1 NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM \u0130K\u0130NC\u0130 DERS D\u0130YALEKT\u0130\u011e\u0130N B\u0130R\u0130NC\u0130 \u00c7\u0130ZG\u0130S\u0130 HER \u015eEY B\u0130RB\u0130R\u0130NE BA\u011eLIDIR (KAR\u015elLIKLI ETK\u0130 VE EVRENSEL BA\u011eLANTI YASASI)<\/p>\n
I .\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bir \u00f6rnek.
II .\u00a0\u00a0\u00a0 Diyalekti\u011fin birinci \u00e7izgisi.
III .\u00a0\u00a0 Do\u011fada.
IV .\u00a0\u00a0 Toplumda.
V .\u00a0\u00a0\u00a0 Varg\u0131.<\/p>\n
I. B\u0130R \u00d6RNEK<\/p>\n
Bir yi\u011fit adam bar\u0131\u015f i\u00e7in sava\u015f\u0131ma kat\u0131l\u0131yor: Stockholm \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131na imza topluyor. D\u00fcnya Halklar\u0131 Kongresi i\u00e7in kart da\u011f\u0131t\u0131yor, i\u015f arkada\u015flar\u0131 ile ya da tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 bir kimseyle Almanya sorununun bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 yoldan \u00e7\u00f6z\u00fclmesi konusunda, Vietnam Sava\u015f\u0131n\u0131n durdurulmas\u0131 konusunda tart\u0131\u015fmaya giri\u015fiyor ya da bar\u0131\u015f i\u00e7in ulusal birli\u011fi sa\u011flamak \u00fczere kendi evinde \u00f6teki kirac\u0131lar\u0131 toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor.
Baz\u0131lar\u0131 “Ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 san\u0131yor zavall\u0131? Zaman\u0131n\u0131 da eme\u011fini de bo\u015funa harc\u0131yor.” diyeceklerdir. Ger\u00e7ekten de, ilk bak\u0131\u015fta, bu adam\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015f sa\u00e7ma bir \u015feydir; adam ne bakan, ne milletvekili, ne general, ne bankac\u0131, ne diplomat. \u00d6yleyse? (sayfa 57)
Bununla birlikte, onun hakk\u0131 var. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc o tek ba\u015f\u0131na de\u011fildir. Ki\u015fi olarak ne denli al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fc olursa olsun, onun giri\u015fkenli\u011fi i\u015fe yarar, \u00e7\u00fcnk\u00fc tecrit edilmi\u015f de\u011fildir. Onun eylemi, koskoca bir b\u00fct\u00fcn\u00fcn, d\u00fcnya halklar\u0131n\u0131n bar\u0131\u015f i\u00e7in sava\u015f\u0131m\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Ayn\u0131 anda milyonlarca insan, onun gibi, onunla ayn\u0131 do\u011frultuda ve ayn\u0131 g\u00fc\u00e7lere kar\u015f\u0131 hareket ediyorlar. Ayn\u0131 zincirin halkalar\u0131 olan b\u00fct\u00fcn bu giri\u015fkenlikler aras\u0131nda evrensel ba\u011flant\u0131 vard\u0131r. Ve bu giri\u015fkenliklerin her biri, kendi \u00f6rne\u011fiyle, kendi deneyimiyle, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131 ve ba\u015far\u0131lar\u0131yla \u00f6tekine yard\u0131m etti\u011fi (kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131k) i\u00e7in b\u00fct\u00fcn bu giri\u015fkenlikler aras\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etki vard\u0131r. Kendi se\u00e7eneklerini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131 zaman, tecrit edilmemi\u015f olduklar\u0131n\u0131 anlarlar, ayn\u0131 zamanda, her \u015feyin birbirine ba\u011fl\u0131 aldu\u011funa inan\u0131rlar.
\u0130\u015fte pratikten al\u0131nm\u0131\u015f pek basit bir \u00f6rnek. G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, yaln\u0131zca diyalektik y\u00f6ntemin ilk yasas\u0131, do\u011fru yorumlamaya olanak veriyor. Burada diyalektik, metafizi\u011fe k\u00f6kten kar\u015f\u0131d\u0131r: “Kendini bu kadar s\u0131k\u0131nt\u0131ya sokmak, basit insanlar\u0131 tedirgin etmek, insanlarla tart\u0131\u015fmak neye yarar? Bar\u0131\u015f bu basit insanlara ba\u011fl\u0131 de\u011fildir…” demek, metafizik\u00e7i gibi uslamlamakt\u0131r. Metafizik\u00e7i ger\u00e7ekte, ayr\u0131labilir olmayan\u0131 ay\u0131r\u0131r. 1952 Ekiminde, Bar\u0131\u015f i\u00e7in Asya ve Pasifik Konferans\u0131na, Los Alamos’a, ilk atom bombas\u0131n\u0131n yap\u0131l\u0131\u015f\u0131na kat\u0131lan bir bilgin, Joan Hinton da geldi.
“Nagazaki \u00fczerine at\u0131lan ilk bombaya ellerimle dokundum. Derin bir su\u00e7luluk hissi duyuyorum ve insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 bir cinayetin haz\u0131rlan\u0131\u015f\u0131nda bir rol oynam\u0131\u015f olmaktan utan\u00e7 duyuyorum. Nas\u0131l oldu da bu g\u00f6revi yerine getirmeyi kabul ettim? ‘Bilim i\u00e7in bilim’ yanl\u0131\u015f felsefesine inan\u0131yordum da ondan. Bu felsefe, modern bilimin zehiridir. Bilimi toplumsal ya\u015famdan ve insanlardan ay\u0131rmak demek olan bu yan\u0131lg\u0131 y\u00fcz\u00fcndendir ki, sava\u015f s\u0131ras\u0131nda, atom bombas\u0131 yap\u0131m\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmaya s\u00fcr\u00fcklendim. Bilgin olarak kendimizi ‘salt bilime’ vermemiz gerekti\u011fini ve geriye kalan\u0131n da m\u00fchendislerin ve devlet adamlar\u0131n\u0131n i\u015fi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorduk. Beni fildi\u015fi kulemden \u00e7ekip \u00e7\u0131karmak ve bana ‘salt bilim’ olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve (sayfa 58) bilimin ancak insanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet etti\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde bir anlam\u0131 oldu\u011funu anlatmak i\u00e7in Hiro\u015fima ve Nagazaki bombard\u0131manlar\u0131 facias\u0131n\u0131n gerekmi\u015f oldu\u011funu s\u00f6ylemeye utan\u0131yorum. Birle\u015fik Devletler’de ve Japonya’da hallen atom silahlar\u0131n\u0131n yap\u0131m\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan bilginlere sesleniyorum ve onlara ‘Ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 iyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn\u00fcz’ diyorum”.
Metafizik\u00e7i, kendi yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fin, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n yapt\u0131klar\u0131 ile ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmez; i\u015fte bu, atom bilgininin durumuydu, o “bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcce” uygun davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken, ger\u00e7ekte bilime kar\u015f\u0131 bir tutum alm\u0131\u015ft\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc kendi mesleki eyleminin nesnel ko\u015fullar\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n yararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde, kendi kendini sorguya \u00e7ekmeyi reddediyordu.
Bu gibi davran\u0131\u015flar \u00e7ok yayg\u0131nd\u0131r. Ba\u015fka bir \u00f6rnek almak istersek, \u00f6rne\u011fin, her firsatta: “Spor, spordur; siyaset siyasettir. Ben hi\u00e7bir zaman siyaset yapmad\u0131m.” diyen sporcunun durumu. Sporla siyasetin ba\u015fka ba\u015fka eylemler oldu\u011fu do\u011frudur. Ama onlar aras\u0131nda hi\u00e7bir ili\u015fki olmad\u0131\u011f\u0131 yanl\u0131\u015ft\u0131r. Eger sporcunun sat\u0131nalma g\u00fcc\u00fc azal\u0131rsa, ve e\u011fer i\u015fsiz kal\u0131rsa, spor gere\u00e7lerini ve giysilerini nas\u0131l sat\u0131n alabilecektir? Ve e\u011fer sava\u015f, spor i\u00e7in ayr\u0131lan b\u00fct\u00e7eleri, \u00f6denekleri kemirip yutarsa, stadlar ve y\u00fczme havuzlar\u0131 nas\u0131l yap\u0131labilecektir? G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki: spor, metafizik\u00e7inin bilmedi\u011fi, ama diyalektik\u00e7inin buldu\u011fu baz\u0131 ko\u015fullara ba\u011fl\u0131d\u0131r; \u00f6deneksiz spor olmaz; ama bir bar\u0131\u015f siyaseti olmadan da \u00f6denek olmaz. Demek ki, spor siyasetten ayr\u0131lm\u0131yor. Bu ba\u011f\u0131 bilmeyen, unutan sporcu, yaln\u0131z spor davas\u0131na hizmet etmemekle kalmaz, onu savunman\u0131n \u00e7arelerini de elinden ka\u00e7\u0131r\u0131r. Ni\u00e7in? \u00c7\u00fcnk\u00fc her \u015feyin birbiriyle ba\u011f1ant\u0131l\u0131 oldu\u011funu anlamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, sava\u015f siyasetine kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131m vermeyecektir; bir an gelecektir, sporu, onun ko\u015fullar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeden istedi\u011fi i\u00e7in, ister \u00fclkenin y\u0131k\u0131m\u0131 spor ekiplerini ortadan kald\u0131raca\u011f\u0131 i\u00e7in olsun, ister sava\u015f gelmi\u015f olaca\u011f\u0131 i\u00e7in olsun, art\u0131k hi\u00e7 spor yapamayacakt\u0131r.<\/p>\n
II. D\u0130YALEKT\u0130\u011e\u0130N B\u0130R\u0130NC\u0130 \u00c7\u0130ZG\u0130S\u0130<\/strong><\/p>\n “Diyalektik, metafizi\u011fin tersine, do\u011faya, birbirinden (sayfa 59) kopuk, tek ba\u015f\u0131na ve birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z ayr\u0131 ayr\u0131 nesnelerin ve g\u00f6r\u00fcng\u00fclerin (ph\u00e9nom\u00e8ne)[14] rasgele bir araya toplanm\u0131\u015f bir y\u0131\u011f\u0131n\u0131 olarak de\u011fil, nesnelerin ve g\u00f6r\u00fcng\u00fclerin organik olarak birbirlerine ba\u011fl\u0131 bulunduklar\u0131, birbirlerine ba\u011f\u0131ml\u0131 olduklar\u0131 ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak birbirlerini ko\u015fulland\u0131rd\u0131klar\u0131 ba\u011flant\u0131l\u0131 tam bir b\u00fct\u00fcn olarak bakar. III. DO\u011eADA<\/strong><\/p>\n Metafizik, kaba maddeyi, canl\u0131 maddeyi, d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ay\u0131r\u0131r; metafizik\u00e7iye g\u00f6re, bunlar, mutlak olarak birbirlerinden yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f, birbirlerinden ba\u011f\u0131msiz \u00fc\u00e7 ilkedir. IV. TOPLUMDA<\/strong><\/p>\n Metafizik, toplumsal olgular\u0131 birbirinden ay\u0131r\u0131r, soyutla\u015ft\u0131r\u0131r; iktisadi ger\u00e7ek, toplumsal ya\u015fam, siyasal ya\u015fam da bir o kadar birbirlerinden ayr\u0131lm\u0131\u015f alanlard\u0131r. Ve metafizik, bu alanlar\u0131n her birinin i\u00e7ine, binlerce b\u00f6lmeler sokar. Bu durum, insan\u0131 \u015f\u00f6yle konu\u015fmalara g\u00f6t\u00fcr\u00fcr: “Amerika h\u00fck\u00fcmeti, su\u00e7suz Rosenbergler’i elektrik sandalyesine g\u00f6nderiyor, bu budalal\u0131kt\u0131r, anlams\u0131z bir davran\u0131\u015ft\u0131r.” Diyalektik\u00e7i bunu \u015f\u00f6yle yan\u0131tlar: bu idam olay\u0131n\u0131n bir anlam\u0131 vard\u0131r; Amerikan y\u00f6neticilerinin b\u00fct\u00fcn siyasetini, yalana ve y\u0131ld\u0131rmaya gereksinme duyan sava\u015f siyasetini yans\u0131t\u0131r. V. VARGI<\/strong><\/p>\n Ne do\u011fa, ve ne de toplum, anla\u015f\u0131lmaz bir kaos de\u011fildir: ger\u00e7e\u011fin b\u00fct\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleri zorunlu ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011flarla birbirine ba\u011fl\u0131d\u0131rlar. YOKLAMA SORULARI<\/strong><\/p>\n 1. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkiye \u00f6rnekler aray\u0131n\u0131z. Dipnotlar<\/strong><\/p>\n [14] Ph\u00e9nom\u00e8ne = g\u00f6r\u00fcng\u00fc s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden, do\u011fa yasalar\u0131n\u0131n (d\u00fc\u015fen bir ta\u015f, kaynayan su) ya da toplum yasalar\u0131n\u0131n (iktisadi bir bunal\u0131m) b\u00fct\u00fcn belirtileri anla\u015f\u0131l\u0131r. 1 NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM \u0130K\u0130NC\u0130 DERS D\u0130YALEKT\u0130\u011e\u0130N B\u0130R\u0130NC\u0130 \u00c7\u0130ZG\u0130S\u0130 HER \u015eEY B\u0130RB\u0130R\u0130NE BA\u011eLIDIR (KAR\u015elLIKLI ETK\u0130 VE EVRENSEL BA\u011eLANTI YASASI) I .\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bir \u00f6rnek.II .\u00a0\u00a0\u00a0 Diyalekti\u011fin birinci \u00e7izgisi.III .\u00a0\u00a0 Do\u011fada.IV .\u00a0\u00a0 Toplumda.V .\u00a0\u00a0\u00a0 Varg\u0131. I. B\u0130R \u00d6RNEK Bir yi\u011fit adam bar\u0131\u015f i\u00e7in sava\u015f\u0131ma kat\u0131l\u0131yor: Stockholm \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131na imza topluyor. D\u00fcnya Halklar\u0131 Kongresi i\u00e7in kart da\u011f\u0131t\u0131yor, i\u015f arkada\u015flar\u0131 ile […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[104],"tags":[],"class_list":{"0":"post-2905","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-felsefenin-temel-ilkeleri-g-politzer"},"yoast_head":"\n
“Bu y\u00fczden diyalektik y\u00f6nteme g\u00f6re, hi\u00e7bir do\u011fa olay\u0131, tek ba\u015f\u0131na, \u00e7evresindeki olaylar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda anla\u015f\u0131lamaz; \u00e7\u00fcnk\u00fc do\u011fan\u0131n herhangi bir alan\u0131ndaki herhangi bir olay, \u00e7evresindeki ko\u015fullar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse ve bu ko\u015fullardan ayr\u0131l\u0131rsa anlams\u0131z bir \u015fey haline geliverir; tersine, herhangi bir olay, \u00e7evresindeki olaylarla \u00e7\u00f6z\u00fclmez ba\u011flar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan kendisini ku\u015fatan olaylar\u0131n onu ko\u015fulland\u0131rd\u0131klar\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, anla\u015f\u0131labilir ve a\u00e7\u0131klanabilir.”[15]
Diyalekti\u011fin birinci \u00e7izgisinin a\u00e7\u0131klan\u0131\u015f\u0131, onun \u00e7ok genel olan niteli\u011fini g\u00f6steriyor: bu \u00e7izgi, do\u011fada ve toplumda, evrensel olarak do\u011frulan\u0131r.<\/p>\n
Ama d\u00fc\u015f\u00fcnce, beyinsiz varolur mu? Ve beyin, bedensiz? Fizyoloji (canl\u0131 varl\u0131\u011f\u0131n i\u015flevlerinin bilimi) bilinmiyorsa, psikoloji (d\u00fc\u015f\u00fcnen eylemi inceleyen bilim) olanaks\u0131zd\u0131r ve bu da s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya biyolojiye (genel anlam\u0131yla ya\u015fam bilimi) ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ama ya\u015fam\u0131n kendisi kimyasal s\u00fcre\u00e7ler bilinmeden anla\u015f\u0131lamaz;[16] (sayfa 60) kimyaya gelince, o da molek\u00fclleri ele ald\u0131\u011f\u0131nda, onlar\u0131n atom yap\u0131lar\u0131n\u0131 bulur; oysa atomun incelenmesi fizi\u011fin alan\u0131na girer. E\u011fer \u015fimdi biz, fizi\u011fin inceledi\u011fi bu \u00f6\u011felerin k\u00f6kenini bulmak istersek, bize bu \u00f6\u011felerin olu\u015fumunu g\u00f6steren yery\u00fcz\u00fc bilimlerine kadar gitmemiz gerekmeyecek mi? Ve buradan, yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 bulundu\u011fu g\u00fcne\u015f sisteminin incelenmesine (astronomiye) kadar uzanmayacak m\u0131y\u0131z?
B\u00f6ylece, metafizik, bilimsel ilerlemeyi engelledi\u011fi halde; diyalektik, bilimsel olarak kurulmu\u015ftur. Ku\u015fkusuz, bilimler aras\u0131nda kendilerine \u00f6zg\u00fc ayr\u0131l\u0131klar vard\u0131r: kimya, biyoloji, fizyoloji, psikoloji farkl\u0131, \u00f6zg\u00fcl alanlar\u0131 inceler; buna tekrar d\u00f6nece\u011fiz. Ama bu y\u00fczden, b\u00fct\u00fcn bilimler, evrenin birli\u011fini yans\u0131tan temel bir birlik olu\u015fturmaktan geri durmazlar. Ger\u00e7ek bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr. \u0130\u015fte diyalekti\u011fin birinci \u00e7izgisi bunu anlat\u0131r.
Elbette ki, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkilemenin, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ko\u015fulland\u0131rman\u0131n ne olduklar\u0131n\u0131 \u00f6rnekleriyle iyice belirtmek yararl\u0131 olacakt\u0131r.
Madeni bir yay\u0131 ele alal\u0131m. Bu yay\u0131, \u00e7evreleyen evrenden ayr\u0131 olarak de\u011ferlendirebilir miyiz? Yay, insanlar taraf\u0131ndan (toplum) topraktan (do\u011fadan) \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f bir madenden yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, besbelli ki hay\u0131r. Ama daha yak\u0131ndan bakal\u0131m. \u015eurada dururken, yay\u0131m\u0131z, \u00e7evreleyen yer\u00e7ekimi, \u0131s\u0131, oksitlenme, vb. gibi ko\u015fullardan ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011fildir. Bu ko\u015fullar, onun yaln\u0131z konumunu de\u011fil, yap\u0131s\u0131n\u0131 da de\u011fi\u015ftirebilir (pas). Yaya bir kur\u015fun par\u00e7as\u0131 asal\u0131m: bu yay \u00fczerinde olu\u015fturdu\u011fu bir kuvvetle, yay gerilir; yay\u0131n bi\u00e7imi belirli bir diren\u00e7 noktas\u0131na kadar de\u011fi\u015fir; a\u011f\u0131rl\u0131k yay \u00fczerinde etki yapar, yay a\u011f\u0131rl\u0131k \u00fczerinde etki yapar; yay ve a\u011f\u0131rl\u0131k bir b\u00fct\u00fcn olu\u015ftururlar; aralar\u0131nda etki, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011flant\u0131 vard\u0131r. Bundan ba\u015fka; yay, molek\u00fcllerden bile\u015fmi\u015ftir, bu molek\u00fcller birbirlerine \u00f6yle bir \u00e7ekim kuvveti ile ba\u011fl\u0131d\u0131rlar ki, belirli bir a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n \u00f6tesinde yay art\u0131k gerilemez, kopar: baz\u0131 molek\u00fcller aras\u0131ndaki ba\u011f \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Gerilmemi\u015f olan yay, gerilmi\u015f yay, kopmu\u015f yay\u00a0 her seferinde, molek\u00fcller aras\u0131nda ba\u015fka (sayfa 61) bir ba\u011f tipi vard\u0131r. E\u011fer yay \u0131s\u0131t\u0131l\u0131rsa, molek\u00fcller aras\u0131ndaki ba\u011flar ba\u015fka bir bi\u00e7imde de\u011fi\u015fir (genle\u015fme). Biz diyece\u011fiz ki, yap\u0131s\u0131nda ve \u00e7e\u015fitli bi\u00e7im de\u011fi\u015fikliklerinde, yay, kendisini olu\u015fturan milyonlarca molek\u00fcl aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkiyle kurulmu\u015ftur. Ama bu kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkinin kendisi de, yay (b\u00fct\u00fcn\u00fcyle) ve \u00e7evreleyen ortam taraf\u0131ndan ko\u015fulland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: yay ve \u00e7evreleyen ortam bir b\u00fct\u00fcn olu\u015ftururlar; kendi aralar\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir etki yaparlar. E\u011fer bu etki bilinmezse, o zaman yay\u0131n oksitlenmesi (pas), yay\u0131n kopmas\u0131 anlams\u0131z, sa\u00e7ma olaylar haline gelir. Stalin, diyalekti\u011fin birinci \u00e7izgisini yorumlarken \u015f\u00f6yle yazar:
“Bu y\u00fczden diyalektik y\u00f6nteme g\u00f6re, hi\u00e7bir do\u011fa olay\u0131, tek ba\u015f\u0131na, \u00e7evresindeki olaylar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda anla\u015f\u0131lamaz; \u00e7\u00fcnk\u00fc do\u011fan\u0131n herhangi bir alan\u0131ndaki herhangi bir olay, \u00e7evresindeki ko\u015fullar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse ve bu ko\u015fullardan ayr\u0131l\u0131rsa anlams\u0131z bir \u015fey haline geliverir; tersine, herhangi bir olay, \u00e7evresindeki olaylarla \u00e7\u00f6z\u00fclmez ba\u011flar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan kendisini ku\u015fatan olaylar\u0131n onu ko\u015fulland\u0131rd\u0131klar\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, anla\u015f\u0131labilir ve a\u00e7\u0131klanabilir.”[17]
En anlaml\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkileme \u00f6rneklerinden biri de, canl\u0131 varl\u0131klar\u0131, onlar\u0131n varolu\u015f ko\u015fullar\u0131na, “ortam”lar\u0131na birle\u015ftiren ba\u011fd\u0131r. Bitki, \u00f6me\u011fin havadan oksijeni al\u0131r, ama o da havaya karbonik gaz, ve su buhar\u0131 verir. Ama bu, yaln\u0131zca, bitki ile ortam aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkinin en basit g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerinden biridir. G\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 enerjiden yararlanarak, bitki, topraktan \u00e7ekip ald\u0131\u011f\u0131 kimyasal \u00f6\u011felerin yard\u0131m\u0131yla kendi \u00f6z geli\u015fmesine olanak haz\u0131rlayan bir organik maddeler bire\u015fimi olu\u015fturur. O geli\u015fmekteyken, ayn\u0131 zamanda, topra\u011f\u0131 ve bunun sonucu olarak da, kendi t\u00fcr\u00fcn\u00fcn sonraki geli\u015fmesinin ko\u015fullar\u0131n\u0131 da d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. K\u0131saca, bitki, ancak, kendisini \u00e7evreleyen ortam ile birlikte vard\u0131r. Bu kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etki, canl\u0131 varl\u0131klar\u0131n b\u00fct\u00fcn bilimsel teorilerinin hareket noktas\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etki onlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n evrensel ko\u015fuludur: canl\u0131 varl\u0131klar\u0131n geli\u015fmesi, onlar\u0131n varl\u0131k (sayfa 62) ortamlar\u0131n\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerini yans\u0131t\u0131r. Mi\u00e7urinci bilimin ilkesi, ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131n kayna\u011f\u0131 buradad\u0131r. Mi\u00e7urin, canl\u0131 t\u00fcrlerle ortam\u0131n birbirinden ayr\u0131lmaz bir b\u00fct\u00fcn oldu\u011funu anlayarak, ortam\u0131 de\u011fi\u015ftirmek yoluyla t\u00fcrleri de d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeyi ba\u015fard\u0131.
Ayn\u0131 \u015fekilde, b\u00fcy\u00fck fizyoloji bilgini Pavlov, organizma ile ortam aras\u0131ndaki ayr\u0131lmaz birli\u011fi iyi bilmeseydi, \u00fcst\u00fcn sinirsel i\u015fleyi\u015f bilimini kuramayacakt\u0131. Beyin kabu\u011fu (korteks), organizma ile ortam\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etki s\u00fcre\u00e7lerinin tamamland\u0131\u011f\u0131 organd\u0131r. Organizman\u0131n t\u00fcm\u00fc korteksin buyru\u011fu alt\u0131ndad\u0131r, ama korteksin kendisi de, her an, d\u0131\u015f ortamdan (organizmadan) gelen, ge\u00e7mi\u015f ve \u015fimdiki uyar\u0131lar\u0131n buyru\u011fu alt\u0131ndad\u0131r. Bedende olu\u015fan b\u00fct\u00fcn olgular \u00f6rne\u011fin bir hastal\u0131k \u00e7e\u015fitli g\u00f6revleri d\u00fczenleyen ve do\u011fal ortamda insan i\u00e7in toplumsal ortamda varolan ko\u015fullardan ayr\u0131lmaz olan \u00fcst\u00fcn sinirsel i\u015fleyi\u015fe ba\u011fl\u0131d\u0131rlar.
Bu, olgular\u0131n birli\u011fi ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkisi ilkesi, bu b\u00fcy\u00fck ilke, b\u00fct\u00fcn bilimlerin ilerlemesi i\u00e7in her zaman zorunlu olan bir ilkedir. Bu konuda \u00f6rnekler \u00e7o\u011falt\u0131labilir. \u00d6rne\u011fin atmosfer bas\u0131nc\u0131n\u0131n Torricelli taraf\u0131ndan bulunu\u015funu (1644) alal\u0131m:
Civa ile dolu bir t\u00fcp, gene civa ile dolu bir kab\u0131n i\u00e7ine a\u011fz\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 gelecek bi\u00e7imde konursa, t\u00fcpteki civa belirli bir y\u00fcksekli\u011fin alt\u0131na d\u00fc\u015fmez, ve kaptaki civa d\u00fczeyinin \u00fcst\u00fcnde kal\u0131r.
Bu olgu, kendi ko\u015fullar\u0131ndan yal\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece anla\u015f\u0131lamaz. E\u011fer tersine, t\u00fcp\u00fcn dald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu (kap i\u00e7indeki) civan\u0131n y\u00fczeyinin yal\u0131t\u0131lmam\u0131\u015f oldu\u011funa, atmosferle temas halinde bulundu\u011funa ve t\u00fcp\u00fcn i\u00e7inde olup bitenlerle \u00e7evreleyen ko\u015fullar aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkiye dikkat edilirse, o zaman, a\u00e7\u0131klama olanakl\u0131 olur: civa, t\u00fcp i\u00e7inde as\u0131l\u0131 kal\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc hava, kaptaki civa \u00fczerine bir bas\u0131n\u00e7 (atmosfer bas\u0131nc\u0131) yapar. Torricelli, kap, bir hava okyanusunun dibindeymi\u015f gibi dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r, der.
\u0130ncelenen olgu, kendisini \u00e7evreleyen ko\u015fullardan ayr\u0131l\u0131rsa, diyalekti\u011fin birinci yasas\u0131 bozulur, bilimde bulu\u015flar yap\u0131lamaz. (sayfa 63)<\/p>\n
Metafizik\u00e7iye g\u00f6re, toplumlar\u0131n tarihi anla\u015f\u0131lmaz bir \u015feydir: olumsall\u0131klar (yani nedensiz olaylar), sa\u00e7ma raslant\u0131lar kaosudur. D\u00fcnyan\u0131n esas\u0131n\u0131n kesin olarak sa\u00e7ma bir \u015fey oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcren filozoflar (Albert Camus gibi) vard\u0131r. Felsefe, felaket k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n pek i\u015fine yarar. Diyalektik\u00e7i, do\u011fada oldu\u011fu gibi, toplumda da her \u015feyin birbirine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu bilir. E\u011fer okullar y\u0131k\u0131l\u0131yorsa, bu, y\u00f6neticilerin yeteneksizli\u011finden de\u011fildir, sava\u015f siyasetleri u\u011fruna okul binalar\u0131n\u0131 zorunlu olarak feda etmelerindendir. Aragon’un da belirtti\u011fi gibi, y\u00f6neticiler, bizim \u00f6l\u00fcm s\u00fcremizi uzatmak i\u00e7in ya\u015fam s\u00fcremizi k\u0131salt\u0131yorlar. “Her \u015fey, yer ve zaman ko\u015fullar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.” Diyalektik, toplumsal olgular\u0131 kavramay\u0131 ve a\u00e7\u0131klamay\u0131 ba\u015far\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc, diyalektik, bu olgular\u0131, kendilerini do\u011frudan, ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etki ili\u015fkisi i\u00e7inde bulunduklar\u0131 tarihsel ko\u015fullara ba\u011flar. Metafizik\u00e7i, yer ve zaman ko\u015fullar\u0131n\u0131 hesaba katmaks\u0131z\u0131n, soyutta kal\u0131r.
Bunun gibi, baz\u0131 ki\u015filer, 1944’te, Kom\u00fcnist Partisinin y\u00f6netti\u011fi Frans\u0131z proletaryas\u0131n\u0131n iktidar\u0131 alacak g\u00fc\u00e7te oldu\u011funa ve bunu yapmamakla “otob\u00fcs\u00fc ka\u00e7\u0131rd\u0131\u011f\u0131na” i\u00e7tenlikle inan\u0131rlar. \u0130lk bak\u0131\u015fta \u00e7ekici bir de\u011ferlendirme ama yanl\u0131\u015f. Neden yanl\u0131\u015f? \u00c7\u00fcnk\u00fc bu de\u011ferlendirme ancak b\u00fct\u00fcnle ili\u015fkisi bak\u0131m\u0131ndan bir anlam\u0131 olan bir y\u00f6n\u00fc, keyfi olarak b\u00fct\u00fcnden ay\u0131r\u0131yor. Daha yak\u0131ndan bakal\u0131m. (sayfa 64)
\u0130lkin Direni\u015fin niteli\u011fi ve amac\u0131 konusunda yan\u0131lma var. Elbette ki, devrimci parti, Kom\u00fcnist Partisi taraf\u0131ndan y\u00f6netilen i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 en b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 oldu. Ama Direni\u015fin amac\u0131, proletarya devrimi de\u011fil, \u00fclkenin kurtar\u0131lmas\u0131 ve fa\u015fizmin yok edilmesiydi. B\u00f6yle bir ama\u00e7, her durumda Frans\u0131z\u0131 biraraya toplad\u0131 (b\u00fcy\u00fck bir kesimi Vichy h\u00fck\u00fcmetinden ba\u011f\u0131n\u0131 koparan burjuvaziyi b\u00f6lecek \u00f6l\u00e7\u00fcde). Direni\u015f \u00e7ok \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imler ald\u0131: silahl\u0131 sava\u015f\u0131m, i\u015f\u00e7i grevleri, kad\u0131nlar\u0131n al\u0131\u015f-veri\u015f konusundaki g\u00f6sterileri, k\u00f6yl\u00fclerin \u00fcr\u00fcn\u00fc teslim etmeyi reddetmeleri, vi\u015fici bask\u0131 aletinin (memurlar taraf\u0131ndan) sabote edilmesi, gen\u00e7lerin STO’ya kar\u015f\u0131, \u00f6\u011fretmenlerin, bilginlerin hitlerci gerici \u00f6\u011fretimine kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131m\u0131, vb., vb.. Direni\u015f b\u00fcy\u00fck bir ulusal davran\u0131\u015f oldu. Onun ba\u015fat \u00e7izgisi budur. Frans\u0131z kom\u00fcnistlerinin de\u011feri, durumu b\u00fct\u00fcn\u00fc i\u00e7inde anlamalar\u0131 oldu: onun i\u00e7in Hitler’e ve su\u00e7 ortaklar\u0131na kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131mda geni\u015f bir ulusal cephe kurmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar, ve Direni\u015fin, halk\u0131m\u0131z\u0131n geni\u015f y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131ndan kopmu\u015f bir tekke halinde dejenere olmas\u0131na izin vermediler. Gitgide daha \u00e7ok tecrit edilmi\u015f hale gelen d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 1944 ulusal ayaklanmas\u0131 b\u00f6yle olanakl\u0131 oldu.
E\u011fer o s\u0131rada, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, “devrim yapma”ya, “sosyalizmi kurma”ya kalksayd\u0131 ne olurdu? E\u011fer, 1944’te Hitlere kar\u015f\u0131 sava\u015f devam etmekteyken, kom\u00fcnistler, “art\u0131k Fransay\u0131 ve d\u00fcnyay\u0131 nazilerden kurtarmak s\u00f6zkonusu de\u011fildir, derhal proleter devrimi yapmak s\u00f6zkonusudur” demi\u015f olsalard\u0131, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n, \u00fclkenin kurtulu\u015fu i\u00e7in sava\u015fmaya kararl\u0131, ama devrimci bir hareketi desteklemeye hi\u00e7 de haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmayan her s\u0131n\u0131ftan milyonlarca Frans\u0131z yurtta\u015f\u0131 ile ba\u011flar\u0131n\u0131 kopard\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6receklerdi. Ve hitlerciler, su\u00e7 ortaklar\u0131, gerici burjuvazi, vi\u015ficiler bayram ederdi buna. Tecrit edilmi\u015f bir i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, Direni\u015fin y\u00f6netimini, en \u00e7etin fedakarl\u0131klar pahas\u0131na \u00fcstlendi\u011fi y\u00f6netimi kaybederdi. B\u00f6ylece diktat\u00f6rl\u00fck kap\u0131lar\u0131, Amerikan ordusunun da yard\u0131m\u0131yla De Gaulle’e ard\u0131na kadar a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olurdu.
Amerikan ordusu, ger\u00e7ekten de bu, ayd\u0131nlat\u0131lacak ikinci noktad\u0131r, ancak Sovyet zaferleri Avrupa’da ikinci cepheyi (sayfa 65) kac\u0131n\u0131lmaz k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7\u0131kartma yapm\u0131\u015ft\u0131. Amerikan y\u00f6neticilerinin art-d\u00fc\u015f\u00fcncesi, Hitler’in yenilgisinin, o zamana kadar Wehrmacht’\u0131n i\u015fgali alt\u0131nda bulunan \u00fclkelerde kom\u00fcnizme yararl\u0131 olmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemekti. E\u011fer bu nesnel ko\u015fullar\u0131 iyi bilmeyip, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 birdenbire iktidara at\u0131lsayd\u0131, halk\u0131m\u0131z bir k\u0131y\u0131ma u\u011frayacak, Amerikan ordusu, daha o andan itibaren, bug\u00fcn de sahip oldu\u011fu i\u015fgal ordusu niteli\u011fini alacakt\u0131: ve bu kez, bask\u0131, yeni Oradourlar yaratmak i\u00e7in geri gelen nazilerin su\u00e7 ortakl\u0131\u011f\u0131yla yap\u0131lacakt\u0131. Hitler Almanyas\u0131’n\u0131n, b\u00fcy\u00fck Alman burjuvazisinin (\u00f6rne\u011fin, Amerikal\u0131lar\u0131n sayesinde serbest b\u0131rak\u0131lan Krupplar’\u0131n) umudu, \u00dc\u00e7 B\u00fcy\u00fckler aras\u0131ndaki ittifakta bir kopma meydana gelmesi de\u011fil miydi? M\u00fcnih ittifak\u0131 b\u00f6ylece yeniden per\u00e7inlenmi\u015f olur, gerici burjuvazinin, sosyalist \u00fclkelere kar\u015f\u0131, halklar\u0131n kurtulu\u015funda kesin rol\u00fc oynayan Sovyetler Birli\u011fi’ne kar\u015f\u0131 Kutsal \u0130ttifak\u0131 daha 1944’te ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olurdu. D\u00f6rt y\u0131ll\u0131k b\u00fct\u00fcn \u00e7abalar\u0131n b\u00fct\u00fcn ac\u0131lar\u0131n kazanc\u0131, Frans\u0131z halk\u0131n\u0131n kan\u0131nda bo\u011fulurdu.
Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, o zaman, “\u00e7evreleyen ko\u015fullar\u0131n” t\u00fcm\u00fc, kom\u00fcnistlerin yapt\u0131klar\u0131 gibi, fa\u015fizmin tasfiyesini, bir burjuva demokratik cumhuriyeti istemeye uygundu. Frans\u0131z halk\u0131n\u0131n geni\u015f y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131nca kabul edilebilir olan bu istem, ger\u00e7ekle\u015febilir bir istemdi, ve b\u00fcy\u00fck bir ileri ad\u0131m sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de, ilerici bir istemdi. Ger\u00e7ekten de, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, burjuva demokratik cumhuriyette kendi s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131 i\u00e7in en elveri\u015fli ko\u015fullar\u0131 bulur: bu, Frans\u0131z i\u015f\u00e7i hareketinin, kurtulu\u015fu izleyen aylardaki ileri at\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klar, bu at\u0131l\u0131m, kom\u00fcnistleri iktidara getirdi, halk\u0131m\u0131za, ekonomisini yeniden yaratmay\u0131, ya\u015fam d\u00fczeyini y\u00fckseltmeyi, toplumsal g\u00fcvenli\u011fi, ulusalla\u015ft\u0131rmalar\u0131, i\u015fletme kurumlar\u0131n\u0131, demokratik bir anayasa, oy pusulas\u0131, kad\u0131nlar i\u00e7in se\u00e7ilme hakk\u0131n\u0131, memurlar t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc vb., vb. sa\u011flad\u0131. Bu sayededir ki, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, 1947’de, gerici g\u00fc\u00e7lerin kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131s\u0131na meydan okumak i\u00e7in kendisini en iyi sava\u015f\u0131m ko\u015fullar\u0131 i\u00e7inde bulabildi.
Uluslararas\u0131 planda, Hitler Almanyas\u0131’na kar\u015f\u0131 \u00dc\u00e7 B\u00fcy\u00fckler aras\u0131ndaki ittifak\u0131n devam\u0131 Wehrmacht’\u0131n ezilmesini (sayfa 66) sa\u011flad\u0131. Ama hepsi bu olmad\u0131: Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn kurulmas\u0131n\u0131 ve Potsdam antla\u015fmalar\u0131n\u0131 vb. m\u00fcmk\u00fcn k\u0131ld\u0131\u00a0 ki bunlar, sonradan Amerikan emperyalizminin gizli dolaplar\u0131na engel te\u015fkil edeceklerdi. \u00dc\u00e7 B\u00fcy\u00fcklerin antant\u0131, Avrapa’n\u0131n gen\u00e7 halk demokrasilerinin i\u015fini kolayla\u015ft\u0131rd\u0131, ve bu nokta da birinci derecede \u00f6nemlidir, 1944’te Frans\u0131z kom\u00fcnistlerinin ser\u00fcvenci bir siyaseti, bu ba\u015far\u0131lar\u0131 tehlikeye d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcrd\u00fc: bu ba\u015far\u0131lar, uluslararas\u0131 kapitalizmi son derece zay\u0131flatm\u0131\u015ft\u0131r. Bir \u00fclkenin i\u015f\u00e7i hareketi hi\u00e7bir zaman kendi ba\u015f\u0131na de\u011fil, ama b\u00fct\u00fcnle ili\u015fkisine g\u00f6re de\u011ferlendirilmelidir.
Olaylar\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkileri ve b\u00fct\u00fcnl\u00fckleri i\u00e7inde dikkate almanin ve bir olguyu, onu “\u00e7evreleyen ko\u015fullar”dan asla ay\u0131rmaman\u0131n zorunlulu\u011funu g\u00f6steren daha ba\u015fka \u00f6rnekleri tahlil edebiliriz. \u015eu \u00f6rnekle yetinelim:
Fa\u015fist burjuvaziye kar\u015f\u0131 burjuva demokratik cumhuriyeti istemek, Frans\u0131z i\u015f\u00e7i hareketinin bug\u00fcnk\u00fc durumuna tamam\u0131yla uygun d\u00fc\u015fen bir istemdir. Bu istem, en ba\u015fta gelen d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in kendi yasas\u0131na uymayan\u0131 bo\u011fmaktan ba\u015fka \u00e7\u0131kar yolu olmayan gerici burjuvaziye kar\u015f\u0131, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00e7evresinde geni\u015f bir halk topla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya en elveri\u015fli istemdir. Ama Sovyetler Birli\u011fi’nde ayn\u0131 isteme ba\u015fvurmak sa\u00e7ma bir \u015fey olur. Ni\u00e7in? \u00c7\u00fcnk\u00fc nas\u0131l ki, burjuva demokratik cumhuriyet, fa\u015fizme g\u00f6re bir ilerleme ise, (emek\u00e7ilere \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 m\u00fclkiyetini sa\u011flayan) sovyet sosyalist cumhuriyeti de burjuva cumhuriyetine g\u00f6re kesin bir ilerlemedir. Bizim halk\u0131m\u0131z i\u00e7in ileri bir ad\u0131m olacak olan \u015fey, Soyyetler Birli\u011fi i\u00e7in geri bir ad\u0131m olurdu. Metafizik\u00e7i, kibrinden, zaman ve yer ko\u015fullar\u0131n\u0131 bilmez. Demokrasiyi kendi ko\u015fullar\u0131ndan ay\u0131r\u0131r; burjuva demokrasisi ile sovyetik demokrasi aras\u0131nda ayr\u0131m yapmaz. Ve burjuva demokrasisinden ba\u015fka demokrasi tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de, burjuva demokrasisini demokrasiye \u00f6zde\u015fle\u015ftirir: Sovyetler Birli\u011fi’ni “bir demokrasi” olmamakla su\u00e7lar. Ve bunun, bir burjuva demokrasisi olmad\u0131\u011f\u0131 do\u011frudur, \u00e7\u00fcnk\u00fc o, kapitalist s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc tasfiye ederek, b\u00fct\u00fcn iktidan emek\u00e7ilere veren yeni bir (sayfa 67) demokrasi yaratm\u0131\u015ft\u0131r.
K\u0131saca, metafizik\u00e7i, politik bi\u00e7imi, kendisini do\u011furan ve a\u00e7\u0131klayan tarihsel ko\u015fullar\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcnden soyutlar, tecrit eder; diyalektik\u00e7i bu ko\u015fullar\u0131 yeniden bulur.<\/p>\n
Bu yasan\u0131n pratik bir \u00f6nemi vard\u0131r.
O halde, bir durumu, bir olay\u0131, bir i\u015fi kendisini meydana getiren ve a\u00e7\u0131klayan ko\u015fullar a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirmek gerekir.
Her zaman olanakl\u0131 olan\u0131 ve olanakl\u0131 olmayan\u0131 hesaba katmak gerekir.
“\u0130nsan kendi dileklerini ger\u00e7ek gibi almamal\u0131d\u0131r. Bir devrimci i\u00e7in, her \u015feyden \u00f6nce, g\u00f6r\u00fcng\u00fcleri b\u00fct\u00fcn ger\u00e7eklikleriyle ve do\u011fru olarak saptamak s\u00f6zkonusudur. … Kabul ediyorum ki, belli bir durumda, belli bir karar al\u0131n\u0131r, ve bu durum de\u011fi\u015fince ilkin al\u0131nm\u0131\u015f olandan farkl\u0131 bir karar al\u0131n\u0131r. Ba\u015far\u0131 i\u00e7in ko\u015fullar art\u0131k yeterli g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyorsa, d\u00fc\u015fman\u0131n \u00f6n\u00fcnden \u00e7ekilinir; tersine, e\u011fer hareketi \u015fiddetlendirmekte daha b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131 \u015fans\u0131yla sonu\u00e7 alabilmek umudu varsa, derhal sava\u015fa gidilir. Her ne olursa, bir form\u00fclle, bir kararla ba\u011fl\u0131 kal\u0131namaz, hareketimiz bu noktada tehlikeye sokulmaz.”[18]
Eylemin ko\u015fullar\u0131n\u0131 unutmak, dogmatizmdir.
Elbette ki, devrimci proletaryan\u0131n, diyalekti\u011fin bu birinci yasas\u0131na sayg\u0131 g\u00f6stermekte \u00e7\u0131kar\u0131 vard\u0131r, oysa burjuvazi bu yasay\u0131 unutturmak isteyecektir, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7\u0131kar\u0131 buna kar\u015f\u0131d\u0131r. Toplumsal adaletsizlikten s\u00f6zedenlere “Bu, ge\u00e7ici bir kusurdur!” diye yan\u0131t verir. Ayn\u0131 \u015fekilde, iktisadi bunal\u0131mlar\u0131, y\u00fczeysel ve gelip ge\u00e7ici g\u00f6r\u00fcng\u00fcler olarak g\u00f6sterir. Diyalektik (sayfa 68) bilimin yan\u0131t\u0131: toplumsal adaletsizlik, bunal\u0131mlar, kapitalizmin zorunlu sonu\u00e7lar\u0131d\u0131r.
Burjuva filozoflar, ger\u00e7e\u011fi par\u00e7alara b\u00f6lmek ve bu yolla, s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc s\u0131n\u0131f\u0131n yarar\u0131na, ger\u00e7e\u011fi oldu\u011fundan ba\u015fka g\u00f6stermek olana\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in metafizi\u011fe taparlar. D\u00fc\u015f\u00fcnce b\u00fct\u00fcn\u00fc i\u00e7inde ger\u00e7ek olana ula\u015f\u0131r ula\u015fmaz derhal kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karlar: bu art\u0131k usule uygun de\u011fildir, bu art\u0131k “felsefeye” uygun de\u011fildir. Felsefe onlara g\u00f6re, her kavram\u0131n uslu uslu yerini korudu\u011fu bir klas\u00f6rd\u00fcr: burada d\u00fc\u015f\u00fcnce, \u015furada madde; burada “insan”, \u00f6tede toplum vb., vb..
Tersine, diyalektik, her \u015feyin birbirine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu \u00f6\u011fretir. Ve bunun sonucu olarak, bir amac\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in hi\u00e7bir \u00e7aba yarars\u0131z de\u011fildir. Bar\u0131\u015f sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131, sava\u015f\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilirler, \u00e7\u00fcnk\u00fc sava\u015fa kar\u015f\u0131 her eylem, de\u011feri olan, bar\u0131\u015f\u0131n zaferini haz\u0131rlayan bir eylemdir.
\u0130\u015fte bunun i\u00e7indir ki, diyalektikle donat\u0131lm\u0131\u015f her devrimci militan, y\u00fcksek bir sorumluluk duygusuna sahiptir: hi\u00e7bir \u015feyi raslant\u0131ya b\u0131rakmaz, her \u00e7abay\u0131 ger\u00e7ek de\u011feriyle \u00f6l\u00e7er.
Bu, ger\u00e7e\u011fin tam olarak kavran\u0131lmas\u0131, uza\u011f\u0131 g\u00f6rme olana\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flar. Yenilmez bir cesaret verir, \u00f6yle bir cesaret ki, Alman askerleri taraf\u0131ndan kur\u015funa dizilen diyalektik\u00e7i filozof V. Feldmann, son nefesinde, “Ahmaklar, sizin i\u00e7in \u00f6l\u00fcyorum” diye ba\u011f\u0131rabilir onlara.
Onun hakk\u0131 vard\u0131. O, Frans\u0131z halk\u0131 i\u00e7in oldu\u011fu kadar Alman halk\u0131 i\u00e7in de sava\u015f\u0131m veriyordu, \u00e7\u00fcnk\u00fc her \u015fey birbirine ba\u011fl\u0131d\u0131r. (sayfa 69)<\/p>\n
2. Neden, bir olgu (do\u011fal ya da toplumsal) ko\u015fullar\u0131ndan yal\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman kavran\u0131lmaz?
3. Belirli bir \u00f6rnek \u00fczerinde, burjuvazinin, emek\u00e7ileri yan\u0131ltmak i\u00e7in olaylar\u0131 tarihsel ko\u015fullar\u0131ndan nas\u0131l ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriniz.<\/p>\n
[15] Stalin, “Diyaletik Materyalizm ve Tarihsel Materyalizm”, Leninizmin Sorunlar\u0131, s. 653.
[16] Biz ya\u015fam\u0131n kimyasal s\u00fcre\u00e7lerden ibaret oldu\u011funu s\u00f6ylemiyoruz; bu, diyalekti\u011fe ayk\u0131r\u0131 bir iddia oluyordu: bu konuyu ilerde yeniden ele alaca\u011f\u0131z. Biz, d\u00fc\u015f\u00fcnme eyleminin fizyolojiye indirgenebilece\u011fini de s\u00f6ylemiyoruz. Dedi\u011fimiz \u015fudur: canl\u0131 varl\u0131k olmadan canl\u0131 varl\u0131k fikri olmaz; fiziksel-kimyasal bir evren olmnadan canl\u0131 varl\u0131k olmaz, organizma olmaz.
[17] Stalin, “Diyalektik Materyalizm ve Tarihsel Materyalizm”, Leninizmin Sorunlar\u0131, s. 653.
[18] M. Thorez, “Emek\u00e7iler Yeralt\u0131 Birli\u011fi Federasyonu III. Kongresinde Konu\u015fma”. Fils du Peuple, Editions Sociales, Paris 1949, s. 43.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"