\u011fal yasalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131na ba\u011fland\u0131klar\u0131 o daha do\u011fru belirlenim i\u00e7inde incelendikleri” zaman ge\u00e7mi\u015f tarihin kusursuz bir kavray\u0131\u015f\u0131n\u0131 sa\u011flarlar. “K\u00f6lelik ve \u00fccretli ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k gibi, kendilerine zor (violence) \u00fczerine kurulu m\u00fclkiyet ikiz karde\u015flerinin eklendi\u011fi kurumlar, ger\u00e7ekten siyasal bir niteli\u011fe sahip toplumsal ekonominin yap\u0131c\u0131 bi\u00e7imleri olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidirler ve bu kurumlar, \u015fimdiye de\u011fin varoldu\u011fu bi\u00e7imdeki d\u00fcnyada, iktisad\u0131n do\u011fal yasalar\u0131n\u0131n etkilerini i\u00e7inde g\u00f6sterebildi\u011fi tek \u00e7er\u00e7eveyi temsil ederler.
Bu \u00f6nerme, bir Wagner leit motiv’i gibi, bize \u00fcnl\u00fc ikilinin yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 haber veren bir fanfard\u0131r. [2*] Ama, daha da \u00e7ok bir \u015feydir, bay D\u00fchring’in b\u00fct\u00fcn kitab\u0131n\u0131n temel konusudur. Hukuk konusunda bay D\u00fchring bize, Rousseau’nun e\u015fitlik teorisinin, Paris’in b\u00fct\u00fcn k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015f\u00e7i kahvelerinde y\u0131llardan beri \u00e7ok daha iyilerinin i\u015fitilebildi\u011fi sosyalist plan \u00fczerine k\u00f6t\u00fc bir transpozisyonundan (makam de\u011fi\u015ftirmesinden) ba\u015fka herhangi bir \u015fey sunmas\u0131n\u0131 bilmiyordu. Burada bize, iktisad\u0131n do\u011fal ve \u00f6l\u00fcms\u00fcz yasalar\u0131 ile bu yasalar\u0131n etkilerinin, i\u015fin i\u00e7ine devletin, zorun kar\u0131\u015fmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden bozulmalar\u0131 \u00fczerine, iktisat\u00e7\u0131lar\u0131n yak\u0131nmalar\u0131n\u0131n hi\u00e7 de daha iyi olmayan bir sosyalist transpozisyonunu verir. Bunu yaparken, sosyalistler aras\u0131nda tek ba\u015f\u0131na kal\u0131r, \u2014 ve hak\u00e7as\u0131 da budur. Her sosyalist i\u015f\u00e7i, milliyeti ne olursa olsun, zorun s\u00f6m\u00fcr\u00fcye yaln\u0131zca yard\u0131mc\u0131 oldu\u011funu ama onun nedeni olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; sermaye ile \u00fccretli emek aras\u0131ndaki ili\u015fkinin s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesinin nedeni oldu\u011funu ve bu ili\u015fkinin de zor yolundan de\u011fil, salt ekonomik bi\u00e7imde do\u011fmu\u015f bulundu\u011funu \u00e7ok iyi bilir.
\u00dcstelik, \u015fimdi bir de b\u00fct\u00fcn ekonomik sorunlarda “iki s\u00fcrecin, \u00fcretim s\u00fcreci ile b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecinin birbirinden ay\u0131rdedilebilece\u011fi”ni \u00f6\u011freniyoruz. Aynca, o y\u00fczeysel \u00fcnl\u00fc J. B. Say, belki buna bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u00fcreci, kullan\u0131m, t\u00fcketim s\u00fcrecini de ekler ama iyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f olarak, ard\u0131llar\u0131ndan \u00e7ok da bir (sayfa: 234) \u015fey s\u00f6yleyemezdi. De\u011fi\u015fime ya da dola\u015f\u0131ma gelince bu, \u00fcr\u00fcnlerin son t\u00fcketiciye, as\u0131l t\u00fcketiciye ula\u015fmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan olup bitmesi gereken her \u015feyin i\u00e7ine girdi\u011fi \u00fcretimin bir altb\u00f6l\u00fcm\u00fcnden ba\u015fka bir \u015fey olmazd\u0131. \u2014 E\u011fer bay D\u00fchring, birbirlerini kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak ko\u015fulland\u0131rsalar bile birbirlerinden \u00f6zsel olarak farkl\u0131 iki s\u00fcreci, \u00fcretim s\u00fcreci ile dola\u015f\u0131m s\u00fcrecini birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor ve e\u011fer s\u0131k\u0131lmadan, bu kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131ktan ka\u00e7\u0131nmakla, “kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k do\u011furmaktan ba\u015fka bir \u015fey yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131” ileri s\u00fcr\u00fcyorsa bu, yaln\u0131zca dola\u015f\u0131m\u0131n elli y\u0131ldan beri ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f bulundu\u011fu \u00e7ok b\u00fcy\u00fck geli\u015fmeyi ya bilmedi\u011fini ya da anlamad\u0131\u011f\u0131ni tan\u0131tlar; ayr\u0131ca kitab\u0131 da sonradan bunu do\u011frular. Ama hepsi bu kadar de\u011fil. \u00dcretim ve de\u011fi\u015fimi bir tek \u015fey, k\u0131sacas\u0131 \u00fcretim olarak d\u00fcped\u00fcz kayna\u015ft\u0131rd\u0131ktan sonra, b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc de birinci s\u00fcre\u00e7le hi\u00e7bir ili\u015fkisi olmayan tamamen yabanc\u0131 ikinci bir s\u00fcre\u00e7 olarak \u00fcretimin yan\u0131na koyar. Oysa b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn, kesin \u00e7izgileri i\u00e7inde, her zaman belirli bir toplumun \u00fcretim ve de\u011fi\u015fim ili\u015fkilerinin \u2014ve bu toplumun tarihsel ge\u00e7mi\u015finin, hem de bu sonuncular\u0131 bir kez \u00f6\u011frendikten sonra bundan, bu toplumdaki egemen b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm bi\u00e7imini kesinlikle \u00e7\u0131kartabilece\u011fimiz bir bi\u00e7imde\u2014 zorunlu sonucu oldu\u011funu g\u00f6rm\u00fc\u015f bulunuyoruz. Ama e\u011fer bay D\u00fchring ahlak, hukuk ve tarih anlay\u0131\u015f\u0131nda “saptanm\u0131\u015f” ilkelere ba\u011fl\u0131l\u0131ktan ayr\u0131lmak istemiyorsa, bu temel ekonomik ger\u00e7e\u011fi yads\u0131mas\u0131 gerekti\u011fini ve bunun da \u00f6zellikle o vazge\u00e7ilmez ikilisinin iktisada ka\u00e7ak olarak sokulmas\u0131n\u0131n s\u00f6zkonusu oldu\u011fu zaman gerekti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Ancak b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc, \u00fcretim ve de\u011fi\u015fim ile b\u00fct\u00fcn ba\u011flardan ba\u015far\u0131yla kurtard\u0131\u011f\u0131 zamand\u0131r ki bu b\u00fcy\u00fck olay meydana gelebilir.
Bununla birlikte, \u00f6nce i\u015fin ahlak ve hukuk bak\u0131m\u0131ndan nas\u0131l olup bitti\u011fini hat\u0131rlayal\u0131m. Orada bay D\u00fchring, ba\u015flang\u0131\u00e7ta i\u015fe bir tek adamla ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131; \u015f\u00f6yle diyordu:
“Bir insan tek olarak ya da ayn\u0131 anlama gelmek \u00fczere ba\u015fkas\u0131 ile her t\u00fcrl\u00fc ba\u011flant\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fcde, \u00f6devlere sahip olamaz. Onun i\u00e7in y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck de\u011fil ama yaln\u0131zca bir istek vard\u0131r.”
Tek olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f bu \u00f6devsiz adam, orada hi\u00e7bir (sayfa: 235) g\u00fcnah i\u015flemeyece\u011fi i\u00e7in, g\u00fcnahs\u0131z ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 cer\u0131netteki o u\u011fursuz “ilk Yahudi Adem”den ba\u015fka kimdir? Ama bu ger\u00e7eksel filozof Adem i\u00e7in bile bir ilk g\u00fcnah\u0131n eli kula\u011f\u0131ndad\u0131r. Bu Adem’in yan\u0131nda ortaya birdenbire, \u2014ku\u015fkusuz dalga dalga bukleli bir Havva de\u011fil\u2014, ama ikinci bir Adem \u00e7\u0131kar. Ve hemen Adem’in \u00f6devleri olur ve… o bu \u00f6devleri \u00e7i\u011fner. Karde\u015fini kendisiyle e\u015fit hak sahibi biri olarak ba\u011fr\u0131na basaca\u011f\u0131 yerde onu egemenli\u011fi alt\u0131na al\u0131r, k\u00f6lele\u015ftirir, \u2014 ve bu nedenle de bay D\u00fchringe g\u00f6re metelik etmeyen t\u00fcm evrensel tarih, bug\u00fcne de\u011fin i\u015fte bu ilk g\u00fcnah\u0131n, bu ilk k\u00f6lele\u015ftirme g\u00fcnah\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ac\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7eker.
\u00d6yleyse, s\u00f6z aras\u0131nda, e\u011fer bay D\u00fchring “yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131”n\u0131, onu eski d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ve kurtulma \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fcn k\u00f6t\u00fc bir kopyas\u0131 olarak nitelendirmekle yeterince k\u00f6t\u00fcledi\u011fine inan\u0131yorsa, bu durumda ayn\u0131 \u00f6yk\u00fcn\u00fcn kendisi taraf\u0131ndan yap\u0131lan son bask\u0131s\u0131 \u00fczerine ne diyelim? (\u00c7\u00fcnk\u00fc biz, resmi bas\u0131n\u0131n dedi\u011fi gibi, zamanla kurtulmaya da “inanaca\u011f\u0131z”.) Her durumda biz Samilerin, g\u00fcnahs\u0131zl\u0131k durumundan \u00e7\u0131kman\u0131n gen\u00e7 o\u011flan ile gen\u00e7 k\u0131z i\u00e7in ne de olsa \u00e7abaya de\u011fdi\u011fi yolundaki eski a\u015firet s\u00f6ylencesini ye\u011f tutanz; b\u00f6ylece bay D\u00fchring de kendi ilk g\u00fcnah\u0131n\u0131 iki adamla i\u015fletmi\u015f olma rekabet kabul etmez \u00fcn\u00fcn\u00fc korumu\u015f olacakt\u0131r.
\u015eimdi ilk g\u00fcnah\u0131n ekonomideki transpozisyonunu (yer de\u011fi\u015ftirimini) g\u00f6relim.
“\u00dcretim fikri bak\u0131m\u0131ndan, do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131nda kendi g\u00fc\u00e7leri ile birlikte tek ba\u015f\u0131na bulunan ve kimse ile payla\u015facak hi\u00e7bir \u015feyi olmayan bir Robinson tasar\u0131m\u0131, herhalde uygun bir zihinsel \u015fema verebilir. … B\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm fikri i\u00e7inde bulunan en \u00f6nemli \u015feyi anla\u015f\u0131l\u0131r k\u0131lma bak\u0131m\u0131ndan, ekonomik g\u00fc\u00e7leri birle\u015ftirilen ve besbelli \u015fu ya da bu bi\u00e7im alt\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak kendi paylar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmak zorunda bulunan iki insan zihinsel \u015femas\u0131n\u0131 kullanmak da bir o denli yerinde olacakt\u0131r. Ger\u00e7ekten, en \u00f6nemli b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ili\u015fkilerinden baz\u0131lar\u0131n\u0131 kesin bir bi\u00e7imde a\u00e7\u0131klamak ve bu ili\u015fkilerin yasalar\u0131n\u0131 geli\u015fmesinin ilk basama\u011f\u0131nda, mant\u0131ksal zorunluluklar i\u00e7inde irdelemek i\u00e7in, bu basit ikicilikten (dualisme) ba\u015fka hi\u00e7bir \u015feye gerek (sayfa: 236) yoktur. … Burada e\u015fitlik durumundaki elbirli\u011fi de g\u00fc\u00e7lerin, yanlardan, o zaman ekonomik hizmete k\u00f6le ya da yal\u0131n bir alet olarak ko\u015fulan ve aynca varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmesi bak\u0131m\u0131ndan bir aletten ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc de bak\u0131lmayan birinin tam bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile birle\u015fmesi denli kavranabilir bir \u015feydir. Bir yanda e\u015fitlik ve hi\u00e7lik durumu ile \u00f6te yanda t\u00fcm yetki ve basit uygulama eylemi aras\u0131nda, evrensel tarih olaylar\u0131n\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00e7e\u015fitlilikle d\u00fczene koyma zorunda bulunduklar\u0131 bir dereceler dizisi bulunur. Tarihin hak ve haks\u0131zl\u0131k kurumlar\u0131n\u0131 kavrayan evrensel bir g\u00f6r\u00fc\u015f, burada ilk temel ko\u015fuldur. …”
Ve sonunda, b\u00fct\u00fcn b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm bir “ekonomik b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm hakk\u0131” durumuna d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.
\u0130\u015fte sonunda bay D\u00fchring, ayaklar\u0131n\u0131n alt\u0131nda gene sa\u011flam bir toprak bulur. \u0130ki adam\u0131 ile birlikte kolkola, y\u00fczy\u0131l\u0131na kar\u015f\u0131 meydan okuyabilir. Ama bu \u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn arkas\u0131nda, ad\u0131 s\u00f6ylenmeyen biri daha var.
“Sermaye, art\u0131-eme\u011fi icat etmemi\u015ftir. Toplumun bir kesiminin \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 \u00fczerinde tekele sahip oldu\u011fu her yerde emek\u00e7i, \u00f6zg\u00fcr olsun olmas\u0131n, kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in gerekli emek-zaman\u0131na, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131na sahip olanlar\u0131n ya\u015famalar\u0131 i\u00e7in gerekli t\u00fcketim maddelerini \u00fcretmek i\u00e7in de fazladan bir emek-zaman\u0131 eklemek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r; \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n tekelini elinde bulunduran bir kimse ister Atinali caloV cagaqoV [3*] Etr\u00fcskl\u00fc teokrat, Romal\u0131 vatanda\u015f, Norman baronu, Amerikali k\u00f6le sahibi, Eflakl\u0131 boyar, modern toprak sahibi ya da kapitalist olsun, bu hep b\u00f6yledir.” (Karl Marks, Capital, I. 2. bask\u0131, s. 227.)
Bay D\u00fchring, bug\u00fcne kadarki b\u00fct\u00fcn \u00fcretim bi\u00e7imlerinde \u2014s\u0131n\u0131f \u00e7eli\u015fkileri i\u00e7inde geli\u015ftikleri \u00f6l\u00e7\u00fcde\u2014 ortak olan temel s\u00f6m\u00fcr\u00fc bi\u00e7iminin ne oldu\u011funu b\u00f6ylece bir kez \u00f6\u011frendikten sonra, ikilisini buna uyarlamaktan ba\u015fka yapacak i\u015fi yoktu ve ger\u00e7eksel ekonominin k\u00f6ktenci temeli haz\u0131rd\u0131. Bu “sistem do\u011furucu d\u00fc\u015f\u00fcnce”yi uygulamaya koymakta bir dakika bile (sayfa: 237) duraksamad\u0131. \u0130\u015f\u00e7inin ge\u00e7imi i\u00e7in gerekli-emek zaman\u0131n\u0131n \u00f6tesindeki kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z emek \u2014 i\u015fte sorun. Burada Robinson olarak adland\u0131r\u0131lan Adem, ikinci Adem’inin, Cuma’n\u0131n iman\u0131n\u0131 gevretir. Ama neden Cuma kendi bak\u0131m\u0131 i\u00e7in gerekli olandan daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015f\u0131r? Marks bu soruyu da k\u0131smen yan\u0131tlar. Ama iki yi\u011fidimiz i\u00e7in, Marks’\u0131n yan\u0131t\u0131 \u00e7ok karma\u015f\u0131k. \u0130\u015f bir anda yoluna konur: Robinson, Cuma’y\u0131 “bask\u0131 alt\u0131na al\u0131r”, “k\u00f6le ya da alet olarak” ekonomik hizmete ko\u015far ve onu yaln\u0131zca “bir alet olarak” besler. Bu en yenisinden “yarat\u0131c\u0131 anlat\u0131\u015f” ile bay D\u00fchring, bir ta\u015fla iki ku\u015f vurur. Bir yandan, kendini bug\u00fcne kadarki \u00e7e\u015fitli b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm bi\u00e7imlerini aralar\u0131ndaki farklar\u0131 ve nedenlerini a\u00e7\u0131klama g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fcnden kurtar\u0131r: Topu birden metelik etmez, hepsi bask\u0131ya, zora dayan\u0131r. Az sonra bu konuya d\u00f6nece\u011fiz. Ve ikincisi, b\u00f6ylece b\u00fct\u00fcn b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm teorisini, ekonomik d\u00fczeyden ahlak ve hukuk d\u00fczeyine, yani saptanm\u0131\u015f maddesel olgular d\u00fczeyinden az\u00e7ok sallant\u0131l\u0131 kan\u0131lar ve duygular d\u00fczeyine aktar\u0131r. Art\u0131k onun irdeleme ya da ten\u0131tlama gereksinmesi yoktur, tumturakl\u0131 s\u00f6zlerine b\u00fcy\u00fck bir hafiflik i\u00e7inde devam etmekten ba\u015fka bir i\u015fi kalmaz ve emek \u00fcr\u00fcnleri b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn, ger\u00e7ek b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm nedenlerine g\u00f6re de\u011fil ama kendisine, bay D\u00fchring’e ahlaka uygun ve do\u011fru olarak g\u00f6r\u00fcnen \u015feye g\u00f6re d\u00fczenlenmesini isteyebilir. Bununla birlikte, bay D\u00fchringe do\u011fru olarak g\u00f6r\u00fcnen \u015fey hi\u00e7bir zaman de\u011fi\u015fmez bir \u015fey de\u011fildir, \u00f6yleyse ger\u00e7ek bir do\u011fruluk olmaktan uzakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7ek do\u011fruluklar, bay D\u00fchring’in kendisine g\u00f6re, “mutlak olarak hareketsiz”dirler. 1868’de bay D\u00fchring (Die Schicksale meiner sozialen Denkschrift, vb.) “m\u00fclkiyeti gitgide daha a\u00e7\u0131k bir damga ilebelirlemenin her y\u00fcksek,uygarl\u0131\u011f\u0131n e\u011filiminde oldu\u011funu; modern evrimin \u00f6z\u00fcn\u00fcn ve gelece\u011finin, haklar ve egemenlik alanlar\u0131n\u0131n bir kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde de\u011fil, i\u015fte burada bulundu\u011fu” \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyordu.
Ve daha ilerde, “\u00fccretli eme\u011fin ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc bir ge\u00e7im yolu durumuna d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin, insan do\u011fas\u0131 yasalar\u0131 ve toplumsal yap\u0131ya do\u011fa taraf\u0131ndan zorlanan a\u015fama s\u0131ras\u0131 ile nas\u0131l ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131labilece\u011fini” hi\u00e7 mi hi\u00e7 \u00f6ng\u00f6remedi\u011fini (sayfa: 238) s\u00f6yl\u00fcyordu.
Demek ki 1868’de \u00f6zel m\u00fclkiyet ve \u00fccretli emek do\u011fa zorunlulu\u011fu, \u00f6yleyse hakl\u0131; 1876’da her ikisi de zor ve “h\u0131rs\u0131zl\u0131k”tan \u00e7\u0131kma, \u00f6yleyse haks\u0131z. [4*] Ve b\u00f6ylesine bir co\u015fkunlu\u011fun s\u00fcr\u00fckledi\u011fi bir dehaya, birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde neyin ahlaka uygun ve hakl\u0131 g\u00f6r\u00fcnebilece\u011fini bilmek bizim i\u00e7in olanaks\u0131z; \u00f6yleyse, servetlerin b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc irdelememizde bay D\u00fchring’in hakl\u0131 ve haks\u0131z \u00fczerindeki bir anl\u0131k, de\u011fi\u015fken ve \u00f6znel fikri yerine ger\u00e7ek, nesnel ekonomik yasalarla yetinmekle herhalde en iyi i\u015fi yapm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131z.
E\u011fer yoksulluk ile bolluk, a\u00e7l\u0131k ile tokluk gibi apa\u00e7\u0131k \u00e7eli\u015fkileriyle birlikte bug\u00fcnk\u00fc emek \u00fcr\u00fcnleri b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc bi\u00e7iminin geli\u015fmekte olan alt\u00fcst olu\u015funa inanmak i\u00e7in, bu b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm bi\u00e7iminin haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 bilinci ile hakk\u0131n sonal utkusuna olan inan\u00e7tan daha iyi bir kan\u0131ta sahip de\u011filsek, i\u015fi yanl\u0131\u015f tutmu\u015f olabilir ve daha uzun zaman bekleyebiliriz. \u0130sa’n\u0131n bin y\u0131ll\u0131k saltanat\u0131n\u0131n yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc g\u00f6ren orta\u00e7a\u011f mistikleri de s\u0131n\u0131f kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131n\u0131n haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 bilincine sahip bulunuyorlard\u0131. Modern tarihin e\u015fi\u011finde, bundan \u00fc\u00e7 y\u00fcz elli y\u0131l \u00f6nce Thomas M\u00fcnzer, bunu d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131k\u00e7a ilan eder. \u0130ngiltere burjuva devriminde, Fransa burjuva devriminde, ayn\u0131 \u00e7\u0131\u011fl\u0131k yans\u0131r… ve s\u00f6ner. Ve e\u011fer \u015fimdi \u00e7al\u0131\u015fan ve ac\u0131 \u00e7eken s\u0131n\u0131flar\u0131 1830 y\u0131l\u0131na de\u011fin ilgisiz b\u0131rakan s\u0131n\u0131f kar\u015f\u0131tl\u0131k ve ayr\u0131mlar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131 milyonlarca kez yinelenen bir yank\u0131 uyand\u0131r\u0131yor ve b\u00fcy\u00fck sanayinin \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerdeki geli\u015fmesi ile birlikte ve ayn\u0131 yo\u011funlukta bir \u00fclkeden \u00f6tekine yay\u0131l\u0131yorsa; e\u011fer bir ku\u015fak i\u00e7inde, kendisine kar\u015f\u0131 birle\u015fmi\u015f b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7lere meydan okuyabilecek bir g\u00fc\u00e7 kazanm\u0131\u015f ve yak\u0131n bir gelecekteki utkudan da g\u00fcvenli bulunuyorsa, \u2014 bu nereden geliyor? Bir yandan, modern b\u00fcy\u00fck sanayinin bir proletarya, yani tarihte ilk kez olarak \u015fu ya da bu \u00f6zel s\u0131n\u0131f \u00f6rg\u00fct\u00fc ya da \u015fu ya da bu \u00f6zel s\u0131n\u0131f ayncal\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011fil ama genel olarak s\u0131n\u0131flar\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 isteyebilecek ve \u00c7in kuli’si durumuna d\u00fc\u015fme tehdidi alt\u0131nda bu (sayfa: 239) iste\u011fi ger\u00e7ekle\u015ftirme zorunlulu\u011fu kar\u015f\u0131s\u0131nda bulunan bir s\u0131n\u0131f yaratm\u0131\u015f olmas\u0131ndan. \u00d6te yandan da ayn\u0131 b\u00fcy\u00fck sanayinin, burjuvazinin ki\u015fili\u011finde b\u00fct\u00fcn \u00fcretim aletleri ve ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131 tekeline sahip ama \u00fcretimin her co\u015fkunluk d\u00f6nemi ile bu d\u00f6nemi izleyen her \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fte, erkli\u011finden ka\u00e7an \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler \u00fczerinde egemenlik s\u00fcrmeye devam etmekte yeteneksiz duruma geldi\u011fini kan\u0131tlayan; toplumun, y\u00f6netimi alt\u0131nda, makinistinin s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f bulunan emniyet s\u00fcbab\u0131n\u0131 a\u00e7mak i\u00e7in yeterince g\u00fcce sahip bulunmad\u0131\u011f\u0131 lokomotif gibi, y\u0131k\u0131m\u0131na do\u011fru ko\u015ftu\u011fu bir s\u0131n\u0131f yaratm\u0131\u015f olmas\u0131ndan. Ba\u015fka bir deyi\u015fle: Modern kapitalist \u00fcretim bi\u00e7imi taraf\u0131ndan yarat\u0131lan \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin ve b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm sisteminin bu \u00fcretim bi\u00e7imiyle a\u00e7\u0131k bir \u00e7eli\u015fki i\u00e7ine girmelerinden, hem de e\u011fer t\u00fcm modern toplumun bat\u0131p gitmesi istenmiyorsa, t\u00fcm s\u0131n\u0131f ayr\u0131mlar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131ran bir alt\u00fcst olu\u015fu zorunlu duruma getirecek derecede a\u00e7\u0131k bir \u00e7eli\u015fki i\u00e7ine girmelerinden geliyor bu. \u0130\u015fte modern sosyalizmin utkusu i\u00e7in beslenen kesin inan\u00e7, kendini kar\u015f\u0131 konmaz bir zorunlulukla, s\u00f6m\u00fcr\u00fclen proleterlerin kafas\u0131na az\u00e7ok a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7im alt\u0131nda kabul ettiren bu elle tutulur somut olgu \u00fczerine dayan\u0131yor, \u2014 bu olgu \u00fczerine, yoksa \u015fu ya da bu d\u00f6rt duvar aras\u0131 teorisyeninin hakl\u0131 ya da haks\u0131z \u00fczerindeki fikirlerine de\u011fil. (sayfa: 240)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"