{"id":2885,"date":"2009-12-19T14:34:14","date_gmt":"2009-12-19T11:34:14","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/"},"modified":"2009-12-19T14:34:14","modified_gmt":"2009-12-19T11:34:14","slug":"bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/","title":{"rendered":"Bireysel ve toplumsal narsisizm nas\u0131l olu\u015fur ?(1.B\u00f6l\u00fcm) | Erich Fromm"},"content":{"rendered":"

Freud’un en verimli, en geni\u015f kapsaml\u0131 bulgular\u0131ndan biri de narsisizm kavram\u0131d\u0131r. Freud kendisi de bu kavram\u0131 en \u00f6nemli bulgular\u0131ndan biri saym\u0131\u015f, psikoz (“narsisist nevroz”), sevgi, had\u0131m edilme korkusu, k\u0131skan\u00e7l\u0131k, sadizm gibi \u00f6nemli olgularla ezilen s\u0131n\u0131flar\u0131n y\u00f6neticilerine boyune\u011fmeye haz\u0131r olmalar\u0131 gibi kitlesel olgular\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131nda bu kavramdan yararlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcmde ben Freud’un d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00e7izgisini izleyerek narsisizmin ulus\u00e7uluk, ulusal nefret, sava\u015f\u0131n ve y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n ruhsal d\u00fcrt\u00fcleri konusundaki rol\u00fcn\u00fc incelemek istiyorum.Bu arada narsisizm kavram\u0131n\u0131n Jung’un ve Adler’in incelemelerinde hemen hemen hi\u00e7 ele al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Homey’inkilerde de bu kavrama gereken \u00f6nemin verilmedi\u011fini k\u0131saca belirtmek isterim.<\/p>\n

Ortodoks Freud’\u00e7u kuram ve tedavide bile narsisizm kavram\u0131 bebe\u011fin narsisizmiyle psikozlu hastan\u0131n narsisizmini \u00f6ncelemekten \u00f6teye ge\u00e7mez.Bu belki de Freud’un ad\u0131 ge\u00e7en kavram\u0131 libido kuram\u0131n\u0131n i\u00e7ine s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131dan, bu y\u00fczden de kavram\u0131n ne denli yararl\u0131 olabilece\u011finin yeterince anla\u015f\u0131lamamas\u0131ndan do\u011fmu\u015ftur.<\/p>\n

Freud \u015fizofreniyi, libido kuram\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan a\u00e7\u0131klayabilmek amac\u0131yla yola \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u015eizofren hastada nesnelere kar\u015f\u0131 (ger\u00e7ekte ya da d\u00fc\u015flerde) hi\u00e7bir libido ilgisi g\u00f6r\u00fclmedi\u011fine g\u00f6re Freud \u015fu soruyu sormaya itilmi\u015ftir: “\u015eizofrenide d\u0131\u015ftaki nesnelere y\u00f6nelmeyen libido nereye harcan\u0131yor?” Freud bu soruyu \u015f\u00f6yle yan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r: “D\u0131\u015f d\u00fcnyadan soyutlanan libido egoya y\u00f6neltilir; b\u00f6ylece narsisizm diye adland\u0131r\u0131labilecek bir tutum do\u011far.” Freud ba\u015flang\u0131\u00e7ta libidonun “b\u00fcy\u00fck bir depo”da toplan\u0131r gibi egoda biriktirildi\u011fini sonradan nesnelere y\u00f6neltildi\u011fini ama kolayl\u0131kla onlardan soyutlan\u0131p gene egoya y\u00f6neltilebilece\u011fini varsaym\u0131\u015ft\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f 1922’de Freud’un, \u00f6nceki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden b\u00fct\u00fcn\u00fcyle vazge\u00e7memesine kar\u015f\u0131n, “id’i libidonun en b\u00fcy\u00fck deposu olarak kabul etmemiz gerekir” demesiyle de\u011fi\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n

Bununla birlikte libidonun ba\u015flang\u0131\u00e7ta egoda m\u0131 yoksa id’de mi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 konusundaki kuramsal sorunun kavram\u0131n kendisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir \u00f6nemi yoktur. Freud \u015fu temel fikrini hi\u00e7bir zaman de\u011fi\u015ftirmemi\u015ftir: \u0130nsan ilk durumunda, erken bebeklik \u00e7a\u011f\u0131nda, d\u0131\u015f d\u00fcnyayla hen\u00fcz ili\u015fki kurmad\u0131\u011f\u0131 narsisizm (“birincil narsisizm”) durumundad\u0131r; sonra normal geli\u015fmesi s\u0131ras\u0131nda \u00e7ocu\u011fun d\u0131\u015f d\u00fcnyayla olan (libidoyla ilgili) ili\u015fkilerinin \u00e7ap\u0131 ve yo\u011funlu\u011fu artmaya ba\u015flar; ama insan bir\u00e7ok durumlarda (bunlar\u0131n en a\u011f\u0131r olan\u0131 deliliktir) libido ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 nesnelerden soyutlay\u0131p kendi egosuna y\u00f6neltir (“ikincil narsisizm”). Ne var ki normal geli\u015fme durumunda bile insan, ya\u015fam\u0131 boyunca bir \u00f6l\u00e7\u00fcde narsisist kalabilir.<\/p>\n

“Normal” bir ki\u015fide narsisizmin geli\u015fmesi nas\u0131l olur? Freud bu geli\u015fmenin ana \u00e7izgilerini belirlemi\u015ftir; a\u015fa\u011f\u0131daki b\u00f6l\u00fcm onun bulgular\u0131n\u0131n k\u0131sa bir \u00f6zetidir.<\/p>\n

Ana rahmindeki cenin mutlak bir narsisizm durumu i\u00e7inde ya\u015far. Freud, “Do\u011fmakla, mutlak narsisizmden, kendine yeterli narsisizmden de\u011fi\u015fen d\u0131\u015f d\u00fcnyan\u0131n alg\u0131lanmas\u0131na, nesnelerin ke\u015ffedilmesine do\u011fru bir ad\u0131m atar\u0131z.” der. Bebe\u011fin d\u0131\u015ftaki nesneleri kendi ba\u015flar\u0131na “ben olmayan” nesneler olarak alg\u0131layabilmesi aylar s\u00fcrer. Narsisizmine indirilen darbelerle, d\u0131\u015f d\u00fcnyay\u0131 ve bu d\u00fcnyan\u0131n yasalar\u0131n\u0131 gittik\u00e7e daha \u00e7ok tan\u0131yarak insan “ister istemez” ba\u015flang\u0131\u00e7taki narsisizmini “nesne sevgisi”ne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. “Ama” der Freud, “insan, d\u0131\u015fta libidosuna nesne bulsa da her zaman bir \u00f6l\u00e7\u00fcde narsisist kal\u0131r.” Ger\u00e7ekten de bireyin geli\u015fmesi, Freud’un deyi\u015fiyle mutlak narsisizmden nesnel d\u00fc\u015f\u00fcnme ve nesne sevgisi geli\u015ftirme yetisine do\u011fru bir evrimdir; bununla birlikte bu yeti belirli s\u0131n\u0131rlan a\u015fmaz. “Normal”, “olgun” ki\u015fi narsisizmini b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yok edemese de toplumca onaylanan en az duruma indirebilmi\u015f ki\u015fidir. Freud’un bu g\u00f6zlemi g\u00fcndelik ya\u015fam deneyleriyle de do\u011frulan\u0131r. \u00d6yle anla\u015f\u0131l\u0131yor ki her insanda ula\u015f\u0131lamayacak, her t\u00fcrl\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fclme \u00e7abas\u0131na kar\u015f\u0131 direnen narsisist bir \u00e7ekirdek kal\u0131r.<\/p>\n

Freud’un teknik diline al\u0131\u015f\u0131k olmayanlar, belki de bu olgunun daha somut bir tan\u0131m\u0131 verilmedik\u00e7e narsisizmin ne denli ger\u00e7ek ve g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu a\u00e7\u0131k se\u00e7ik g\u00f6remeyeceklerdir. Bundan sonraki sayfalarda ben b\u00f6yle somut bir tan\u0131m vermeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Ama bu i\u015fe giri\u015fmeden \u00f6nce terimlerle ilgili bir a\u00e7\u0131klama yapmak istiyorum. Freud’un narsisizm konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015fleri cinsel enerji (libido) g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u00fczerine kurulmu\u015ftur. Daha \u00f6nce de belirtti\u011fim gibi bir mekanik libido kavram\u0131 narsisizm kavram\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesini sa\u011flamaktan \u00e7ok engellemi\u015ftir. Bence narsisizm kavram\u0131ndan daha iyi yararlanabilmek i\u00e7in cinsel d\u00fcrt\u00fc enerjisiyle ayn\u0131 \u015fey olmayan ruhsal enerji kavram\u0131n\u0131 kullanmak \u00e7ok daha yerinde olacakt\u0131r. Bunu Jung yapm\u0131\u015ft\u0131r; bu g\u00f6r\u00fc\u015f, Freud’un cinsellikten ar\u0131nm\u0131\u015f libido g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde bir \u00f6l\u00e7\u00fcde kabul edilmi\u015ftir. Ne var ki cinsel olmayan ruhsal enerji g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc Freud’un libido kuram\u0131ndan ayr\u0131lsa da libidoya benzer bir enerji ‘dir; bu kavram, belli bir yo\u011funlu\u011fu, belli bir y\u00f6neli\u015fi olan, ancak belirtileriyle g\u00f6r\u00fclebilen ruhsal g\u00fc\u00e7leri kapsar. Bu enerji, bireyi d\u0131\u015f d\u00fcnyayla ili\u015fkileri i\u00e7inde oldu\u011fu gibi kendi i\u00e7inde de ba\u011flar, b\u00fct\u00fcnle\u015ftirir ve birle\u015ftirir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fte Freud’un ya\u015fam\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme d\u00fcrt\u00fcs\u00fcn\u00fcn yan\u0131s\u0131ra cinsel i\u00e7g\u00fcd\u00fc enerjisinin (libidonun) insan davran\u0131\u015flar\u0131nda tek \u00f6nemli d\u00fcrt\u00fc oldu\u011funu ileri s\u00fcren ilk g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc kabul edilmese, bunun yerine daha genel bir ruhsal enerji kavram\u0131 kullan\u0131lsa da, aradaki ay\u0131r\u0131m bir \u00e7ok ki\u015finin dogmatik bir yakla\u015f\u0131m i\u00e7inde d\u00fc\u015f\u00fcnmek istedi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde b\u00fcy\u00fck de\u011fildir. Ruh\u00e7\u00f6z\u00fcmleme diye adland\u0131r\u0131labilecek her t\u00fcrl\u00fc kuram ya da tedavide en \u00f6nemli nokta insan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n devingen olu\u015fudur; buna g\u00f6re davran\u0131\u015flar \u00e7ok b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 y\u00fckl\u00fc d\u00fcrt\u00fclerle y\u00f6netilir; bu g\u00fc\u00e7ler tan\u0131nmad\u0131k\u00e7a davran\u0131\u015flar\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131, \u00f6nceden belirlenebilmesi olanaks\u0131zd\u0131r, insan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n devingen oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc Freud’un kuram\u0131n\u0131n \u00e7ekirde\u011fini olu\u015fturur. Bu g\u00fc\u00e7lerin kuramsal a\u00e7\u0131dan nas\u0131l g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, mekanik maddeci a\u00e7\u0131dan m\u0131, yoksa insanc\u0131 ger\u00e7ek\u00e7i a\u00e7\u0131dan m\u0131 yorumland\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli bir sorudur; ama bundan daha \u00f6nemli olan as\u0131l sorun insan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n devingenlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan yorumlanmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Narsisizmi tan\u0131mlamaya iki \u00f6rnekle ba\u015flayal\u0131m: Yeni do\u011fmu\u015f bir bebe\u011fin “birincil narsisizmi”yle bir delinin narsisizmi. Yeni do\u011fmu\u015f bebek daha d\u0131\u015f d\u00fcnyayla ilgi kuramam\u0131\u015ft\u0131r (Freud’un terimleriyle s\u00f6ylersek libidosu hen\u00fcz d\u0131\u015ftaki nesnelere y\u00f6nelmemi\u015ftir). Ba\u015fka bi\u00e7imde s\u00f6ylersek bebek i\u00e7in d\u0131\u015f d\u00fcnya diye bir \u015fey yoktur; \u00f6ylesine yoktur ki, bebek “ben”le “ben olmayan” aras\u0131nda bir ayr\u0131m yapamaz. Bebe\u011fin d\u0131\u015f d\u00fcnyaya ilgi duymad\u0131\u011f\u0131n\u0131, o d\u00fcnyan\u0131n “i\u00e7inde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131” bile s\u00f6yleyebiliriz. Bebek i\u00e7in varolan tek ger\u00e7eklik kendisidir. Kendi bedeni; bedeninde duydu\u011fu \u00fc\u015f\u00fcme ve s\u0131cakl\u0131k, susama, uyku gereksinmesi, ba\u015fka bir bedenin yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 vb. gibi birtak\u0131m fiziksel duyumlar\u0131n alg\u0131lanmas\u0131ndan olu\u015fur bu ger\u00e7eklik.
Bir ak\u0131l hastas\u0131 da temelde bebekten \u00e7ok farkl\u0131 bir durumda de\u011fildir. Ama bebekte d\u0131\u015f d\u00fcnya, ger\u00e7eklik olarak hen\u00fcz ortaya \u00e7\u0131kmam\u0131\u015fken ak\u0131l hastas\u0131nda d\u0131\u015f d\u00fcnya ger\u00e7ekli\u011fini yitirmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin sanr\u0131larda, duyumlar\u0131n d\u0131\u015f olaylar\u0131 kaydetme i\u015flevlerini yitirdi\u011fini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz duyumlar ancak d\u0131\u015f d\u00fcnyadaki nesnelere g\u00f6sterilen duyumsal tepkiler gibi, \u00f6znel deneyleri kaydeder. Paranoya kuruntular\u0131nda da ayn\u0131 mekanizma i\u015fler. \u00d6rne\u011fin \u00f6znel duygular olan korku ya da ku\u015fku \u00f6ylesine nesnelle\u015ftirilir ki paranoid ki\u015fi ba\u015fkalar\u0131n\u0131n kendisine kar\u015f\u0131 elbirli\u011fiyle k\u00f6t\u00fcl\u00fck yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131na inan\u0131r. Nevrozlu ki\u015fiyle paranoid ki\u015fi aras\u0131ndaki ayr\u0131m buradad\u0131r; nevrozlu ki\u015fi de hep kendisinden nefret edildi\u011finden, k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011fe u\u011frayaca\u011f\u0131ndan vb. korkar; gene de b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n kendi kuruntular\u0131 oldu\u011funu bilir. Paranoid ki\u015fideyse bu kuruntular ger\u00e7ek olup \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Narsisizmin ak\u0131ll\u0131l\u0131kla delilik s\u0131n\u0131r\u0131nda bulunan \u00f6zel bir t\u00fcr\u00fc, ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir g\u00fc\u00e7 ele ge\u00e7iren insanlarda g\u00f6r\u00fclebilir. M\u0131s\u0131r firavunlar\u0131, Romal\u0131 Sezarlar, Borjiyalar, Hitler, Stalin, Trujillo \u2014 bunlar\u0131n hepsinde benzer \u00f6zellikler vard\u0131r. Bu insanlar mutlak g\u00fc\u00e7 elde etmi\u015flerdir; a\u011f\u0131zlar\u0131ndan \u00e7\u0131kan bir s\u00f6zle ya\u015fam ve \u00f6l\u00fcm konusunda oldu\u011fu gibi hemen her konuda son karan verirler; istedikleri her \u015feyi yapabilme yetilerinin s\u0131n\u0131n yok gibidir. Yaln\u0131zca hastal\u0131k, ya\u015f ve \u00f6l\u00fcmle s\u0131n\u0131rlan-d\u0131nlm\u0131\u015f tannlard\u0131r bu ki\u015filer, insan\u0131n varolmas\u0131 sorununa, bu varolu\u015fun s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7me yolunda umutsuz bir \u00e7abaya giri\u015ferek \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. \u015eehvetleri, g\u00fc\u00e7leri s\u0131n\u0131rs\u0131zm\u0131\u015f gibi davran\u0131rlar; bu y\u00fczden say\u0131s\u0131z kad\u0131nla yatar, say\u0131s\u0131z adam \u00f6ld\u00fcr\u00fcr, her yere \u015fatolar kurar, “g\u00f6kteki aya” el atmak, “olmayacak \u015feyler”i ele ge\u00e7irmek isterler. Varl\u0131k sorununu insan de\u011filmi\u015f gibi davranarak \u00e7\u00f6zme \u00e7abas\u0131 olsa da, bir t\u00fcr deliliktir bu tutum. \u00dcstelik hasta ki\u015finin ya\u015fam\u0131 ilerledik\u00e7e artan bir deliliktir bu. Ki\u015fi tanr\u0131la\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k\u00e7a kendini \u00f6teki insanlardan soyutlar; bu soyutlama onu daha da korkak yapar, herkes onun d\u00fc\u015fman\u0131 olur; bunlar\u0131n sonucunda do\u011fan korkuya dayanabilmek i\u00e7in ki\u015fi g\u00fcc\u00fcn\u00fc, ac\u0131mas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve narsisizmini gittik\u00e7e art\u0131r\u0131r. Sezar’a \u00f6zg\u00fc bu delilik t\u00fcr\u00fc, \u015fu etken i\u015fe kar\u0131\u015fmasa d\u00fcped\u00fcz delilik olacakt\u0131r: Eline ge\u00e7irdi\u011fi bu g\u00fc\u00e7le Sezar, ger\u00e7ekli\u011fi kendi n\u00e2rsisist d\u00fc\u015flerine g\u00f6re \u00e7arp\u0131tm\u0131\u015ft\u0131r. Herkese zorla kendisinin bir tanr\u0131, en g\u00fc\u00e7l\u00fc, en bilge adam oldu\u011funu kabul ettirmi\u015ftir \u2014 bu y\u00fczden kendi megalomanisi ona akla uygun bir duyguymu\u015f gibi gelir. \u00d6te yandan bir\u00e7ok insan ondan nefret edecek, onu devirmeye, \u00f6ld\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r \u2014 bu y\u00fczden de hastal\u0131kl\u0131 ku\u015fkular\u0131, g\u00f6rebildi\u011fi kadar\u0131yla, ger\u00e7eklerle do\u011frulanmaktad\u0131r. Bunun sonucu olarak Sezar kendini b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ger\u00e7eklikten kopmu\u015f g\u00f6rmez \u2014 \u00e7ok tehlikeli bir durumda olsa da bu y\u00fczden akl\u0131 bir \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u015f\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n

Psikoz mutlak bir narsisizm durumudur; bu durumda ki\u015fi d\u0131\u015f ger\u00e7eklikle t\u00fcm ili\u015fkilerini koparm\u0131\u015f, ger\u00e7ekli\u011fin yerine kendi ki\u015fili\u011fini koymu\u015ftur. B\u00fct\u00fcn\u00fcyle kendisiyle doludur; kendi kendisinin “tanr\u0131s\u0131 ve d\u00fcnyas\u0131” olmu\u015ftur. Psikozun dinamik bir bi\u00e7imde anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan ilk ad\u0131m da Freud’un bunu sezmesi olmu\u015ftur.<\/p>\n

Bununla birlikte psikozun ne oldu\u011funu bilmeyenler i\u00e7in \u00f6nce nevrozlu ya da “normal! insanlarda narsisizmi anlatmak yararl\u0131 olacakt\u0131r. Narsisizmin en ilkel \u00f6rneklerinden biri normal insan\u0131n kendi bedenine kar\u015f\u0131 edindi\u011fi tutumdur. Insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu kendi bedenlerini, y\u00fczlerini, bi\u00e7imlerini be\u011fenirler; ba\u015fka bir insan\u0131n, belki daha g\u00fczel birinin yerinde olmak isteyip istemedikleri soruldu\u011funda istemediklerini s\u00f6ylerler. Bundan daha ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 olan bir ger\u00e7ek de \u00e7o\u011fu insan\u0131n Camus, Caligula adl\u0131 oyununda bu t\u00fcr g\u00fc\u00e7 delili\u011fini \u00e7ok do\u011fru bir bi\u00e7imde anlatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Kendi d\u0131\u015fk\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcne ve kokusuna ald\u0131rmamas\u0131 (asl\u0131nda baz\u0131lar\u0131n\u0131n bundan ho\u015flanmas\u0131), oysa ba\u015fkalann\u0131nkinden kesinlikle i\u011frenmesidir. A\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki burada estetik ya da ba\u015fka t\u00fcrde bir yarg\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fildir; ayn\u0131 \u015fey insan\u0131n kendi v\u00fccuduyla ilgili oldu\u011funda ho\u015f gelir, ba\u015fkas\u0131n\u0131n v\u00fccuduyla ilgili oldu\u011fu zaman ho\u015f gelmez.<\/p>\n

\u015eimdi de narsisizmin daha az rastlanan ba\u015fka bir t\u00fcr\u00fcne bakal\u0131m. Birisi doktorun muayenehanesine telefon ederek bir randevu ister. Doktor o hafta i\u00e7in randevu veremeyece\u011fini, bir hafta sonra gelmesini s\u00f6yler. Hasta en yak\u0131n tarihte randevu almakta direnir; a\u00e7\u0131klama olarak da beklenece\u011fi gibi neden acele etti\u011fini s\u00f6yleyece\u011fine, doktorun muayenehanesine be\u015f dakikal\u0131k bir yerde oturdu\u011funu s\u00f6yler. Doktor zaman ay\u0131rmama sorununun hastan\u0131n muayenehaneye be\u015f dakikada gelebilmesiyle \u00e7\u00f6z\u00fclemeyece\u011fini s\u00f6yledi\u011finde, \u00f6teki bunu anlayamaz; doktorun kendisine en yak\u0131n zamanda randevu vermesi i\u00e7in kendi g\u00f6sterdi\u011fi nedenin yeterli oldu\u011funda direnir. Doktor bir ruh\u00e7\u00f6z\u00fcmlemeciyse hastas\u0131 hakk\u0131nda hemen te\u015fhisle ilgili bir g\u00f6zlemde bulunacakt\u0131r: Kar\u015f\u0131s\u0131nda a\u015f\u0131n narsisist, ba\u015fka deyi\u015fle, \u00e7ok hasta bir insan vard\u0131r. Bunun nedenlerini g\u00f6rmek g\u00fc\u00e7 de\u011fildir. Hasta doktorun durumunu, kendisininkinden ayr\u0131 bir durum olarak g\u00f6rememektedir. Hastan\u0131n kendi g\u00f6r\u00fc\u015f alan\u0131ndaki tek ger\u00e7ek, doktoru g\u00f6rmek istemesi ve kendisinin oraya \u00e7ok k\u0131sa bir zaman i\u00e7inde gidebilecek durumda olmas\u0131d\u0131r. Kendine \u00f6zg\u00fc bir \u00e7al\u0131\u015fma program\u0131, kendi gereksinmeleri olan ayr\u0131 bir ki\u015fi olarak doktor yoktur hastan\u0131n g\u00f6z\u00fcnde. Onun mant\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00f6yle i\u015fler: Kendisinin oraya gelmesi kolaysa doktorun da onu g\u00f6rmesi kolayd\u0131r. Doktorun ilk a\u00e7\u0131klamas\u0131ndan sonra hasta “A, evet doktor, anl\u0131yorum; \u00f6z\u00fcr dilerim, b\u00f6yle bir\u015fey s\u00f6ylememeliydim.” diyebilseydi, o hasta hakk\u0131nda doktorun te\u015fhisi de\u011fi\u015fik olurdu. O zaman \u00f6nce kendi durumuyla doktorun durumunu birbirinden ay\u0131ramayan, ama narsisizmi birinci hasta \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde yo\u011fun ve kat\u0131 olmayan bir narsisistle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulundu\u011fumuzu anlard\u0131k. Bu t\u00fcr hastalar dikkatleri \u00e7ekildi\u011finde durumu oldu\u011fu gibi g\u00f6rerek buna g\u00f6re bir tepki g\u00f6sterirler. \u00eekinci t\u00fcr hasta yapt\u0131\u011f\u0131 hatay\u0131 g\u00f6r\u00fcnce belki utanacakt\u0131r; birincisiyse hi\u00e7bir zaman utanma duymayacakt\u0131r \u2014 bu kolayl\u0131ktan yararlanmayacak \u00f6l\u00e7\u00fcde aptal olan doktoru ele\u015ftirecektir.<\/p>\n

Benzer bir olgu, sevgisine kar\u015f\u0131l\u0131k vermeyen bir kad\u0131na \u00e2\u015f\u0131k olan narsisist bir adamda kolayl\u0131kla g\u00f6zlenebilir. Narsisist ki\u015fi kad\u0131n\u0131n kendisini sevmedi\u011fine inanmak istemeyecektir. \u015e\u00f6yle ak\u0131l y\u00fcr\u00fctecektir: “Ben onu bu denli severken onun beni sevmemesi olanaks\u0131z.” Ya da “O da beni sevmese ben onu bu denli \u00e7ok sevemem.” Sonra da kad\u0131n\u0131n duygular\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k vermemesini \u015fu varsay\u0131mlarla akla uydurmaya \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r: “Beni sevdi\u011finin bilincinde de\u011fil; kendi sevgisinin yoklu\u011fundan korkuyor; beni denemek, bana i\u015fkence etmek istiyor” \u2014 buna benzer daha bir s\u00fcr\u00fc neden. Daha \u00f6nceki \u00f6rnekte de oldu\u011fu gibi burada \u00f6nemli olan nokta narsisist ki\u015finin ba\u015fka bir insan\u0131n i\u00e7indeki ger\u00e7ekli\u011fi kendisininkinden ayr\u0131 bir ger\u00e7eklik olarak kavrayamam\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u015eimdi birbirinden \u00e7ok ayr\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnen, ama asl\u0131nda narsisist olan iki olguya bakal\u0131m. Bir kad\u0131n her g\u00fcn saatlerce aynan\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda sa\u00e7\u0131 ve y\u00fcz\u00fcyle u\u011fra\u015fmaktad\u0131r. Yaln\u0131zca kendini be\u011fenmesinden de\u011fildir bu. Kendi bedenine, kendi g\u00fczelli\u011fine tutkundur; tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli ger\u00e7eklik de kendi bedenidir. B\u00f6yle bir kad\u0131n belki de \u015fu Yunan mitine en yak\u0131n d\u00fc\u015fen ki\u015fidir: Yak\u0131\u015f\u0131kl\u0131 bir delikanl\u0131 olan Narcissus, superisi Echo’nun sevgisinin fark\u0131nda de\u011fildir: Echo \u00fcz\u00fcnt\u00fcs\u00fcnden \u00f6l\u00fcr. Tanr\u0131\u00e7a Nemesis Narcissus’u sudaki yans\u0131mas\u0131na \u00e2\u015f\u0131k olmakla cezaland\u0131r\u0131r; kendine hayran olan Narcissus suya atlar ve g\u00f6lde bo\u011fulur. Yunan mitinde bu t\u00fcr “kendini sevme”nin bir lanet oldu\u011fu, a\u015f\u0131n durumlarda bunun kendini yoketmekle sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131 anlat\u0131l\u0131r. Ba\u015fka bir kad\u0131n da (bir \u00f6nceki kad\u0131n\u0131n y\u0131llar sonraki durumu olabilir bu) hastal\u0131k hastas\u0131d\u0131r. Bu kad\u0131n da s\u00fcrekli olarak kendi bedeniyle u\u011fra\u015f\u0131r, ama bu kez art\u0131k g\u00fczelli\u011fiyle de\u011fil, hastal\u0131\u011f\u0131yla u\u011fra\u015fmaktad\u0131r. Burada olumlu ya da olumsuz imgenin se\u00e7ilmesinin ku\u015fkusuz kendine g\u00f6re nedenleri vard\u0131r; bu nedenleri burada ele almak gereksizdir. \u00d6nemli olan her iki olguda da insan\u0131n kendisiyle narsisist bir bi\u00e7imde u\u011fra\u015fmas\u0131, d\u0131\u015f d\u00fcnyayla ili\u015fkisinin kesilmesidir.<\/p>\n

Ahlaksal hastal\u0131k hastal\u0131\u011f\u0131 da temelde bundan pek de\u011fi\u015fik de\u011fildir. Bu durumda ki\u015fi hasta olmak ve \u00f6lmekten de\u011fil, su\u00e7luluktan korkar. B\u00f6yle bir insan hi\u00e7 durmadan yapt\u0131\u011f\u0131 yanl\u0131\u015flar, i\u015fledi\u011fi g\u00fcnahlar vb. den dolay\u0131 da su\u00e7luluk duygusu i\u00e7indedir. Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n \u2014kendisinin de\u2014 g\u00f6z\u00fcnde \u00f6zellikle vicdanl\u0131, d\u00fcr\u00fcst ve giderek ba\u015fkalar\u0131yla ilgiliymi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnse de b\u00f6yle bir ki\u015fi hep kendisiyle, kendi vicdan\u0131yla, ba\u015fkalann\u0131n onun hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleriyle vb. u\u011fra\u015f\u0131r. Bedensel ya da ahlaksal narsisizmin ard\u0131nda yatan narsisizm kendini be\u011fenmi\u015f ki\u015finin narsisizmiyle ayn\u0131d\u0131r; ne var ki bu t\u00fcr narsisizmin al\u0131\u015f\u0131k olmayan bir g\u00f6z taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fclmesi \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7t\u00fcr. K. Abraham’\u0131n olumsuz narsisizm terimiyle s\u0131n\u0131fland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu t\u00fcr narsisizm \u00f6zellikle yetersizlik, ger\u00e7ekd\u0131\u015f\u0131l\u0131k ve kendini su\u00e7lama duygulanyla belirlenen melankoli durumlannda ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n

Bunlardan daha hafif narsisist e\u011filimler g\u00fcndelik ya\u015famda da g\u00f6zlenebilir. Herkesin bildi\u011fi \u015fu f\u0131krada bu \u00e7ok g\u00fczel bir bi\u00e7imde anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: Bir yazar bir dostuna rastlar, uzun s\u00fcre ona kendinden s\u00f6z eder; sonra \u015f\u00f6yle der: “Hep kendimden s\u00f6z ettim. \u015eimdi biraz da senden s\u00f6z edelim. Son kitab\u0131m\u0131 nas\u0131l buldun bakal\u0131m?” Bu ki\u015fi hi\u00e7 durmadan kendileriyle u\u011fra\u015fan, ba\u015fkalar\u0131na ancak kendilerini yank\u0131lad\u0131ktan \u00f6l\u00e7\u00fcde ilgi duyan insanlara \u00e7ok iyi bir \u00f6rnektir. \u00c7o\u011fu zaman bu ki\u015filer yard\u0131msever ve iyi y\u00fcreklidirler; ama bu davran\u0131\u015flan kendilerini b\u00f6yle g\u00f6stermek istemelerindendir; enerjilerini, yard\u0131m ettikleri ki\u015finin a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00f6rmeye de\u011fil kendi-lerine hayran olmaya harcarlar.<\/p>\n

Narsisist bir ki\u015fiyi nas\u0131l tan\u0131yabiliriz. Kolayl\u0131kla tan\u0131nabilen bir tip vard\u0131r. Bu tip kendi kendine yeten bir ki\u015finin t\u00fcm belirtilerini g\u00f6sterir; bo\u015f s\u00f6zler etti\u011fi zaman bile kendini \u00e7ok \u00f6nemli bir\u015fey s\u00f6ylemi\u015f gibi hisseder. Ba\u015fkalann\u0131n s\u00f6ylediklerini \u00e7o\u011funlukla dinlemez ya da onlara ilgi duymaz. (Zeki bir insansa, bu tutumunu sorular sorarak ya da kar\u015f\u0131s\u0131ndakine ilgi duyuyormu\u015f gibi yaparak saklamaya \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r.) Narsisist ki\u015fiyi her t\u00fcrl\u00fc ele\u015ftiriye kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi a\u015f\u0131r\u0131 al\u0131nganl\u0131ktan da tan\u0131yabiliriz. Bu al\u0131nganl\u0131k her t\u00fcrl\u00fc ele\u015ftirinin ge\u00e7erlili\u011fini yads\u0131yarak, k\u0131zg\u0131nl\u0131k ya da \u00fcz\u00fcnt\u00fcyle tepki g\u00f6stererek ortaya konulur. Pek \u00e7ok durumda narsisist e\u011filim al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck ya da alttan alma tutumuyla gizlenebilir; narsisist e\u011filimli bir insan\u0131n al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kendine hayran olmak i\u00e7in bir neden olarak kullanmas\u0131 da az rastlanan durumlardan de\u011fildir. De\u011fi\u015fik belirtileri ne olursa olsun t\u00fcm narsisizm t\u00fcrlerinde d\u0131\u015f d\u00fcnyaya kar\u015f\u0131 ger\u00e7ek ilginin kesilmesi ortak \u00f6zelliktir.<\/p>\n

Narsisist insan bazan y\u00fcz\u00fcndeki anlamla da kendini ele verebilir. Bu insanlar\u0131n y\u00fczlerinde bir yumu\u015fakl\u0131k ya da bir g\u00fcl\u00fcmseme vard\u0131r; b\u00f6yle y\u00fczlerdeki anlam baz\u0131lar\u0131nca yumu\u015fakba\u015fl\u0131l\u0131k, baz\u0131lannca da saf, g\u00fcvenilir bir \u00e7ocuksuluk olarak alg\u0131lan\u0131r. Narsisizm, \u00f6zellikle a\u015f\u0131r\u0131 bi\u00e7imlerinde \u00e7o\u011fu zaman kendini g\u00f6zlerde acaip bir parlakl\u0131kla belli eder; bu parlakl\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 ki\u015filer yar\u0131 ermi\u015flik, baz\u0131lar\u0131nda da, yar\u0131 delilik belirtisi olarak g\u00f6r\u00fcrler. Narsisist ki\u015filerin \u00e7o\u011fu hi\u00e7 durmadan konu\u015furlar \u2014 yemekte \u00e7o\u011fu zaman yemek yemeyi unutur, herkesi bekletirler. Arkada\u015flar\u0131 ya da yemek, onlann g\u00f6z\u00fcnde kendi “ego’lar\u0131ndan daha az \u00f6nemlidir.<\/p>\n

Narsisist, t\u00fcm ki\u015fili\u011fini her zaman narsisizmin nesnesi olarak g\u00f6rmez; \u00e7o\u011fu zaman ki\u015fili\u011finin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc, \u00f6rne\u011fin onurunu, zek\u00e2s\u0131n\u0131, fiziksel g\u00fcc\u00fcn\u00fc, mizah yetene\u011fini, yak\u0131\u015f\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 (bazan sa\u00e7 ya da burun gibi \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck aynnt\u0131lara dek inebilir bu) narsisizmiyle b\u00fct\u00fcnle\u015ftirir. Bu ki\u015filerin narsisizmleri bazan da korkmak ya da tehlikeyi \u00f6nceden sezmek gibi normal bir kimsenin \u00f6v\u00fcn\u00e7 duymayaca\u011f\u0131 acaip niteliklere dek uzan\u0131r. “Ki\u015fi” kendisinin belli bir y\u00f6n\u00fcyle \u00f6zde\u015fle\u015fir. “Kim” oldu\u011funu sordu\u011fumuzda verebilece\u011fi en do\u011fru yan\u0131t, onun kendi kafas\u0131, \u00fcn\u00fc, paras\u0131, penisi, vicdan\u0131 vb. oldu\u011fudur. \u00c7e\u015fitli dinlerdeki putlar insan\u0131n \u00e7e\u015fitli yanlar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Narsisist ki\u015fiye g\u00f6re narsisizminin nesnesi onun ben’ini belirleyen bu yan niteliklerinden biridir. Ben’ini sahib oldu\u011fu nesnelerle \u00f6zde\u015fle\u015ftiren ki\u015fi, onuruna y\u00f6neltilen bir a\u015fa\u011f\u0131lamay\u0131 ald\u0131rmazken sahiboldu\u011fu nesnelere y\u00f6neltilen sald\u0131ny\u0131 ya\u015fam\u0131na yap\u0131lm\u0131\u015f bir sald\u0131n olarak g\u00f6r\u00fcr. \u00d6te yandan ben’ini zek\u00e2s\u0131yla \u00f6zde\u015fle\u015ftiren insan i\u00e7in aptalca bir \u015fey s\u00f6ylemi\u015f olmak o denli ac\u0131 vericidir ki bu ac\u0131 derin bir ruhsal \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcye yol a\u00e7abilir. <\/p>\n

Bununla birlikte bazan kendini be\u011fenmi\u015f, narsisist bir insanla kendisini de\u011fersiz bulan ki\u015fiyi ay\u0131rt etmek kolay de\u011fildir, bunlar\u0131n ikincisi, ba\u015fkalar\u0131na ilgi duymad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de\u011fil kendinden ku\u015fkuland\u0131\u011f\u0131, kendini de\u011fersiz buldu\u011fu i\u00e7in \u00f6v\u00fclmek ve be\u011fenilmek ister. G\u00f6zetilmesi her zaman kolay olmayan ba\u015fka bir ayr\u0131m daha vard\u0131r: Narsisizm ve bencillik aras\u0131ndaki ayr\u0131m. A\u015f\u0131r\u0131 narsisizm durumunda ger\u00e7ekli\u011fi b\u00fct\u00fcn\u00fcyle alg\u0131layabilme yetene\u011fi kaybolmu\u015ftur, a\u015f\u0131n bencillikteyse ba\u015fkalar\u0131na kar\u015f\u0131 hemen hemen hi\u00e7 ilgi, sevgi ya da yak\u0131nl\u0131k duyulamaz; ama bu hi\u00e7 de insan\u0131n kendi \u00f6znel s\u00fcre\u00e7lerine a\u015f\u0131n \u00f6nem verdi\u011fi anlam\u0131na gelmez. Ba\u015fka deyi\u015fle a\u015f\u0131n bencil bir ki\u015fi her zaman a\u015f\u0131n narsisist bir ki\u015fi de\u011fildir; bencillik ille de nesnel ger\u00e7ekli\u011fi g\u00f6rmemek anlam\u0131na gelmez.<\/p>\n

Narsisizmi ne denli a\u011f\u0131rla\u015f\u0131rsa insan, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve ba\u015fkalar\u0131ndan gelecek hakl\u0131 ele\u015ftirileri o denli zor kabul edecektir. Kar\u015f\u0131daki insan\u0131n a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 bir tutum i\u00e7inde oldu\u011funa inanarak \u00f6fkelenecek ya da o ki\u015finin do\u011fru bir yarg\u0131da bulunamayacak \u00f6l\u00e7\u00fcde duygusuz, e\u011fitimsiz vb. oldu\u011funa inanacakt\u0131r. (Bununla ilgili olarak \u00e7ok zeki olmas\u0131na kar\u015f\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde narsisist olan birisi akl\u0131ma geldi: Rorschach testinin sonu\u00e7lar\u0131m s\u00f6yledi\u011fimde kendisinin hi\u00e7 de kafas\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131 ideal ki\u015fi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcp \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: “Bu testi haz\u0131rlayan ruhbilimciye ac\u0131yorum; \u00e7ok paranoid bir adam olmal\u0131.”)<\/p>\n

\u015eimdi de narsisizm olgusunu daha karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131ran ba\u015fka bir etkenden s\u00f6z edelim. Narsisist ki\u015fi kendi “benlik imgesi” ni narsisist ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n nesnesi olarak benimsedi\u011fi gibi kendisiyle ilgili her \u015feyi bu hasta ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n nesnesi durumuna sokar. Onun fikirleri, onun bilgisi, onun eviyle birlikte onun “ilgi alan\u0131na” giren ki\u015filer de narsisist ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n nesneleri olup \u00e7\u0131kar. Freud’un belirtti\u011fi gibi bunun en \u00e7ok rastlanan \u00f6rne\u011fi insan\u0131n kendi \u00e7ocuklar\u0131na kar\u015f\u0131 duydu\u011fu narsisist ba\u011fl\u0131l\u0131kt\u0131r. Pek \u00e7ok anne-baba kendi \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n \u00f6teki \u00e7ocuklardan daha g\u00fczel, daha ak\u0131ll\u0131 vb. olduklar\u0131na inan\u0131r. \u00c7ocuklar ne denli k\u00fc\u00e7\u00fckse bu narsisist yan tutma da o denli yo\u011fundur. Anne-baban\u0131n, \u00f6zellikle de annenin bebe\u011fe kar\u015f\u0131 duydu\u011fu sevgi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bebe\u011fe kendilerinin bir uzant\u0131s\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in duydu\u011fu sevgidir.
Ergin bir erkekle ergin bir kad\u0131n aras\u0131nda sevgide \u00e7o\u011fu zaman narsisist \u00f6zellikler vard\u0131r. Bir kad\u0131na \u00e2\u015f\u0131k olan erkek, “onun” olduktan sonra narsisizmini kad\u0131na aktarabilir. Kad\u0131nda bulunmayan, kendisinin ona y\u00fckledi\u011fi niteliklerden dolay\u0131 kad\u0131na hayran olur, ona tapar; kad\u0131n, salt bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, o erke\u011fin g\u00f6z\u00fcnde ola\u011fan\u00fcst\u00fc niteliklerin sahibi olur. B\u00f6yle bir insan \u00e7o\u011fu zaman sahiboldu\u011fu \u015feylerin ola\u011fan\u00fcst\u00fc g\u00fczellikte oldu\u011funa inanacak, onlara “\u00e2\u015f\u0131k olacakt\u0131r.”<\/p>\n

Narsisizm bir\u00e7ok bireyde yo\u011funlu\u011fu a\u00e7\u0131s\u0131ndan yaln\u0131zca cinsel istekle ve ya\u015fama i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilecek bir tutkudur. Asl\u0131nda, \u00e7o\u011fu zaman bu isteklerin ikisine de a\u011f\u0131r basar. Narsisizmleri bu derece yo\u011fun olmayan normal ki\u015filerde bile yok edilmesi hemen hemen olanaks\u0131z narsisist bir \u00f6z kal\u0131r. Durum b\u00f6yle oldu\u011funa g\u00f6re cinsellikle ya\u015fama i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fc gibi narsisist tutkunun da \u00f6nemli bir biyolojik i\u015flevi bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sormak gerekir. Bu som bir kez sorulduktan sonra yan\u0131t\u0131 kolayl\u0131kla bulunur. Bedensel gereksinmeleri, ilgileri, arzulan yo\u011fun bir enerjiyle y\u00fcklenmi\u015f olmasa birey nas\u0131l canl\u0131 kalabilir? Biyolojik olarak, ya\u015fama i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan insan, ba\u015fkas\u0131na verdi\u011finden \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem vermek zorundad\u0131r kendisine. Bunu yapmasa, ba\u015fkalar\u0131na kar\u015f\u0131 kendisini savunmak, ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek amac\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmak, canl\u0131 kalabilmek amac\u0131yla sava\u015fmak, savundu\u011fu \u015feylerde ba\u015fkalar\u0131na kar\u015f\u0131 ayak diremek i\u00e7in gerekli enerji ve ilgiyi nas\u0131l bulurdu? Narsisizmi olmasa bir ermi\u015f olup \u00e7\u0131kard\u0131 insan \u2014 oysa ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilen ermi\u015flerin say\u0131s\u0131 pek de \u00e7ok de\u011fildir. Ruhsal bak\u0131mdan en \u00e7ok \u00f6zlenen durum \u2014narsisizmden kurtulma durumu\u2014 ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan en tehlikeli durum olurdu. Do\u011fan\u0131n d\u00fczeni a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakacak olursak do\u011fa, insan\u0131 ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in gerekli en b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde narsisizmle donatm\u0131\u015ft\u0131r. Bunu \u00f6zellikle do\u011frulayan bir neden vard\u0131r: Do\u011fa insanlara hayvanlar gibi iyi geli\u015fmi\u015f i\u00e7g\u00fcd\u00fcler vermemi\u015ftir. Hayvanlarda ya\u015fam\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme “sorunlar\u0131” diye bir\u015fey yoktur: i\u00e7g\u00fcd\u00fcleri yarad\u0131l\u0131\u015flar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in hayvanlar canl\u0131 kalma sorununu \u00f6ylesine do\u011fal bir bi\u00e7imde \u00e7\u00f6zerler ki bu konuda bir \u00e7aba g\u00f6stermeleri gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek ya da bu konuda karar vermek zorunda kalmazlar hi\u00e7bir zaman, insanda i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel mekanizma etkinli\u011fini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yitirmi\u015ftir \u2014 bu y\u00fczden insan i\u00e7in \u00e7ok gerekli olan bir biyolojik i\u015flevi narsisizm y\u00fcklenmi\u015f olmaktad\u0131r.<\/p>\n

Narsisizmin \u00f6nemli bir biyolojik i\u015flevi yerine getirdi\u011fini kabul ettikten sonra da ba\u015fka bir soruyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131yoruz. A\u015f\u0131n narsisizm insan\u0131 ba\u015fkalanna kar\u015f\u0131 ilgi duymaz bir duruma sokmaz m\u0131? Ba\u015fkalanyla i\u015fbirli\u011fi yapmas\u0131 gerekti\u011finde, kendi gereksinmelerinden bir \u00f6l\u00e7\u00fcde vazge\u00e7me yetene\u011fini elinden almaz m\u0131 onun? Narsisizm, insan\u0131 toplum d\u0131\u015f\u0131na itmez mi? A\u015f\u0131r\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fclere vard\u0131\u011f\u0131 zaman da bir deli durumuna getirmez mi onu? A\u015f\u0131r\u0131ya ka\u00e7an bireysel narsisizmin, toplumsal ya\u015fam\u0131 t\u00fcm\u00fcyle engelleyici ciddi bir neden olu\u015fturaca\u011f\u0131 ku\u015fku g\u00f6t\u00fcrmez. Bu do\u011fruysa, narsisizmin ya\u015fam\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme ilkesiyle \u00e7at\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir; \u00e7\u00fcnk\u00fc birey ya\u015fam\u0131n\u0131 ancak kendisini topluluklar i\u00e7inde bir d\u00fczene sokarak s\u00fcrd\u00fcrebilir. Hi\u00e7 kimse tek ba\u015f\u0131na kendisini do\u011fan\u0131n t\u00fcm tehlikelerine kar\u015f\u0131 koruyamad\u0131\u011f\u0131 gibi yaln\u0131zca topluluklar i\u00e7inde yap\u0131labilecek \u00e7e\u015fitli i\u015fleri de tek ba\u015f\u0131na ba\u015faramaz.<\/p>\n

\u00d6yleyse ortaya \u015f\u00f6yle \u00e7eli\u015fkili bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131k\u0131yor: Narsisizm ya\u015fam\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in gereklidir; ama ya\u015fam i\u00e7in bir tehlikedir de. Bu \u00e7eli\u015fki iki y\u00f6nde \u00e7\u00f6z\u00fclebilir. Bunlardan biri ya\u015fam\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeyi sa\u011flayan narsisizmin maksimal de\u011fil optimal narsisizm olmas\u0131d\u0131r, a\u00e7\u0131k s\u00f6ylersek biyolojik a\u00e7\u0131dan gerekli olan narsisizmin yo\u011funlu\u011fu toplumsal i\u015fbirli\u011fiyle ba\u011fda\u015fabilecek derecede bir narsisizme indirgenmi\u015ftir. \u00c7\u00f6z\u00fcmlerin ikincisi bireysel narsisizmin topluluk narsisizmine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesidir; bu durumda narsisist tutkunun nesneleri birey yerine boy, ulus, din, \u0131rk vb. olmu\u015ftur. B\u00f6ylece narsisist enerji korunmu\u015f, ama bireyin ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmekten \u00e7ok toplulu\u011fun ya\u015fam\u0131m s\u00fcrd\u00fcrebilmek amac\u0131yla kullan\u0131lm\u0131\u015f olur. Topluluk narsisizmini ve bunun toplumbilimsel i\u015flevini ele almadan \u00f6nce hastal\u0131kl\u0131 narsisizmi incelemek istiyorum.<\/p>\n

Narsisist ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n en tehlikeli sonucu ak\u0131lsal yarg\u0131lar\u0131n \u00e7arp\u0131t\u0131lmas\u0131d\u0131r. Narsisist ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n nesnesi, nesnel de\u011fer yarg\u0131lar\u0131na vurularak de\u011fil benim bir par\u00e7am oldu\u011fu ya da benim oldu\u011fu i\u00e7in de\u011ferli (iyi, g\u00fczel, ak\u0131ll\u0131, vb.) say\u0131l\u0131r. Narsisist de\u011fer yarg\u0131s\u0131, \u00f6nyarg\u0131l\u0131 ve yantutucudur. Bu \u00f6nyarg\u0131 \u00e7o\u011funlukla \u015fu ya da bu bi\u00e7imde akla uydurulur; bu akla uydurma i\u015flemi ki\u015finin zek\u00e2s\u0131na ve geli\u015fmi\u015flik derecesine g\u00f6re az ya da \u00e7ok \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f olabilir. Bir sarho\u015fun narsisizmine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00e7arp\u0131t\u0131lma a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Kar\u015f\u0131m\u0131zda bo\u015f laflar eden s\u0131radan bir adam vard\u0131r; ama bunlar\u0131 d\u00fcnyan\u0131n en g\u00fczel, en ilgin\u00e7 s\u00f6zlerini s\u00f6yl\u00fcyormu\u015f gibi bir hava ve ses tonuyla s\u00f6ylemektedir. Sarho\u015f ki\u015fi \u00f6znel olarak yalanc\u0131 bir “\u00fcst\u00fcnl\u00fck” duygusu i\u00e7indedir; asl\u0131nda kendini bir \u015fey sanmaktad\u0131r. Bu \u00f6rneklerle a\u015f\u0131r\u0131 narsisist insan\u0131n konu\u015fmalar\u0131n\u0131n ille de s\u0131k\u0131c\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 anlatmak istemiyorum. O insan yetenekli ya da zeki birisiyse ilgin\u00e7 fikirler \u00fcretecek, bunlar\u0131 iyi de\u011ferlendirebilirse yarg\u0131lan b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. Ama narsisist ki\u015fi kendi \u00fcretti\u011fi \u015feyleri zaten de\u011ferli saymak e\u011filimindedir; \u00fcretilen \u015feylerin ger\u00e7ek niteli\u011fi, de\u011ferlendirmede belirleyici rol oynamaz. (“Olumsuz narsisizm” durumundaysa bunun kar\u015f\u0131t\u0131 ge\u00e7erlidir. B\u00f6yle bir ki\u015fi sahi-boldu\u011fu her \u015feyin de\u011ferini k\u00fc\u00e7\u00fcltme e\u011filimindedir; yarg\u0131lar\u0131nda da \u00f6teki narsisist ki\u015fi \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde yantutucudur.) Narsisist ki\u015fi, narsisist yarg\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu farkedebilse durum bu denli k\u00f6t\u00fc olmazd\u0131 belki. O zaman kendi narsisist yantutuculu\u011funa kar\u015f\u0131 alayc\u0131 bir tutum edinirdi \u2014 ya da edinebilirdi. Ama buna pek rastlanmaz.
\u00c7o\u011funlukla o ki\u015fi yantutucu olmad\u0131\u011f\u0131na, yarg\u0131lar\u0131n\u0131n nesnel ve ger\u00e7ek\u00e7i oldu\u011funa inan\u0131r. Bu durum o ki\u015finin d\u00fc\u015f\u00fcnme ve yarg\u0131lama yetisinin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00e7arp\u0131t\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7ar; ki\u015fi hi\u00e7 durmadan kendisiyle, ne oldu\u011fuyla u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu yetene\u011fi k\u00f6relmi\u015ftir. Ayn\u0131 bi\u00e7imde narsisist ki\u015fi yarg\u0131lar\u0131nda da “kendisi” olmayan ya da kendisinin olmayan \u015feylere kar\u015f\u0131 olumsuz bir tutum i\u00e7indedir. D\u0131\u015ftaki (“ben olmayan”) d\u00fcnya de\u011fersiz, tehlikeli ve ahl\u00e2ks\u0131zd\u0131r. \u00d6yleyse narsisist insan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00e7arp\u0131t\u0131lman\u0131n i\u00e7inde demektir. Kendisini, kendisinin olan \u015feyleri a\u015f\u0131r\u0131 de\u011ferli bulur. Kendisinin d\u0131\u015f\u0131nda kalan her \u015feyse de\u011fersizdir. Burada akl\u0131n ve nesnelli\u011fin u\u011frad\u0131\u011f\u0131 zedelenmenin ne denli b\u00fcy\u00fck oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

Narsisizmde daha da tehlikeli, hastal\u0131kl\u0131 bir etken narsisizm durumunda olu\u015fturulan tutuma y\u00f6neltilen ele\u015ftirilere kar\u015f\u0131 g\u00f6sterilen duygusal tepkidir. Ele\u015ftiri yerindeyse, k\u00f6t\u00fc bir niyetle yap\u0131lmam\u0131\u015fsa insan normal olarak yapt\u0131klar\u0131 ya da s\u00f6ylediklerinin ele\u015ftirilmesine k\u0131zmaz. Oysa narsisist ki\u015fi ele\u015ftirildi\u011finde b\u00fcy\u00fck bir k\u0131zg\u0131nl\u0131kla tepki g\u00f6sterir. Ele\u015ftirinin yerinde oldu\u011funu narsisizminden dolay\u0131 g\u00f6remedi\u011fi i\u00e7in, bunu d\u00fc\u015fmanca bir sald\u0131r\u0131 olarak g\u00f6rme e\u011filimindedir. \u00d6fkesinin neden bu denli yo\u011fun oldu\u011funu ancak narsisist insan\u0131n d\u0131\u015f d\u00fcnyayla ili\u015fkisinin kopuk oldu\u011funu, bunun sonucu olarak da onun \u00e7ok yaln\u0131z ve korkak bir insan oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek anlayabiliriz. Bu ki\u015fi yaln\u0131zl\u0131k ve korkakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 narsisist bir bi\u00e7imde kendini-b\u00fcy\u00fck g\u00f6rerek \u00f6d\u00fcnlemektedir. D\u00fcnya kendisiyse, d\u0131\u015farda onu korkutabilecek ba\u015fka bir d\u00fcnya olamaz; kendisi her \u015feyse, yaln\u0131z de\u011fildir o zaman; bunun sonucu olarak narsisizmi zedelendi\u011finde t\u00fcm varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tehlikeye girdi\u011fi duygusuna kap\u0131l\u0131r. Korkusuna, kendini b\u00fcy\u00fck-g\u00f6rmesine kar\u015f\u0131n, tek savunma yolu tehlikeye girdi\u011finde korkusu ortaya d\u00f6k\u00fclerek yo\u011fun bir \u00f6fkeye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Tehlikeyi uygun davran\u0131\u015flarla azaltmak i\u00e7in hi\u00e7bir \u015fey yapamad\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6fkesi daha da \u00e7o\u011fal\u0131r, narsisist g\u00fcvenli\u011fi tehlikeye sokan \u015feyden onu ancak ele\u015ftirmenin \u2014ya da kendisinin\u2014 ortadan kalkmas\u0131 kurtarabilir.<\/p>\n

Zedelenmi\u015f narsisizmin sonucunda do\u011fan bu \u00f6fke patlamas\u0131n\u0131n yerini alabilecek ba\u015fka bir tepki de ruhsal \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcd\u00fcr. Narsisist ki\u015fi, \u00f6zde\u015flik duygusuna kendini b\u00fcy\u00fck g\u00f6rerek ula\u015f\u0131r. D\u0131\u015ftaki d\u00fcnya onun i\u00e7in bir sorun olu\u015fturmaz, a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla bir bask\u0131 yapmaz ona, \u00e7\u00fcnk\u00fc o ki\u015fi kendisi bir d\u00fcnya olmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r; kendini her \u015feyi bilen, her \u015feye g\u00fcc\u00fc yeten bir ki\u015fi olarak g\u00f6r\u00fcr. Narsisizmi zedelendi\u011finde bir\u00e7ok nedenle, \u00f6rne\u011fin kendini ele\u015ftiren ki\u015fi kar\u015f\u0131s\u0131nda duydu\u011fu \u00f6znel ya da nesnel ezilmi\u015flik y\u00fcz\u00fcnden \u00f6fkelenemezse, ruhsal bir \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcye u\u011frar. D\u00fcnyayla ili\u015fkisi de, d\u00fcnyaya kar\u015f\u0131 ilgisi de yok olur; kendisini d\u00fcnyayla olan ili\u015fkilerinin merkezi olacak bi\u00e7imde geli\u015ftirmedi\u011fi i\u00e7in hi\u00e7bir \u015fey ve hi\u00e7 kimse de\u011fildir art\u0131k. Narsisizmini s\u00fcrd\u00fcremeyecek \u00f6l\u00e7\u00fcde zedelenmi\u015f Ben’i \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcye u\u011frar, bu y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00f6znel tepki de ruhsal \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Melankolide g\u00f6r\u00fclen yas tutma \u00f6\u011fesi bence, \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc i\u00e7indeki ki\u015finin ola\u011fan\u00fcst\u00fc sayd\u0131\u011f\u0131 “Ben” inden olu\u015fan narsisist imgenin \u00f6l\u00fcm\u00fcne tuttu\u011fu yast\u0131r.<\/p>\n

Narsisist ki\u015finin bu t\u00fcr zedelenmelerden delicesine ka\u00e7\u0131nmas\u0131n\u0131n nedeni, narsisizminin zedelenmesiyle ortaya \u00e7\u0131kacak ruhsal \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcden korkmas\u0131d\u0131r. Bu korkudan ka\u00e7man\u0131n \u00e7e\u015fitli yollar\u0131 vard\u0131r. Bu yollardan biri narsisizmin yo\u011funlu\u011funu hi\u00e7bir d\u0131\u015f ele\u015ftiri ya da ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n ger\u00e7ekten etkileyemeyece\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131rmakt\u0131r. Ba\u015fka deyi\u015fle narsisizmin yo\u011funlu\u011fu tehlikeleri uzak tutacak \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131r\u0131l\u0131r. Bu da elbette ki\u015finin, kendini ruhsal \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc tehlikesinden korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken psikoza dek varabilecek a\u011f\u0131r ruh hastal\u0131klar\u0131na do\u011fru s\u00fcr\u00fcklenmesine yola\u00e7abilir.<\/p>\n

Bununla birlikte narsisist ki\u015finin bu korkudan kurtulmak i\u00e7in ba\u015fvuraca\u011f\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu daha vard\u0131r; bu yol o ki\u015fi i\u00e7in daha doyurucu, ama ba\u015fkalar\u0131 i\u00e7in daha tehlikelidir. Bu \u00e7\u00f6z\u00fcm, narsisist ki\u015finin d\u0131\u015f ger\u00e7ekli\u011fi kendi narsisist imgesine uydurmak \u00fczere bir \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015ftirme \u00e7abas\u0131d\u0131r. Buna \u00f6rnek olarak bir perpetuum mobile (Perpetuum mobile: s\u00fcrekli \u015fekilde hareket sa\u011flayan bir kaynak) <\/em>buldu\u011funu sanan, ama asl\u0131nda buldu\u011fu \u015fey hi\u00e7 de \u00f6nemli olmayan narsisist mucidi g\u00f6sterebiliriz. Ba\u015fka bir \u00f6nemli \u00e7\u00f6z\u00fcm de ba\u015fka birisinin, olabilirse milyonlarca insan\u0131n onay\u0131n\u0131 kazanmakt\u0131r. Bunlardan birincisi folie \u00e2 deux ( Folie \u00e2 deux: iki ki\u015finin ortakla\u015fa olarak ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7e\u015fit delilik.) <\/em>(baz\u0131 evlilikler ve dostluklar bu temel \u00fczerine kurulmu\u015ftur) ikincisiyse i\u00e7lerindeki psikozun patlayarak ortaya d\u00f6k\u00fclmesini milyonlar\u0131n alk\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve onay\u0131n\u0131 alarak engellemeye \u00e7al\u0131\u015fan \u00fcnl\u00fc ki\u015filerdir. Bu sonuncusuna en iyi \u00f6rnek Hitler’dir. A\u015f\u0131r\u0131 bir narsisist olarak Hitler milyonlarca insan\u0131 kendi imgesine inand\u0131rmasa, “\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Reich’\u0131n bin y\u0131l s\u00fcrece\u011fi” konusunda olmayacak d\u00fc\u015flerine kendisi ciddi olarak inanmasayd\u0131, giderek ger\u00e7ekli\u011fi, kendisini izleyenlere hakl\u0131 g\u00f6r\u00fcnecek bi\u00e7imde de\u011fi\u015f-tirmeseydi, yaln\u0131zca psikozunu a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u0131\u015fanya vurmu\u015f bir hasta olarak ya\u015fard\u0131. (Yenilgiye u\u011frad\u0131ktan sonra Hitler i\u00e7in kendini \u00f6ld\u00fcrmekten ba\u015fka \u00e7\u0131kar yol kalmam\u0131\u015ft\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc onun i\u00e7in narsisist imgesinin y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131 ger\u00e7ekten dayan\u0131lamayacak bir\u015feydi.)<\/p>\n

Tarihte hastal\u0131klann\u0131 d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirip narsisizmlerine g\u00f6re \u00e7arp\u0131tarak “tedavi eden” megalomanyak \u00f6nderlere daha pek \u00e7ok \u00f6rnek vard\u0131r. Bunlar t\u00fcm ele\u015ftirmenleri ortadan kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar; \u00e7\u00fcnk\u00fc kendileri i\u00e7in akl\u0131n sesinin yaratt\u0131\u011f\u0131 tehlikeye dayanamazlar. Caligula ve Neron’dan Hitler’e dek bu ki\u015filerin kendilerine inanan insanlar bulma, ger\u00e7ekli\u011fi narsisizmlerine uyacak bi\u00e7imde \u00e7arp\u0131tma, t\u00fcm ele\u015ftirmenleri yoketme gereksinmeleri \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ve s\u0131n\u0131rs\u0131zd\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu gereksinmeler onlar\u0131n, deliliklerinin ortaya d\u00f6k\u00fclmesini \u00f6nlemek i\u00e7in giri\u015ftikleri umutsuz \u00e7abalard\u0131r. Bu \u00f6nderlerdeki delilik \u00f6\u011fesi ayn\u0131 zamanda \u00e7eli\u015fik bir bi\u00e7imde ba\u015fanl\u0131 k\u0131lar onlan. Bu delilik \u00f6\u011fesi onlara, normal insanlan \u00e7ok etkileyen kesin kararl\u0131l\u0131k, yapt\u0131klar\u0131ndan ku\u015fkulanmama gibi \u00f6zellikler kazand\u0131r\u0131r. S\u00f6ylemek gereksiz; d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirme, ba\u015fkalar\u0131na kendi fikirlerini, hasta d\u00fc\u015flerini kabul ettirebilme gereksinmesi psikozlu olsun olmas\u0131n normal insanda bulunmayan yetenekler ve ustal\u0131klar gerektirir.<\/p>\n

Narsisizmi bir hastal\u0131k olarak incelerken, bunun iki t\u00fcr\u00fc aras\u0131nda ayr\u0131m g\u00f6zetmek \u00f6nemlidir \u2014 bunlardan biri tehlikesiz narsisizm, \u00f6teki de hastal\u0131kl\u0131 narsisizm’di. Tehlikesiz t\u00fcr\u00fcnde narsisizmin nesnesi, ki\u015finin kendi \u00e7abalar\u0131 sonucu ortaya \u00e7\u0131kan bir \u015feydir. \u00d6rne\u011fin ki\u015fi marangoz, bilim adam\u0131 ya da \u00e7ift\u00e7i olarak yaratt\u0131klanndan narsisist bir k\u0131van\u00e7 duyabilir. Narsisizminin nesnesi kendi \u00e7abalann\u0131n sonucunda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, kendi yap\u0131tlar\u0131na, kendi ba\u015fanlar\u0131na duydu\u011fu a\u015f\u0131n ilgi hi\u00e7 durmadan \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcrecine, kulland\u0131\u011f\u0131 malzemelere duydu\u011fu ilgiyle dengelenir. Tehlikesiz narsisizmi yaratan etkenler bu y\u00fczden kendi kendilerini denetler. \u00c7al\u0131\u015fmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in gerekli enerji b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde narsisist \u00f6zellik ta\u015f\u0131r; ama ortaya konan yap\u0131t ger\u00e7eklikle ba\u011flant\u0131 kurmak zorunda oldu\u011fundan narsisizm s\u00fcrekli denetlenir, belli s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde tutulur. Bir\u00e7ok narsisist ki\u015finin ayn\u0131 zamanda b\u00fcy\u00fck bir yarat\u0131c\u0131l\u0131k g\u00fcc\u00fcne sahibolmas\u0131 bu mekanizmayla a\u00e7\u0131klanabilir.<\/p>\n

Hastal\u0131kl\u0131 narsisizmdeyse narsisizmin nesnesi ki\u015finin yapt\u0131\u011f\u0131 ya da \u00fcretti\u011fi bir \u015fey de\u011fil sahiboldu\u011fu bir \u015feydir; \u00f6rne\u011fin bedeni, d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, zenginli\u011fi vb. Bu t\u00fcr narsisizmin hastal\u0131kl\u0131 olu\u015fu burada tehlikesiz narsisizmde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz denetleyici \u00f6\u011fenin bulunmamas\u0131ndand\u0131r. Ba\u015fard\u0131\u011f\u0131m bir \u015feyden \u00f6t\u00fcr\u00fc de\u011fil de sahiboldu\u011fum bir nitelikten \u00f6t\u00fcr\u00fc “b\u00fcy\u00fck”sem o zaman, hi\u00e7 kimseyle, hi\u00e7bir \u015feyle ilgilenmem, hi\u00e7bir \u00e7aba g\u00f6stermem gerekmez. B\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in kendimi ger\u00e7eklikten gitgide daha \u00e7ok soyutlar\u0131m; tehlikeden daha iyi korunabilmek i\u00e7in kendime hayranl\u0131\u011f\u0131m\u0131 daha da art\u0131rmak zorunda kal\u0131r\u0131m; \u00f6yle ki sonunda bo\u015f hayallerimin \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak kendine hayran olacak bi\u00e7imde \u015fi\u015firilmi\u015f bir Ben \u00e7\u0131kar ortaya. Bu y\u00fczden hastal\u0131kl\u0131 narsisizm kendi kendine s\u0131n\u0131r koyamaz; sonu\u00e7 olarak ilkel bir bi\u00e7imde tekbenci olup \u00e7\u0131kar; yabanc\u0131lardan a\u015f\u0131r\u0131 bir bi\u00e7imde korkar. Ba\u015farmay\u0131 \u00f6\u011frenen ki\u015fi ba\u015fkalar\u0131n\u0131n da ayn\u0131 \u015feyleri ayn\u0131 yollarla ba\u015fard\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilir \u2014 narsisizmi y\u00fcz\u00fcnden kendi ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131n ba\u015fkalann\u0131nkinden \u00fcst\u00fcn oldu\u011funa inansa bile b\u00f6yledir bu. Hi\u00e7bir \u015fey ba\u015farmam\u0131\u015f ki\u015fi ba\u015fkalar\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmekten \u00e7ok uzakt\u0131r; bu y\u00fczden de narsisist kendini be\u011fenmi\u015fli\u011fi i\u00e7ine g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e daha \u00e7ok g\u00f6m\u00fclerek kendini \u00e7evresinden koparmaya, b\u00f6ylece herkesten soyutlamaya itilecektir.<\/p>\n

Buraya dek bireysel narsisizmi yaratan \u00f6\u011feleri tan\u0131mlad\u0131k: olguyu, bu olgunun biyolojik i\u015flevini ve hastal\u0131kl\u0131 bi\u00e7imini inceledik. Bu tan\u0131mdan yola \u00e7\u0131karak toplumsal narsisizm olgusunu, bu olgunun bir \u015fiddet ve sava\u015f kayna\u011f\u0131 olarak oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fc daha iyi anlayabiliriz.<\/p>\n

A\u015fa\u011f\u0131daki tart\u0131\u015fman\u0131n \u00f6z\u00fc ki\u015fisel narsisizmin topluluk narsisizmine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi olacakt\u0131r. Topluluk narsisizminin toplumsal i\u015flevinin bireysel narsisizmin biyolojik i\u015flevine ko\u015fut oldu\u011funu belirterek ba\u015flayabiliriz i\u015fe. Varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek isteyen \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir topluluk a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fcyelerin narsisist enerjiyle y\u00fcklenmesi gereklidir. Toplulu\u011fun ayakta kalabilmesi, topluluk \u00fcyelerinin buna kendi ya\u015famlar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde, giderek ya\u015famlar\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nem vermeleriyle sa\u011flan\u0131r, dahas\u0131, o toplulu\u011fun \u00fcyeleri kendi topluluklar\u0131n\u0131n \u00f6teki topluluklardan daha erdemli, daha \u00fcst\u00fcn oldu\u011funa inand\u0131nlmal\u0131d\u0131rlar. Bu t\u00fcr narsisist birikim olmazsa, toplulu\u011fun ayakta kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan gerekli enerji ya da topluluk u\u011fruna yap\u0131lan \u00f6zveriler b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde azal\u0131r.Topluluk narsisizmini yaratan \u00f6\u011feler aras\u0131nda bireysel narsisizmle ilgili olarak ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z benzer olgular\u0131 bulabiliriz. Burada da narsisizmin tehlikesiz ve hastal\u0131kl\u0131 t\u00fcrleri aras\u0131nda aynm g\u00f6zetebiliriz. Topluluk narsisizminin nesnesi herhangi bir \u015feyin ba\u015fanlmas\u0131ysa, yukar\u0131da incelenen diyalektik s\u00fcre\u00e7 ayn\u0131yla yer al\u0131r. Yarat\u0131c\u0131 bir \u015fey ba\u015farma gereksinmesi topluluk tekbencili\u011finin yaratt\u0131\u011f\u0131 dar \u00e7emberin k\u0131nlmas\u0131n\u0131, ilginin ba\u015far\u0131lmak istenen amaca y\u00f6neltilmesini zorunlu k\u0131lar. (Bir toplulu\u011fun ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131 ba\u015far\u0131 toprak ele ge\u00e7irmekse ger\u00e7ekten \u00fcretici bir \u00e7aban\u0131n getirdi\u011fi yararl\u0131 etki b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yok olacakt\u0131r.) \u00d6te yandan topluluk narsisizminin nesnesi toplulu\u011fun kendisi, g\u00f6rkemlili\u011fi, ge\u00e7mi\u015fteki ba\u015far\u0131lar\u0131, \u00fcyelerinin bedensel sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131ysa o zaman yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen kar\u015f\u0131t e\u011filimler geli\u015femeyecek narsisist e\u011filimle bunun getirdi\u011fi tehlikeler gittik\u00e7e artacakt\u0131r. Elbette ger\u00e7ek ya\u015famda bu iki \u00f6\u011fe \u00e7o\u011fu zaman birbirine kar\u0131\u015fm\u0131\u015f olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Freud’un en verimli, en geni\u015f kapsaml\u0131 bulgular\u0131ndan biri de narsisizm kavram\u0131d\u0131r. Freud kendisi de bu kavram\u0131 en \u00f6nemli bulgular\u0131ndan biri saym\u0131\u015f, psikoz (“narsisist nevroz”), sevgi, had\u0131m edilme korkusu, k\u0131skan\u00e7l\u0131k, sadizm gibi \u00f6nemli olgularla ezilen s\u0131n\u0131flar\u0131n y\u00f6neticilerine boyune\u011fmeye haz\u0131r olmalar\u0131 gibi kitlesel olgular\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131nda bu kavramdan yararlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcmde ben Freud’un d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00e7izgisini izleyerek narsisizmin ulus\u00e7uluk, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[52],"tags":[],"class_list":{"0":"post-2885","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-psikoloji"},"yoast_head":"\nBireysel ve toplumsal narsisizm nas\u0131l olu\u015fur ?(1.B\u00f6l\u00fcm) | Erich Fromm - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Bireysel ve toplumsal narsisizm nas\u0131l olu\u015fur ?(1.B\u00f6l\u00fcm) | Erich Fromm\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Freud’un en verimli, en geni\u015f kapsaml\u0131 bulgular\u0131ndan biri de narsisizm kavram\u0131d\u0131r. Freud kendisi de bu kavram\u0131 en \u00f6nemli bulgular\u0131ndan biri saym\u0131\u015f, psikoz (“narsisist nevroz”), sevgi, had\u0131m edilme korkusu, k\u0131skan\u00e7l\u0131k, sadizm gibi \u00f6nemli olgularla ezilen s\u0131n\u0131flar\u0131n y\u00f6neticilerine boyune\u011fmeye haz\u0131r olmalar\u0131 gibi kitlesel olgular\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131nda bu kavramdan yararlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcmde ben Freud’un d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00e7izgisini izleyerek narsisizmin ulus\u00e7uluk, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2009-12-19T11:34:14+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"300\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"90\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"35 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Bireysel ve toplumsal narsisizm nas\u0131l olu\u015fur ?(1.B\u00f6l\u00fcm) | Erich Fromm\",\"datePublished\":\"2009-12-19T11:34:14+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/\"},\"wordCount\":7022,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Psikoloji\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/\",\"name\":\"Bireysel ve toplumsal narsisizm nas\u0131l olu\u015fur ?(1.B\u00f6l\u00fcm) | Erich Fromm - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"datePublished\":\"2009-12-19T11:34:14+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Bireysel ve toplumsal narsisizm nas\u0131l olu\u015fur ?(1.B\u00f6l\u00fcm) | Erich Fromm\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Bireysel ve toplumsal narsisizm nas\u0131l olu\u015fur ?(1.B\u00f6l\u00fcm) | Erich Fromm - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Bireysel ve toplumsal narsisizm nas\u0131l olu\u015fur ?(1.B\u00f6l\u00fcm) | Erich Fromm","og_description":"Freud’un en verimli, en geni\u015f kapsaml\u0131 bulgular\u0131ndan biri de narsisizm kavram\u0131d\u0131r. Freud kendisi de bu kavram\u0131 en \u00f6nemli bulgular\u0131ndan biri saym\u0131\u015f, psikoz (“narsisist nevroz”), sevgi, had\u0131m edilme korkusu, k\u0131skan\u00e7l\u0131k, sadizm gibi \u00f6nemli olgularla ezilen s\u0131n\u0131flar\u0131n y\u00f6neticilerine boyune\u011fmeye haz\u0131r olmalar\u0131 gibi kitlesel olgular\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131nda bu kavramdan yararlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu b\u00f6l\u00fcmde ben Freud’un d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00e7izgisini izleyerek narsisizmin ulus\u00e7uluk, […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2009-12-19T11:34:14+00:00","og_image":[{"width":300,"height":90,"url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","type":"image\/png"}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"35 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Bireysel ve toplumsal narsisizm nas\u0131l olu\u015fur ?(1.B\u00f6l\u00fcm) | Erich Fromm","datePublished":"2009-12-19T11:34:14+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/"},"wordCount":7022,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"articleSection":["Psikoloji"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/","name":"Bireysel ve toplumsal narsisizm nas\u0131l olu\u015fur ?(1.B\u00f6l\u00fcm) | Erich Fromm - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"datePublished":"2009-12-19T11:34:14+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/19\/bireysel-ve-toplumsal-narsisizm-nasil-olusur-1bolum-erich-fromm\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Bireysel ve toplumsal narsisizm nas\u0131l olu\u015fur ?(1.B\u00f6l\u00fcm) | Erich Fromm"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2885","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2885"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2885\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2885"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2885"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2885"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}