![](\"http:\/\/www.lightmillennium.org\/oykulu_geceler\/image\/aziznesin_portre.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
AZ\u0130Z NES\u0130N (Kronolojik olarak hayat\u0131)<\/strong><\/p>\n 1915 (20 Aral\u0131k) \u0130stanbul, Heybeliada’da do\u011fdu.<\/p>\n 1925 \u0130stanbul’da S\u00fcleymaniye’de ‘Kanuni Sultan S\u00fcleyman \u0130ptidai Mektebi’nin 3.s\u0131n\u0131f\u0131na girdi. (Sonradan okulun ad\u0131, \u0130stanbul 7. ilkokul oldu.)<\/p>\n 1935 Kuleli Askeri Lisesi’ni bitirip Harp Okulu’na ge\u00e7ti.<\/p>\n 1937 Ankara’da Harp Okulunu bitirip aste\u011fmen oldu.<\/p>\n 1941 2.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda 2 y\u0131l Trakya’da \u00e7ad\u0131rl\u0131 ordugahta g\u00f6rev yapt\u0131.1942 Erzurum Mustahkem Mevkii \u0130stihkam Tb.B\u00f6l\u00fck Komutanl\u0131\u011f\u0131na atand\u0131. Bir bomba kazas\u0131nda yaraland\u0131. Erzincan’da depremde y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f olan ordu cephaneli\u011finin bo\u015falt\u0131lmas\u0131yla g\u00f6revlendirildi.<\/p>\n 1944 Ankara’da Harp Okulu’nda a\u00e7\u0131lan ilk tank kursuna kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n 1944 Zonguldak’ta u\u00e7aksavar top mevzileri yapt\u0131rmakla g\u00f6revlendirildi.<\/p>\n 1945 Askerlikten ayr\u0131ld\u0131ktan sonra Karag\u00f6z Gazetesinde de Yedig\u00fcn Dergisinde redakt\u00f6rl\u00fck ve yazarl\u0131k yapt\u0131, profesyonel olarak yazarl\u0131\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/p>\n 1945 Tan Gazetesi’nde k\u00f6\u015fe yazarl\u0131\u011f\u0131na ba\u015flad\u0131. (4Aral\u0131k’da tek parti iktidar\u0131 \u00fcniversite gen\u00e7lerine Tan Gazetesi’ni yakt\u0131rd\u0131.)<\/p>\n 1945 Yay\u0131nlanm\u0131\u015f ilk ba\u011f\u0131ms\u0131z yap\u0131t\u0131 ‘Parti Kurmak Parti Vurmak’ adl\u0131 16 sayfal\u0131k bro\u015f\u00fcr\u00fc \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n 1946 Sabahattin Ali ile birlikte Markopa\u015fa ve s\u00fcre\u011fi olang\u00fclmece gazetelerini \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n 1947 Bursa’ya s\u00fcrg\u00fcn edilerek g\u00fcvenlikte g\u00f6zalt\u0131nda tutuldu.<\/p>\n 1948 \u0130kinci kitab\u0131 olan ‘Azizname’ adl\u0131 ta\u015flama kitab\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131. Bu kitap i\u00e7in \u0130stanbul 2.A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesinde dava a\u00e7\u0131ld\u0131.4 ay tutuklu olarak s\u00fcren dava sonunda akland\u0131.<\/p>\n 1949 \u0130ngiltere Prensesi Elizabeth, \u0130ran \u015eah\u0131 R\u0131za Pehlevi, M\u0131s\u0131r Kral\u0131 Faruk her \u00fc\u00e7\u00fc birden Ankarada ki el\u00e7ilikleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla T\u00fcrkiye D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’na resmen ba\u015fvurarak, bir yaz\u0131s\u0131nda kendilerini a\u015fa\u011f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 sav\u0131yla aleyhine dava a\u00e7t\u0131lar. 6 ay hapse mahkum edildi ve ceza infazedildi.<\/p>\n 1952 \u0130stanbul’da yeni kurulmaya ba\u015flanan Levent’te bir d\u00fckkan kiralayarak Olu\u015f Kitabevi’ni a\u00e7t\u0131. Sabahlar\u0131 Levent’teki evlere gazete da\u011f\u0131t\u0131yordu.<\/p>\n 1953 \u0130ki k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocu\u011fuyla birlikte Levent’teki kitabevinden ge\u00e7imini sa\u011flayamay\u0131nca Beyo\u011flu’nda Bursa Soka\u0131\u011f\u0131’nda ki yeni yap\u0131lm\u0131\u015f han\u0131n bir odas\u0131nda ‘Paradi Foto\u011fraf St\u00fcdyosu’nu bir orta\u011f\u0131 ile birlikte kurdu.<\/p>\n 1955 6-7 Eyl\u00fcl facias\u0131 olarak tarihimize gelen \u0130stanbul’daki az\u0131nl\u0131klar\u0131n ev ve d\u00fckkanlar\u0131n\u0131n korkun\u00e7 y\u0131k\u0131m\u0131na su\u00e7lu aranmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. Aziz Nesin’de su\u00e7lu olarak S\u0131k\u0131y\u00f6netimce tutukland\u0131.<\/p>\n 1955 Halil L\u00fctf\u00fc D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc’n\u00fcn ‘Yeni Gazetesi’nde k\u00f6\u015fe yazarl\u0131\u011f\u0131na ba\u015flad\u0131.<\/p>\n 1956 \u0130talya’da (Bordighera’da) yap\u0131lan uluslararas\u0131 (yirmiiki ulus) g\u00fclmece yar\u0131\u015fmas\u0131nda birincilik \u00f6d\u00fcl\u00fc olan Alt\u0131n Palmiye’yi ‘Kazan T\u00f6reni’ adl\u0131 \u00f6yk\u00fcs\u00fcyle kazand\u0131.<\/p>\n 1957 Yine \u0130talya’daki ayn\u0131 uluslararas\u0131 yar\u0131\u015fmada ‘Fil Hamdi’ adl\u0131 \u00d6yk\u00fcs\u00fcyle ikinci kez birincilik \u00f6d\u00fcl\u00fc olan Alt\u0131n Palmiye’yi kazand\u0131.<\/p>\n 1960 \u0130talya’da kazand\u0131\u011f\u0131 ilk Alt\u0131n Palmiye’yi devlet hazinesine ba\u011f\u0131\u015flad\u0131.<\/p>\n 1961 Tanin Gazetesi’nde k\u00f6\u015fe yazarl\u0131\u011f\u0131na ba\u015flad\u0131.<\/p>\n 1961 Z\u00fcb\u00fck adl\u0131 haftal\u0131k bir g\u00fclmece gazetesi \u00e7\u0131karmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n 1962 Sahibi bulundu\u011fu D\u00fc\u015f\u00fcn Yay\u0131nevi anla\u015f\u0131lamayan bir nedenle bir gece yand\u0131. \u00dcst fiyatlar\u0131 3 milyon lira olan (bug\u00fcnk\u00fc para de\u011feriyle en az yar\u0131m milyar lira) depodaki kitaplar\u0131 yand\u0131.<\/p>\n 1965 Elli ya\u015f\u0131ndayken ilk kez pasaport alabildi, ve yurtd\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131. \u00c7a\u011fr\u0131l\u0131 oldu\u011fu Berlin ve Weimar’daki Antifa\u015fist Yazarlar Toplant\u0131s\u0131’na kat\u0131ld\u0131. Alt\u0131 ay s\u00fcren bu ilk yurtd\u0131\u015f\u0131 gezisinde, Polonya,Sovyetler Birli\u011fi, Romanya ve Bulgaristan’a gitti.<\/p>\n 1966 Bulgaristan’da yap\u0131lan uluslararas\u0131 g\u00fclmece yar\u0131\u015fmas\u0131nda birincilik \u00f6d\u00fcl\u00fc olan Alt\u0131n Kirpi’yi ‘Vatani Vazife’ adl\u0131 \u00f6yk\u00fcs\u00fcyle kazand\u0131.<\/p>\n 1968 Milliyet Gazetesi’nin a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 Karag\u00f6z oyunu yar\u0131\u015fmas\u0131nda ‘\u00fc\u00e7 Karag\u00f6z’ oyunuyla birincilik \u00f6d\u00fcl\u00fc ald\u0131.<\/p>\n 1969 Moskova’da yap\u0131lan uluslararas\u0131 g\u00fclmece yar\u0131\u015fmas\u0131nda ‘\u0130nsanlar Uyan\u0131yor’ adl\u0131 \u00f6yk\u00fcs\u00fcyle Krokodil birincilik \u00f6d\u00fcl\u00fc kazand\u0131.<\/p>\n 1970 T\u00fcrk Dil Kurumu’nun oyun \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc ‘\u00c7i\u00e7u’ adl \u0131oyunuyla kazand\u0131.<\/p>\n 1972 Kimsesiz \u00e7ocuklar\u0131 yeti\u015ftirmek i\u00e7in Nesin Vakf\u0131’n\u0131kurdu.<\/p>\n 1974 Asya-Afrika Yazarlar Birli\u011fi’nin L\u00f6t\u00fcs \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc kazand\u0131.<\/p>\n 1975 L\u00f6t\u00fcs \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc almak i\u00e7in Filipinler’in ba\u015fkenti Manila’da yap\u0131lan t\u00f6rene kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n 1976 Bulgaristan’da Gabrovo kentinde d\u00fczenlenen g\u00fclmece kitab\u0131 uluslararas\u0131 yar\u0131\u015fmas\u0131nda birincili\u011fi elde ederek Hitar Petar \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc kazand\u0131.<\/p>\n 1977 T\u00fcrkiye Yazarlar Sendikas\u0131 Ba\u015fkan\u0131 se\u00e7ildi.<\/p>\n 1978 ‘Ya\u015far Ne Ya\u015far Ne Ya\u015famaz’ adl\u0131 roman\u0131yla Madaral\u0131 roman \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc kazand\u0131.<\/p>\n 1982 Vietnam’daki Asya-Afrika Yazarlar Birli\u011fitoplant\u0131s\u0131ndan d\u00f6n\u00fc\u015fte Moskova’da kalp hastal\u0131\u011f\u0131ndan hastaneye kald\u0131r\u0131ld\u0131.’Kalp Hastal\u0131klar\u0131 Ara\u015ft\u0131rma Merkezi’nde bir ay kalarak tedavi g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n 1983 ABD’de Indiana \u00dcniversitesi’nin d\u00fczenledi\u011fi uluslararas\u0131 toplant\u0131ya \u00c7a\u011fr\u0131ld\u0131. Pasaportu geri al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu toplant\u0131ya kat\u0131lamad\u0131.<\/p>\n 1984- (20 Aral\u0131k) \u015ean Sinema Salonu’nda 70. Do\u011fum g\u00fcn\u00fct\u00f6reni yap\u0131ld\u0131.<\/p>\n 1984 Ayd\u0131nlar Dilek\u00e7esi giri\u015fiminde bulundu.<\/p>\n 1985 Ekin A\u015f’nin kurulmas\u0131 giri\u015fiminde bulundu.<\/p>\n 1985 \u0130ngitere’de PEN Kul\u00fcp onur \u00fcyeli\u011fine se\u00e7ildi.<\/p>\n 1985 T\u00dcYAP’\u0131n d\u00fczenledi\u011fi ‘Halk\u0131n Se\u00e7ti\u011fi Y\u0131l\u0131n Yazar\u0131’ \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc kazand\u0131.<\/p>\n 1989 ‘Demokrasi Kurultay\u0131’n\u0131n toplanmas\u0131nda etkin g\u00f6rev ald\u0131. Olu\u015fturulan ‘Demokrasi izleme Komitesi’nin iki ba\u015fkan\u0131ndan biri oldu.<\/p>\n 1989 Sovyet \u00c7ocuk Fonu’nun ilk kez verilen ‘Tolstoy Alt\u0131n Madalyas\u0131’na de\u011fer g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n 1990 – (19 Mart) Ankara’da Sanat Kurumu’nda 75.Ya\u015f\u0131 kutland\u0131.<\/p>\n 1991 – 1995 Yo\u011fun etkinliklerle gecen y\u0131llar.<\/p>\n 1995 – 5 Temmuz \u00c7e\u015fme’deki imza g\u00fcn\u00fc sonras\u0131, saat01.05’te \u00f6ld\u00fc.<\/p>\n AZ\u0130Z NES\u0130N…(Yazar ve ayd\u0131n) Aziz nesin edebiyat\u0131n her alan\u0131nda eser vermi\u015ftir. Bundan dolay\u0131 onu sadece mizah\u00e7\u0131 olarak ele almak hata olur. Ancak \u015funu da belirtmek gerekir ki o b\u00fcy\u00fck bir mizah ustas\u0131d\u0131r. 100’\u00fc a\u015fk\u0131n kitap, \u00f6yk\u00fc, roman, deneme, oyun, \u015fiir, an\u0131,….\u00c7evrildi\u011fi diller: 34,( ka\u00e7ak \u00e7eviri ve yay\u0131nlar\u0131 saymazsak) … say\u0131s\u0131z \u00f6d\u00fcl…200 takma ad, yakla\u015f\u0131k 250 kez yarg\u0131lanmak…toplam 5 bu\u00e7uk y\u0131l hapis ve onlarca \u00e7ocuk (aziz nesin vakf\u0131 \u00e7ocuklar\u0131). Gerisi insan onurunu sonuna dek savunma…insanlara onurlu bir ya\u015fam\u0131 benimsetme \u00e7abas\u0131.<\/p>\n Aziz nesin en k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6yk\u00fcs\u00fcnden en kapsaml\u0131 roman\u0131na dek T\u00fcrkiye toplumunu yans\u0131tm\u0131\u015ft\u0131r. Toplumun her kesiminden insan\u0131, ya\u015fan\u0131lan d\u00fczenin olumsuzluklar\u0131, \u00e7eli\u015fkileri ile yans\u0131t\u0131r. Mizah onun i\u00e7in bir ara\u00e7t\u0131r. Kendi a\u011fz\u0131ndan dinleyecek olursak ‘mizah deyince halk yarar\u0131na i\u015flevi olan, g\u00f6revci mizah\u0131 anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ba\u015ftan s\u00f6ylemeliyim, tarihte hemen her \u00fclkede g\u00f6revci mizah\u0131n \u015fahland\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemler vard\u0131r. B\u00fcy\u00fck bask\u0131 y\u00f6netimi alt\u0131nda halk\u0131n s\u0131k\u0131nt\u0131ya d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc, bunal\u0131ma girdi\u011fi d\u00f6nemler.(…) Beni mizah yazarl\u0131\u011f\u0131na iten d\u0131\u015f etken, o g\u00fcnk\u00fc ortam\u0131n ko\u015fullar\u0131yd\u0131. \u0130\u00e7 etken dedi\u011fimiz \u015feyde mizah yazar\u0131n\u0131n kendi yeti\u015fme ko\u015fullar\u0131d\u0131r. K\u0131saca \u015funu s\u00f6yleyeyim: genellikle yoksulluk ya\u015fam\u0131ndan gelen bir k\u0131zg\u0131nl\u0131k, bir \u00f6fke, bir h\u0131n\u00e7 alma bi\u00e7imidir mizah.<\/p>\n Mizah ortam\u0131yla mizah yetene\u011fi olan ki\u015fi denk d\u00fc\u015ferse, bir zamana gelirse, o zaman mizah\u00e7\u0131 \u00f6nem kazan\u0131r. Mizah\u00e7\u0131n\u0131n yeti\u015fmesi i\u00e7in gerekli bireysel ko\u015fuldan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi mizah bir y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131kt\u0131r. Mizah\u00e7\u0131, k\u0131zg\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131, nefretini, kinini, \u00f6fkesini bilin\u00e7li bir bi\u00e7imde halk yarar\u0131na kullanabilirse, bir olumlu y\u0131k\u0131c\u0131 olur. Bunun tersi inan\u00e7s\u0131z alayc\u0131l\u0131kt\u0131r, her \u015feyi y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131kt\u0131r.’<\/p>\n Yukarda da belirtti\u011fimiz gibi mizah bir ara\u00e7t\u0131r. E\u011fer halk ad\u0131na kullan\u0131labilirse bir anlam\u0131 vard\u0131r. Bu tamda ger\u00e7ek bir ayd\u0131n tavr\u0131d\u0131r. O bir ayd\u0131nda olmas\u0131 gereken niteliklerin, do\u011fruyu savunma, cesaret vb. t\u00fcm\u00fcne sahiptir. Onun ya\u015fam\u0131 halk i\u00e7in halka adanm\u0131\u015f bir ya\u015famd\u0131r. Kendiside \u015f\u00f6yle der ‘ en \u00e7ok sayg\u0131 duydu\u011fum ve y\u00fcceltti\u011fim kavram halk kavram\u0131d\u0131r. Sosyolojik tan\u0131m\u0131 hen\u00fcz yap\u0131lmam\u0131\u015f bir kavram. Genellikle bizden olanlara halk deriz de, olmayanlara demeyiz. Beni bug\u00fcne dek polise kar\u015f\u0131, h\u00fck\u00fcmete kar\u015f\u0131, \u00f6teki s\u0131n\u0131flara kar\u015f\u0131, benim s\u0131n\u0131f\u0131mdan olup da bana kar\u015f\u0131 olanlara kar\u015f\u0131, beni hep halk destekledi. Bu g\u00fcne dek ne bir siyasal \u00f6rg\u00fctlen, ne sermayeden, ne ele\u015ftirmenlerden, ne b\u00fcrokratlardan destek ald\u0131m. Destek almad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in y\u0131k\u0131lmad\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc okurlar\u0131m b\u0131rakmad\u0131 y\u0131k\u0131lmam\u0131’der 1982 de yapt\u0131\u011f\u0131 bir r\u00f6portajda. O s\u0131rt\u0131n\u0131 halk\u0131na dayam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Aziz nesin toplumsal ger\u00e7ekli\u011fi yans\u0131tmada yergisel g\u00fclmeceye ba\u015fvurur. Ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131n i\u00e7inde var olan ele\u015ftirel g\u00fc\u00e7 onu defalarca iktidarla ve onun ideolojisiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirmi\u015ftir. Ancak bu onu asla y\u0131ld\u0131rmam\u0131\u015ft\u0131r. Sadece yazmak veya anlatmakla kalmaz, ilerici bir yazar sorumlulu\u011fu ile m\u00fccadele eder. Mesela gericili\u011fe kar\u015f\u0131 m\u00fccadele eder s\u00fcrekli ve bu m\u00fccadelede aktif olunmas\u0131n\u0131 ister. Brecht’ in dedi\u011fi gibi’d\u00fc\u015fman kar\u015f\u0131s\u0131nda tarafs\u0131zl\u0131k d\u00fc\u015fman\u0131n yan\u0131nda olmakt\u0131r’ Aziz Nesin’de Brecht gibi edilgen davranmay\u0131, kar\u015f\u0131 tarafa kat\u0131lmak olarak kabul eder.<\/p>\n Bu nedenle de pek \u00e7ok sefer cezaevi havas\u0131n\u0131 solumu\u015ftur. Hapishanenin ona neler verip neler ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendisinden dinleyelim. ‘tutukluluk hi\u00e7bir \u015fey g\u00f6t\u00fcrmedi ama \u00e7ok \u015fey getirdi. M\u00fcthi\u015f bir k\u00fclt\u00fcr getirdi. T\u00fcm Marksist k\u00fclt\u00fcr\u00fc hapishanede \u00f6\u011frendim. Sonsuz bir insan bilgisi edindim. Her s\u0131n\u0131ftan insan tan\u0131d\u0131m. Pek \u00e7ok \u015feyi cezaevinden \u00f6\u011frendim. Onun i\u00e7in beni hapse atanlara m\u00fcte\u015fekkirim.’<\/p>\n Belki de ya\u015far ne ya\u015far ne ya\u015famaz oyununun cezaevinde ge\u00e7mesi onun mahpusluk ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131n bir sonucudur.<\/p>\n O hayat\u0131n\u0131n sonuna dek dimdik durdu,direndi. Ta ki Sivas olaylar\u0131na dek. Sivas olaylar\u0131na \u00e7ok \u00fcz\u00fclen Aziz Nesin iki sene sonra ayn\u0131 ay (temmuz) i\u00e7ince yak\u0131n dostlar\u0131 As\u0131m Bezirci ve R\u0131fat Ilgaz’\u0131n ard\u0131ndan aram\u0131zdan ayr\u0131ld\u0131.<\/p>\n OYUN YAZARLI\u011eI<\/strong><\/p>\n Aziz Nesin’in yay\u0131mlanm\u0131\u015f ve sahneye konulmu\u015f on d\u00f6rt uzun ve k\u0131sa oyunu, ayr\u0131ca \u00fc\u00e7 karag\u00f6z oyunu vard\u0131r. Aziz Nesin oyunlar\u0131n\u0131 \u00f6yk\u00fc ve romanlar\u0131 ile e\u015fde\u011fer saym\u0131\u015f, s\u00f6ylemek istediklerini en iyi bu oyunlar\u0131nda dile getirdi\u011fini belirtmi\u015ftir.<\/p>\n Genelde ger\u00e7ek\u00e7i halk tiyatrosu ba\u011flam\u0131nda \u00fcr\u00fcnler vermi\u015ftir. Oyunlar\u0131nda, toplumsal alegori, ta\u015flama, parodi ve kara g\u00fclmece yoluyla bozuk toplum ya\u015fam\u0131 ele\u015ftirisine y\u00f6nelmi\u015f; abes ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131 i\u00e7inde s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalm\u0131\u015f \u00e7aresiz k\u00fc\u00e7\u00fck insanlar\u0131n ac\u0131 alay\u0131, dramlar\u0131n\u0131 kimi zaman soyut d\u00fczeyde, kimi zaman karikat\u00fcrle\u015ftirilmi\u015f, g\u00fclmece yan\u0131 a\u011f\u0131r basan bir anlat\u0131mla vermi\u015f; siyasal- b\u00fcrokratik sahtekarl\u0131klar\u0131 hedef alm\u0131\u015f; a\u00e7\u0131k oyun bi\u00e7iminden, geleneksel tiyatro \u00f6\u011felerinden yararlanmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Aziz nesinin oyunlar\u0131 hem \u00f6denekli hem de \u00f6zel tiyatrolarda sahnelenmi\u015f, \u00f6zellikle g\u00fcld\u00fcr\u00fc t\u00fcr\u00fcnde olanlar\u0131 \u00e7ok tutulmu\u015ftur. Yazar \u00f6zellikle soyut olarak nitelenen oyunlar\u0131nda ger\u00e7eklerin derinine, \u00f6z\u00fcne inmek istedi\u011fini, bu y\u00fczden masal anlat\u0131m\u0131, simgesel anlat\u0131m gibi yollara ba\u015fvurdu\u011funu, soyutlamay\u0131 ger\u00e7ekleri g\u00f6stermenin bir arac\u0131 olarak kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131, fakat yan\u0131tlar\u0131n\u0131n soyut ve simgesel olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, amac\u0131n\u0131n mesaj\u0131n\u0131 iyi iletmek oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n Aziz nesin oyunlar\u0131nda evrensel ger\u00e7ekleri sergiledi\u011fini, do\u011fa yasalar\u0131 gibi, fizik yasalar\u0131 gibi sonu\u00e7lara vard\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Toplumsal olaylar\u0131 yaln\u0131z belli bir toplumu \u00f6zelli\u011fini belirtenlerin de\u011fil, b\u00fcy\u00fcn toplumlar\u0131n ortak ger\u00e7e\u011fini yans\u0131tanlar\u0131n\u0131 se\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n Aziz nesin, de\u011fer verdi\u011fi, benimsedi\u011fi oyunlar\u0131n\u0131 de\u011fil, kolay yazd\u0131\u011f\u0131, ucuz oyunlar olarak niteledi\u011fi oyunlar\u0131n tutuldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Bu oyunlara \u00f6rnek olarak benimde inceledi\u011fim ya\u015far ne ya\u015far ne ya\u015famaz oyununu ve toros canavar\u0131 oyunlar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n<\/div>\n OYUNUN UZAMSAL DA\u011eILIMI<\/strong><\/p>\n \u00d6n oyun:<\/p>\n Perde yada dekor \u00f6n\u00fcnde oynan\u0131r.<\/p>\n Bu oyunun 1.b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u015fu 12 yerde ge\u00e7er:<\/p>\n 1. yer- cezaevi ko\u011fu\u015fu<\/p>\n 2. yer- ilkokul m\u00fcd\u00fcr\u00fcn\u00fcn odas\u0131<\/p>\n 3. yer- n\u00fcfus m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc<\/p>\n 4. yer- bir a\u011fa\u00e7 alt\u0131<\/p>\n 5. yer- kasaba evinin avlusu<\/p>\n 6. yer- jandarma karakolu<\/p>\n 7. yer- k\u0131\u015fla alan\u0131<\/p>\n 8. yer- kasaban\u0131n k\u0131r kahvesi<\/p>\n 9. yer- vergi dairesi<\/p>\n 10. yer- mahkeme salonu<\/p>\n 11. yer- cezaevi ko\u011fu\u015fu<\/p>\n bu oyunun 2. b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u015fu 11 yerde ge\u00e7er<\/p>\n 1. yer- resmi dairenin i\u00e7i<\/p>\n 2. yer- stadyum<\/p>\n 3. yer- ak\u0131l hastanesi ba\u015fhekim odas\u0131<\/p>\n 4. yer- \u0130stanbul silueti \u00f6n\u00fcnde<\/p>\n 5. yer- romantik g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc bir k\u0131r<\/p>\n 6. yer- pazaryeri<\/p>\n 7. yer- t\u00f6ren alan\u0131<\/p>\n 8. yer- kalabal\u0131k cadde<\/p>\n 9. yer- hastane ko\u011fu\u015fu<\/p>\n 10. yer- n\u00fcfus m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc<\/p>\n 11. yer- cezaevi ko\u011fu\u015fu<\/p>\n Son oyun:<\/p>\n \u00f6n oyun gibi perde yada dekor \u00f6n\u00fcnde oynan\u0131r.<\/p>\n<\/div>\n B\u0130\u00c7\u0130MSEL B\u0130R BAKI\u015e….<\/strong><\/p>\n Ya\u015far ne ya\u015far ne ya\u015famaz oyunu Aziz Nesin’in tabiriyle ‘bo\u015fal\u0131m tiyatrosu’ nun kapsam\u0131 i\u00e7ine girer. Bo\u015fal\u0131m tiyatrosunda ama\u00e7 insanlar\u0131n, b\u00fct\u00fcn g\u00fcn\u00fcn, haftan\u0131n yorgunlu\u011fundan, geriliminden, bunal\u0131m\u0131ndan kurtulmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. Bo\u015fal\u0131m tiyatrosuyla, \u00f6teki tiyatrolar\u0131n ba\u015fl\u0131ca ayr\u0131m\u0131 nedir? Sorusuna Aziz Nesin \u015f\u00f6yle yan\u0131t verir: ‘her hangi bir sanat yap\u0131t\u0131n\u0131n seslendi\u011fi insan\u0131n manevi varl\u0131\u011f\u0131na X diyelim. Tiyatro salonuna girerken X olan insan\u0131n manevi varl\u0131\u011f\u0131, tiyatrodan \u00e7\u0131karken yine X kalm\u0131\u015fsa, iki saat boyunca kahkahalarla oyuna g\u00fcl\u00fcp bo\u015falm\u0131\u015fken manevi varl\u0131\u011f\u0131nda bir art\u0131\u015f olmam\u0131\u015fsa, tiyatrodan evine d\u00f6n\u00fcnce yada tiyatro kap\u0131s\u0131ndan \u00e7\u0131kar \u00e7\u0131kmaz, o oyundan belle\u011finde hi\u00e7bir \u015fey kalmam\u0131\u015fsa, i\u015fte o oyun tam bir bo\u015fal\u0131m tiyatrosudur. Seyircinin manevi varl\u0131\u011f\u0131ndaki art\u0131m, nice uzun zaman s\u00fcrerse, o oyunun sanat de\u011feride onca y\u00fcksektir. Bunlar unutulmaz yada zaman zaman kendisini bize an\u0131msatan oyunlard\u0131r.’<\/p>\n Yazar bo\u015fal\u0131m tiyatrosunu sabun k\u00f6p\u00fc\u011f\u00fc gibi ge\u00e7ici olarak niteliyor. Biz yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda ya\u015far ne ya\u015far ne ya\u015famaz oyununun bir bo\u015fal\u0131m tiyatrosu \u00f6rne\u011fi oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftik; yaz\u0131n\u0131n sonraki b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde de bo\u015fal\u0131m tiyatrosunun insan\u0131n manevi yan\u0131nda, bilincinde hi\u00e7bir art\u0131m yaratmad\u0131\u011f\u0131ndan bahsediliyordu. O zaman Aristo mant\u0131\u011f\u0131yla ‘ya\u015far ya\u015famaz oyunu bir bo\u015fal\u0131m tiyatrosudur; bo\u015fal\u0131m tiyatrosu seyirciye hi\u00e7bir \u015fey vermeyen bir tiyatrodur; o halde ya\u015far ya\u015famaz oyunu izleyicilerine hi\u00e7bir manevi, bilin\u00e7sel katk\u0131s\u0131 yoktur, sonucuna m\u0131 varaca\u011f\u0131z acaba.<\/p>\n Bu oyunun di\u011fer bir y\u00f6n\u00fc ki bo\u015fal\u0131m tiyatrosunun en \u00e7ok kulland\u0131\u011f\u0131 \u00f6zelliklerden biridir; \u015fark\u0131l\u0131- \u00e7alg\u0131l\u0131 bir oyun dramaturjisine sahiptir.<\/p>\n Yukar\u0131 daki paragraf\u0131n sonunda sordu\u011fumuz sorunun cevab\u0131n\u0131 yazar\u0131n kendisinden alal\u0131m: ‘bizim \u00e7alg\u0131l\u0131-\u015fark\u0131l\u0131 oyun dedi\u011fimiz m\u00fczikallerin pek \u00e7o\u011fu bo\u015fal\u0131m tiyatrosudur. \u015eark\u0131l\u0131- \u00e7alg\u0131l\u0131 oyun \u00f6zelliklerinide bozmadan, tiyatro salonundan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda seyirciyi b\u0131rakmayan, ona bir de\u011fer art\u0131m\u0131 ekleyen bir oyun yaz\u0131lamaz m\u0131? (….) Bo\u015fal\u0131m tiyatrosunun da seyircide bir artt\u0131r\u0131m sa\u011flamas\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 ‘ya\u015far ne ya\u015far ne ya\u015famaz’ oyunumu seyreden seyircilerimizden \u00f6\u011frenece\u011fim’<\/p>\n Demek ki bu oyun \u015fark\u0131l\u0131- \u00e7alg\u0131l\u0131 bir bo\u015fal\u0131m tiyatrosu oldu\u011fu halde insanlar\u0131n izleyicilerin oyun sonunda bir \u015feyler kazanmas\u0131n\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle tam bir bo\u015fal\u0131m tiyatrosu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamam\u0131z gereklidir.<\/p>\n A\u00e7\u0131k bi\u00e7im…<\/strong><\/p>\n Ya\u015far ne ya\u015far ne ya\u015famaz oyunu bir a\u00e7\u0131k bi\u00e7im tarz\u0131nda (epik ) bir oyundur. A\u00e7\u0131k bi\u00e7im oyun ba\u015fl\u0131ca iki oyun bi\u00e7iminden biridir. Di\u011feri ise kapal\u0131 oyun bi\u00e7imi ve daha \u00e7ok Aristoteles\u00e7i, yan\u0131lsamac\u0131 tiyatro olarak biliyoruz. A\u00e7\u0131k bi\u00e7imi bu Aristocu dramatik tiyatrodan ay\u0131ran \u00f6zellikler \u015funlard\u0131r. Kesitlerden bir b\u00fct\u00fcn olu\u015fturan a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde \u00e7okluk ve \u00e7e\u015fitlilik yoluyla b\u00fct\u00fcnsellik kurulur, eylemde yer ve zaman \u00e7oklu\u011fu yer al\u0131r. Eylem tek de\u011fildir, d\u00fcz bir \u00e7izgi izlemez, \u00e7e\u015fitlilik ve kar\u015f\u0131tl\u0131k i\u00e7inde geli\u015fir. Olaylar yanyana dizili ve kendi i\u00e7lerinde s\u00fcreklilikten yoksundur, biti\u015fe do\u011fru gitmezler. Bu nedenle, serim-d\u00fc\u011f\u00fcm-\u00e7at\u0131\u015fma u\u011fraklar\u0131, yer-zaman birli\u011fi olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, eylem ile b\u00fct\u00fcnl\u00fck aras\u0131nda da do\u011fru orant\u0131 yoktur. Oyunun sahneleri tek ba\u015flar\u0131na vard\u0131r, eylemden ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015fm\u0131\u015f u\u011fraklard\u0131r. Oyun, d\u0131\u015f eylemle de\u011fil, i\u00e7 eylemle belirlenir. Ana konu, her sahnede bir ba\u015fka g\u00f6r\u00fcn\u00fcmdedir; tek tek her sahnenin bir \u00f6zelli\u011fi, ana konunun \u00f6zelliklerinden biridir, oyun kahraman\u0131, oyunun ekseni de\u011fildir; eylem, oyun kahraman\u0131n\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 belirler. Oyun ki\u015fileri, eylem-yer- zaman b\u00f6l\u00fcnmesi ve \u00e7e\u015fitlili\u011fi i\u00e7inde yer al\u0131r; hi\u00e7bir oyun ki\u015fisi ba\u015fkas\u0131 i\u00e7in var olmaz; kendisi i\u00e7in vard\u0131r. oyun dili, kesiklik, \u00e7e\u015fitlilik ve \u00e7okluk g\u00f6sterir; dil kurulu\u015fu \u00e7ok y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr. Dil, oyun ki\u015fisini b\u00fct\u00fcne ba\u011flayan ya da onun b\u00fct\u00fcnle ilintili d\u00fc\u015f\u00fcncelerini dile getiren do\u011frudan ba\u011f de\u011fildir; tam tersine, ki\u015finin b\u00fct\u00fcnden ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar, kendini kesitle\u015ftirir, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015fi haline getirir. Oyun i\u00e7inde \u015fiir, m\u00fczik, akrobasi gibi \u00e7e\u015fitlilikler yer al\u0131r; sahnelemede kurgu tekni\u011fi uygulanarak, film, belge, projeksiyon gibi dramatik olan tekniklere ba\u015fvurulur. \u0130zleyiciye do\u011frudan seslenme ve \u015fark\u0131lar yoluyla sahnede olup bitenlere ili\u015fkin bilgi verilir, yorum yap\u0131l\u0131r. \u0130kili g\u00f6r\u00fcngeyle \u00e7eli\u015fmeler kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r; oyuncular, oyun oynad\u0131klar\u0131n\u0131 izleyiciye duyururlar. Sahne tasar\u0131m\u0131, sahne giysisi, \u0131\u015f\u0131klama, donat\u0131ml\u0131k, sahne etmenleri izleyiciye bilgi vermek, yan\u0131lsamay\u0131 y\u0131kmak i\u00e7i kullan\u0131l\u0131r. Evet gayet uzunca bir anlat\u0131mdan sonra \u015fimdi s\u0131ra bu oyunun a\u00e7\u0131k bi\u00e7im olarak nitelenemesini sa\u011flayan \u00f6zelliklerine geldi.<\/p>\n Elimizde ki bu oyunda, yukar\u0131da belirtildi\u011fi gibi yer zaman ve eylem birli\u011fine rastlanmaz. Uzamsal bilgiye bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda oyunun birinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnce 12, ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ise 11 farkl\u0131 yerde \u00f6yk\u00fc geli\u015fir. Dolay\u0131s\u0131yla eylemler de s\u00fcrekli olarak farkl\u0131la\u015f\u0131r: oyunun bir yerinde ya\u015far n\u00fcfus m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcndeyken bir ba\u015fka yerinde askerde yada ak\u0131l hastanesindedir. Ya\u015far\u0131n ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7en olaylar ta k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnden ba\u015flat\u0131l\u0131r; babas\u0131 onu ilk okula yazd\u0131rmak i\u00e7in o 12 ya\u015f\u0131ndayken g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ve oyun oynanarak ya\u015far\u0131n hapisten \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na kadar getirilir.<\/p>\n Olaylar kendi i\u00e7inde bir \u00f6yk\u00fc olu\u015ftururlar (episodik yap\u0131), bu y\u00fczden d\u00fcz bir \u00e7izgi izleyip biti\u015fe gitmez dolay\u0131s\u0131yla kapal\u0131 bi\u00e7imin bir \u00f6zelli\u011fi olan serim-d\u00fc\u011f\u00fcm-\u00e7\u00f6z\u00fcm yoktur. Ya\u015far’ \u0131n ba\u015f\u0131ndan bir dolu \u015fey ge\u00e7mi\u015ftir. Bunlar ayr\u0131 ayr\u0131 canland\u0131r\u0131l\u0131r. Sanki her biri ayr\u0131 bir oyunmu\u015f gibi oynan\u0131r.<\/p>\n Her sahne beylik egemen b\u00fcrokratik yap\u0131, \u00e7e\u015fitli devlet kurumlar\u0131n\u0131n i\u015flemezli\u011fi, yasalar\u0131n halktan yana \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 gibi konular\u0131n bir ispat\u0131 gibi i\u015flev g\u00f6r\u00fcr, bu konular\u0131 \u00e7e\u015fitli y\u00f6nlerden vurgular.<\/p>\n Oyun kahraman\u0131 olan Ya\u015far oyunun ekseni de\u011fildir, eylemi o belirlemez, tam tersi kendi d\u0131\u015f\u0131nda var olan d\u0131\u015f d\u00fcnya onun davran\u0131\u015flar\u0131nda esas belirleyicidir. Onun istemi de\u011fildir \u00f6l\u00fc olmak, yasalarca tan\u0131nmamak; ama kendi d\u0131\u015f\u0131nda m\u00fcdahale edemedi\u011fi yozla\u015fm\u0131\u015f olan sistem ona b\u00f6yle bir hayat\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Ya\u015farda durumunu d\u00fczeltmek i\u00e7in sistemin \u00e7arklar\u0131 i\u00e7inde debelenir durur.<\/p>\n Her oyun ki\u015fisi kendi ger\u00e7ekli\u011fi i\u00e7inde kendisi i\u00e7in vard\u0131r. Ya\u015far\u0131n dram\u0131 ya\u015farad\u0131r, yada Ay\u015fe’nin \u00e7ektikleri Ay\u015fe’ye. Her birinin ya\u015fant\u0131s\u0131 ana konuya denk d\u00fc\u015fer. \u0130letiyi desteklerler b\u00f6ylece.<\/p>\n Oyun dilinin kullan\u0131l\u0131\u015f\u0131 a\u00e7\u0131k bi\u00e7im i\u00e7in \u00f6nemli bir ayr\u0131nt\u0131d\u0131r. Dil oyun ki\u015filerinin b\u00fct\u00fcnden ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131c\u0131 bir i\u015flev g\u00f6r\u00fcr. Bu oyunda da a\u011f\u0131z de\u011fi\u015fikliklerini \u00e7ok\u00e7a g\u00f6r\u00fcyoruz. Oyundaki karakterlerin nereden geldikleri stat\u00fclerinin ne oldu\u011funa g\u00f6re dil de\u011fi\u015fiyor.<\/p>\n Oyun i\u00e7inde \u015fiir, m\u00fczik vb. \u00e7ok miktarda ba\u015fvurulur a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde. Daha \u00f6nceden belirtti\u011fimiz gibi ya\u015far ne ya\u015far ne ya\u015famaz oyunu \u015fark\u0131l\u0131-\u00e7al\u0131g\u0131l\u0131 bir oyun, i\u00e7inde bol miktarda \u015fark\u0131 var; ki oyun b\u00fct\u00fcn oyuncular\u0131n beraber \u015fark\u0131 s\u00f6ylemesiyle ba\u015flar. ‘ Kiminin ad\u0131 ya\u015far<\/p>\n Kiminin kendi ya\u015far<\/p>\n Kendin yoksan ad\u0131n var ya Patlat bir arabesk ya\u015far’<\/p>\n A\u00e7\u0131k bi\u00e7imde yabac\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir etken olan anlat\u0131c\u0131ya ba\u015f vurulmas\u0131 ve \u015fark\u0131lar yoluyla oyun hakk\u0131nda, olacaklar hakk\u0131nda seyirciyi bilgilendirme durumu bu oyun a\u00e7\u0131s\u0131ndan da ge\u00e7erlidir. \u00d6rne\u011fin s\u00f6ylenen \u015fark\u0131lar ki hemen yukarda ki bir k\u0131tal\u0131k b\u00f6l\u00fcm\u00fc verilen \u015fark\u0131dan da g\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi oyun hakk\u0131nda bilgilendirme durumu bu oyun i\u00e7inde ge\u00e7erlidir. \u015eark\u0131n\u0131n bir sonraki k\u0131tas\u0131 ise \u015f\u00f6yle:<\/p>\n Ne alt\u0131n ne g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fcm<\/p>\n Ben do\u011fmadan \u00f6lm\u00fc\u015f\u00fcm<\/p>\n Bu d\u00fcnyada ben yokum<\/p>\n Kalplere g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f\u00fcm<\/p>\n Yine anlat\u0131c\u0131n\u0131n bilgilendirmesine ise \u00f6rne\u011fin oyunun hemen ba\u015f\u0131na mahkumlar\u0131n ya\u015far\u0131n ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7enleri anlatacaklar\u0131 bir oyun oynayacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeleri ayr\u0131ca bunu yorum getirerek yapmalar\u0131 (bu oyun konusu olarak biz arkada\u015f\u0131m\u0131z ya\u015far\u0131n ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7enleri se\u00e7tik. Ni\u00e7in? \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ya\u015far siz, biz, hepimiz……bakal\u0131m ya\u015far olmayan hanginiz)\u00f6rnek g\u00f6sterilebilir. Bu \u015fekilde seyircinin d\u00fc\u015f\u00fcnsel boyutta kat\u0131l\u0131m\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015f olur.<\/p>\n Oyuncular oyun oynad\u0131klar\u0131n\u0131 seyirciye duyururlar. Olay canland\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra mahkumlar tekrar eski durumlar\u0131na ge\u00e7erler. Zaten olay\u0131n bir oyun oldu\u011fu (oyun i\u00e7inde oyun) a\u015fikard\u0131r. Bu durum \u00f6zde\u015fle\u015fmeyi k\u0131rarak, ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcncenin kaybolmas\u0131n\u0131 engeller. Seyirci seyretti\u011finin bir oyun oldu\u011funun s\u00fcrekli bilincindedir. Kendini kapt\u0131rmaz oyuna.<\/p>\n Ayr\u0131ca oyunun ismi de oyun hakk\u0131nda epey bir bilgiye sahiptir. Ya\u015far hakk\u0131nda oyunun ad\u0131ndan oyunu seyretmeden hemen bir yoruma gitmemiz olas\u0131d\u0131r. Oyun ad\u0131 bir ileti gibi durur kar\u015f\u0131m\u0131zda. Bilin\u00e7li bir tercihtir.<\/p>\n G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi s\u0131ralad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00f6zelliklerden dolay\u0131 ya\u015far ne ya\u015far ne ya\u015famaz oyununun epik tiyatronun kapsam\u0131na girdi\u011fini g\u00f6stermi\u015f olduk.<\/p>\n \u00d6YK\u00dc VE YORUM<\/strong><\/p>\n Oyun bir \u015fark\u0131yla ba\u015flar ve asri \u015fehir cezaevinde ge\u00e7mektedir. \u00d6n oyunda mahkumlar Ya\u015far Ya\u015famaz’\u0131n ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7enleri oynayacaklar\u0131 bir oyun \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylerler. Oyun Ya\u015far’\u0131n hapishaneye d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcyle ba\u015flar ve Ya\u015far ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7enleri anlat\u0131r: Ya\u015far’\u0131n babas\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fckken h\u00fck\u00fcmet okuluna yazd\u0131rmaya g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr onu, ama n\u00fcfus ka\u011f\u0131d\u0131 gerektirdi\u011finden, babas\u0131yla n\u00fcfus m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne ba\u015fvururlar. Ancak, n\u00fcfusta, Ya\u015far’\u0131n 1915 te \u00c7anakkale’de askerdeyken \u015fehit d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc kayd\u0131 vard\u0131r. Bundan b\u00f6yle de Ya\u015far, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7 kimseye anlatamaz; ‘devletin kendisinden bir i\u015fi, bir alaca\u011f\u0131 oldu mu, o zaman ya\u015f\u0131yorsun, diyorlar; i\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcnce devlete, sen ya\u015fam\u0131yorsun, diyorlar’ d\u0131r. Nitekim, Ya\u015far, n\u00fcfus ka\u011f\u0131d\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 halde, askere al\u0131n\u0131r ve askerlik yapt\u0131r\u0131l\u0131r; bu arada, \u015fubeden gelen yan\u0131tta Ya\u015far’\u0131n ‘1935’te Dersim hareketinde \u015fehit d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ve kayd\u0131n\u0131n k\u00fct\u00fckten silindi\u011fi de anla\u015f\u0131l\u0131r’. Yine Ya\u015far, n\u00fcfus ka\u011f\u0131d\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 halde babas\u0131n\u0131n vergi bor\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6demek zorunda b\u0131rak\u0131l\u0131r. ‘hukuken ve resmen \u00f6lm\u00fc\u015f bulunan’ Ya\u015far bir t\u00fcrl\u00fc ger\u00e7ekten ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlayamaz, dolay\u0131s\u0131yla da yurtta\u015ftan say\u0131lamaz, yurtta\u015fl\u0131k haklar\u0131nda yararlanamaz. Bu y\u00fczden sevgilisi ve Ay\u015fe ile de evlenemez. Evrak pe\u015finde ko\u015fturmaktan bunald\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131rada memura hakaretten hapse d\u00fc\u015fer. Hapiste kitab\u0131na, ‘hayali ihracat, banka bat\u0131rmak \u00e7\u0131karmak, terhis, n\u00fcfus ka\u011f\u0131d\u0131, vb., her i\u015fi nizami bi\u00e7imde yapan karakapl\u0131 nizami bey i \u00f6\u011frenir.<\/p>\n 2.b\u00f6l\u00fcmde \u015fark\u0131yla ba\u015flar. Ya\u015far’\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fcnden babas\u0131ndan kalan miras\u0131 da yine ayn\u0131 nedenle alamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu arada deliye say\u0131l\u0131p ak\u0131l hastanesine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, manavl\u0131k i\u015finde orta\u011f\u0131 taraf\u0131ndan doland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu arada, ya\u015fam\u0131ndan b\u0131k\u0131p kendini bir araban\u0131n alt\u0131na att\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hastaneye kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011freniriz. Bu arada, Ay\u015fe’den bir \u00e7ocu\u011fu olan Ya\u015far, kendisi n\u00fcfusa kay\u0131tl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in o\u011fluna da n\u00fcfus ka\u011f\u0131d\u0131 alamaz ve yeniden memura hakaretten hapishaneye d\u00fc\u015fer. Son oyunda ya\u015far\u0131n hapishaneden \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 verilir.<\/p>\n Oyunun \u00f6yk\u00fcs\u00fcnden sonra yoruma gidilmesi yerinde olur.<\/p>\n ‘3.mahkum: (…) hepimizin ya\u015fam\u0131 ayr\u0131 bir roman, ayr\u0131 bir oyun… Bu oyunun konusu olarak biz, arkada\u015f\u0131m\u0131z Ya\u015far’\u0131n ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7enleri se\u00e7tik. Ni\u00e7in? \u00c7\u00fcnk\u00fc bu Ya\u015far, siz, biz, hepimiz… sizlerde seyredip g\u00f6receksiniz. Bakal\u0131m, ya\u015far olmayan hanginiz?’<\/p>\n Ya\u015far’\u0131n ba\u015f\u0131ndan ge\u00e7enler sadece ya\u015far\u0131 ilgilendirmiyor. G\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131lar\u0131m\u0131zda s\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z o olumsuzluklar\u0131n yans\u0131mas\u0131n\u0131 oyunla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir g\u00fcld\u00fcr\u00fc olarak seyrediyoruz bu oyunu. Ya\u015far yasal olarak ya\u015fam\u0131yordu. Ve her \u015feyin kurallarla belirlendi\u011fi, bu b\u00fcrokratik yap\u0131da defterde bir insan\u0131n \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yaz\u0131l\u0131 olmas\u0131 onun \u00f6lm\u00fc\u015f oldu\u011funun itirazs\u0131z kan\u0131t\u0131d\u0131r. Hatta o insan\u0131n solu\u011funu y\u00fcz\u00fcn\u00fczde hissetseniz bile bu neyi de\u011fi\u015ftirir. Yanl\u0131\u015f olan o ki\u015fidir, ya\u015fam\u0131\u015f numaras\u0131 yap\u0131yordur. Bu, robot uyumlulu\u011funda \u00e7al\u0131\u015fan bir d\u00fczenin tasavvurudur. Bu i\u015fleyen makinelerin kar\u015f\u0131s\u0131nda sizin s\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fcn g\u00fczelli\u011fi yada do\u011frulu\u011fu kar etmez, ortada bir kitap vard\u0131r ve ancak onun \u00fczerinden bir pratik y\u00fcr\u00fcr. Bu y\u00fczden de\u011fil midir Ya\u015far’\u0131n hapishaneden Karakapl\u0131 Nizami Bey olarak \u00e7\u0131kmas\u0131.buradan hareketle yazar bir uyar\u0131y\u0131da getirir sistem b\u00f6yle i\u015flerse karakapl\u0131 nizami beyler \u00e7o\u011falacakt\u0131r. Karakapl\u0131lar\u0131 yaratan bu bozuk d\u00fczendir. Art\u0131k Ya\u015far’\u0131n bu de\u011fi\u015fiminden sonra eminizdir ki onun s\u0131rt\u0131 hi\u00e7bir zaman yere gelmeyecektir. Sizin d\u0131\u015f\u0131n\u0131zda i\u015fleyen bir makiye ancak onun anlayaca\u011f\u0131 bir dille hitap etmek yararl\u0131 olur buda karakapl\u0131 kitab\u0131yla nizami bir \u015fekilde i\u015fleri halleden Karakapl\u0131 Nizami Beyin kulland\u0131\u011f\u0131 dildir..<\/p>\n 3.oyuncunun dedi\u011fi gibi hepimiz birer Ya\u015far\u0131z. Ne ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z belli ne ya\u015famad\u0131\u011f\u0131m\u0131z. Oysa bizim d\u0131\u015f\u0131m\u0131zda bir grup var ki onlar her g\u00fcn gazetelerde televizyon programlar\u0131nda g\u00f6r\u00fcyoruz, kimi \u015fi\u015f g\u00f6bek, kimi tak\u0131m elbiseli, e\u011fleniyorlar, dalga ge\u00e7iyorlar bizlerle. Biz ise Ya\u015far Ya\u015far bak\u0131yoruz onlar\u0131n bu e\u011flentilerine, birer seyirci gibi. Hani hep derlerdi ya ‘hayat bir sahnedir ve bizde onun akt\u00f6rleri’ bu s\u00f6z\u00fcn do\u011fru oldu\u011fu \u015fimdi daha iyi anl\u0131yorum ama s\u00f6z\u00fcn eksik kald\u0131\u011f\u0131na da inan\u0131yorum, biz akt\u00f6rlerden ziyade seyircileriz, \u00f6ylesine bak\u0131yoruz belki bir g\u00fcn bizde sahneye \u00e7\u0131k\u0131p kendimizi g\u00f6sterece\u011fiz,diye izliyoruz bu hengameyi. \u00d6te yandan bizde akt\u00f6rleriz ve lakin bu akt\u00f6rl\u00fckten bize hep fig\u00fcranl\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcyor. Gurbet\u00e7ilerimizin d\u0131\u015far\u0131da elin tuvaletlerini temizlemesi gibi bizde, ba\u015froldekilerin kimi zaman paspas\u0131 kimi zaman yolu asfalt\u0131 oluyoruz.<\/p>\n Oyun yaln\u0131z ya\u015far\u0131 ilgilendirmiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc o bizden biri, bizim ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu co\u011frafyan\u0131n bir insan\u0131, ayn\u0131 havadan soluyup ayn\u0131 sudan \u00e7orba yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir garip insano\u011flu. Durumlar belirleyicidir insan ya\u015fam\u0131nda ve \u00fclkenin durumu da malum, Ya\u015far ya\u015fam\u0131yorken onunlar ayn\u0131 taba\u011fa ka\u015f\u0131k sallayan bizler nas\u0131l diri kalabiliriz ki..<\/p>\n Ya\u015far ne ya\u015far ne ya\u015famaz, gerek i\u00e7eri\u011fi, gerekse bi\u00e7imiyle, \u00e7a\u011fda\u015f bir halk g\u00fcld\u00fcr\u00fcs\u00fc. Ya\u015far\u0131n ekseninde, bizimde elinden \u00e7ok \u00e7ekti\u011fimiz, beylik egemen b\u00fcrokratik ili\u015fkiler sergilenerek, \u00e7e\u015fitli devlet kurumlar\u0131n\u0131n i\u015flemezli\u011fini g\u00fclmeceli bir yergiyle veren bu oyun, devlet \u00e7ark\u0131n\u0131n nas\u0131l ayr\u0131cal\u0131ks\u0131z sade yurtta\u015flardan (halktan) yana \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, devletin yoksul ve g\u00fc\u00e7s\u00fcz bireyi (halk\u0131) yaln\u0131zca kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131, onun \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil etmedi\u011fini, devletin halk i\u00e7in de\u011fil halk\u0131n devlet i\u00e7in varoldu\u011funu g\u00f6sterir. Ya\u015far ancak vergi borcunu \u00f6deyince, askere gidince ya\u015f\u0131yordur aksi taktirde miras\u0131n\u0131 yada terhisini vb. almaya geldimi, ya dersimde yada \u00c7anakkale’de \u015fehit d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr o, buyurun cenaze namaz\u0131na. Onunla birlikte buyurun cenaze namaz\u0131m\u0131za.<\/p>\n<\/div>\n AZ\u0130Z NES\u0130N (Kronolojik olarak hayat\u0131) 1915 (20 Aral\u0131k) \u0130stanbul, Heybeliada’da do\u011fdu. 1925 \u0130stanbul’da S\u00fcleymaniye’de ‘Kanuni Sultan S\u00fcleyman \u0130ptidai Mektebi’nin 3.s\u0131n\u0131f\u0131na girdi. (Sonradan okulun ad\u0131, \u0130stanbul 7. ilkokul oldu.) 1935 Kuleli Askeri Lisesi’ni bitirip Harp Okulu’na ge\u00e7ti. 1937 Ankara’da Harp Okulunu bitirip aste\u011fmen oldu. 1941 2.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda 2 y\u0131l Trakya’da \u00e7ad\u0131rl\u0131 ordugahta g\u00f6rev yapt\u0131.1942 Erzurum […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[36],"tags":[],"class_list":["post-292","post","type-post","status-publish","format-standard","category-tiyatro-kritikleri"],"yoast_head":"\n\n
<\/strong><\/p>\n\n\n
Bo\u015fal\u0131m tiyatrosu…..<\/strong><\/p>\nERKAN K\u00dc\u00c7\u00dcK<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"