![](\"images\/stories\/antiduhring.jpg\")
TAR\u0130HSEL B\u0130LG\u0130LER“Giri\u015f”te[1*] Devrimi haz\u0131rlayan 18. y\u00fczy\u0131l Frans\u0131z filozoflar\u0131n\u0131n var olan her \u015feyin tek yarg\u0131c\u0131 olarak nas\u0131l usa ba\u015fvurduklar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. Ussal bir devlet, ussal bir toplum kurulmal\u0131yd\u0131; \u00f6l\u00fcms\u00fcz usa kar\u015f\u0131 olan her \u015fey, amans\u0131zca ortadan kald\u0131r\u0131lmal\u0131yd\u0131. Ayn\u0131 bi\u00e7imde, bu \u00f6l\u00fcms\u00fcz usun, evrimi o zaman bir burjuvan\u0131n ta kendisini olu\u015fturan orta s\u0131n\u0131f yurtta\u015f\u0131n idealize edilmi\u015f anl\u0131\u011f\u0131ndan (m\u00fcdrikesinden) ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck. Ne var ki, Frans\u0131z Devrimi, bu us toplumunu ve bu us devletini ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi zaman, yeni kurumlar, daha \u00f6nceki ko\u015fullara g\u00f6re ne kadar ussal olurlarsa olsunlar, gene de tamamen usa-uygun olarak g\u00f6r\u00fcnmediler. Us devleti tam bir ifl\u00e2sa u\u011fram\u0131\u015f, Rousseau’nun Contrat Social’i (Toplum S\u00f6zle\u015fmesi), ger\u00e7ekle\u015fmesini Ter\u00f6r d\u00f6neminde bulmu\u015ftu; ve bu d\u00f6nemden kurtulmak i\u00e7in, kendi \u00f6z (sayfa: 369) siyasal kapasitesine inanc\u0131n\u0131 yitirmi\u015f bulunan burjuvazi, \u00f6nce Directoire’\u0131n koku\u015fmu\u015flu\u011funa, ve sonra da Napol\u00e9on despotizminin koruyuculu\u011funa s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131; vaadedilmi\u015f bulunan sonsuz bar\u0131\u015f, sonu gelmez bir fetihler sava\u015f\u0131 durumuna d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Us toplumunun yazg\u0131s\u0131 daha iyi olmadi. Zenginler ve yoksullar kar\u015fitl\u0131\u011f\u0131 genel g\u00f6nen\u00e7 i\u00e7inde ortadan kalkacak yerde, onu \u00f6rtbas eden loncasal ve \u00f6b\u00fcr ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n ve onu yumu\u015fatan kilise hay\u0131r kurumlar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ile daha da keskinle\u015fmi\u015fti; m\u00fclkiyetin feodal engellerinden kurtulu\u015fu, bir kez g\u00fcndeme girdikten sonra, k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva ve k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6yl\u00fc bak\u0131m\u0131ndan, kendini, b\u00fcy\u00fck sermaye ve b\u00fcy\u00fck toprak m\u00fclkiyetinin \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc rekabeti ile ezilmi\u015f bulunan k\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fclkiyetin sat\u0131lmas\u0131, hem de o g\u00fc\u00e7l\u00fc beylerin ta kendilerine sat\u0131lmas\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc olarak g\u00f6steriyordu; b\u00f6ylece bu kurtulu\u015f, k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva ve k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6yl\u00fc bak\u0131m\u0131ndan, her t\u00fcrl\u00fc m\u00fclkiyetten kurtulu\u015f durumuna d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyordu; sanayinin kapitalist bir temel \u00fczerindeki h\u0131zl\u0131 geli\u015fmesi, i\u015f\u00e7i y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n yoksulluk ve sefaletini, toplumun ya\u015fama ko\u015fulu durumuna getirdi. Pe\u015fin \u00f6deme, gitgide, Carlyle’in diliyle s\u00f6ylemek gerekirse, toplumun tek ba\u011f\u0131 oldu. Su\u00e7 say\u0131s\u0131 y\u0131ldan y\u0131la artt\u0131. Vaktiyle utan\u0131p s\u0131k\u0131lmadan orta yere kurulan feodal kurumlar ortadan kald\u0131r\u0131lmasalar bile, hi\u00e7 de\u011filse ikinci plana itilmi\u015f idiyseler de, o zamana kadar gizlilik i\u00e7inde beslenen burjuva k\u00f6t\u00fcl\u00fckler, bundan b\u00f6yle daha da b\u00fcy\u00fck bir ta\u015fk\u0131nl\u0131kla patlak verdi. Ticaret gitgide doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k durumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Devrimci d\u00f6vizin “karde\u015flik”i, rekabetin uyu\u015fmazl\u0131k ve k\u0131skan\u00e7l\u0131klar\u0131 i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fti. Zora dayanan bask\u0131, yerini ahl\u00e2k bozuklu\u011funa; ba\u015fta gelen toplumsal g\u00fc\u00e7 arac\u0131 olarak k\u0131l\u0131\u00e7, yerini paraya b\u0131rakt\u0131. \u0130lk gece hakki, feodal beylerden burjuva fabrikat\u00f6rlere ge\u00e7ti. Fuhu\u015f, o zamana kadar g\u00f6r\u00fclmemi\u015f derecede yay\u0131ld\u0131. Fuh\u015fun yasal olarak kabul edilmi\u015f bir bi\u00e7imi, resmi bir \u00f6rt\u00fcs\u00fc olarak kalan evlilik ise, d\u00f6rtba\u015f\u0131 bay\u0131nd\u0131r bir e\u015faldatma ile tamamland\u0131. K\u0131sacas\u0131, ayd\u0131nlanma filozoflar\u0131n\u0131n g\u00f6rkemli vaatleri kar\u015f\u0131s\u0131nda, “usun utkusu” ile kurulan toplumsal ve siyasal kurumlar, ac\u0131 bir bi\u00e7imde aldat\u0131c\u0131 karikat\u00fcrler olarak g\u00f6r\u00fcnd\u00fcler. (sayfa: 370) Bir bu d\u00fc\u015f k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 saptayacak adamlar eksikti, onlar da y\u00fczy\u0131l\u0131n d\u00f6n\u00fcm\u00fc ile geldiler. 1802’de, Saint-Simon’un Lettres de Gen\u00e8ve’i (“Cenevre Mektuplar\u0131”); 1808’de, teorisinin temeli daha 1799’da at\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, Fourier’nin ilk yap\u0131t\u0131 yay\u0131mland\u0131; 1 Ocak 1800’de, Robert Owen New-Lanark’\u0131n y\u00f6netimini eline ald\u0131.
Ama bu \u00e7a\u011fda, kapitalist \u00fcretim bi\u00e7imi ve, onunla birlikte, burjuvazi ile proletarya aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fki hen\u00fcz \u00e7ok az geli\u015fmi\u015fti. \u0130ngiltere’de daha yeni do\u011fmu\u015f bulunan b\u00fcy\u00fck sanayi, Fransa’da hen\u00fcz bilinmiyordu. Ama nedir ki, bir yandan, \u00fcretim bi\u00e7iminin bir alt\u00fcst olu\u015funu, bir devrimini ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir zorunluluk haline getiren \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131, \u2014sadece \u00fcretim bi\u00e7iminin meydana getirdi\u011fi s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 de\u011fil, ama onun yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler ile de\u011fi\u015fim bi\u00e7imleri aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 da\u2014; ve \u00f6te yandan, bu devsel \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler i\u00e7inde, bu \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 \u00e7\u00f6zme ara\u00e7lar\u0131n\u0131 da, sadece ve sadece b\u00fcy\u00fck sanayi geli\u015ftirir. \u00d6yleyse, 1800’e do\u011fru, yeni toplumsal d\u00fczenden do\u011fan \u00e7at\u0131\u015fmalar e\u011fer hen\u00fcz olu\u015f durumunda idiyseler, bu \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 \u00e7\u00f6zme ara\u00e7lar\u0131 haydi haydi o durumda bulunuyorlard\u0131. E\u011fer Paris’in varl\u0131ks\u0131z y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131, Ter\u00f6r d\u00f6neminde, egemenli\u011fi bir an ellerine ge\u00e7irebilmi\u015f ve b\u00f6ylece burjuva devrimini burjuvazinin kendine kar\u015f\u0131 utkuya g\u00f6t\u00fcrebilmi\u015f iseler, bununla bu egemenli\u011fin o zamanki ko\u015fullar i\u00e7inde ne kadar olanaks\u0131z oldu\u011funu tan\u0131tlamaktan ba\u015fka bir \u015fey yapmam\u0131\u015flard\u0131r. Bu varl\u0131ks\u0131zlar y\u0131\u011f\u0131n\u0131ndan, yeni bir s\u0131n\u0131f\u0131n k\u00f6keni olarak, yeni yeni ayr\u0131lmaya ba\u015flayan, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir siyasal eyleme hen\u00fcz tamamen yeteneksiz bulunan proletarya, kendini, kendi kendisine yard\u0131ma yeteneksizli\u011fi i\u00e7inde, olsa olsa d\u0131\u015fardan, yukardan bir yard\u0131m alabilecek, ezilmi\u015f, ac\u0131 \u00e7eken bir z\u00fcmre olarak g\u00f6steriyordu.
Bu tarihsel durum, sosyalizmin kurucular\u0131n\u0131 da etkiledi. Kapitalist \u00fcretimin olgunluktan uzakl\u0131\u011f\u0131na, s\u0131n\u0131flar\u0131n durumunun olgunluktan uzakl\u0131\u011f\u0131na, teorilerin olgunluktan uzakl\u0131\u011f\u0131 yan\u0131t verdi. Toplumsal sorunlar\u0131n, hen\u00fcz geli\u015fmesinin ilk basama\u011f\u0131nda olan iktisadi ili\u015fkiler i\u00e7inde sakl\u0131 bulunan \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, beyinden \u00e7\u0131kmal\u0131yd\u0131. Toplum sadece d\u00fczg\u00fcs\u00fczl\u00fckler (sayfa: 371) (anomalies) sunuyordu; bu d\u00fczg\u00fcs\u00fczl\u00fcklerin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnen usun g\u00f6reviydi. Bu erekle toplumsal rejimin daha yetkin yeni bir sistemini bulmak, ve bunu, propaganda, ve e\u011fer olanakl\u0131 olursa, model deneyler \u00f6rne\u011fi arac\u0131yla, topluma d\u0131\u015fardan vermek gerekiyordu. Bu yeni toplumsal sistemler, daha ba\u015ftan \u00fctopyaya mahk\u00fcmdular. Ne denli ince i\u015flenirlerse, o denli d\u00fc\u015fleme (fantezi) dalacaklard\u0131.
Bu bir kez saptand\u0131ktan sonra, \u015fimdi tamamen ge\u00e7mi\u015fe malolan bu y\u00f6n \u00fczerinde art\u0131k bir an bile durmayaca\u011f\u0131z. D\u00fchringvari kitabi k\u0131l\u0131 k\u0131rka yar\u0131c\u0131lar, bug\u00fcn sadece e\u011flendirici olan bu d\u00fc\u015flemleri (fantezileri) t\u00f6ren ve g\u00f6steri\u015fle didik didik ederek kusur mu ar\u0131yorlar; birakal\u0131m bu t\u00fcrl\u00fc “\u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131klar”\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na konulmu\u015f zekalar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc herkese g\u00f6stersinler. Biz, d\u00fc\u015flemsel (fantastik) d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f alt\u0131nda her yerde kendini belli eden, bu hamkafalar\u0131n, g\u00f6rmekte yeteneksiz bulunduklar\u0131 dahice fikir tohumlar\u0131 ve dahice fikirler kar\u015f\u0131s\u0131nda sevinmeyi ye\u011f tutar\u0131z.
Saint-Simon, Fransiz Devriminin \u00e7ocu\u011fu idi; Devrim patlad\u0131\u011f\u0131 zaman otuz ya\u015f\u0131nda bile yoktu. Devrim, tiers-\u00e9tat’n\u0131n, yani ulusun \u00fcretim ve ticarette etkintiers-\u00e9tat’n\u0131n utkusu, az zaman sonra, yaln\u0131zca bu z\u00fcmrenin k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn utkusu olarak, siyasal iktidar\u0131n, bu ayn\u0131 z\u00fcmrenin toplumsal bak\u0131mdan ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 katman\u0131 olan varl\u0131kl\u0131 burjuvazi taraf\u0131ndan fethi olarak g\u00f6r\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc. Ve, do\u011frusunu s\u00f6ylemek gerekirse, bu burjuvazi, soylulu\u011fun ve Kilisenin elkonulup sat\u0131lan toprak m\u00fclkiyeti \u00fczerinde spek\u00fclasyon yaparak olsun, orduya sat\u0131lan mallar arac\u0131yla ulusun s\u0131rt\u0131ndan \u00e7al\u0131p \u00e7\u0131rparak olsun, Devrim s\u0131ras\u0131nda h\u0131zl\u0131 bir bi\u00e7imde geli\u015fmi\u015fti de. Directoire d\u00f6neminde Fransa’y\u0131 ve Devrimi y\u0131k\u0131m\u0131n k\u0131y\u0131s\u0131na g\u00f6t\u00fcren, ve b\u00f6ylece Napol\u00e9on’a h\u00fck\u00fcmet darbesi bahanesini veren, i\u015fte bu doland\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131n egemenli\u011fi oldu. \u00d6yle ki, Saint-Simon’un kafas\u0131nda, tiers-\u00e9tat ile ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 z\u00fcmreler aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131tl\u0131k “emek\u00e7iler” ile “aylaklar” aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131tl\u0131k bi\u00e7imini ald\u0131. Aylak olanlar, (sayfa: 372) sadece eski ayr\u0131cal\u0131klar\u0131 de\u011fil, ama \u00fcretime ve ticarete kat\u0131lmaks\u0131z\u0131n, haz\u0131rdan ya\u015fayan kimselerin hepsini kaps\u0131yordu. Ve “i\u015f\u00e7iler”, sadece \u00fccretlileri de\u011fil, ama fabrikac\u0131lar\u0131, t\u00fcccarlar\u0131, bankac\u0131lar\u0131 da kapsam\u0131na al\u0131yordu. Aylaklar\u0131n entelekt\u00fcel y\u00f6netim ve siyasal egemenlik yetene\u011fini yitirdikleri apa\u00e7\u0131kt\u0131, ve bu da Devrim taraf\u0131ndan kesinlikle do\u011frulanm\u0131\u015ft\u0131. Yoksullar\u0131n bu yetene\u011fe sahip bulunmad\u0131klar\u0131na gelince, bu konu Saint-Simon’a Ter\u00f6r deneyleri arac\u0131yla tan\u0131tlanm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Peki, kim y\u00f6netecek ve egemen olacakt\u0131? Saint-Simon’a g\u00f6re, dinsel g\u00f6r\u00fc\u015flerin Reformdan bu yana bozulmu\u015f birli\u011fini yeniden kurmaya y\u00f6nelik yeni bir dinsel ba\u011f\u0131n, zorunlu olarak mistik ve s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya a\u015famaland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir “yeni h\u0131ristiyanl\u0131k”\u0131n birle\u015ftirece\u011fi bilim ve sanayi. Ama bilim demek, irdeleme adamlar\u0131, ve sanayi demek de, \u00f6n safta etkin burjuvalar, fabrikac\u0131lar, t\u00fcccarlar, bankac\u0131lar demekti. Bu burjuvalar, ku\u015fkusuz, bir t\u00fcr kamu g\u00f6revlileri, toplumun g\u00fcvenilir adamlar\u0131 haline d\u00f6n\u00fc\u015fecek, ama gene de i\u015f\u00e7iler kar\u015f\u0131s\u0131nda, iktisadi ayr\u0131cal\u0131klarla da donat\u0131lm\u0131\u015f bir buyurma konumunu koruyacaklard\u0131. Hele bankac\u0131lar, kredi ayarlamas\u0131 ile, toplumsal \u00fcretimin t\u00fcm\u00fcn\u00fc yoluna koymaya aday olacaklard\u0131. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f, Fransa’da, b\u00fcy\u00fck sanayinin, ve onunla birlikte burjuvazi ile proletarya aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n sadece do\u011fu\u015f halinde bulunduklar\u0131 bir d\u00f6neme tastamam uygun d\u00fc\u015f\u00fcyordu. Ama Saint-Simon’un \u00fczerinde \u00f6zellikle durdu\u011fu bir konu var: onun i\u00e7in her yerde ve her zaman en \u00f6nemli olan \u015fey, “en kalabal\u0131k ve en yoksul s\u0131n\u0131f”\u0131n yazg\u0131s\u0131d\u0131r.
Daha Cenevre Mektuplar\u0131’nda, Saint-Simon, “b\u00fct\u00fcn insanlar \u00e7al\u0131\u015facaklard\u0131r” ilkesini koyar.[2*] Ayn\u0131 yap\u0131tta, Ter\u00f6r\u00fcn, varl\u0131ks\u0131z y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n egemenli\u011fi oldu\u011funun da fark\u0131ndad\u0131r.
“Bak\u0131n\u0131z, diye hayk\u0131r\u0131r onlara, arkada\u015flar\u0131n\u0131z\u0131n egemen oldu\u011fu zaman boyunca Fransa’da ne oldu; onlar orada a\u00e7l\u0131k yaratt\u0131lar.”[3*] (sayfa: 373)
Nedir ki, Fransiz Devrimini, soyluluk, burjuvazi ve varl\u0131ks\u0131zlar aras\u0131nda bir s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131 olarak tasarlamak, 1802 y\u0131l\u0131nda, en dahicesinden bir bulgu idi. 1816’da, siyasetin, \u00fcretim bilimi oldu\u011funu s\u00f6yler, ve siyasetin iktisat i\u00e7indeki tam \u00f6z\u00fcmleni\u015fini \u00f6ng\u00f6r\u00fcr.[4*] \u0130ktisadi durumun, siyasal kurumlar\u0131n temeli oldu\u011fu fikri, her ne kadar burada ancak tohum durumunda g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorsa da, insanlar\u0131n siyasal y\u00f6netiminden (gouvernement), \u015feylerin y\u00f6netimine (administration) ve \u00fcretim i\u015flemlerinin y\u00f6netimine (direction) ge\u00e7i\u015f, yani son zamanlarda \u00fczerinde o kadar g\u00fcr\u00fclt\u00fc yap\u0131lan devletin ortadan kalkmas\u0131, burada, daha \u015fimdiden a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilmi\u015f bulunur. \u00c7a\u011fda\u015flar\u0131 \u00fczerindeki ayn\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fckle, 1814’te, M\u00fcttefiklerin Paris’e giri\u015finden hemen sonra, ve 1815’te de, Y\u00fcz-G\u00fcn Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda, Fransa’n\u0131n \u0130ngiltere ile ittifak\u0131n\u0131, ve ikinci safta, bu iki \u00fclkenin Almanya ile ittifak\u0131n\u0131, Avrupa i\u00e7in bay\u0131nd\u0131r geli\u015fme ve bar\u0131\u015f\u0131n tek g\u00fcvencesi olarak il\u00e2n eder.[5*] 1815 y\u0131l\u0131nda Frans\u0131zlara Waterloo galipleri ile ittifak\u0131 \u00f6\u011f\u00fctlemek, ku\u015fkusuz, Alman profes\u00f6rlerine bir \u00e7eki\u015ftirme sava\u015f\u0131 a\u00e7maktan biraz daha \u00e7ok bir y\u00fcreklili\u011fi gerektiriyordu.
E\u011fer Saint-Simon’da, daha sonraki sosyalistlerin s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya iktisadi olmayan hemen b\u00fct\u00fcn fikirlerinin onda daha o zamandan tohum durumunda bulunmas\u0131 sonucunu veren dahice bir g\u00f6r\u00fc\u015f geni\u015fli\u011fi buluyorsak, Fourier’de de, varolan toplumsal ko\u015fullar\u0131n, tepeden t\u0131rna\u011fa Frans\u0131z bir d\u00fc\u015f g\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ile yap\u0131lm\u0131\u015f da olsa, gene de daha az derine gitmeyen bir (sayfa: 374) ele\u015ftirisini buluyoruz. Fourier, burjuvazinin, onun Devrimden \u00f6nceki co\u015fkun yalva\u00e7lar\u0131 ile, sonraki \u00e7\u0131karc\u0131 dalkavuklar\u0131n\u0131n s\u00f6z\u00fcne mim koyar. Burjuva d\u00fcnyas\u0131n\u0131n maddi ve manevi sefaletini ac\u0131mas\u0131zca ortaya serer ve onu, ayd\u0131nlanma filozoflar\u0131n\u0131n, sadece usun egemen olaca\u011f\u0131 toplum \u00fczerindeki, evrensel mutluluk getiren uygarl\u0131k \u00fczerindeki, insan\u0131n s\u0131n\u0131rs\u0131z yetkinle\u015fme an\u0131kl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerindeki vaatleri ile oldu\u011fu kadar, \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131 olan burjuva ideologlar\u0131n g\u00fclpembe anlat\u0131\u015flar\u0131 ile de kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131r; en i\u00e7ler ac\u0131s\u0131 ger\u00e7ekli\u011fin, her yerde nas\u0131l en cafcafl\u0131 lafazanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 geldi\u011fini g\u00f6sterir, ve bo\u015f s\u00f6z\u00fcn bu onar\u0131lmaz fiyaskosu \u00fczerine i\u011fneli alaylar\u0131n\u0131 ya\u011fd\u0131r\u0131r. Fourier, sadece bir ele\u015ftirici de\u011fildir; sonsuzlu\u011fa dek ne\u015feli mizac\u0131, onu bir yergici, ve gelmi\u015f ge\u00e7mi\u015f en b\u00fcy\u00fck yergicilerden biri durumuna getirir. Devrimin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ile al\u0131p y\u00fcr\u00fcyen a\u015f\u0131r\u0131 spek\u00fclasyonu oldu\u011fu gibi, o \u00e7a\u011f\u0131n Frans\u0131z ticaretinde genel olarak yayg\u0131n bulunan d\u00fckk\u00e2nc\u0131 kafas\u0131n\u0131 da ayn\u0131 g\u00f6rkem ve tatl\u0131l\u0131k derecesi ile betimler. Burjuvazi taraf\u0131ndan cinsel ili\u015fkilere verilen bi\u00e7im ve burjuva toplumda kad\u0131n\u0131n konumu \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 ele\u015ftiri daha da ustacad\u0131r. O, belli bir toplumda, kad\u0131n\u0131n kurtulu\u015f derecesinin, genel kurtulu\u015fun do\u011fal \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc oldu\u011funu s\u00f6yleyenlerin birincisidir.[6*] Ama onun en b\u00fcy\u00fck g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc yer, toplum tarihi anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Toplum tarihinin t\u00fcm ge\u00e7mi\u015f evrimini d\u00f6rt evreye b\u00f6ler: yaban\u0131ll\u0131k, barbarl\u0131k, ataerkil ve \u015fimdi burjuva toplumu ad\u0131 verilen \u015feyle \u00f6rt\u00fc\u015fen uygarl\u0131k; ve “uygar d\u00fczenin, barbarl\u0131\u011f\u0131n kendini safl\u0131kla kapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 kusurlar\u0131n herbirine karma\u015f\u0131k, birka\u00e7 anlama \u00e7ekilebilen ve ikiy\u00fczl\u00fc bir bi\u00e7im verdi\u011fi”ni, uygarl\u0131\u011f\u0131n bir “k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fc” i\u00e7inde, her zaman elde etmek istedi\u011fi, ya da elde etmek istedi\u011fini ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u015feyin kar\u015f\u0131t\u0131na eri\u015fecek bi\u00e7imde, \u00fcstesinden gelememeksizin, durmadan yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00e7eli\u015fkiler i\u00e7inde d\u00f6nendi\u011fini g\u00f6sterir; \u015f\u00f6yle ki, \u00f6rne\u011fin, “uygarl\u0131kta, yoksulluk, bollu\u011fun kendinden do\u011far”.[7*] Fourier, g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi diyalekti\u011fi, \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 Hegel kadar ustal\u0131kla (sayfa: 375) kullan\u0131r.[8*] Boyda\u015f bir diyalektikle, insan\u0131n sonsuz etkinle\u015fme an\u0131kl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerindeki gevezeli\u011fe kar\u015f\u0131t olarak, her tarihsel evrenin bir y\u00fckselen, ama bir de al\u00e7alan kolu oldu\u011funu belirtir,[9*] ve bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, insanl\u0131\u011f\u0131n t\u00fcm gelece\u011fine de uygular. Kant’\u0131n, d\u00fcnyan\u0131n gelecekteki sonunu do\u011fa bilimine sokmas\u0131 gibi, Fourier de, tarih irdelemesine, insanl\u0131\u011f\u0131n gelecekteki sonunu sokar.
Fransa’da Devrim f\u0131rt\u0131nas\u0131 \u00fclkeyi s\u00fcp\u00fcr\u00fcrken \u0130ngiltere’de daha sessiz, ama daha az g\u00fc\u00e7l\u00fc olmayan bir alt\u00fcst olu\u015f ger\u00e7ekle\u015fiyordu. Buhar ve yeni makinecilik (ma\u015finizm), man\u00fcfakt\u00fcr\u00fc modern b\u00fcy\u00fck sanayi durumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc ve b\u00f6ylece burjuva toplumun t\u00fcm temelini alt\u00fcst etti. Man\u00fcfakt\u00fcr d\u00f6neminin uyu\u015fuk gidi\u015fi, \u00fcretimin kar\u015f\u0131 konmaz bir canl\u0131l\u0131k d\u00f6nemi durumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Toplumun b\u00fcy\u00fck kapitalistler ve varl\u0131ks\u0131z proleterler halindeki b\u00f6l\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc, durmadan artan bir h\u0131z kazan\u0131yor, bunlar aras\u0131nda, bir zamanlar\u0131n kararl\u0131 orta s\u0131n\u0131f\u0131 yerine, hareketli bir zanaat\u00e7\u0131lar ve k\u00fc\u00e7\u00fck tecimenler y\u0131\u011f\u0131n\u0131, n\u00fcfusun en \u00e7alkant\u0131l\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturarak, sallant\u0131l\u0131 bir ya\u015fam s\u00fcr\u00fcyordu. Yeni \u00fcretim bi\u00e7imi hen\u00fcz y\u00fckselen kolunun ancak ba\u015f\u0131nda bulunuyordu; hen\u00fcz bu ko\u015fullar i\u00e7inde, olanakl\u0131 olan tek normal \u00fcretim bi\u00e7imi idi. Ama daha o zamandan apa\u00e7\u0131k toplumsal d\u00fczg\u00fcs\u00fczl\u00fckler (anomalies) yola\u00e7\u0131yordu: K\u00f6k\u00fcnden kopmu\u015f bir n\u00fcfusun, b\u00fcy\u00fck kentlerin en k\u00f6t\u00fc konutlar\u0131nda \u00fcst\u00fcste y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131 \u2014 aile i\u00e7indeki b\u00fct\u00fcn geleneksel soyzinciri, ataerkil ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ba\u011flar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi, \u2014 \u00f6zellikle kad\u0131nlar ve \u00e7ocuklar i\u00e7in, t\u00fcyler \u00fcrpertici bir \u00f6l\u00e7\u00fcde a\u015f\u0131r\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma, \u2014 k\u0131rdan kente, tar\u0131mdan sanayiye, kararl\u0131 ko\u015fullardan her g\u00fcn de\u011fi\u015fen karars\u0131z ko\u015fullara ge\u00e7erek, birdenbire yepyeni ko\u015fullar i\u00e7ine at\u0131lm\u0131\u015f bulunan emek\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n yo\u011fun ahl\u00e2k bozuklu\u011fu. \u0130\u015fte o zaman, y\u00fcceli\u011fe kadar giden \u00e7ocuksu bir sadelikte, ve ayn\u0131 zamanda, insanlar i\u00e7in \u00f6rne\u011fi pek g\u00f6r\u00fclemeyecek t\u00fcrden do\u011fu\u015ftan y\u00f6netici bir adam, 29 ya\u015f\u0131nda bir fabrikac\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Robert Owen, (sayfa: 376) Ayd\u0131nlanlanma \u00e7a\u011f\u0131 materyalist filozoflar\u0131n\u0131n, insan ki\u015fili\u011finin bir yandan do\u011fu\u015ftan gelen yap\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n, \u00f6te yandan insan\u0131 ya\u015fam\u0131 boyunca, ama \u00f6zellikle yeti\u015fme d\u00f6nemi s\u0131ras\u0131nda \u00e7evreleyen ko\u015fullar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011fu yolundaki \u00f6\u011fretisini benimsemi\u015fti. Onun toplumsal k\u00fcmesinde bulunan insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu, sanayi devriminde, bulan\u0131k suda bal\u0131k avlanacak ve h\u0131zla zenginle\u015filecek bir kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131ktan ba\u015fka bir \u015fey g\u00f6rm\u00fcyorlard\u0131. O, bunda, g\u00f6zde tezini uygulama ve b\u00f6ylece kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 d\u00fczene koyma f\u0131rsat\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc. Bu i\u015fi, daha \u00f6nce, Manchester’de, bir fabrikadaki 500 i\u015f\u00e7inin y\u00f6neticisi olarak ba\u015far\u0131yla denemi\u015fti; 1800 y\u0131l\u0131ndan 1829 y\u0131l\u0131na kadar \u0130sko\u00e7ya’da b\u00fcy\u00fck New-Lanark pamuk ipli\u011fi fabrikas\u0131n\u0131 y\u00f6netici ortak olarak y\u00f6netti ve bu i\u015fi ayn\u0131 anlay\u0131\u015f i\u00e7inde, ama daha b\u00fcy\u00fck bir davran\u0131\u015f \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve ona Avrupa \u00e7ap\u0131nda bir \u00fcn kazand\u0131ran bir ba\u015far\u0131 ile yapt\u0131. \u00c7o\u011fu son derece bozulmu\u015f, yava\u015f yava\u015f 2.500 ki\u015fiye y\u00fckselen, ve ba\u015flang\u0131\u00e7ta en kar\u0131\u015f\u0131k \u00f6\u011felerden bile\u015fen bir insan toplulu\u011fu, onun taraf\u0131ndan, sarho\u015fluk, polis, ceza yarg\u0131lamas\u0131, duru\u015fma, toplumsal yard\u0131m ve yard\u0131mseverlik gereksinmesi gibi \u015feylerin bilinmedi\u011fi d\u00f6rtba\u015f\u0131 bay\u0131nd\u0131r \u00f6rnek bir koloni durumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc. Ve bu i\u015fi, sadece insanlar\u0131 insana daha yak\u0131\u015f\u0131r ko\u015fullar i\u00e7ine sokarak, ve \u00f6zellikle yeti\u015fen ku\u015fa\u011fa \u00f6zenli bir e\u011fitim verdirerek ba\u015fard\u0131. Anaokullar\u0131n\u0131n bulucusu ve ilk uygulay\u0131c\u0131s\u0131 oldu. \u0130ki ya\u015f\u0131ndan ba\u015flayarak, \u00e7ocuklar okula gidiyorlar, ve orada \u00f6ylesine e\u011fleniyorlardi ki, onlar\u0131 eve getirmekte g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekiliyordu. Rakipleri g\u00fcnde on\u00fc\u00e7-ond\u00f6rt saat \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, New-Lanark’ta sadece onbu\u00e7uk saat \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu. Bir pamuk bunal\u0131m\u0131, i\u015fi d\u00f6rt ay boyunca durdurdu\u011fu zaman, i\u015fsiz kalan i\u015f\u00e7iler tam \u00fccretlerini almakta devam ettiler. Ve bu durum, fabrikan\u0131n, de\u011fer olarak, iki kat\u0131ndan \u00e7ok b\u00fcy\u00fcmesini ve sahiplerine sonuna kadar b\u00fcy\u00fck k\u00e2rlar sa\u011flamas\u0131n\u0131 engellemedi.
Ama b\u00fct\u00fcn bunlar Owen’a yetmiyordu. \u0130\u015f\u00e7ilerine sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 ya\u015fam, onun g\u00f6z\u00fcnde, hen\u00fcz insana yak\u0131\u015f\u0131r olmaktan uzakt\u0131; “insanlar k\u00f6lelerim idiler”: Onlar\u0131 i\u00e7ine sokmu\u015f bulundu\u011fu, bir dereceye kadar elveri\u015fli ko\u015fullar, ki\u015filik ve zekan\u0131n tam ve ussal bir geli\u015fmesini, hele \u00f6zg\u00fcr bir ya\u015famsal (sayfa: 377) etkinli\u011fi sa\u011flamaktan hen\u00fcz \u00e7ok uzakt\u0131.
“Ve, bununla birlikte, bu 2.500 insan\u0131n \u00e7al\u0131\u015fan b\u00f6l\u00fcm\u00fc, toplum i\u00e7in, bundan ancak bir yar\u0131m y\u00fczy\u0131l \u00f6nce 600.000 ki\u015filik bir n\u00fcfusun \u00fcretebilece\u011fi kadar ger\u00e7ek zenginlik \u00fcretiyordu. Kendi kendime soruyordum: 2.500 ki\u015fi taraf\u0131ndan t\u00fcketilen zenginlik ile 600.000 ki\u015finin t\u00fcketimi i\u00e7in gerekecek zenginlik aras\u0131ndaki fark ne oluyor?”
Yan\u0131t a\u00e7\u0131kt\u0131. Zenginlik, fabrika sahiplerine yat\u0131r\u0131mlar \u00fczerinden %5 faiz ve ayr\u0131ca 300.000 sterlinden \u00e7ok (6 milyon marktan \u00e7ok) bir k\u00e2r sa\u011flamak i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ve New-Lanark i\u00e7in do\u011fru olan \u015fey, \u0130ngiltere’deki t\u00fcm fabrikalar i\u00e7in haydi haydi do\u011fruydu.
“Makineler taraf\u0131ndan meydana getirilen bu yeni zenginlik olmasa, Napol\u00e9on’u devirmek ve toplumun aristokratik ilkelerini ayakta tutmak i\u00e7in yap\u0131lan sava\u015flar ba\u015far\u0131l\u0131 bir sonuca ba\u011flanamazd\u0131. Ve bununla birlikte, bu yeni g\u00fc\u00e7, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n yap\u0131t\u0131 idi”.[10*]
\u00d6yleyse meyveler i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n hakk\u0131yd\u0131. O zamana kadar sadece birka\u00e7 ki\u015finin zenginle\u015fmesine ve y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n k\u00f6lele\u015fmesine yarayan yeni ve g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00fcretim g\u00fc\u00e7leri, Owen i\u00e7in toplumsal bir yeniden-\u00f6rg\u00fctlenmenin temelini sunuyor, ve sadece, herkesin ortak m\u00fclkiyeti olarak, ortak g\u00f6nen\u00e7 i\u015fin \u00e7al\u0131\u015fmaya aday bulunuyorlard\u0131.
Ov\u0131nc\u0131 kom\u00fcnizm, i\u015fte bu ar\u0131 i\u015fadam\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinden, deyim yerindeyse, tecimsel hesap meyvesi olarak do\u011fdu. Bu kom\u00fcnizm, bu prati\u011fe d\u00f6n\u00fck niteli\u011fini daima korur. B\u00f6ylece, 1823’te, \u0130rlanda’n\u0131n sefaletine kom\u00fcnist koloniler arac\u0131yla bir \u00e7are bulunmas\u0131n\u0131 \u00f6neren Owen, tasar\u0131s\u0131na, kurulu\u015f giderlerinin, y\u0131ll\u0131k harcamalar ve beklenen kazan\u00e7lar\u0131n tam bir ke\u015fif defterini ekler.[11*] Gene b\u00f6ylece, gelecek \u00fczerindeki kesin plan\u0131nda, ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n teknik i\u015fleni\u015fi \u00f6ylesine bir yetki ile yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ki, Owen’\u0131n toplumsal reform y\u00f6ntemi bir kez kabul (sayfa: 378) edildikten sonra, \u00f6rg\u00fctlenmenin ayr\u0131nt\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131, hatta teknik bak\u0131mdan bile, s\u00f6ylenecek az \u015fey vard\u0131r.
Kom\u00fcnizme ge\u00e7i\u015f, Owen’\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131n d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 oldu. \u0130nsansever rol\u00fc ile yetindi\u011fi s\u00fcrece, zenginlik, onama, sayg\u0131nl\u0131k ve \u00fcnden ba\u015fka bir \u00fcr\u00fcn dev\u015firmemi\u015fti. Avrupa’nin en pop\u00fcler adam\u0131yd\u0131; sadece meslekta\u015flar\u0131 de\u011fil, ama devlet adamlar\u0131 ile prensler de onu dinliyor ve onayl\u0131yorlard\u0131. Ama ortaya kom\u00fcnist teorileri ile \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman, her \u015fey de\u011fi\u015fti. Onun toplumsal reform yolunu keser gibi g\u00f6r\u00fcnen \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck engel vard\u0131: \u00f6zel m\u00fclkiyet, din ve evlili\u011fin g\u00fcncel bi\u00e7imi. E\u011fer onlara sald\u0131r\u0131rsa, kendisini neyin bekledi\u011fini biliyordu: resmi toplumun g\u00f6z\u00fcnden d\u00fc\u015fme, t\u00fcm toplumsal durumunu yitirme. Ama onlara amans\u0131zca sald\u0131rmaktan geri kalmad\u0131, ve d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc ba\u015f\u0131na geldi. Resmi toplumun d\u0131\u015f\u0131na at\u0131lm\u0131\u015f, bas\u0131n\u0131n susku fesad\u0131 alt\u0131nda ortadan yitmi\u015f, b\u00fct\u00fcn servetini adad\u0131\u011f\u0131 Amerika’daki ba\u015far\u0131s\u0131z kom\u00fcnist deneyleri y\u00fcz\u00fcnden y\u0131k\u0131ma u\u011fram\u0131\u015f olarak, do\u011frudan do\u011fruya i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na d\u00f6nd\u00fc ve onun ba\u011fr\u0131nda daha otuz y\u0131l i\u015f g\u00f6rmekte devam etti. \u0130ngiltere’de emek\u00e7iler yarar\u0131na iyiye g\u00f6t\u00fcr\u00fclen her toplumsal hareket, her ger\u00e7ek ilerleme, Owen’\u0131n ad\u0131na ba\u011flan\u0131r. B\u00f6ylece, be\u015f y\u0131ll\u0131k \u00e7abadan sonra, fabrikalarda kad\u0131nlar\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131ran yasay\u0131, 1819’da o kabul ettirdi.[12*] B\u00f6ylece, t\u00fcm \u0130ngiltere trade-unionlar\u0131n\u0131n (sendikalar\u0131n\u0131n) bir tek b\u00fcy\u00fck sendikal topluluk bi\u00e7iminde birle\u015ftikleri ilk kongreye o ba\u015fkanl\u0131k etti. B\u00f6ylece, toplumun tamamen kom\u00fcnist bir \u00f6rg\u00fctlenmesine g\u00f6t\u00fcren ge\u00e7i\u015f \u00f6nlemi olarak, bir yandan, o zamandan beri, hi\u00e7 de\u011filse sat\u0131c\u0131n\u0131n da, fabrikac\u0131n\u0131n da kolayca vazge\u00e7ilebilecek ki\u015filer olduklar\u0131n\u0131, pratik kan\u0131t\u0131n\u0131 vermi\u015f bulunan kooperatif \u015firketleri (t\u00fcketim ve \u00fcretim kooperatifleri),[13*] \u00f6te yandan da, \u00e7al\u0131\u015fma (sayfa: 379) \u00fcr\u00fcnlerinin, birimi \u00e7al\u0131\u015fma saati taraf\u0131ndan olu\u015fturulan bir \u00e7al\u0131\u015fma ka\u011f\u0131t-paras\u0131 arac\u0131yla de\u011fi\u015fimini g\u00f6zeten kurumlar olan \u00e7al\u0131\u015fma pazarlar\u0131n\u0131 o kurdu; zorunlu olarak ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa mahkum bu kurumlar Proudhon’un \u00e7ok daha sonra kuraca\u011f\u0131 de\u011fi\u015fim bankas\u0131n\u0131n tam bir \u00f6ncelemesi (anticipation) idiler, ve ondan, toplumsal k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin devas\u0131n\u0131 de\u011fil, ama sadece toplumun \u00e7ok daha k\u00f6kl\u00fc bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne do\u011fru at\u0131lm\u0131\u015f bir ilk ad\u0131m\u0131 temsil etmeleri ile ayr\u0131l\u0131yorlard\u0131.
Ulu bay D\u00fchring’in, “son \u00e7\u00f6z\u00fcmlemede kesin do\u011fruluk”unun doru\u011fundan, “Giri\u015f”te birka\u00e7 \u00f6rne\u011fini vermi\u015f bulundu\u011fumuz k\u00fc\u00e7\u00fcmseme ile bakt\u0131\u011f\u0131 adamlar, i\u015fte bunlar. Ve bu k\u00fc\u00e7\u00fcmseme, bir anlamda, pek o kadar da haks\u0131z de\u011fil: Ger\u00e7ekten, bu k\u00fc\u00e7\u00fcmseme esas olarak \u00fc\u00e7 \u00fctopyac\u0131n\u0131n yap\u0131tlar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekten korkun\u00e7 bir bilgisizli\u011fine dayan\u0131r. B\u00f6ylece, bize Saint-Simon \u00fczerine, “esas olarak, temel d\u00fc\u015f\u00fcncesinin do\u011fru oldu\u011fu, ve birka\u00e7 darg\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcl\u00fck d\u0131\u015f\u0131nda, bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin, ger\u00e7ek kurulu\u015flar olu\u015fturmak i\u00e7in, bug\u00fcn bile y\u00f6netici at\u0131l\u0131m sa\u011flad\u0131\u011f\u0131” s\u00f6ylenir.
Ama, bay D\u00fchring’in, Saint-Simon’un yap\u0131tlar\u0131ndan birka\u00e7\u0131n\u0131 ger\u00e7ekten eline alm\u0131\u015fa benzemesine kar\u015f\u0131n, ondan s\u00f6zetti\u011fi t\u00fcm 27 sayfa boyunca, Saint-Simon’un “temel d\u00fc\u015f\u00fcncesi”ni, en sonunda \u015fu “imgeleme yetisi ve insansever tutku … d\u00fc\u015f kurma yetene\u011finin bunlara uygun d\u00fc\u015fen a\u015f\u0131r\u0131 uyar\u0131lganl\u0131\u011f\u0131 ile birlikte, Saint-Simon’un t\u00fcm d\u00fc\u015f\u00fcncesini belirler!” t\u00fcmcesi ile pay\u0131m\u0131z\u0131 alma pahas\u0131na, t\u0131pk\u0131 Quesnay’nin Tableau \u00e9conomique’inin “Quesnay’nin kendisinde ne anlama geldi\u011fi”ni aram\u0131\u015f oldu\u011fumuz kadar bo\u015funa ar\u0131yoruz.
Fourier’den, bay D\u00fchring, sadece, gelecek \u00fczerindeki, betimlemesi romans\u0131 bir ayr\u0131nt\u0131ya kadar inen d\u00fc\u015flemleri (fantezileri) bilir ve sadece onlar\u0131 dikkate al\u0131r, ki bu, bay D\u00fchring’in Fourier \u00fczerindeki sonsuz \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc saptama bak\u0131m\u0131ndan, Fourier’nin “ger\u00e7ek ko\u015fullar\u0131 f\u0131rsat \u00e7\u0131karsa nas\u0131l ele\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f”t\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmaktan ku\u015fkusuz “\u00e7ok daha \u00f6nemli”dir. F\u0131rsat \u00e7\u0131karsa! Ger\u00e7ekte, Fourier’nin yap\u0131tlar\u0131n\u0131n hemen her sayfas\u0131ndan, onca \u00f6v\u00fclen uygarl\u0131\u011f\u0131n sefaletleri \u00fczerine yergi ve ele\u015ftiri k\u0131v\u0131lc\u0131mlar\u0131 f\u0131\u015fk\u0131r\u0131r. Bay D\u00fchring, bay D\u00fchring’i, (sayfa: 380) sadece “f\u0131rsat \u00e7\u0131karsa” ge\u00e7mi\u015fin ve gelece\u011fin en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fc olarak il\u00e2n eder demek gibi bir \u015fey. Robert Owen’a ayr\u0131lm\u0131\u015f oniki sayfaya gelince, bay D\u00fchring’in bu sayfalar\u0131 yazmak i\u00e7in, Owen’\u0131n en \u00f6nemli yaz\u0131lar\u0131n\u0131 \u2014evlilik ve kom\u00fcnist \u00f6rg\u00fctlenme \u00fczerindeki yaz\u0131lar\u0131n\u0131\u2014, t\u0131pk\u0131 bay D\u00fchring gibi bilmeyen hamkafa Sargant’\u0131n zavalli biyografisinden[14*] ba\u015fka hi\u00e7 bir kayna\u011f\u0131 yok. B\u00f6yle oldu\u011fu i\u00e7in bay D\u00fchring, Owen’da “kararl\u0131 bir kom\u00fcnizm varsayma”n\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmek gibi c\u00fcretli bir savda bulunabilir. Ku\u015fkusuz, e\u011fer bay D\u00fchring, eline, sadece Owen’\u0131n Book of the New Moral World’unu (“Yeni Ahl\u00e2k D\u00fcnyas\u0131n\u0131n Kitab\u0131”) alm\u0131\u015f olayd\u0131, orada \u2014Owen’\u0131n her zaman ekledi\u011fi gibi, ya\u015fa g\u00f6re\u2014 e\u015fit \u00e7al\u0131\u015fma g\u00f6revi ve e\u015fit \u00fcr\u00fcn hakk\u0131 ile, sadece kom\u00fcnizmlerin en kararl\u0131s\u0131n\u0131n dile getirildi\u011fini g\u00f6rmekle kalmaz, ama plan, y\u00fckseklik ve kabataslak perspektif ile, gelece\u011fin kom\u00fcnist toplulu\u011funa y\u00f6nelik mimarl\u0131\u011f\u0131n eksiksiz bir i\u015fleni\u015fini de g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Ama “sosyalist d\u00fc\u015f\u00fcnce temsilcilerinin \u00f6z yap\u0131tlar\u0131n\u0131n dolays\u0131z irdelenmesi” e\u011fer bay D\u00fchring’in burada yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, bu yap\u0131tlardan birka\u00e7\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131n ve olsa olsa, ba\u015f taraflar\u0131ndaki k\u0131sa tan\u0131tma yaz\u0131s\u0131n\u0131n (\u00e9pigraphe) bilinmesi ile s\u0131n\u0131rlan\u0131rsa, elbette ortaya bu t\u00fcrl\u00fc budala ve kafadan atma savlar s\u00fcrmekten ba\u015fka bir i\u015f \u00e7\u0131kmaz. Owen sadece “kararl\u0131 kom\u00fcnizm”i \u00f6\u011f\u00fctlemekle kalmad\u0131, ama kom\u00fcnizmi “karar” konusunda eksik hi\u00e7 bir \u015fey b\u0131rakmayan Hampshire’deki Harmony Hall kolonisinde, onu, be\u015f y\u0131l boyunca (30 y\u0131llar\u0131n\u0131n sonu ile 40 y\u0131llar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131) uygulad\u0131 da. Ben, bu \u00f6rnek kom\u00fcnist deneyin eski \u00fcyelerinden bir\u00e7o\u011funu tan\u0131d\u0131m. Ama, genel olarak Owen’\u0131n 1836 ile 1850 aras\u0131ndaki faaliyeti \u00fczerine oldu\u011fu gibi, b\u00fct\u00fcn bunlar \u00fczerine de Sargant hi\u00e7 bir \u015fey bilmez, ve bay D\u00fchring’in b\u00f6b\u00fcrlendi\u011fi “b\u00fcy\u00fck \u00fcsluplu tarih yazma bi\u00e7imi” bu y\u00fczden kapkara bir bilgisizlik i\u00e7inde kal\u0131r. Bay D\u00fchring, Owen’\u0131, “insansever \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn, her bak\u0131mdan, ger\u00e7ek bir ucubesi” olarak adland\u0131r\u0131r. Ama bay D\u00fchring ancak ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e9pigraphe’ini bildi\u011fi kitaplar\u0131n (sayfa: 381) i\u00e7eri\u011fi \u00fczerine bize ders verdi\u011fi zaman, onun “her bak\u0131mdan, bilgisiz \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn ger\u00e7ek bir ucubesi” oldu\u011funu s\u00f6yleyemeyiz, \u00e7\u00fcnk\u00fc bizim a\u011fz\u0131m\u0131zda, bu bir “s\u00f6vg\u00fc” olur.
E\u011fer \u00fctopyac\u0131lar, g\u00f6rm\u00fc\u015f bulunuyoruz, \u00fctopyac\u0131 idiyseler, bu, kapitalist \u00fcretimin hen\u00fcz \u00e7ok az geli\u015fmi\u015f bulundu\u011fu bir d\u00f6nemde, ba\u015fka bir \u015fey olamayacaklar\u0131 i\u00e7indi. E\u011fer yeni bir toplumun \u00f6\u011felerini kafalar\u0131ndan \u00e7\u0131karmak zorunda kald\u0131larsa, bunun nedeni, bu \u00f6\u011felerin hen\u00fcz eski toplumda g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131kmamalar\u0131yd\u0131; e\u011fer yeni yap\u0131lar\u0131n\u0131n temellerini atmak i\u00e7in usa ba\u015fvurma durumunda kald\u0131larsa, bu, hen\u00fcz \u00e7a\u011fda\u015f tarihe ba\u015fvuramamalar\u0131n\u0131n sonucuydu. Ama, \u015fimdi, onlardan hemen hemen seksen y\u0131l sonra, bay D\u00fchring, tarih i\u00e7inde olu\u015fan bu sistemi kendi zorunlu sonu\u00e7lar\u0131 olarak veren g\u00fcncel gere\u00e7lerden hareketle de\u011fil de, onu y\u00fcce kafas\u0131nda, kesin do\u011fruluklara gebe usunda kurarak, yeni toplumsal rejimin “kural hizmeti g\u00f6ren” bir sistemini a\u00e7\u0131klama sav\u0131yla sahneye girerse, o zaman, her yerde art\u00e7\u0131lar (epigonlar) kokusu alan bu adam, \u00fctopyac\u0131lar\u0131n art\u00e7\u0131s\u0131ndan, sonuncu \u00fctopyac\u0131dan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. O, b\u00fcy\u00fck \u00fctopyac\u0131lar\u0131 “toplumsal simyagerler” olarak adland\u0131r\u0131r. Olabilir. \u0130lmi simya, zaman\u0131nda zorunlu bir \u015feydi. Ama o zamandan beri, b\u00fcy\u00fck sanayi, kapitalist \u00fcretim bi\u00e7imi i\u00e7inde uyuklayan \u00e7eli\u015fkileri \u00f6ylesine a\u00e7\u0131k kar\u015f\u0131tl\u0131klar durumuna getirdi ki, bu \u00fcretim bi\u00e7iminin yak\u0131n y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131na, deyim yerindeyse, elle dokunulabilir; yeni \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler, ancak onlar\u0131n bug\u00fcnk\u00fc geli\u015fme derecelerine uygun d\u00fc\u015fen yeni bir \u00fcretim bi\u00e7iminin kurulmas\u0131 ile korunup geli\u015ftirilebilirler; iki s\u0131n\u0131f\u0131n, \u015fimdiye de\u011fin egemen olan \u00fcretim bi\u00e7imi taraf\u0131ndan yola\u00e7\u0131lan ve durmadan daha keskin bir \u00e7eli\u015fki i\u00e7inde \u00fcreyen sava\u015f\u0131mlar\u0131 b\u00fct\u00fcn uygar \u00fclkelere yay\u0131ld\u0131, g\u00fcn g\u00fcnden daha zorlu bir durum al\u0131yor, ve bu tarihsel ba\u011flant\u0131n\u0131n, bunun zorunlu k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ko\u015fullar\u0131n\u0131n, son olarak gene bunun ko\u015fulland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imiyle bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn temel \u00e7izgilerinin bilgisi, daha \u015fimdiden edinilmi\u015f bulunuyor. Ve e\u011fer \u015fimdi bay D\u00fchring, varolan iktisadi gere\u00e7lerden yararlanacak yerde, y\u00fcce beyninde yeni bir toplumsal \u00fctopya imal ederse, (sayfa: 382) d\u00fcped\u00fcz “toplumsal ilmi simya”dan ba\u015fka ne yapm\u0131\u015f olur? Ya da daha do\u011frusu, modern kimyan\u0131n bulunmas\u0131 ve yasalar\u0131n\u0131n saptanmas\u0131ndan sonra, eski ilmi simyayi yeniden kurmak, ve atom a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131, molek\u00fcl form\u00fcllerini, atomlar\u0131n birle\u015fme de\u011ferini, billurlar bilimini ve tayf analizini sadece… filozof ta\u015f\u0131n\u0131n [15*] bulunmas\u0131 i\u00e7in kulland\u0131rmak isteyen biri gibi davranm\u0131\u015f olmaz m\u0131? (sayfa: 383)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"