{"id":2914,"date":"2009-12-22T12:54:57","date_gmt":"2009-12-22T09:54:57","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/"},"modified":"2009-12-22T12:54:57","modified_gmt":"2009-12-22T09:54:57","slug":"2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/","title":{"rendered":"2 NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM 9 NCU DERS MARKS\u0130ST MATERYAL\u0130ZM\u0130N B\u0130R\u0130NC\u0130 \u00c7\u0130ZG\u0130S\u0130 D\u00dcNYANIN MADD\u0130L\u0130\u011e\u0130"},"content":{"rendered":"

2 NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM 9 NCU DERS MARKS\u0130ST MATERYAL\u0130ZM\u0130N B\u0130R\u0130NC\u0130 \u00c7\u0130ZG\u0130S\u0130 D\u00dcNYANIN MADD\u0130L\u0130\u011e\u0130
<\/strong>
I .\u00a0\u00a0\u00a0 \u0130dealist tutum.
II .\u00a0\u00a0\u00a0 Marksist anlay\u0131\u015f.
III .\u00a0\u00a0 Madde ve hareket.
IV .\u00a0\u00a0 Do\u011fal zorunluluk.
V .\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Marksizm ve din
VI .\u00a0\u00a0\u00a0 Varg\u0131<\/p>\n

I. \u0130DEAL\u0130ST TUTUM<\/strong><\/p>\n

\u0130dealizmin en eski bi\u00e7imi, do\u011fa olaylar\u0131n\u0131 maddi olmayan g\u00fc\u00e7lerin etkisiyle a\u00e7\u0131klamak ve do\u011fay\u0131 “ruhlar” taraf\u0131ndan canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olarak kabul etmekten ibarettir.
\u0130nsana \u00f6yle gelir ki, idealizmin bu bi\u00e7imiyle sava\u015fmak pek g\u00fc\u00e7 olmasa gerek. Nitekim \u00fcretimin, tekni\u011fin ve bilimin ilerlemesi bu \u00e7e\u015fit a\u00e7\u0131klamalar\u0131 gittik\u00e7e, yava\u015f yava\u015f ortadan kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ok \u00f6nceleri de, en geli\u015fmi\u015f halklar, ate\u015f, su ve hava cinlerini, ancak sihirle, b\u00fcy\u00fcyle a\u00e7\u0131klayan gizemli g\u00fc\u00e7leri do\u011fadan kald\u0131r\u0131p atm\u0131\u015flard\u0131r, ve peri ve cin masallar\u0131 ancak k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklara anlat\u0131lar\u0131 masallar haline gelmi\u015ftir.
Yani feti\u015fizm ve genel olarak her yanda “ruhlar”\u0131n bulundu\u011funu \u00f6ne s\u00fcren ve bu y\u00fczden de canl\u0131c\u0131l\u0131k (animisme) denilen g\u00f6r\u00fc\u015f terkedilmi\u015ftir. (sayfa 169)
Daha y\u00fcksek d\u00fczeyde, barometre t\u00fcp\u00fcnde civan\u0131n y\u00fckseli\u015fini a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in, art\u0131k, ne “do\u011fa bo\u015fluktan nefret eder” diyoruz; ne de afyon uyutur, \u00e7\u00fcnk\u00fc onun bir “uyutucu etkisi” vard\u0131r diyoruz. Yalniz, \u00e7ocuklar, kendilerini yaralayan \u015feylere kar\u015f\u0131, sanki bu \u015feyler k\u00f6t\u00fc bir iradeye sahiplermi\u015f gibi \u00f6fkeye kap\u0131l\u0131rlar, bu bak\u0131mdan “k\u00f6t\u00fc kader” kar\u015f\u0131s\u0131nda sinirlenip k\u0131zan ya da u\u011fur getirecek \u015feyler kullanan kimselere benzerler.
Newton, eskiden varl\u0131\u011f\u0131na inan\u0131lan tanr\u0131n\u0131n, kendi y\u00f6r\u00fcngeleri \u00fczerinde seyredebilmeleri i\u00e7in, her bir gezegene bah\u015fetti\u011fi g\u00f6zc\u00fcy\u00fc, koruyucu mele\u011fi uzaydan uzakla\u015ft\u0131rd\u0131. Kartezyen (dekart\u00e7\u0131) filozoflar ise, hayvanlar\u0131n bir ruhu oldu\u011fu fikrini yok ettiler ve Diderot, bu konuda alayla \u015funu soruyordu: bir hayvan\u0131n kesilmi\u015f bir organ\u0131nda h\u00e2l\u00e2 kas hareketleri varsa, bu hareketi a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in, kesilmi\u015f beden par\u00e7as\u0131nda kalm\u0131\u015f olan bir “can par\u00e7as\u0131” oldu\u011funu da d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekir!
Bununla birlikte, her do\u011fa olay\u0131n\u0131n \u00f6zel bir ruhun etkisini gerektirdi\u011fi fikri, bug\u00fcn bize yabanc\u0131 bir fikirse de, t\u00fcm olarak al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, d\u00fcnyan\u0131n varolmak i\u00e7in bir \u00fcst\u00fcn, evrensel ruha gereksinmesi oldu\u011fu fikri, bilindi\u011fi gibi, \u00f6zellikle tek-tanr\u0131l\u0131 dinler bi\u00e7iminde h\u00e2l\u00e2 durmaktad\u0131r.
\u00d6rne\u011fin, tek-tanr\u0131l\u0131 h\u0131ristiyan dini, d\u00fcnyan\u0131n maddi ger\u00e7e\u011fini pekala tan\u0131r. Ama bu ger\u00e7ek, ikincil, yarat\u0131lm\u0131\u015f bir ger\u00e7ektir. Ger\u00e7ek varl\u0131k, sonuncu ve derin ger\u00e7eklik ta\u015f\u0131yan ruhtur: bu, salt ruh ve evrensel ruh olan tanr\u0131d\u0131r. \u0130\u015fte nesnel idealizm denen \u015feye bir \u00f6rnek.
Bu felsefi g\u00f6r\u00fc\u015f, bir\u00e7ok bi\u00e7imlere b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Platon’a g\u00f6re maddi ger\u00e7ek, d\u00fc\u015f\u00fcncel bir d\u00fcnyan\u0131n, varolmak i\u00e7in maddi d\u00fcnyaya gereksinmesi olmayan mutlak akl\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc Id\u00e9e’ler (Fikirler) d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bir yans\u0131s\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Eski Yunan stoac\u0131lar\u0131 okuluna g\u00f6re, d\u00fcnya, tanr\u0131sal bir i\u00e7 ate\u015fle canlanan muazzam bir canl\u0131 varl\u0131kt\u0131. Hegel’e g\u00f6re, do\u011fa ve insan toplumlar\u0131n\u0131n geli\u015fmesi, kendili\u011finden varolan mutlak ve evrensel d\u00fc\u015f\u00fcncenin d\u0131\u015f k\u0131l\u0131f\u0131ndan, g\u00f6r\u00fclebilir y\u00f6n\u00fcnden ve cisimle\u015fmesinden ba\u015fka bir \u015fey (sayfa 170) de\u011fildi.
\u015eu halde g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, b\u00fct\u00fcn bu filozoflara g\u00f6re, d\u00fcnya ancak, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe g\u00f6re maddidir; son tahlilde, onun derin ger\u00e7e\u011fi ba\u015fka yerdedir, onun derin nedenini ruhun varl\u0131\u011f\u0131nda aramak gerekir. Bu ruh bizim bireysel insan bilincimizden ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r: onun i\u00e7in bu filozoflara nesnel idealizm grubunda yer verilir.
\u015eunu da kaydedebiliriz ki, insana gelince, nesnel idealizm, \u00e7ok kez, can (ruh, \u00e2me) ile bedeni birbirinden ay\u0131rdetmeye var\u0131r, birincisini manevi d\u00fcnyaya, ikincisini ise maddi d\u00fcnyaya ba\u011flar. H\u0131ristiyan idealizminde de aynen b\u00f6yledir. \u0130nsan\u0131n b\u00f6yle iki ilkeye ba\u011fl\u0131 olmas\u0131n\u0131 isteyen g\u00f6r\u00fc\u015fe, ikicilik (dualisme) denir. \u0130nsan\u0131 konu alan bilimlerde, ikicilik idealizmden esinlenir.
a) \u00e7\u00fcnk\u00fc, ikicilik, do\u011fan\u0131n bir varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu varl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7indeki bir “can” ile a\u00e7\u0131klar. Bu, canl\u0131c\u0131l\u0131\u011fa ba\u011flan\u0131r;
b) \u00e7\u00fcnk\u00fc, ikicilik, k\u0131saca bu “can”\u0131 bir \u00fcst\u00fcn ruhun varl\u0131\u011f\u0131na ba\u011flar. Zaten, e\u011fer onu maddi ilkeye ba\u011flam\u0131\u015f olsayd\u0131, art\u0131k ikici (dualiste) de\u011fil, birci (moniste) olurdu.
Bununla g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, kaba tanr\u0131tan\u0131mazl\u0131k tamamen ikicilikten \u00e7\u0131kmaktad\u0131r; tanr\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yads\u0131r, ama bilimsel materyalist anlay\u0131\u015fa ba\u015fvurmadan; “insan ruhundan”, “insan bilincinden”, sanki bu ruh, farkl\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ilkeymi\u015f gibi s\u00f6zeder; b\u00f6ylece en yavan idealizme ba\u011fl\u0131 kal\u0131r. Bizim \u00fcniversiteli filozoflar\u0131m\u0131z\u0131n, laiklikten yana olan ya da olmayan filozoflar\u0131m\u0131z\u0131n durumu b\u00f6yledir. Kilise, Napol\u00e9on devrindeki Maine de Biran gibi, emperyalizm \u00e7a\u011f\u0131ndaki Bergson, Freud ya da Camus gibi idealist tanr\u0131tan\u0131mazlardan o kadar \u00e7ok korkmuyor. Hakl\u0131 olarak onlar\u0131n s\u00fcr\u00fcden ayr\u0131lm\u0131\u015f koyunlar olduklar\u0131n\u0131 biliyor ve s\u00f6yl\u00fcyor. Ve ger\u00e7ekten de, bir kez kariyerini yapt\u0131ktan sonra a\u011f\u0131la d\u00f6nen koyunlar s\u0131k s\u0131k g\u00f6r\u00fclmektedir.
Nesnel idealizm, baz\u0131 \u00e7a\u011flarda, usa-uygun bir \u00e7ekirde\u011fi olan b\u00fcy\u00fck felsefeler do\u011furabildiyse de, can\u00e7eki\u015fen burjuvazinin her \u00e7areye ba\u015fvurarak y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n dikkatini d\u00fcnyan\u0131n materyalist a\u00e7\u0131klamas\u0131ndan \u00e7evirmeye gerek duydu\u011fu (sayfa 171) \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda \u2014emperyalizm \u00e7a\u011f\u0131nda\u2014 idealizm, a\u00e7\u0131k\u00e7a, usa-ayk\u0131r\u0131, gerici bir durum al\u0131r.
\u00d6rne\u011fin Freud, insan\u0131 ve toplumsal ya\u015fam\u0131n olaylar\u0131n\u0131, insanda maddi olmayan bir kuvvetin “bilin\u00e7alt\u0131” dedi\u011fi gizemli bir kuvvetin gizli “e\u011filimleri”nin varl\u0131\u011f\u0131yla a\u00e7\u0131klar. \u0130yi niyetli insanlar\u0131n safdilliklerini k\u00f6t\u00fcye kullanmaya kararl\u0131 \u015farlatanlar i\u00e7in g\u00fczel bir nimet. Bilin\u00e7alt\u0131, ger\u00e7ekte, canl\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n, d\u00fcnyada maddi olmayan g\u00fc\u00e7lerin varl\u0131\u011f\u0131na inanc\u0131n en son bi\u00e7imidir.
Bergson’a gelince, o, d\u00fcnyanin maddili\u011fini, kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z y\u0131kar. Nitekim ona g\u00f6re madde, yarat\u0131c\u0131 bir i\u015flemin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Madde, \u00f6z\u00fcnde, ya\u015famd\u0131r. T\u00fcm madde, d\u00fcnyay\u0131 olu\u015fturan, tutan, s\u0131n\u0131rs\u0131z bir “dirimsel at\u0131l\u0131\u015f”\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. \u00f6yleyse Bergson’a g\u00f6re ya\u015fam\u0131n kendisi nedir? Bu bilin\u00e7tir, bu d\u00fc\u015f\u00fcncedir, bu ruhtur. Bergson, “bilin\u00e7, genel olarak, evrensel ya\u015famla birlikte vardir.”[6] diyor. Bilin\u00e7, ya\u015fam\u0131n ilkesidir. Madde, bilincin geli\u015fmesinin zorunlu temeli olmak \u015f\u00f6yle dursun, tersine, bilin\u00e7, madde halinde cisimle\u015ferek onun geli\u015fmesini a\u00e7\u0131klar.
\u0130\u015fte gerici burjuvazinin en b\u00fcy\u00fcklerle e\u015f sayd\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f “dahi” filozof; i\u015fte hangi “felsefe” ad\u0131na “bilimcili\u011fi” bir vuru\u015fta ikiye b\u00f6len ve i\u015fte zekan\u0131n i\u015fini de\u011ferden d\u00fc\u015f\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fan.
“Bilimsel olarak” evrenin yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131, evrenin ya\u015f\u0131n\u0131, ve bu yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131n ne kadar zaman ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermeye ve eski “evrenin \u00f6l\u00fcm\u00fc” teorisini vb. diriltmeye \u00e7al\u0131\u015fan idealist Amerikan bilginleri gibi bilginler g\u00f6r\u00fclebildi\u011fine g\u00f6re, idealizm bilimsel alanda bile sald\u0131r\u0131s\u0131na devam ediyor.
E\u011fer zaman\u0131m\u0131zda, bilisizleri ve kand\u0131r\u0131lm\u0131\u015flar\u0131, ac\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7ektikleri toplumsal k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin materyalist a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan ba\u015fka yana \u00e7ekmek i\u00e7in (Bergson’un y\u00fcreklendirdi\u011fi ve froydculu\u011fun arka \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131) “gizli bilimler”e “ispiritizma”ya yeniden kazand\u0131r\u0131lan parlakl\u0131k ve ciladan korunabilirse,[7] (sayfa 172) d\u00fcnyan\u0131n maddili\u011fi konusundaki marksist tezin, b\u00fct\u00fcn ge\u00e7erlili\u011fi daha a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde kavranacakt\u0131r.<\/p>\n

II. MARKS\u0130ST ANLAYI\u015e<\/strong><\/p>\n

“D\u00fcnyay\u0131, ‘mutlak fikir’in, ‘evrensel tin’in, ‘bilin\u00e7’in cisimle\u015fmesi olarak d\u00fc\u015f\u00fcnen idealizme kar\u015f\u0131l\u0131k, Marx’\u0131n felsefi materyalizmi, d\u00fcnyan\u0131n, do\u011fas\u0131 gere\u011fi, maddi oldu\u011fu; evrenin say\u0131s\u0131z olaylar\u0131n\u0131n hareket halindeki maddenin ba\u015fka ba\u015fka g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleri olduklar\u0131; diyalektik y\u00f6ntemin ortaya koydu\u011fu gibi, olaylar\u0131n ba\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n ve birbirlerini kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ko\u015fulland\u0131rmalar\u0131n\u0131n, hareket halindeki maddenin geli\u015fmesinin zorunlu yasalar\u0131 olduklar\u0131; d\u00fcnyan\u0131n, hareket halindeki maddenin yasalar\u0131na g\u00f6re geli\u015fti\u011fi, ve hi\u00e7bir ‘evrensel tin’i gereksinmedi\u011fi ilkesinden hareket eder.”[8]
Stalin, burada, idealizmden s\u00f6zederken, en ba\u015fta, yukarda hakk\u0131nda birka\u00e7 s\u00f6z s\u00f6yledi\u011fimiz Hegel felsefesine dayan\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, hegelcilik, felsefe tarihinde en son b\u00fcy\u00fck idealist sentezi temsil eder, nesnel idealizmin b\u00fct\u00fcn tarihsel \u00e7izgilerinin, do\u011fada oldu\u011fu kadar toplum alan\u0131nda da, en uygun \u00f6zeti ve \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6z\u00fcd\u00fcr.
Stalin, evrenin \u00e7e\u015fitli olaylar\u0131n\u0131n, ne \u00e7e\u015fitten olurlarsa olsunlar, ruhlar\u0131n ya da maddi olmayan “g\u00fc\u00e7ler”in m\u00fcdahalesinden ileri gelmediklerini, ama hareket halindeki maddenin \u00e7e\u015fitli y\u00f6nleri olduklar\u0131ni \u00f6nemle belirtir.
Stalin maddenin i\u00e7inde ondan ayr\u0131lmaz bir \u015fekilde bulunan ve diyalektik y\u00f6ntemin ortaya koydu\u011fu \u015fekilde evren yasalar\u0131n\u0131n temeli olan bir do\u011fal zorunlulu\u011fun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir.
Ensonu Stalin, hareket halindeki, kesiksiz, s\u00fcrekli de\u011fi\u015fme halindeki maddenin, d\u00fcnyan\u0131n sonsuzlu\u011funu belirtir.
Bu noktalar\u0131n her birini s\u0131ras\u0131yla ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak yeniden ele alaca\u011f\u0131z. (sayfa 173)<\/p>\n

III. MADDE VE HAREKET<\/strong><\/p>\n

Madde ile hareket aras\u0131ndaki ili\u015fkiler sorunu, idealizm ile materyalizmin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 kesin olarak saptamak sorunudur.
Nitekim, idealizme g\u00f6re hareket, dinamizm, etkinlik, yarat\u0131c\u0131 g\u00fc\u00e7, yaln\u0131zca ruha aittir. Madde, s\u00fcreduran, edilgin, kendine \u00f6zg\u00fc bir bi\u00e7imden yoksun bir y\u0131\u011f\u0131n olarak temsil edilmi\u015ftir. Maddenin bir \u015fekil almas\u0131 i\u00e7in Ruhun damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mas\u0131, Ruh taraf\u0131ndan canland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekir. Onun i\u00e7in idealist g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, madde, kendili\u011finden hi\u00e7bir \u015fey \u00fcretemez; ve madde, hareket halinde oldu\u011fu zaman, bu hareket ona ba\u015fka yerden, tanr\u0131dan, Ruhtan gelmektedir.
Maddeyi hareketten ay\u0131rmak, metafizik d\u00fc\u015f\u00fcncenin ay\u0131rdedici bir \u00e7izgisidir. \u015eunu da kaydedelim ki, bu, yani madde ile hareketi ay\u0131rma, bilimlerin ba\u015flang\u0131c\u0131nda, durgunluk halindeki (elbette ki yaln\u0131zca g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte durgunluk halindeki) maddenin, de\u011fi\u015fme halindeki maddeye g\u00f6re daha kolayl\u0131kla incelenebildi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir y\u00f6ntemdir.
\u00c7a\u011fda\u015f bilimlerin h\u0131zla ilerleyi\u015fi s\u0131ras\u0131nda bile, hareketin maddeye, zamanlar\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda bizzat tanr\u0131 taraf\u0131ndan verildi\u011fi fikri \u00fczerinde \u0131srar ediliyordu. Bunun gibi g\u00f6k cisimlerinin hareketleri bilimini geli\u015ftiren Newton, evreni, m\u00fckemmel bir \u015fekilde ayarlanm\u0131\u015f \u00e7arklar\u0131 olan muazzam bir saat gibi tasar\u0131mlad\u0131 ve olu\u015fturdu\u011fu d\u00fcnyanin bilimsel tablosunu, bu koskoca makineyi harekete getirmek i\u00e7in bir ba\u015flang\u0131\u00e7 vuru\u015funun, bir “tanr\u0131sal fiske”nin gerekmi\u015f oldu\u011fu fikriyle a\u00e7\u0131klad\u0131.
Bunun i\u00e7in, az\u00e7ok tamamlanm\u0131\u015f bir hale gelen ilk bilim, yani kat\u0131 cisimlerin, g\u00f6k ve yery\u00fcz\u00fc cisimlerinin uzayda bir yerden ba\u015fka bir yere gitmelerinin (ya da yer de\u011fi\u015ftirmelerinin) bilimi, yer\u00e7ekimi bilimi, mekanik oldu. \u0130lk yakla\u015f\u0131k tahminle, mekanikte, yer de\u011fi\u015ftirmekte olan cismin niceli\u011finin, onun yer de\u011fi\u015ftirme h\u0131z\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011fu varsay\u0131labilir. \u00d6yle g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ki, buradan, madde ve hareketin, k\u00fctle ve enerjinin birbirinden farkli iki ger\u00e7ek olduklar\u0131 yolundaki (sayfa 174) metafizik bir do\u011frulamas\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor.
Materyalizme g\u00f6re, tersine, hareket, maddenin temel \u00f6zelli\u011fidir, madde harekettir. Daha Demokritos, atomlar\u0131, d\u00fcnyan\u0131n \u00f6\u011felerini, ba\u015f\u0131 ve sonu olmayan bir hareketle canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olarak tasar\u0131ml\u0131yordu. Bu fikirler, R\u00f6nesans\u0131 etkilediler. Galilei, 17. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda, cisimlerin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc bilimsel olarak inceledi. Matematik bilimlerin geli\u015fmesi, d\u00fc\u015fmekte olan bir cismin hareketinin ilk kez olarak doyurucu bir bi\u00e7imde a\u00e7\u0131klanmas\u0131na olanak sa\u011flad\u0131. Bilimlerdeki ilerleme, materyalizmi ilerletiyordu, ve aralar\u0131nda Descartes’in da bulundu\u011fu filozoflar, do\u011fada her \u015feyin, cisimlerin mekanik hareket yasalar\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015fiyle a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 fikrine vard\u0131lar. B\u00f6ylece kat\u0131 mekanik bir gerekircilik (d\u00e9terminisme), durmak bilmez bir \u00e7arklar sistemi, tanr\u0131sal zekan\u0131n gizemli eyleminin yerini al\u0131yordu.
Dinsel idealizmin \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imlerine oranla b\u00fcy\u00fck bir ilerleme olan 18. y\u00fczy\u0131l Frans\u0131z materyalizmi, b\u00f6yle a\u00e7\u0131klan\u0131r. Bununla birlikte bilimlerin geli\u015fme \u00f6zelliklerinden dolay\u0131 bu materyalizm eksikti. En ba\u015fta \u2014az \u00f6nce g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi\u2014 ula\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fu geli\u015fme noktas\u0131nda, mekanik, mekanik hareketin “zamanlar\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda” maddeye ge\u00e7irilmi\u015f oldu\u011funun varsay\u0131lmas\u0131na izin veriyordu, bu da, dinsel idealizmin sald\u0131rganca geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcne a\u00e7\u0131k kap\u0131 b\u0131rak\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n Diderot gibi en g\u00fc\u00e7l\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler, hareketin, maddenin ondan ayr\u0131lmaz bir \u015fekilde i\u00e7inde bulunan bir \u00f6zelli\u011fi oldu\u011fu fikrini parlak bir \u015fekilde savundular.
Yaln\u0131z burada, tarihsel bir olguyu hesaba katmak gerekir: ancak basit yer de\u011fi\u015ftirmenin ya da bir yerden bir yere gitmenin yasalar\u0131 bilimsel olarak tan\u0131n\u0131yordu. Maddenin \u00f6teki hareket bi\u00e7imleri hen\u00fcz yasalar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa vurmam\u0131\u015flard\u0131: kimya, termodinamik, biyoloji yoktu. Ya da daha \u00e7ok bilimlerin inceledikleri b\u00fct\u00fcn olaylar, mekanik nedenlerle a\u00e7\u0131klanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu. Maddenin hareketinin \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imlerinin \u00f6zg\u00fcl niteli\u011fi bilinmedi\u011fi i\u00e7in, yanl\u0131\u015f yolda y\u00fcr\u00fcn\u00fcyordu. Bu \u00e7a\u011f\u0131n materyalizmine verilen mekanist materyalizm ad\u0131 da bundan ileri gelir. Engels, bunun, (sayfa 175) marksizm-\u00f6ncesi materyalizmin ba\u015fl\u0131ca k\u0131s\u0131rl\u0131klar\u0131ndan biri oldu\u011funu belirtir.
Onun i\u00e7in bu marksizm-\u00f6ncesi materyalizm, maddenin hareketinin \u00fcst bi\u00e7imlerini, yani ya\u015fam\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnceyi inand\u0131r\u0131c\u0131 bir \u015fekilde a\u00e7\u0131klayam\u0131yordu. \u00d6rne\u011fin, dekart\u00e7\u0131lar, hayvanlarda, ruhtan eser bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ediyorlar ve bundan da, onlar\u0131n, makinelerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilecekleri sonucunu \u00e7\u0131kar\u0131yorlard\u0131; ve onlar\u0131 taklit etmek \u00fczere otomatlar, robotlar yapmaya koyuldular, ama \u015furas\u0131 besbelli ki, bir yerden bir yere gitme hareketleri bir yana, canl\u0131 organizma, ne kadar yetkinle\u015ftirilmi\u015f olursa olsun, bir makineyle benze\u015fmez, ve ya\u015fam\u0131n b\u00fct\u00fcn i\u015flevlerini yerine getiren \u2014dendi\u011fine g\u00f6re\u2014 Vaucanson’un \u00fcnl\u00fc \u00f6rde\u011fi, gene de bu i\u015flevlerden birini, yani yeniden \u00fcretim i\u015flevini yerine getirmekten geri kal\u0131yordu. \u0130\u015fte b\u00f6yle mekanist materyalizm ger\u00e7e\u011fin oras\u0131n\u0131 buras\u0131n\u0131 budar. Ensonu, insan\u0131, madde \u00fczerinde etkisi bulunmayan, g\u00fc\u00e7s\u00fcz ve onun i\u00e7in de \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc olmayan, do\u011fan\u0131n edilgin bir \u00fcr\u00fcn\u00fc yapar.
\u0130dealizm, materyalizme kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131nda, durmadan, kendisine b\u00fcy\u00fck f\u0131rsatlar veren mekanist materyalizme ba\u015fvurur; ger\u00e7e\u011fin, mekanist materyalizmin sakatlad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6nlerini kolayl\u0131kla ortaya koyar. “\u0130nsan\u0131 bir makineye benzeten, insan\u0131 bir robot yapan materyalizm” vb. \u00fcst\u00fcne bir s\u00fcr\u00fc nakarat bundan ileri gelir.
Is\u0131, elektrik, manyetizm, kimyasal s\u00fcre\u00e7ler, ya\u015fam gibi maddi hareketin ba\u015fka bi\u00e7imlerinin ineelenmesine giri\u015fildi\u011finde de idealizm, kendini yenilmi\u015f saymad\u0131. Daima maddenin hareketsiz oldu\u011fu fikrinden hareket ederek, tanr\u0131n\u0131n, maddeyi “kuvvetler”le, elektrik kuvvetiyle, manyetik kuvvetle, kimyasal ilgi kuvvetiyle, ya\u015famsal ilkeyle, ensonu ruh ilkesiyle bezedi\u011fini ve maddenin bunlar\u0131 yaratamayaca\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrd\u00fc. Bu, di\u011ferleri aras\u0131nda \u0130ngiliz fizik\u00e7isi Joule’un da (1818-1882) g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyd\u00fc.
Yaln\u0131z diyalektik materyalizm, maddenin hareketinin \u00f6zg\u00fcl bi\u00e7imlerinin s\u00f6zkonusu oldu\u011funu g\u00f6stererek, maddenin yaln\u0131z mekanik harekete de\u011fil, ger\u00e7ek de\u011fi\u015fikliklere ve nitel (sayfa 176) d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlere yetenekli oldu\u011funu, ensonu maddenin, \u015feylerin kendi ba\u011fr\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkilerin varl\u0131\u011f\u0131nda yatan bir i\u00e7 dinamizme, bir etkinli\u011fe, bir yarat\u0131c\u0131 g\u00fcce sahip oldu\u011funu g\u00f6stererek bu olaylara doyurucu bir a\u00e7\u0131klama getirebildi.
Diyalekti\u011fi incelerken, bilimlerin her noktada do\u011frulad\u0131\u011f\u0131, maddenin hareketle ilgili diyalektik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 nitelendirmi\u015ftik. Bu nedenle Stalin, ad\u0131 ge\u00e7en metinde, evrenin \u00e7e\u015fitli olaylar\u0131n\u0131n maddili\u011finin, ancak bu olaylar\u0131n yasalar\u0131n\u0131n diyalektik y\u00f6ntemle d\u00fczenlenmi\u015f olmas\u0131 halinde bilimsel clarak kavranabileceklerini kesin olarak ortaya koyar. Yoksa b\u00fct\u00fcn bilim, idealist bir m\u00fcdahaleye a\u00e7\u0131k kap\u0131 b\u0131rak\u0131r.
Do\u011fan\u0131n diyalekti\u011fini apa\u00e7\u0131k g\u00f6steren, mekanist materyalizmin kesin olarak a\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 ve diyalektik materyalizmin kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan, \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck bilimsel bulu\u015f olmu\u015ftur;
a) nitel de\u011fi\u015fiklik fikrini yaratan ve \u00e7e\u015fitli fizik “kuvvetler”i, maddenin hareketinin y\u00f6nleri olarak ortaya koyan enerjinin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn bulunmas\u0131;
b) canl\u0131 organizman\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131n s\u0131rr\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayan, kimyasaldan biyolojik olana ge\u00e7i\u015fin sezilmesine ve canl\u0131 varl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesinin anla\u015f\u0131lmas\u0131na olanak sa\u011flayan canl\u0131 h\u00fccrenin bulunu\u015fu;
c) \u00e7e\u015fitli t\u00fcrler aras\u0131ndaki metafizik engeli, insanla do\u011fan\u0131n geri kalan b\u00f6l\u00fcm\u00fc aras\u0131ndaki engeli y\u0131kan, canl\u0131 t\u00fcrlerin evriminin bulunmas\u0131 ve insan toplumlar\u0131 da i\u00e7inde olmak \u00fczere, b\u00fct\u00fcn evreni, do\u011fal tarih s\u00fcreci olarak, tarihsel bir geli\u015fmeye ba\u011flanm\u0131\u015f madde olarak ortaya koyan, genel olarak evrim teorisinin bulunmas\u0131.
Bununla birlikte, bu bulu\u015flar\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00f6nemini, b\u00fct\u00fcn kapsam\u0131n\u0131 farkedebilmek i\u00e7in diyalektik y\u00f6nteme derinlemesine sahip olmak gerekiyordu. Marx’la Engels’in dehas\u0131 gerekiyordu.
Onun i\u00e7in, ancak diyalektik materyalizm, ya\u015fam gibi, d\u00fc\u015f\u00fcnce gibi \u00fcst\u00fcn olaylar\u0131n, onlar\u0131n kendilerine \u00f6zg\u00fc niteliklerinden hi\u00e7bir \u015feyi kaybettirmeden, hi\u00e7bir “ya\u015famsal” ya da “ruhsal ilkenin” yard\u0131m\u0131na ba\u015fvurmaks\u0131z\u0131n do\u011fal a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 (sayfa 177) ger\u00e7ekten yapabilecek g\u00fc\u00e7tedir. Bu a\u00e7\u0131klaman\u0131n ayr\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 nerede aramal\u0131? Bunu yan\u0131tlamak elbette ki, bilime; ileri do\u011fru gidi\u015fi diyalektik materyalizmin ilkeleriyle ayd\u0131nlanan bilime, Mi\u00e7urin ve Lisenko’nun, Olga, Lepe\u015finskaya’n\u0131n, Se\u00e7enov’un, Pavlov’un ve onlar\u0131n \u00f6\u011fretililerinin bilimine d\u00fc\u015fer.
Diyalektik materyalizm, bilimin g\u00fcc\u00fcne inan\u0131r, g\u00fcvenir. \u0130deailzm ise, tersine, sanki her \u015feye g\u00f6re haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir yan\u0131 olmas\u0131 gerekmi\u015f gibi, g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ilan etmekte acele eder. Yaln\u0131z ahmaklar, bilimin hen\u00fcz \u00f6n\u00fcnde duran sorulara hemen acele bir yan\u0131t isteyebilirler. Bilimin maymuncuk yan\u0131t\u0131 yoktur. \u0130dealizmin ise b\u00f6yle bir yan\u0131t\u0131 vard\u0131r: bu “Ruh”tur; ama, bu, bilgisizli\u011fi \u00f6rten bir s\u00f6zc\u00fckt\u00fcr. “Ruh”, tan\u0131mlamaya g\u00f6re, belli bir anda maddenin bilinen \u00f6zelliklerinden hi\u00e7birine sahip olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, maddenin hen\u00fcz bilinmeyen \u00f6zelliklerinden ileri gelen her \u015feyi “a\u00e7\u0131klamaya” olanak verir. \u0130dealist, k\u0131saca, bilmedi\u011fimi ruha malederim, der.
Materyalizmi, ikibin y\u0131ldan beri (!) evrim g\u00f6stermemekle ve hep ayn\u0131 \u015feyi yinelemekle su\u00e7layan idealist (“su\u00e7laman\u0131n” de\u011ferini tartma olana\u011f\u0131na sahibiz), madde hakk\u0131nda donmu\u015f, kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f, dogmatik bir fikre sahiptir. Her ne zaman ki bilim, maddenin evrensel hareketinin yeni bir y\u00f6n\u00fcn\u00fc bulur ve b\u00f6yle idealist\u00e7e “a\u00e7\u0131klama”ya kalan alan\u0131 daralt\u0131r, idealist, “madde”nin yokoldu\u011funu, u\u00e7tu\u011funu vb. bildirmeye b\u00fcy\u00fck bir dikkat ve \u00f6zen g\u00f6sterir. Yokolan, s\u00f6n\u00fcp giden, onun, madde hakk\u0131nda sahip oldu\u011fu dar, mekanist ve metafizik fikridir, ba\u015fka bir \u015fey de\u011fil. Maddenin, belli bir anda (belli bir yakla\u015f\u0131kl\u0131kla) bilgilerimizin durumunu belirten, gittik\u00e7e daha derin ve gittik\u00e7e daha zengin olarak ardarda gelen bilimsel kavramlar\u0131 ile bilimsel ara\u015ft\u0131rmalara sa\u011flam teorik temel \u00f6devi g\u00f6ren felsefi madde kavram\u0131n\u0131 birbirine kar\u0131\u015ft\u0131rmamak gerekir.
“Materyalizm, diyordu Engels, her yeni b\u00fcy\u00fck bulu\u015fla yeni bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm almak zorundadir.”
Bu noktay\u0131, bir sonuca ba\u011flayarak, Engels’le birlikte, “hareketin, maddenin varolu\u015f tarz\u0131 oldu\u011funu”, canl\u0131l\u0131k, \u00f6zg\u00fc\u00e7 (sayfa 178) (autodynamisme) kayna\u011f\u0131n\u0131n, maddenin kendi i\u00e7inde bulundu\u011funu s\u00f6yleyelim.
“Materyalist do\u011fa anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n, do\u011fan\u0131n, kendisini bize sundu\u011fu gibi, yabanc\u0131 bir katma olmadan, basit\u00e7e kavran\u0131lmas\u0131ndan ba\u015fka bir anlama gelmedi\u011fi do\u011frudur…”[9]<\/p>\n

IV. DO\u011eAL ZORUNLULUK<\/strong><\/p>\n

E\u011fer maddenin \u00f6zg\u00fcc\u00fc fikrini do\u011fru olarak anlamak istersek, burada, konuya yeni baz\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131klar getirmek yerinde olur. Bu \u00f6zg\u00fc\u00e7, ger\u00e7ekte, belirlenmi\u015f bi\u00e7imlerden \u00f6nce do\u011fal varl\u0131klar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 sonucunu verir, bu da idealizmin yeni bir sald\u0131r\u0131s\u0131 i\u00e7in f\u0131rsatt\u0131r.
\u00d6rne\u011fin, kar kristallerinin (ya da kristalle\u015febilen herhangi bir cismin kristallerinin) her zaman belirlenmi\u015f geometrik bir bi\u00e7im almas\u0131n\u0131 nas\u0131l a\u00e7\u0131klamal\u0131? Nas\u0131l olur da bir tavuk yumurtas\u0131 bir civciv, bir \u00f6rdek yumurtasi ise bir \u00f6rdek palaz\u0131 verir? \u0130ki hayvan bi\u00e7imi, civciv ve \u00f6rdek palaz\u0131, hen\u00fcz yumurtalar\u0131n i\u00e7inde mevcut de\u011filken yumurtalar, asl\u0131nda, ancak madde olarak birbirlerinden ayr\u0131l\u0131rlar, bi\u00e7im olarak de\u011fil. G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, soru geneldir ve bi\u00e7imleri, co\u011frafya bi\u00e7imlerini, kristal bi\u00e7imlerini, bitkisel bi\u00e7imleri, hayvansal bi\u00e7imleri ve hatta gramer bi\u00e7imlerini ve hareket bi\u00e7imlerini ve “i\u00e7g\u00fcd\u00fc” denen hayvanlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 da unutmadan b\u00fct\u00fcn bi\u00e7imleri inceledikleri i\u00e7in, bu soru, “morfoloji” denilen bilimin b\u00fct\u00fcn b\u00f6l\u00fcmlerinde sorulur.
Bu sorulara idealizm, bir yan\u0131t verir. Ona g\u00f6re do\u011fal nesnenin bi\u00e7imi, madde ile “ger\u00e7ekle\u015ftiriliyor”, ama bi\u00e7im bu “ger\u00e7ekle\u015ftirme”den \u00f6nce varoluyor; do\u011fal varl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesine bu bi\u00e7im h\u00fckmediyor, bir \u00e7e\u015fit onun “kader”i oluyor; do\u011fa, kendinden \u00f6nce de varolan bir “plan”a kendini uyduruyor. Ayn\u0131 \u015fekilde evrime \u00f6nceden “y\u00f6n verilmi\u015f” oluyor, evrim, organizmalar\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131n g\u00fcncel ko\u015fullar\u0131yla de\u011fil, ula\u015f\u0131lacak bir “ama\u00e7”a g\u00f6re belirleniyor. Ayn\u0131 \u015fekilde, igg\u00fcd\u00fc, hayvanlar\u0131n (sayfa 179) k\u00f6r bir “niyet”inin g\u00f6sterisi oluyor. K\u0131saca, madde, kendinde bir “zeka”n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015fu ya da bu \u015fekilde a\u00e7\u0131\u011fa vuruyor. E\u011fer ger\u00e7ekte maddenin hen\u00fcz tamamlanmam\u0131\u015f geli\u015fmesinden \u00f6nce de var ise, bu “bi\u00e7im”, “plan”, “ama\u00e7”, “zeka” nerede olabilirler acaba? Elbette ki, kendilerini i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131ran \u00fcst\u00fcn bir zekadan ba\u015fka bir yerde bulunamazlar. Bu \u00f6\u011freti, ereklik (finalit\u00e9) \u00f6\u011fretisidir, g\u00f6r\u00fcyoruz ki, ereklik, d\u00fcnyay\u0131 bir “fikir”in cisimle\u015fmesi gibi ele alan idealizmin bir sonucudur.
Bu sorulara diyalektik materyalizmin yan\u0131t\u0131 tamamen ba\u015fkad\u0131r (mekanist materyalizm ise bir yan\u0131t verme yetene\u011finde de\u011fildir ve alan\u0131 erekli\u011fe bo\u015f b\u0131rak\u0131r). Diyalektik materyalizme g\u00f6re bi\u00e7im, g\u00fcncel i\u00e7erik ile, yani “olaylar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131 ve ko\u015fulland\u0131rmalar\u0131yla”, maddenin g\u00fcncel durumu ve madde i\u00e7indeki, maddeyi \u00e7evreleyen ortamdan gelen ko\u015fullarla ayr\u0131lmaz bir \u015fekilde ba\u011fl\u0131 bulunarak geli\u015fen \u00e7eli\u015fkilerin durumuyla belirlenir. Bunun en iyi kan\u0131t\u0131, belli bir bi\u00e7imin geli\u015fmesine m\u00fcdahale edilebilmesidir. Biyoloji bilginleri, bi\u00e7im ile \u00e7eli\u015fki aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131 deneysel olarak ortaya koymu\u015flard\u0131r. E\u011fer geli\u015fme halindeki bir yumurtadan al\u0131nan bir madde par\u00e7as\u0131, yumurtan\u0131n ba\u015fka bir noktas\u0131na nakledilecek olursa, orada, normalde olmayan, \u00f6rne\u011fin bir aya\u011f\u0131n geli\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fclecektir, yani yapay olarak bir ucube yarat\u0131lm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Zaten i\u015flem s\u0131ras\u0131nda, yumurta maddesinin \u00e7e\u015fitli par\u00e7alar\u0131 birbirlerinden ancak kimyasal \u00f6zellikleriyle, orada toplanm\u0131\u015f olan t\u00f6zlerin yap\u0131s\u0131yla ay\u0131rdedilirler. Ve yumurtan\u0131n bu kimyasal i\u00e7eri\u011fi, d\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131n etkisi alt\u0131nda (\u00f6me\u011fin \u0131s\u0131 ile) ve kendi i\u00e7 \u00e7eli\u015fkileri temeli \u00fczerinde kendi kendine farkl\u0131la\u015f\u0131r. \u015eu halde, son tahlilde, hayvan\u0131n bedeninin bi\u00e7imini belirleyen \u015fey, \u00e7e\u015fitli hayvan t\u00fcrlerinin yumurta t\u00f6z\u00fcn\u00fcn biyo-kimyasal yap\u0131s\u0131d\u0131r: i\u00e7eri\u011fin geli\u015fmesi, bi\u00e7imin geli\u015fmesinden \u00f6nce gelir. Hi\u00e7bir d\u00fc\u015f\u00fcncel \u00f6n-olu\u015fma, hi\u00e7bir \u00f6nceden belirlenmi\u015f “kendinde-bi\u00e7im” yoktur. Zaten b\u00f6yle olsayd\u0131, yani bi\u00e7im \u00f6nceden belirlenmi\u015f olsayd\u0131, bir t\u00fcr\u00fcn b\u00fct\u00fcn bireyleri kesin olarak t\u0131pat\u0131p birbirlerinin ayn\u0131 olurdu! (sayfa 180)
Diyalektik materyalizme g\u00f6re, bi\u00e7im i\u00e7eriksiz, yani belirlenmi\u015f bir i\u00e7erik olmaks\u0131z\u0131n varolmaz ve kar\u015f\u0131l\u0131k olarak i\u00e7erik de bi\u00e7imsiz, belirlenmi\u015f bir bi\u00e7im olmadan varolmaz.
\u0130\u00e7eri\u011fin bi\u00e7im olmadan varolmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek, hi\u00e7 de i\u00e7eri\u011fin bi\u00e7im taraf\u0131ndan belirlendi\u011fi anlam\u0131na gelmez. Bi\u00e7imi belirleyen, daha \u00e7ok i\u00e7eriktir. Bu demektir ki, bi\u00e7im, \u00f6nceden varolan, de\u011fi\u015fmez bir \u015fey de\u011fildir, de\u011fi\u015fkendir. \u0130\u00e7erikte olu\u015fan de\u011fi\u015fikliklerin sonucu olarak de\u011fi\u015fir. \u00c7evre ko\u015fullar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesinin etkisiyle ilkin i\u00e7erik de\u011fi\u015fir; bi\u00e7im, sonradan, i\u00e7erikteki de\u011fi\u015fikli\u011fe, i\u00e7eri\u011fin i\u00e7 \u00e7eli\u015fkilerinin geli\u015fmesine uygun olarak de\u011fi\u015fir. Bundan \u015fu anlam \u00e7\u0131k\u0131yor ki, bi\u00e7im, geli\u015fmeden \u00f6nce varolmaktan uzakt\u0131r, bi\u00e7im, belli bir gecikmeyle geli\u015fmeyi yans\u0131t\u0131r: bi\u00e7im i\u00e7erikten sonra gelir.
“Geli\u015fme s\u00fcrci s\u0131ras\u0131nda, i\u00e7erik (\u00f6z) bi\u00e7imden \u00f6nce gelir, bi\u00e7im i\u00e7eri\u011fin gerisinde kal\u0131r. … Bi\u00e7im olmaks\u0131z\u0131n i\u00e7erik olanaks\u0131zd\u0131r, ama kastedilen \u015fey, belli bir bi\u00e7imin, i\u00e7eri\u011fin gerisinde kalmas\u0131 nedeniyle, bu i\u00e7eri\u011fe asla tamamen uymamas\u0131; ve bunun i\u00e7in yeni i\u00e7eri\u011fin bir s\u00fcre kendisini eski bi\u00e7imle \u00f6rtmek ‘zorunda olmas\u0131’ ve bunun, aralar\u0131nda bir \u00e7at\u0131\u015fmaya yola\u00e7mas\u0131d\u0131r.”[10]
Do\u011fan\u0131n ve toplumun her olay\u0131nda, her alaninda, “yeni bir bi\u00e7im arayan ve bu y\u00f6nde \u00e7aba g\u00f6steren” (Stalin) geli\u015fmekte olan i\u00e7eri\u011fin bask\u0131s\u0131yla yeni bir bi\u00e7imin g\u00fcn\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 nas\u0131l olur? Bunu yan\u0131tlamak da, bilimlere, diyalektik materyalizmle ayd\u0131nlanm\u0131\u015f bilimlere d\u00fc\u015f\u00fcyor. Kesin olan bir \u015fey varsa, o da \u015fudur ki, bi\u00e7imin i\u00e7eri\u011fe g\u00f6re daha geride, daha ge\u00e7 olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak do\u011fada tutars\u0131zl\u0131klar do\u011furur; onun i\u00e7in do\u011fa “uyumlu” olmaktan uzakt\u0131r, \u00e7at\u0131\u015fmalarla, “\u00e7eli\u015fkiler”le, tamamlanmam\u0131\u015fl\u0131klarla doludur.
G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, diyalektik materyalizm, idealist ereklik teorisini k\u00f6kten baltalar, y\u0131kar: ama ayn\u0131 \u015fekilde, \u00e7e\u015fitli olaylar\u0131n birbirleri \u00fczerindeki etkisini basit bir mekanik tarzda, sa\u011flam, kat\u0131 cisimlerin de\u011fi\u015fmez, hareketsiz bi\u00e7imlerle bir i\u00e7i\u00e7e ge\u00e7i\u015fi bi\u00e7iminde tasar\u0131mlayan mekanist gerekircili\u011fi de reddeder. (sayfa 181)
Marksist materyalizni, bilime, verimli, \u00fcretken bir \u00f6\u011freti getirir; bilimin buldu\u011fu yasalar\u0131n, diyalektik y\u00f6ntemle d\u00fczenledi\u011fi ilgi ve ba\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n keyfi ili\u015fkiler olmad\u0131\u011f\u0131, hareket halindeki maddenin zorunlu yasalar\u0131 olduklar\u0131 fikrini getirir.
Materyalist bilim, olaylar\u0131n birbiri ard\u0131s\u0131ra geli\u015fini saptamakla yetinen ve durmadan kendi kendilerine yar\u0131n g\u00fcne\u015fin do\u011fup do\u011fmayaca\u011f\u0131n\u0131 sorabilen “g\u00f6rg\u00fcc\u00fcler”in (“empiristes”) s\u0131k\u0131nt\u0131 ve korkusunu tan\u0131maz.
Materyalist bilim, belli ko\u015fullarda, \u00f6ng\u00f6r\u00fclen olay\u0131n olu\u015fmamas\u0131n\u0131n olanakl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc do\u011fan\u0131n kendi kendine sad\u0131k oldu\u011fu, do\u011fan\u0131n bir oldu\u011fu fikrinden hareket eder.
Materyalist bilim, bilimsel yasan\u0131n, maddenin nesnel bir \u00f6zelli\u011fini ifade etti\u011fi belli ko\u015fullarda, belli bir geli\u015fme s\u0131ras\u0131nda, belli bir olay\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti\u011fi fikrinden hareket eder.
Engels, herhangi bir gezegen \u00fczerinde zorunlu ko\u015fullar biraraya geldi\u011fi zaman ya\u015fam\u0131n belirlenmesinin ka\u00e7\u0131n\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve t\u00fcrlerin evrimi s\u00fcreci s\u0131ras\u0131nda, ba\u015fka bir gezegende ve ba\u015fka bir zamanda da olsa e\u011fer zorunlu ko\u015fullar biraraya gelirse, insan\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011funu belirtmi\u015ftir.
\u0130\u015fte, do\u011fal zorunluluklar, evrenin birli\u011fiyle, maddenin yasalar\u0131n\u0131n evrenselli\u011fiyle anla\u015f\u0131lmas\u0131 gereken \u015fey budur.
Bundan \u015fu anlam \u00e7\u0131k\u0131yor ki, do\u011fan\u0131n ve toplumun yasalar\u0131 ne yarat\u0131labilir, ne de yok edilebilir ya da y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131labilir. Do\u011fan\u0131n ve toplumun yasalar\u0131 ancak ke\u015ffedilebilir.
“Bu yasalar\u0131 ke\u015ffetmek, onlar\u0131 bilmek ve onlara dayanarak, onlar\u0131 toplumun yarar\u0131na kullanmak, baz\u0131 yasalar\u0131n y\u0131k\u0131c\u0131 etkilerine ba\u015fka bir y\u00f6n vermek, etki alan\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlamak, kendilerine yol arayan ba\u015fka yasalara yola\u00e7mak olanakl\u0131d\u0131r, ancak, ne varolan yasalar yok edilebilir, ne de yeni ekonomik yasalar yarat\u0131labilir.”[11] (sayfa 182)
O halde, yaln\u0131z diyalektik materyalizm, do\u011fa ve toplum olaylar\u0131n\u0131n bilimsel olarak \u00f6nceden bilinmesi i\u00e7in sa\u011flam bir teorik temel olu\u015fturur; ger\u00e7e\u011fin bilimsel olarak tan\u0131nmas\u0131 temeli \u00fczerinde giri\u015filmi\u015f bir eylemin sonucu konusunda ku\u015fkuyu ise k\u00f6k\u00fcnden yok eder. \u015eu halde, insana, ku\u015fkusuz hareket etme olana\u011f\u0131n\u0131 vererek, ona hem en y\u00fcksek derecede ger\u00e7eklik, bir kesinlik, do\u011fruluk, hem de en y\u00fcksek derecede \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sa\u011flar.<\/p>\n

V. MARKS\u0130ZM VE D\u0130N<\/strong><\/p>\n

\u015eimdiye kadar b\u00fct\u00fcn g\u00f6rd\u00fcklerimiz, nesnel idealizmin en yayg\u0131n bi\u00e7imi olan dinsel bi\u00e7imin karars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7memizi olanakl\u0131 k\u0131lar.
\u00d6rne\u011fin h\u0131ristiyan dininin, d\u00fcnyay\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in, yarat\u0131c\u0131 bir tanr\u0131n\u0131n, sonsuz ve t\u00fckenmez bir ruhun m\u00fcdahalesine gereklilik getirdi\u011fi bilinir. \u015eimdi bu gereklili\u011fin neye dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6relim:
a) idealizme g\u00f6re madde edilgin ve dura\u011fand\u0131r: o halde hareketini ruhtan almas\u0131 gerekir;
b) idealizme g\u00f6re, madde, kendinde hi\u00e7bir do\u011fal zorunluluk ta\u015f\u0131maz, hi\u00e7bir birli\u011fe sahip de\u011fildir: \u015fu halde, bir ruhun, maddenin yasalar\u0131na s\u00fcrekli ve de\u011fi\u015fmez bir \u015fekilde konmas\u0131 gerekir;
c) idealizme g\u00f6re, madde, tarihsel bir geli\u015fme s\u00fcrecine hi\u00e7 de ba\u011flanm\u0131\u015f de\u011fildir: \u00f6yleyse, d\u00fcnyan\u0131n bir ba\u015flang\u0131c\u0131 vard\u0131r, bir de sonu olacakt\u0131r, o halde sonsuz bir varl\u0131k taraf\u0131ndan yarat\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 gerekir.
Materyalizme g\u00f6re, tersine, maddenin, i\u00e7 ve zorunlu geli\u015fme halinde kavran\u0131\u015f\u0131 do\u011fal olarak kesintisiz d\u00f6n\u00fc\u015fen evrenin sonsuzlu\u011fu ve t\u00fckenmezli\u011fi tezine, maddenin yok edilmez ve yarat\u0131lmam\u0131\u015f oldu\u011fu olumlamas\u0131 sonucuna g\u00f6t\u00fcr\u00fcr.
Diderot, d\u00fcnyan\u0131n, maddenin sonsuzlu\u011funun anla\u015f\u0131lmaz bir \u015fey olaca\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrerek, birincisinden daha da anla\u015f\u0131lmaz olan bir sonsuzlukla a\u00e7\u0131klanmamas\u0131n\u0131 istiyordu.
Diderot’dan beri bilimsel bulu\u015flar, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n (sayfa 183) (cr\u00e9ationnisme) durumunu daha da sarsm\u0131\u015ft\u0131r. 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda, Kant g\u00fcne\u015f sisteminin evrimi \u00fcst\u00fcne \u00fcnl\u00fc varsay\u0131m\u0131n\u0131 form\u00fcle ediyor, Laplace da onu yeniden bilimsel olarak ele al\u0131yor ve onun sisteminde tanr\u0131y\u0131 hi\u00e7 g\u00f6rmedi\u011finden yak\u0131nan Napol\u00e9on’u, s\u00fckunetle, “Aziz efendim! Bu varsay\u0131ma gereksinme duymad\u0131m.” diye yan\u0131tl\u0131yordu. Lyell’in, yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn evrimi alan\u0131ndaki bulu\u015flar\u0131; Lamarck ve \u00f6zellikle Darwin’in canl\u0131 t\u00fcrlerin evrimi alan\u0131ndaki bulu\u015flar\u0131, genel evrim teorisini kesin olarak kurdular ve bu tarihsel evren anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n eksik oldu\u011fu eski materyalizmin \u00e7ok geride b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131lar. Bu tarih anlay\u0131\u015f\u0131ndan yoksun olu\u015f, eski materyalizmin s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n\u0131n ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz k\u0131s\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n ikincisiydi.[12]
Ensonu, Marx ve Engels’in toplumlar bilimi alan\u0131ndaki bulu\u015flar\u0131, bu k\u00f6kl\u00fc tarih anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131, toplum ya\u015fam\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn olaylar\u0131na yayd\u0131lar, ve insan toplumunu do\u011fal tarihin bir s\u00fcreci olarak de\u011ferlendiremeyen eski materyalizmi tasfiye ettiler.
Lenin’in aktard\u0131\u011f\u0131 gibi, “… d\u00fcnya bir’dir, ne bir tanr\u0131 taraf\u0131ndan, ne de bir insan taraf\u0131ndan yarat\u0131ld\u0131; belirli yasalara g\u00f6re parlay\u0131p g\u00fc\u00e7lenen ve s\u00f6nen, her zaman i\u00e7in sonsuza kadar, canl\u0131 bir alevdi, alevdir, ve alev olacakt\u0131r” diyen ilk\u00e7a\u011f filozofu Herakleitos’un materyalist g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, demek ki, “diyalektik materyalizm ilkelerinin \u00fcst\u00fcn bir a\u00e7\u0131klamas\u0131d\u0131r”.[13]
Diyalektik materyalizmin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, dinin ve tanr\u0131bilimin ele\u015ftirisini k\u00f6kten de\u011fi\u015ftirdi. Eskiden rasyonalist filozoflar h\u0131ristiyan tanr\u0131s\u0131 \u00fcst\u00fcne ele\u015ftirilerini, b\u00f6yle bir kavram\u0131n s\u00fcr\u00fckledi\u011fi say\u0131s\u0131z tutars\u0131zl\u0131klar\u0131 g\u00f6stererek geli\u015ftiriyorlard\u0131: bir saf ruh, nas\u0131l maddeyi olu\u015fturabilir? Zamandan, olu\u015ftan, de\u011fi\u015fiklikten ba\u011f\u0131ms\u0131z, hareketsiz bir sonsuzlu\u011fun dibinde, de\u011fi\u015fmez bir varl\u0131k, nas\u0131l zaman\u0131n verili bir an\u0131nda d\u00fcnyay\u0131 yaratabilir? “\u0130yi”li\u011fi s\u0131n\u0131rs\u0131z olan bir varl\u0131k, nas\u0131l ucubeleri, canavarlar\u0131, zararl\u0131 hayvanlari, yersars\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 (sayfa 184) ve Apokalips’in \u00fc\u00e7 kara atl\u0131s\u0131yla simgelenen k\u00f6t\u00fcl\u00fckleri; sava\u015f, k\u0131tl\u0131k ve salg\u0131nlar\u0131 yaratabilir? Tanr\u0131 ki her \u015feye kadirdir, g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr, 2 kere 2’yi 5 ettirrneli ve do\u011fruyu yanl\u0131\u015f yapabilmeli de\u011fil miydi? E\u011fer bunu yapam\u0131yorsa, o zaman her \u015feye muktedir midir? Ve e\u011fer tanr\u0131, en \u00fcst\u00fcn derecede, tanr\u0131salca eksiksiz ve yetkin ise, adaletsizli\u011fi cezaland\u0131ramaz m\u0131? Ama e\u011fer en \u00fcst\u00fcn derecede iyi ise \u015fefaat\u00e7i olmayabilir mi? Ve adaletsiz olmayabilir mi vb., vb..
K\u0131saca, rasyonalist ele\u015ftiri, hakl\u0131 olarak, tanr\u0131 kavram\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn olanaks\u0131zl\u0131klar\u0131, tanr\u0131 kavram\u0131n\u0131n i\u00e7inde saklad\u0131\u011f\u0131, bununla birlikte tanr\u0131bilimin (th\u00e9ologie) kabul etti\u011fi ve a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in de, yarat\u0131k bak\u0131m\u0131ndan n\u00fcfuz edilmez olan tanr\u0131sal “giz”e ba\u015fvurdu\u011fu b\u00fct\u00fcn “\u00e7eli\u015fkiler”i ve s\u00f6zde ilk g\u00fcnah fikrine \u015fekil vermek i\u00e7in gerekli b\u00fct\u00fcn \u015feytanl\u0131klar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kartt\u0131.
Demek ki, rasyonalist idealist filozoftar, h\u0131ristiyan dininin tanr\u0131 kavram\u0131n\u0131 yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmeye koyuldular: \u00f6yle kavramlar ileri s\u00fcrd\u00fcler ki, hepsi birbirinden daha olanaks\u0131z olan bu kavramlar, her ne kadar \u00f6ncekiler yenilmi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlard\u0131ysa da, yeni g\u00fc\u00e7l\u00fckler do\u011furdular. Marksizm-\u00f6ncesi materyalistlere gelince, onlar, daha yukarda belirtilen b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7l\u00fcklere, yani ya\u015fam\u0131n ve d\u00fc\u015f\u00fcncenin a\u00e7\u0131klanmas\u0131na, d\u00fcnyan\u0131n olu\u015funun a\u00e7\u0131klanmas\u0131na, hastal\u0131k, \u00f6l\u00fcm, a\u00e7l\u0131k, k\u0131tl\u0131k, sava\u015f gibi insanl\u0131\u011fa malolan b\u00fct\u00fcn k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerle birlikte toplumsal olaylar\u0131n ve do\u011fan\u0131n \u00e7eli\u015fkilerinin a\u00e7\u0131klanmas\u0131na tak\u0131l\u0131p kald\u0131lar.
Diyalektik materyalizm, bu g\u00fc\u00e7l\u00fckleri ortadan kald\u0131rd\u0131 ve daha \u00f6nce diyalektik\u00e7i olmayan rasyonalistlerin sarsm\u0131\u015f olduklar\u0131 tanr\u0131 kavram\u0131, bu kez, b\u00fct\u00fcn i\u00e7eri\u011fini yitirdi. Kaba, marksist olmayan tanr\u0131tan\u0131mazl\u0131\u011f\u0131n do\u011furdu\u011fu tanr\u0131n\u0131n varolu\u015fu ya da varolmay\u0131\u015f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131, Laplace’in dedi\u011fi gibi, tanr\u0131 yarars\u0131z bir varsay\u0131m haline geldi, s\u00f6zleriyle son buldu. Tanr\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 “soruna”nun yerini, insanlar\u0131n kafalar\u0131ndaki tanr\u0131 fikrinin varl\u0131\u011f\u0131 sorunu ald\u0131, nesnel idealizm, bu iki sorunu birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yordu.
Tanr\u0131 fikrinin, dinsel duygular\u0131n ve dinin varl\u0131\u011f\u0131 bir (sayfa 185) olgudur ve bu olgu bir a\u00e7\u0131klama gerektirir. \u0130nsan\u0131n, ayn\u0131 zamanda, hem do\u011fal hem do\u011fa\u00fcst\u00fc, hem \u00f6l\u00fcml\u00fc hem \u00f6l\u00fcms\u00fcz, hem bu d\u00fcnyada hem de \u00f6tekinde ya\u015fayan bir “tanr\u0131sal” varl\u0131k olmas\u0131 \u015f\u00f6yle dursun, “tanr\u0131” da, din de, insanlara ili\u015fkin bir olayd\u0131r demek gerekir: tanr\u0131sal olan, insan\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 bir \u015feydir, ve insan, tanr\u0131sal olan\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey de\u011fil.
Voltaire, daha o zaman, dinlerden s\u00f6zederken, “e\u011fer tanr\u0131 insan\u0131 yaratm\u0131\u015f idiyse de, insan bu iyili\u011fin alt\u0131nda kalmam\u0131\u015f borcunu fazlas\u0131yla \u00f6demi\u015ftir” diyordu. Alman materyalisti Feuerbach din olay\u0131n\u0131n ele\u015ftirisini, bu a\u00e7\u0131dan ele ald\u0131. Ama, kesin a\u00e7\u0131klama unsurlar\u0131ni getiren marksizmdir. \u0130\u015fte onun ilkeleri:
1. Dinin alt bi\u00e7imleri, b\u00fcy\u00fcye dayanan uygulamalar, do\u011fal ve toplumsal olaylar\u0131n ilkel bir \u015fekilde idealist\u00e7e a\u00e7\u0131klanmas\u0131, keza ayn\u0131 \u015fekilde felsefi ve ahlaki g\u00f6r\u00fc\u015fler, sofuca yakar\u0131\u015flar ve kurban vermeler gibi, “ruhanile\u015ftirilmi\u015f” b\u00fcy\u00fcye dayanan ibadet bi\u00e7imleri ta\u015f\u0131yan daha geli\u015fmi\u015f bi\u00e7imler de, duygular plan\u0131nda ve d\u00fc\u015f\u00fcnce plan\u0131nda, insan prati\u011finin ger\u00e7ek olan bir verisini, yani onun, insano\u011flunun insanl\u0131\u011f\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck olan g\u00f6reli g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, ne anlayabildi\u011fi ne de egemen olabildi\u011fi do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131ndaki g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, \u00fcretimin zay\u0131f geli\u015fmesine ba\u011fl\u0131 olan g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc,[14] s\u0131n\u0131f bask\u0131s\u0131na, perspektiflerden yoksun olu\u015funa, toplumsal bilincin zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olan, ne anlayabildi\u011fi, ne de h\u00fckmedebildi\u011fi toplumsal olaylar kar\u015f\u0131s\u0131ndaki g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ifade eder, anlat\u0131r ve yans\u0131t\u0131rlar.
Herkes bilir ki, dinsel uygulamalardan, iyi olan sonucu sa\u011flamalar\u0131, “i\u015flerde ba\u015far\u0131” dahil, ba\u015far\u0131y\u0131, hasma kar\u015f\u0131 zaferi, sonsuz mutlulu\u011fu vb. sa\u011flamalar\u0131 beklenir. \u015eu halde din, insanlar i\u00e7in ama\u00e7lar\u0131na varman\u0131n bir arac\u0131 olarak, mutsuzlu\u011fun nedenlerini bilmemesine ba\u011fl\u0131, ayn\u0131 zamanda, mutlulu\u011fa kar\u015f\u0131 duyulan belirsiz, bulan\u0131k \u00f6zleme ba\u011fl\u0131 bir uygulama gibi ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.
Ama din, b\u00f6ylece, prati\u011fin verilerini yans\u0131t\u0131yorsa, onlar\u0131 tersine olarak, nesnel verilere g\u00f6re de\u011fil de \u00f6znel verilere, (sayfa 186) d\u00fc\u015flerin g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerine, bilisizli\u011fin kurban\u0131 olan insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesinin arzular\u0131na g\u00f6re yans\u0131t\u0131r. “Tanr\u0131”, \u00f6rne\u011fin, y\u00fcce kurtar\u0131c\u0131, yetkinliklerin yetkinli\u011fi (kemallerin kemali) oluyor. Bizzat “tanr\u0131” fikri i\u00e7indeki, ortaya koymu\u015f oldu\u011fumuz \u00e7eli\u015fkiler, insan\u0131n kafas\u0131nda kurdu\u011fu “salt yetkinlik”, “salt bilgi”, “sonsuz mutluluk” fikirlerinin i\u00e7 \u00e7eli\u015fkilerini, yani insan\u0131n, ger\u00e7ek d\u00fcnyan\u0131n \u00e7eli\u015fkilerini ve bilgisizli\u011fi i\u00e7inde tasarlad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ekli\u011fi olmayan (fantastique) istekleri tersy\u00fcz ederek i\u00e7ine yerle\u015ftirdi\u011fi ger\u00e7eksiz ve metafizik fikirlerin i\u00e7 \u00e7eli\u015fkilerini ifade etmekten ba\u015fka bir \u015fey yapmazlar. Tanr\u0131 fikri, ayn\u0131 zamanda metafizik, salt, \u00e7\u00f6z\u00fclmez \u00e7eli\u015fkiler haline gelen b\u00fct\u00fcn bu \u00e7eli\u015fkileri bir tek demet halinde \u00f6zetlemek, biraraya y\u0131\u011fmak ve yo\u011funla\u015ft\u0131rmaktan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.
B\u00f6ylece, din, diyalektik materyalist bilimin tam kar\u015f\u0131t\u0131d\u0131r; diyalektik materyalist bilim, ger\u00e7e\u011fin \u00e7eli\u015fkilerini, tersy\u00fcz etmeden, do\u011fru olarak, asl\u0131na sad\u0131k kalarak, yabanc\u0131, imgesel, ger\u00e7ek olmayan bir \u015fey katmadan yans\u0131t\u0131r. Engels’in dedi\u011fi gibi dinin k\u00f6kleri, “yaban\u0131ll\u0131k (vah\u015fet) \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n k\u0131s\u0131tl\u0131 ve bilisiz kavray\u0131\u015flar\u0131ndad\u0131r.”[15]
2. Bununla birlikte, dini incelemek i\u00e7in ikinci bir olguyu da hesaba katmak gerekir, \u00e7\u00fcnk\u00fc, din, bilgisizlikten do\u011fdu\u011fundan, bilimsel a\u00e7\u0131klamalar\u0131n yerine imgesel a\u00e7\u0131klamalar\u0131 koydu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde, b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcyle, ger\u00e7e\u011fi maskelemeye, olaylar\u0131n nesnel a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 gizlemeye yard\u0131m eder ve kendi kuruntular\u0131na ba\u011fl\u0131 dindar adam \u015fu ya da bu bi\u00e7imde, ilke clarak, \u015feytan i\u015fi sayd\u0131\u011f\u0131 bilime d\u00fc\u015fmand\u0131r. Bu \u00f6zellik, kendi s\u00f6m\u00fcr\u00fclerini y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnden gizlemekte \u00e7\u0131kar\u0131 olan s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc s\u0131n\u0131flar taraf\u0131ndan, daha \u00f6nceki dersimizde kaydetti\u011fimiz gibi, sonuna kadar kullan\u0131lmaktan geri kalm\u0131yordu. Kendi s\u0131n\u0131f bask\u0131lar\u0131n\u0131 sonsuzla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n edilginli\u011fine, eylemsizli\u011fine, onlar\u0131n tevekk\u00fcl\u00fcne, yumu\u015fakba\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131na, mutsuzlu\u011fun kaderde yaz\u0131l\u0131 oldu\u011fu inanc\u0131na muhta\u00e7t\u0131rlar, ama, ayn\u0131 zamanda, y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n mutluluk (sayfa 187) umutlar\u0131n\u0131n \u00f6teki d\u00fcnyaya do\u011fru \u00e7evrilmesi gerekir: gelece\u011fe ait avutucu cennet umudu, s\u00f6m\u00fcr\u00fclen y\u0131\u011f\u0131nlara yery\u00fcz\u00fcndeki “fedakarl\u0131klar\u0131n\u0131n” \u00f6d\u00fcl\u00fc olarak sunulmu\u015ftur. B\u00f6ylece, ilkin, antik\u00e7a\u011fda aman vermez bir al\u0131nyaz\u0131s\u0131 olarak tasarlanan ruhun (\u00e2me) \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc, \u00f6teki d\u00fcnyada kurtulu\u015f umuduna d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.
Ta en eski zamanlarda, bilgili-g\u00f6rg\u00fcl\u00fc y\u00f6netici s\u0131n\u0131flar, y\u0131\u011f\u0131nlar \u00fczerindeki etkisini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fckleri aldatmaclar\u0131n bir s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcne bile inanmazlarken, dinden, “d\u00fczenin korunmas\u0131n\u0131n” ideolojik kuvveti olarak, Marx’\u0131n form\u00fcle etti\u011fi gibi halk\u0131n afyonu olarak yararlan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Daha eski M\u0131s\u0131r rahipleri, tanr\u0131lar\u0131n heykellerini kendi kendilerine hareket ettirerek mucizeler “imal ediyorlard\u0131”; Romal\u0131lar, “iki kahinin g\u00fclmeden birbirine bakamayacaklar\u0131n\u0131” temin ediyorlard\u0131 ve Cic\u00e9ron, dinin, kad\u0131nlar ve k\u00f6lelere g\u00f6re oldu\u011funu bildiriyordu. Eski D\u00fczenin gerici feodalleri, bilimdeki ilerlemeleri yava\u015flatmaya \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in dinden yararland\u0131lar; t\u0131bbi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, cerrahl\u0131\u011f\u0131 yasak ettirdiler. D\u00fcnyan\u0131n, alemin merkezi olma\u011f\u0131n\u0131 savunmu\u015f oldu\u011fu i\u00e7in Galilei’yi mahkum ettirdiler. 20. y\u00fczy\u0131lda bile, \u00e7arlar\u0131n Rusyas\u0131’nda, Mi\u00e7urin, \u00e7arl\u0131k polisine, kutsal \u015feylere sayg\u0131s\u0131zl\u0131k eden bir adam olarak ihbar edilmi\u015fti: Mi\u00e7urin, bitki t\u00fcrlerine \u00e7aprazlamay\u0131 uyguluyordu.
18. y\u00fczy\u0131l Frans\u0131z materyalizmi ile dine \u00e7ok kuvvetli darbeler indirildi. Bununla birlikte, \u00fclkemizde [Fransa’da -\u00e7.] bir s\u00fcr\u00fc gerici siyasal \u00f6nlemlerle devrimin hemen ertesinde ve b\u00fct\u00fcn 19. y\u00fczy\u0131l boyunca, \u00f6zellikle, Birinci \u0130mparatorlu\u011fun d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcnden sonra, 48 Haziran\u0131ndan sonra, Paris Kom\u00fcn\u00fcnden sonra ve Vichy d\u00fczeni s\u0131ras\u0131nda, din yeniden ihya edildi. S\u00f6zde mucizelerin sahneye konu\u015fu, s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin y\u00f6ntemlerinden biri oldu.
Teorik plan \u00fczerinde, dinin felsefi i\u00e7eri\u011fi kesin bir yenilgiye u\u011frad\u0131\u011f\u0131 halde, bu siyasal kullan\u0131m\u0131 1789 Devriminin \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 Kant taraf\u0131ndan kusursuz bir bi\u00e7imde ortaya konmu\u015ftur. Ona g\u00f6re tanr\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 tan\u0131tlanamaz. Bununla birlikte onu “kabul etmek” gerekir, \u00e7\u00fcnk\u00fc, bu fikir olmasa, her \u015fey mubah olurdu, art\u0131k b\u00fcy\u00fck adalet koruyucusu olmazd\u0131, (sayfa 188) art\u0131k g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn jandarmas\u0131, art\u0131k bir \u00f6d\u00fcl ve ceza g\u00fcvencesi kalmazd\u0131, “do\u011fru” olan cesaretini yitirir, “k\u00f6t\u00fc” olan cesaret bulurdu, k\u0131saca burjuva d\u00fczen tehlikeye d\u00fc\u015ferdi. \u015eu halde, “tanr\u0131”, do\u011frudan do\u011fruya kar\u015f\u0131-devrimci bir silaht\u0131r; hatta onun varl\u0131\u011f\u0131ndan teorik olarak emin olmak bile gerekli de\u011fildir, onu, pratik olarak ve yarar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan kabul etmek yeterlidir. Burjuvazinin din konusunda de\u011fi\u015fmez uygulamas\u0131 bu de\u011fil midir? Ve bu, dinsel idealizmin teorik bak\u0131mdan tam ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131n en g\u00fczel bir tan\u0131t\u0131d\u0131r, de\u011fil mi?
Sosyalizmin tarihsel zaferi, gerici s\u0131n\u0131flar\u0131n egemenli\u011fine son verdi. S\u0131n\u0131flar\u0131n hizmetinde ideolojik bir g\u00fc\u00e7 olarak din, b\u00f6ylece toplumsal temelini yitirdi. Ama daha bir zaman, insanlar\u0131n bilincinde ge\u00e7mi\u015ften arta kalan bir \u015fey olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Onun i\u00e7in, sosyalist d\u00fczende, bilimle din aras\u0131nda, bilgisizlikle bilgi aras\u0131nda teorik bir sava\u015f\u0131m s\u00fcrmektedir.[16] Mademki, bilgi sava\u015f\u0131m ile ilerler, bu sava\u015f\u0131m bilgi s\u00fcrecinin bir y\u00f6n\u00fcd\u00fcr. SSCB’de vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ilkesinin i\u00e7eri\u011fi b\u00f6yledir.<\/p>\n

VI. VARGI<\/strong><\/p>\n

Bu dersten, d\u00fcnyan\u0131n maddili\u011fi hakk\u0131nda bir fikir ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor: g\u00fcn\u00fcm\u00fczde diyalektik materyalizm, devrimci olan tek g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr. E\u011fer, “tanr\u0131” ya da “Ruh” vb., bo\u015f bir kavram, insanl\u0131\u011f\u0131n ge\u00e7mi\u015fteki b\u00fct\u00fcn bilgisizliklerinin simgesi ise, Enternasyonalin deyimiyle, “hi\u00e7 de y\u00fcce kurtar\u0131c\u0131 de\u011fildir.”
\u0130nsan, ancak kendi kendinden ve bu yery\u00fcz\u00fcndeki ya\u015famdan bir \u015feyler bekleyebilir, ve i\u015fte tam diyalektik materyalizmdir ki, insana “d\u00fcnyay\u0131 oldu\u011fu gibi”, tersy\u00fcz olarak de\u011fil, do\u011fru y\u00fcz\u00fcyle g\u00f6rmeyi \u00f6\u011fretir.
Materyalizm, insan\u0131 ezmek \u015f\u00f6yle dursun, insana, “kader” diye, “al\u0131nyaz\u0131s\u0131” diye bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ger\u00e7e\u011fin bilimsel olarak bilinmesiyle, tan\u0131nmas\u0131yla durumunu de\u011fi\u015ftirebilece\u011fini, yeni bir ya\u015fama ge\u00e7ebilece\u011fini, ya\u015fam\u0131n mutluluklar\u0131n\u0131 tadabilece\u011fini haber veriyor. (sayfa 189)
Yunan materyelisti Epik\u00fcros’un \u00f6\u011fretti\u011fi gibi, materyalizm, binlerce y\u0131ldan beri bo\u015f inanlara dayanan bir tanr\u0131 gazab\u0131 korkusuyla ezilen insan bilincini kurtar\u0131r; ve biz de ekleyelim: bo\u015finanlara dayanan devlet korkusu, “ulu tanr\u0131”n\u0131n s\u00f6zde iradelerinin cisimle\u015fmesi olan “kurulu d\u00fczen” korkusu ile ezilen insan bilincini \u00f6zg\u00fcr k\u0131lar. Marx’\u0131n i\u015faret etti\u011fi gibi, materyalizm, insan\u0131 sosyalizme g\u00f6t\u00fcr\u00fcr.
P\u00e9tain’in iddias\u0131n\u0131n tersine, hi\u00e7bir \u015fey, hi\u00e7bir \u015feyin kefareti de\u011fildir. Hi\u00e7bir \u015fey mukadder de\u011fildir. Hi\u00e7bir \u015fey “yaz\u0131lm\u0131\u015f” de\u011fildir. Hareket halindeki maddeden ba\u015fka hi\u00e7bir \u015fey sonsuz de\u011fildir. Nas\u0131l ki, hastal\u0131klar bilimi onlar\u0131n nedenleriyle sava\u015farak hastal\u0131klarla sava\u015fmay\u0131 sa\u011flarsa, sava\u015f nedenlerinin bilimi de sava\u015fla sava\u015fmay\u0131 sa\u011flar. Ku\u015fkuya yer vermeyecek bir bi\u00e7imde, zorunlu olarak, sava\u015flar\u0131 do\u011furan nedenler daha iyi tan\u0131nd\u0131k\u00e7a, sava\u015flara kar\u015f\u0131 daha etkili olarak sava\u015fmak i\u00e7in daha iyi silahlan\u0131lm\u0131\u015f olunur. \u015eu halde, sava\u015f, hi\u00e7 de alna yaz\u0131l\u0131 de\u011fildir. Materyalizm, edilginli\u011fi, tevekk\u00fcl\u00fc, boyun e\u011fmeyi yaratmak de\u011fildir, bir eylem \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131d\u0131r; olanakl\u0131 olan\u0131n kesinlikle bilinmesine, insan\u0131n ger\u00e7ek (effectif) g\u00fcc\u00fcn\u00fcn saptanmas\u0131na olanak sa\u011flar. \u0130\u015fte \u00f6zg\u00fcrl\u00fck budur: g\u00fcr\u00fclt\u00fc koparan cafcafl\u0131 bir bildiri de\u011fil, kendini ortaya koyan bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr. (sayfa 190)<\/p>\n

YOKLAMA SORULARI<\/strong><\/p>\n

1. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde nesnel idealizmin en yayg\u0131n bi\u00e7imleri hangileridir?
2. D\u00fcnyan\u0131n maddili\u011fi marksist tezini \u00f6zetleyiniz.
3. Mekanik materyalizm ne bak\u0131mdan yetersizdi?
4. Marksizm-\u00f6ncesi materyalizmin \u00f6teki k\u0131s\u0131rl\u0131klar\u0131 nelerdi?
5. Bir olay\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131 ile “al\u0131nyaz\u0131s\u0131” fikri aras\u0131nda nas\u0131l bir ayr\u0131m yap\u0131yorsunuz?
6. Marksizm, din sorununu nas\u0131l ele al\u0131r?
7. Akl\u0131ba\u015f\u0131nda bir marksist, toplumsal ya\u015fam\u0131n olaylar\u0131 ve kendi ki\u015fisel ya\u015fam\u0131n\u0131n olaylar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda nas\u0131l bir tutum tak\u0131n\u0131r?<\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

[6] Bergson: L’Evolution cr\u00e9atrice, s. 84.
[7] Bkz. Friedrich Engels, “Ruhlar Aleminde Do\u011fabilim, Do\u011fan\u0131n Diyalekti\u011fi, s. 62-73.
[8] Stalin, Leninizmin Sorunlar\u0131, s. 659.
[9] Friedrich Engels, “Feuerbach’tan Yay\u0131nlanmam\u0131\u015f Bir Par\u00e7a”, Ludwig Feuerbach… s. 68; K. Marx, F. Engels, Felsefe \u0130ncelemeleri, s. 75.
[10] J. Stalin, Anar\u015fizm mi? Sosyalizm mi?, s. 32.
[11] J. Stalin, “SSCB’de Sosyalizmin Ekonomik Sorunlar\u0131”, Son Yazlar, 1950-1953, s. 64.
[12] Eski materyalizmin birinci k\u0131s\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6zelli\u011fi, mekanist olu\u015fuydu. Bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn III. kesimine bak\u0131n\u0131z.
[13] L\u00e9nine, Cahiers philosophiques.
[14] Sekizinci dersin V. kesimindeki paratoner \u00f6rne\u011fine bak\u0131n\u0131z.
[15] F. Engels, Ludwig Feuerbach…. s. 21; K. Marx, F. Engels, Felsefe \u0130ncelemeleri, s. 22, Din \u00dczerine, s. 211.
[16] \u0130kinci ders, III. Kesim, ve be\u015finci ders, III. kesim b’ye bak\u0131n\u0131z.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

2 NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM 9 NCU DERS MARKS\u0130ST MATERYAL\u0130ZM\u0130N B\u0130R\u0130NC\u0130 \u00c7\u0130ZG\u0130S\u0130 D\u00dcNYANIN MADD\u0130L\u0130\u011e\u0130I .\u00a0\u00a0\u00a0 \u0130dealist tutum.II .\u00a0\u00a0\u00a0 Marksist anlay\u0131\u015f.III .\u00a0\u00a0 Madde ve hareket.IV .\u00a0\u00a0 Do\u011fal zorunluluk.V .\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Marksizm ve dinVI .\u00a0\u00a0\u00a0 Varg\u0131 I. \u0130DEAL\u0130ST TUTUM \u0130dealizmin en eski bi\u00e7imi, do\u011fa olaylar\u0131n\u0131 maddi olmayan g\u00fc\u00e7lerin etkisiyle a\u00e7\u0131klamak ve do\u011fay\u0131 “ruhlar” taraf\u0131ndan canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olarak kabul etmekten ibarettir. \u0130nsana […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[104],"tags":[],"class_list":{"0":"post-2914","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-felsefenin-temel-ilkeleri-g-politzer"},"yoast_head":"\n2 NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM 9 NCU DERS MARKS\u0130ST MATERYAL\u0130ZM\u0130N B\u0130R\u0130NC\u0130 \u00c7\u0130ZG\u0130S\u0130 D\u00dcNYANIN MADD\u0130L\u0130\u011e\u0130 - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"2 NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM 9 NCU DERS MARKS\u0130ST MATERYAL\u0130ZM\u0130N B\u0130R\u0130NC\u0130 \u00c7\u0130ZG\u0130S\u0130 D\u00dcNYANIN MADD\u0130L\u0130\u011e\u0130\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"2 NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM 9 NCU DERS MARKS\u0130ST MATERYAL\u0130ZM\u0130N B\u0130R\u0130NC\u0130 \u00c7\u0130ZG\u0130S\u0130 D\u00dcNYANIN MADD\u0130L\u0130\u011e\u0130I .\u00a0\u00a0\u00a0 \u0130dealist tutum.II .\u00a0\u00a0\u00a0 Marksist anlay\u0131\u015f.III .\u00a0\u00a0 Madde ve hareket.IV .\u00a0\u00a0 Do\u011fal zorunluluk.V .\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Marksizm ve dinVI .\u00a0\u00a0\u00a0 Varg\u0131 I. \u0130DEAL\u0130ST TUTUM \u0130dealizmin en eski bi\u00e7imi, do\u011fa olaylar\u0131n\u0131 maddi olmayan g\u00fc\u00e7lerin etkisiyle a\u00e7\u0131klamak ve do\u011fay\u0131 “ruhlar” taraf\u0131ndan canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olarak kabul etmekten ibarettir. \u0130nsana […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2009-12-22T09:54:57+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/t3.gstatic.com\/images?q=tbn:ANd9GcRd8t3VzHlYWLVWk-VpfRUOwIWAbe-MaSp_3RfBSuzBZPObSXOGZLGRsiGy\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"39 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"2 NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM 9 NCU DERS MARKS\u0130ST MATERYAL\u0130ZM\u0130N B\u0130R\u0130NC\u0130 \u00c7\u0130ZG\u0130S\u0130 D\u00dcNYANIN MADD\u0130L\u0130\u011e\u0130\",\"datePublished\":\"2009-12-22T09:54:57+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/\"},\"wordCount\":7739,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/t3.gstatic.com\/images?q=tbn:ANd9GcRd8t3VzHlYWLVWk-VpfRUOwIWAbe-MaSp_3RfBSuzBZPObSXOGZLGRsiGy\",\"articleSection\":[\"Felsefenin Temel \u0130lkeleri - Georges Politzer\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/\",\"name\":\"2 NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM 9 NCU DERS MARKS\u0130ST MATERYAL\u0130ZM\u0130N B\u0130R\u0130NC\u0130 \u00c7\u0130ZG\u0130S\u0130 D\u00dcNYANIN MADD\u0130L\u0130\u011e\u0130 - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/t3.gstatic.com\/images?q=tbn:ANd9GcRd8t3VzHlYWLVWk-VpfRUOwIWAbe-MaSp_3RfBSuzBZPObSXOGZLGRsiGy\",\"datePublished\":\"2009-12-22T09:54:57+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/t3.gstatic.com\/images?q=tbn:ANd9GcRd8t3VzHlYWLVWk-VpfRUOwIWAbe-MaSp_3RfBSuzBZPObSXOGZLGRsiGy\",\"contentUrl\":\"http:\/\/t3.gstatic.com\/images?q=tbn:ANd9GcRd8t3VzHlYWLVWk-VpfRUOwIWAbe-MaSp_3RfBSuzBZPObSXOGZLGRsiGy\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"2 NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM 9 NCU DERS MARKS\u0130ST MATERYAL\u0130ZM\u0130N B\u0130R\u0130NC\u0130 \u00c7\u0130ZG\u0130S\u0130 D\u00dcNYANIN MADD\u0130L\u0130\u011e\u0130\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"2 NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM 9 NCU DERS MARKS\u0130ST MATERYAL\u0130ZM\u0130N B\u0130R\u0130NC\u0130 \u00c7\u0130ZG\u0130S\u0130 D\u00dcNYANIN MADD\u0130L\u0130\u011e\u0130 - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"2 NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM 9 NCU DERS MARKS\u0130ST MATERYAL\u0130ZM\u0130N B\u0130R\u0130NC\u0130 \u00c7\u0130ZG\u0130S\u0130 D\u00dcNYANIN MADD\u0130L\u0130\u011e\u0130","og_description":"2 NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM 9 NCU DERS MARKS\u0130ST MATERYAL\u0130ZM\u0130N B\u0130R\u0130NC\u0130 \u00c7\u0130ZG\u0130S\u0130 D\u00dcNYANIN MADD\u0130L\u0130\u011e\u0130I .\u00a0\u00a0\u00a0 \u0130dealist tutum.II .\u00a0\u00a0\u00a0 Marksist anlay\u0131\u015f.III .\u00a0\u00a0 Madde ve hareket.IV .\u00a0\u00a0 Do\u011fal zorunluluk.V .\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Marksizm ve dinVI .\u00a0\u00a0\u00a0 Varg\u0131 I. \u0130DEAL\u0130ST TUTUM \u0130dealizmin en eski bi\u00e7imi, do\u011fa olaylar\u0131n\u0131 maddi olmayan g\u00fc\u00e7lerin etkisiyle a\u00e7\u0131klamak ve do\u011fay\u0131 “ruhlar” taraf\u0131ndan canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olarak kabul etmekten ibarettir. \u0130nsana […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2009-12-22T09:54:57+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/t3.gstatic.com\/images?q=tbn:ANd9GcRd8t3VzHlYWLVWk-VpfRUOwIWAbe-MaSp_3RfBSuzBZPObSXOGZLGRsiGy","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"39 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"2 NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM 9 NCU DERS MARKS\u0130ST MATERYAL\u0130ZM\u0130N B\u0130R\u0130NC\u0130 \u00c7\u0130ZG\u0130S\u0130 D\u00dcNYANIN MADD\u0130L\u0130\u011e\u0130","datePublished":"2009-12-22T09:54:57+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/"},"wordCount":7739,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/t3.gstatic.com\/images?q=tbn:ANd9GcRd8t3VzHlYWLVWk-VpfRUOwIWAbe-MaSp_3RfBSuzBZPObSXOGZLGRsiGy","articleSection":["Felsefenin Temel \u0130lkeleri - Georges Politzer"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/","name":"2 NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM 9 NCU DERS MARKS\u0130ST MATERYAL\u0130ZM\u0130N B\u0130R\u0130NC\u0130 \u00c7\u0130ZG\u0130S\u0130 D\u00dcNYANIN MADD\u0130L\u0130\u011e\u0130 - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/t3.gstatic.com\/images?q=tbn:ANd9GcRd8t3VzHlYWLVWk-VpfRUOwIWAbe-MaSp_3RfBSuzBZPObSXOGZLGRsiGy","datePublished":"2009-12-22T09:54:57+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/#primaryimage","url":"http:\/\/t3.gstatic.com\/images?q=tbn:ANd9GcRd8t3VzHlYWLVWk-VpfRUOwIWAbe-MaSp_3RfBSuzBZPObSXOGZLGRsiGy","contentUrl":"http:\/\/t3.gstatic.com\/images?q=tbn:ANd9GcRd8t3VzHlYWLVWk-VpfRUOwIWAbe-MaSp_3RfBSuzBZPObSXOGZLGRsiGy"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/22\/2-nci-bolum-9-ncu-ders-marksist-materyalizmin-birinci-cizgisi-dunyanin-maddiligi\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"2 NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM 9 NCU DERS MARKS\u0130ST MATERYAL\u0130ZM\u0130N B\u0130R\u0130NC\u0130 \u00c7\u0130ZG\u0130S\u0130 D\u00dcNYANIN MADD\u0130L\u0130\u011e\u0130"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2914","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2914"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2914\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2914"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2914"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2914"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}