![](\"images\/stories\/karl_marx.jpg\")
B\u0130R\u0130NC\u0130 ELYAZMASI[1*]<\/p>\nB\u0130R\u0130NC\u0130 ELYAZMASI[1*]<\/p>\n
\u00dcCRET<\/p>\n
[I] \u00dccret, kapitalist ile i\u015f\u00e7i aras\u0131ndaki a\u00e7\u0131k sava\u015f\u0131m arac\u0131yla belirlenir. Kapitalist i\u00e7in utku (zafer) zorunlulu\u011fu. Kapitalist, i\u015f\u00e7isiz, i\u015f\u00e7inin kapitalistsiz yasayabilece\u011finden daha uzun zaman ya\u015fayabilir. Kapitalistler aras\u0131 birlik al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f ve etkin, i\u015f\u00e7iler aras\u0131 birlik yasak ve onlar i\u00e7in \u00fcz\u00fcc\u00fc sonu\u00e7larla (sayfa 97) dolu. Ayr\u0131ca, toprak sahibi ile kapitalist, gelirlerine s\u0131na\u00ee yararlar ekleyebilirler; i\u015f\u00e7i kendi s\u0131na\u00ee gelirine ne toprak rant\u0131, ne de sermaye faizi ekleyebilir. \u0130\u015f\u00e7iler aras\u0131ndaki rekabet i\u015fte bu y\u00fczden o kadar b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Demek ki, sermaye, toprak m\u00fclkiyeti ve eme\u011fin ayr\u0131lmas\u0131, yaln\u0131z i\u015f\u00e7i i\u00e7in zorunlu, \u00f6zsel ve zararl\u0131 bir ayr\u0131lmad\u0131r. Sermaye ve toprak m\u00fclkiyeti bu soyutlama s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalamazlar, ama i\u015f\u00e7i eme\u011fi bu soyutlamadan \u00e7\u0131kamaz.
\u00d6yleyse, i\u015f\u00e7i i\u00e7in, sermaye, toprak m\u00fclkiyeti ve eme\u011fin ayr\u0131lmas\u0131 \u00f6l\u00fcmc\u00fcld\u00fcr.
\u00dccret i\u00e7in en d\u00fc\u015f\u00fck ve tek zorunlu oran, i\u015f\u00e7inin \u00e7al\u0131\u015fma s\u0131ras\u0131ndaki ge\u00e7imi, ve bir aileyi besleyebilmek ve i\u015f\u00e7iler soyunun s\u00f6nmemesi i\u00e7in zorunlu art\u0131d\u0131r (exc\u00e9dent). Ola\u011fan \u00fccret, Smith’e g\u00f6re, simple humanit\u00e9[1] ile, yani bir hayvan varl\u0131\u011f\u0131 ile ba\u011fda\u015fabilen en d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccrettir.
\u0130nsan talebi, t\u0131pk\u0131 herhangi bir ba\u015fka meta gibi, insanlar\u0131n \u00fcretimini zorunlu olarak d\u00fczenler.[2] E\u011fer arz talepten daha b\u00fcy\u00fckse, i\u015f\u00e7ilerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ya dilenci durumuna d\u00fc\u015fer ya da a\u00e7l\u0131ktan \u00f6l\u00fcr. Demek ki i\u015f\u00e7inin varolu\u015fu, ba\u015fka herhangi bir meta\u0131n varolu\u015f durumuna indirgenmi\u015ftir. \u0130\u015f\u00e7i bir meta durumuna gelmi\u015ftir ve bir i\u015f bulabilmesi onun i\u00e7in bir talihtir. Ve i\u015f\u00e7i ya\u015fam\u0131n\u0131n ba\u011fl\u0131 bulundu\u011fu talep, zenginlerin ve kapitalistlerin g\u00f6nl\u00fcne ba\u011fl\u0131d\u0131r. E\u011fer arz miktar\u0131 talebi [a\u015farsa],[3] fiyat\u0131 [olu\u015f]turan[3] \u00f6\u011felerden biri (k\u00e2r, toprak rant\u0131, \u00fccret), fiyat’\u0131n\u0131n alt\u0131nda \u00f6denecektir, bu belirlenimlerin [bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc][3] demek ki bu i\u015flemden kurtulur ve b\u00f6ylece pazar fiyat\u0131 kendi merkezi [y\u00f6resinde][3] do\u011fal fiyat[4] [y\u00f6resinde][3] dola\u015f\u0131r. Ama l\u00b0 i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn y\u00fcksek bir (sayfa 98) d\u00fczeyinde, \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na (eme\u011fine) ba\u015fka bir y\u00f6nelim vermesi en g\u00fc\u00e7 olan ki\u015fi i\u015f\u00e7idir, 2\u00b0 kapitaliste ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ili\u015fkisi y\u00fcz\u00fcnden, bu zarara ilk u\u011frayacak olan da odur.
Pazar fiyat\u0131n\u0131n\u0131 do\u011fal fiyat y\u00f6resinde dola\u015fmas\u0131 sonucu, demek ki en \u00e7ok yitiren ve zorunlu olarak yitiren ki\u015fi, i\u015f\u00e7idir. Ve kapitalistin, sermayesine ba\u015fka bir y\u00f6nelim verebilme olana\u011f\u0131, ya belirli bir etkinlik dal\u0131 ile s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015f bulunan ouvrier’yi[2*] ekmekten yoksun etme, ya da onu bu kapitalistin t\u00fcm isterlerine boyune\u011fmeye zorlama sonucunu verir.
[II] Pazar fiyat\u0131n\u0131n olumsal (contingente) ve beklenmedik dalgalanmalar\u0131, toprak rant\u0131n\u0131, fiyat\u0131n k\u00e2r ve \u00fccrete d\u00f6n\u00fc\u015fen b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden daha az, ama k\u00e2r\u0131 da \u00fccretten daha az etkilerler. Y\u00fckselen bir \u00fccret kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131, \u00e7o\u011fu kez biri durgun kalan, \u00f6b\u00fcr\u00fc d\u00fc\u015fen ba\u015fka iki \u00fccret vard\u0131r.
\u0130\u015f\u00e7i, kapitalist kazand\u0131\u011f\u0131 zaman zorunlu olarak kazanmaz, ama onunla birlikte zorunlu olarak yitirir. B\u00f6ylece, kapitalist, bir yap\u0131m ya da tecim gizemi gere\u011fi, tekeller ya da m\u00fclk\u00fcn\u00fcn elveri\u015fli konumu gere\u011fi, pazar fiyat\u0131n\u0131 do\u011fal fiyat\u0131n \u00fcst\u00fcnde tuttu\u011fu zaman, i\u015f\u00e7i kazanmaz.
Ayr\u0131ca: emek fiyatlar\u0131, ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131 fiyatlar\u0131ndan \u00e7ok daha kararl\u0131d\u0131rlar. \u00c7o\u011fu kez bunlar ters orant\u0131l\u0131d\u0131rlar. Bir ya\u015fam pahal\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u0131l\u0131nda, \u00fccret, talebin d\u00fc\u015fmesi nedeniyle azalm\u0131\u015f, ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131n\u0131n y\u00fckselmesi nedeniyle \u00e7o\u011falm\u0131\u015ft\u0131r. Demek ki \u00f6d\u00fcnlenmi\u015ftir. Ne olursa olsun, bir miktar i\u015f\u00e7i ekmekten yoksundur. Ucuzluk y\u0131llar\u0131nda, \u00fccret, talebin y\u00fckselmesi ile y\u00fckselmi\u015f, ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131 fiyatlar\u0131 nedeniyle d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Demek ki \u00f6d\u00fcnlenmi\u015ftir.
\u0130\u015f\u00e7inin \u00f6b\u00fcr elveri\u015fsizli\u011fi:
\u00c7e\u015fitli t\u00fcrden i\u015f\u00e7ilerin emek fiyatlar\u0131, sermaye yat\u0131r\u0131lan \u00e7e\u015fitli dallar\u0131n kazan\u00e7lar\u0131ndan \u00e7ok daha de\u011fi\u015fkendir. Emekte, bireysel etkinli\u011fin t\u00fcm do\u011fal, entelekt\u00fcel ve toplumsal \u00e7esitlili\u011fi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ve ayr\u0131 ayr\u0131 \u00f6denir, oysa cans\u0131z sermaye (sayfa 99) hep ayn\u0131 ad\u0131mla y\u00fcr\u00fcr ve ger\u00e7ek
Genel bir bi\u00e7imde, i\u015f\u00e7i ile kapitalistin ayn\u0131 derecede s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ekti\u011fi yerde, i\u015f\u00e7inin kendi varolu\u015fu i\u00e7inde, kapitalistin kendi cans\u0131z alt\u0131n buza\u011f\u0131s\u0131n\u0131n k\u00e2r\u0131 i\u00e7inde s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ekti\u011fine dikkat etmek gerekir.
\u0130\u015f\u00e7i sadece kendi fizik ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131 i\u00e7in sava\u015f\u0131m verme zorunda de\u011fildir, i\u015f bulmak i\u00e7in, yani etkinli\u011fini ger\u00e7ekle\u015ftirme olana\u011f\u0131 i\u00e7in, etkinli\u011fini ger\u00e7ekle\u015ftirme ara\u00e7lar\u0131 i\u00e7in de sava\u015f\u0131m verme zorundad\u0131r.
Toplumun i\u00e7inde bulunabilece\u011fi ba\u015fl\u0131ca \u00fc\u00e7 durumu alal\u0131m ve i\u015f\u00e7inin toplumdaki durumunu g\u00f6relim.
1\u00b0 E\u011fer toplumun zenginli\u011fi azal\u0131yorsa, en \u00e7ok s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7eken i\u015f\u00e7idir; \u00e7\u00fcnk\u00fc: i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 toplumun g\u00f6nen\u00e7 (refah] durumunda her ne kadar m\u00fclk sahipleri s\u0131n\u0131f\u0131 kadar kazanamazsa da, toplumun gerileme durumunda hi\u00e7 bir s\u0131n\u0131f, i\u015f\u00e7iler s\u0131n\u0131f\u0131 kadar s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ekmez. bireysel etkinli\u011fe kay\u0131ts\u0131zd\u0131r. [5]
[III] 2\u00b0 \u015eimdi zenginli\u011fin artt\u0131\u011f\u0131 bir toplumu alal\u0131m. Bu durum, i\u015f\u00e7iye yararl\u0131 tek durumdur. Kapitalistler aras\u0131 rekabet, bu durumda ba\u015fg\u00f6sterir. \u0130\u015f\u00e7i talebi, arz\u0131 a\u015far. Ama:
Bir yandan, \u00fccret art\u0131\u015f\u0131 i\u015f\u00e7iler aras\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaya yola\u00e7ar. Ne kadar \u00e7ok kazanmak isterlerse, zamanlar\u0131n\u0131 o kadar \u00e7ok harcamak, her t\u00fcrl\u00fc \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc yitirerek, a\u00e7g\u00f6zl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn hizmetinde o kadar \u00e7ok bir k\u00f6le \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yapmak zorundad\u0131rlar. Bunun sonucu, ya\u015famak i\u00e7in sahip bulunduklar\u0131 zaman\u0131 k\u0131salt\u0131rlar. Ya\u015fam s\u00fcrelerinin bu k\u0131salmas\u0131, t\u00fcm olarak i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7in elveri\u015fli bir durumdur, \u00e7\u00fcnk\u00fc durmadan yeni i\u015f\u00e7ileri zorunlu k\u0131lar. Bu s\u0131n\u0131f, t\u00fcm olarak yok olmamak i\u00e7in, kendinden bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc hep kurban etmek zorundad\u0131r.
Ayr\u0131ca: Bir toplum artan zenginlik durumunda ne zaman bulunur? Bir \u00fclkenin sermayeleri ve gelirleri artt\u0131\u011f\u0131 zaman. Ama bu ancak: (sayfa 100)
a) E\u011fer \u00e7ok emek y\u0131\u011f\u0131lm\u0131\u015fsa, olanakl\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc sermaye birikmi\u015f emekten olu\u015fur; demek ki e\u011fer \u00fcr\u00fcnlerinin gitgide daha b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u015f\u00e7inin elinden al\u0131nm\u0131\u015fsa, e\u011fer kendi \u00f6z eme\u011fi, ba\u015fkas\u0131n\u0131n m\u00fclkiyeti olarak, ona gitgide daha \u00e7ok kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karsa ve e\u011fer kendi varolu\u015f ve etkinlik ara\u00e7lar\u0131, kapitalistin elinde gitgide daha \u00e7ok toplanm\u0131\u015fsa olanakl\u0131d\u0131r.
b) Sermaye birikimi i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc art\u0131r\u0131r. \u0130\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, i\u015f\u00e7ilerin say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r; tersine, i\u015f\u00e7ilerin say\u0131s\u0131 i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc art\u0131r\u0131r, t\u0131pk\u0131 i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn sermayeler birikimini art\u0131rmas\u0131 gibi. Bir yandan bu i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc ve \u00f6te yandan da sermayeler birikimi sonucu, i\u015f\u00e7i i\u015fe, \u00fcstelik belirli, \u00e7ok tek yanl\u0131, mekanik bir i\u015fe gitgide daha ar\u0131 bir bi\u00e7imde ba\u011flan\u0131r. Demek ki, nas\u0131l entelekt\u00fcel ve fizik bak\u0131mdan makine d\u00fczeyine d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve nas\u0131l insan durumundan soyut bir etkinlik ve bir kar\u0131n (mide) durumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fse, pazar fiyat\u0131n\u0131n t\u00fcm dalgalanmalar\u0131na, sermayelerin kullan\u0131m\u0131na ve zenginlerin keyfine de t\u0131pk\u0131 \u00f6yle, gitgide daha \u00e7ok ba\u011flan\u0131r. Emeklerinden ba\u015fka bir \u015feyleri olmayan insanlar s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fcmesi [IV] i\u015f\u00e7ilerin rekabetini bir o kadar art\u0131r\u0131r, \u00f6yleyse fiyatlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. \u0130\u015f\u00e7inin bu durumu, fabrikalar rejiminde doruk noktas\u0131na var\u0131r.
g) G\u00f6nenci artan bir toplumda, yaln\u0131z en zenginler h\u00e2l\u00e2 para faizi ile ge\u00e7inebilirler. B\u00fct\u00fcn \u00f6b\u00fcrleri, sermayelerini ya bir giri\u015fime yat\u0131rmak, ya da tecime ba\u011flamak zorundad\u0131rlar. Bunun sonucu, sermayeler aras\u0131ndaki rekabet artar, sermayeler birikimi daha b\u00fcy\u00fck olur, b\u00fcy\u00fck kapitalistler k\u00fc\u00e7\u00fckleri y\u0131k\u0131ma u\u011frat\u0131rlar ve eski kapitalistlerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u015f\u00e7iler s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7ine d\u00fc\u015fer; i\u015f\u00e7iler s\u0131n\u0131f\u0131, bu kat\u0131lma sonucu, bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc bak\u0131m\u0131ndan yeni bir \u00fccret indirimine u\u011frar ve birka\u00e7 b\u00fcy\u00fck kapitaliste daha da b\u00fcy\u00fck bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k i\u00e7ine d\u00fc\u015fer; kapitalistler say\u0131s\u0131ndaki azalma sonucu, art\u0131k i\u015f\u00e7i bulmadaki rekabetleri hemen hemen hi\u00e7 kalmam\u0131\u015f, ve i\u015f\u00e7iler say\u0131s\u0131ndaki artma sonucu da, i\u015f\u00e7iler aras\u0131ndaki rekabet (sayfa 101) o kadar b\u00fcy\u00fck, do\u011faya o kadar ayk\u0131r\u0131 ve o kadar zorlu bir duruma gelmi\u015ftir. \u00d6yleyse i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, orta kapitalistlerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7ine d\u00fc\u015fmesi kadar zorunlu bir bi\u00e7imde, dilencilik ve a\u00e7l\u0131k durumuna d\u00fc\u015fer.
Demek ki, hatta i\u015f\u00e7i i\u00e7in en elveri\u015fli olan toplum durumnda bile, i\u015f\u00e7i i\u00e7in zorunlu sonu\u00e7, a\u015f\u0131r\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma ve zamans\u0131z \u00f6l\u00fcm, makine d\u00fczeyine, kendi kar\u015f\u0131s\u0131nda tehlikeli bir bi\u00e7imde biriken sermayenin k\u00f6lesi d\u00fczeyine d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclme, rekabetin yeniden canlanmas\u0131, i\u015f\u00e7ilerden bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn a\u00e7l\u0131ktan \u00f6lmesi ya da dilencili\u011fidir.
[V] \u00dccret y\u00fckseli\u015fi i\u015f\u00e7ide kapitalistin zenginle\u015fme susuzlu\u011funu uyand\u0131r\u0131r, ama o, bu susuzlu\u011fu ancak kafas\u0131n\u0131 ve g\u00f6vdesini kurban ederek kar\u015f\u0131layabilir. \u00dccret y\u00fckseli\u015fi sermaye birikimini \u00f6ngerektirir ve ona yola\u00e7ar; b\u00f6ylece o, emek \u00fcr\u00fcn\u00fc ile i\u015f\u00e7iyi, birbirine gitgide daha yabanc\u0131 bir bi\u00e7imde kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirir. \u0130\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u015f\u00e7inin darl\u0131k ve ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 gitgide nas\u0131l art\u0131r\u0131rsa, t\u0131pk\u0131 onun gibi sadece insanlar\u0131n de\u011fil, ama makinelerin bile rekabetine yola\u00e7ar. \u0130\u015f\u00e7i makine d\u00fczeyine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bulundu\u011fu i\u00e7in, makine ona kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kabilir ve onunla rekabete girebilir. Son olarak, sermaye birikimi, sanayii, dolay\u0131s\u0131yla i\u015f\u00e7ilerin say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan, ayn\u0131 nicelikte sanayi, bu birikim sonucu, a\u015f\u0131r\u0131 \u00fcretime d\u00f6n\u00fc\u015fen ve sonunda ya i\u015f\u00e7ilerin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ekmeklerinden yoksun b\u0131rakma, ya da \u00fccretlerini en sefil asgariye indirme soriucunu veren daha b\u00fcy\u00fck bir nicelikte yap\u0131t \u00fcretir.
\u0130\u015f\u00e7iye en elveri\u015fli olan bir toplumsal durumunun, yani artan ve ilerleyen zenginlik durumunun sonu\u00e7lar\u0131 i\u015fte bunlard\u0131r.
Ama sonunda bu art\u0131\u015f durumu doruk noktas\u0131na varacakt\u0131r. Nedir o zaman i\u015f\u00e7inin durumu?
3\u00b0 “Zenginli\u011finin olanakl\u0131 olan son derecesine varm\u0131\u015f bulunan bir \u00fclkede, \u00fccret ve sermaye faizinin her ikisi de \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck olacakt\u0131r. \u0130\u015f\u00e7iler aras\u0131ndaki i\u015f bulma rekabeti zorunlu olarak \u00f6yle b\u00fcy\u00fck olacakt\u0131r ki, \u00fccretler ancak ayn\u0131 say\u0131da i\u015f\u00e7iyi ya\u015fatabilecek bir (sayfa 102) d\u00fczeye d\u00fc\u015feceklerdir, ve \u00fclke zaten t\u0131kabasa dolu oldu\u011fundan, bu say\u0131 hi\u00e7 bir zaman art\u0131r\u0131lamayacakt\u0131r.”[6]
+ [artan n\u00fcfus] \u00f6lmelidir.
\u00d6yleyse, toplumun gerileme durumunda, i\u015f\u00e7i sefaletinin geli\u015fmesi; artan g\u00f6nen\u00e7 durumunda, sefalet karma\u015fas\u0131; yetkin g\u00f6nen\u00e7 durumunda, durgun sefalet.
[VI] Ama, Smith’e g\u00f6re, bir toplum “\u00fcyelerinin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc s\u0131k\u0131nt\u0131 i\u00e7inde oldu\u011fu zaman elbette mutluluk ve g\u00f6nen\u00e7 i\u00e7inde olamayaca\u011f\u0131,”[7] mutsuzlu\u011fu, \u00f6yleyse ekonomi politi\u011fin ere\u011fidir.
\u0130\u015f\u00e7i ile kapitalist aras\u0131ndaki ili\u015fkiye gelince, bir de \u015funa dikkat etmek gerekir ki, \u00fccret y\u00fckseli\u015fi, \u00e7al\u0131\u015fma zamam niceli\u011finin azalmas\u0131 ile kapitalist i\u00e7in \u00e7o\u011fuyla \u00f6d\u00fcnlenmi\u015ftir ve \u00fccret art\u0131\u015f\u0131 ile sermaye faizinin art\u0131\u015f\u0131, emtia fiyatlar\u0131 \u00fczerinde yal\u0131n ve bile\u015fik faiz gibi etkili olurlar.[8]
O, bize, ba\u015flang\u0131\u00e7ta, ve hatta a\u00e7\u0131k\u00e7a, “eme\u011fin t\u00fcm \u00fcr\u00fcn\u00fc i\u015f\u00e7iye aittir”[9] der. Ama bize ayn\u0131 zamanda, ger\u00e7eklikte i\u015f\u00e7iye d\u00fc\u015fen \u015feyin \u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck ve s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya zorunlu b\u00f6l\u00fcm\u00fc oldu\u011funu da s\u00f6yler; tam da insan olarak varolmas\u0131 i\u00e7in de\u011fil, i\u015f\u00e7i olarak varolmas\u0131 i\u00e7in; insanl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi i\u00e7in de\u011fil, k\u00f6le i\u015f\u00e7iler s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi i\u00e7in zorunlu olan b\u00f6l\u00fcm\u00fc. (sayfa 103)
\u0130ktisat\u00e7\u0131, bize, her \u015feyin emekle sat\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sermayenin birikmi\u015f emekten ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Ama bize, ayn\u0131 zamanda, i\u015f\u00e7inin, her \u015feyi sat\u0131n alabilmek \u015f\u00f6yle dursun, kendi kendini ve kendi insan niteli\u011fini satma zorunda oldu\u011funu da s\u00f6yler.
O tembel toprak sahibinin toprak rant\u0131 \u00e7o\u011fu kez toprak \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn \u00fc\u00e7te-birine y\u00fckselir ve becerikli kapitalistin k\u00e2r\u0131 para faizinin iki kat\u0131na eri\u015firken, art\u0131k, i\u015f\u00e7inin en iyi durumda kazand\u0131\u011f\u0131 \u015fey, ancak d\u00f6rt \u00e7ocu\u011fundan ikisinin a\u00e7l\u0131k ve \u00f6l\u00fcme mahk\u00fcm edilebilece\u011fi kadard\u0131r. [VII] \u0130ktisat\u00e7\u0131lara g\u00f6re, emek, insan\u0131n do\u011fa \u00fcr\u00fcnlerinin de\u011ferini kendisi ile art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 tek \u015fey oldu\u011fu halde, insan\u0131n etkin m\u00fclkiyeti (\u00f6zg\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc) oldu\u011fu halde, ayn\u0131 ekonomi politi\u011fe g\u00f6re, ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 ve aylak tanr\u0131lardan ba\u015fka bir \u015fey olmayan toprak sahibi ve kapitalist, toprak sahibi ve kapitalist olduklar\u0131 i\u00e7in, her yerde i\u015f\u00e7iden \u00fcst\u00fcnd\u00fcrler ve i\u015f\u00e7inin uyaca\u011f\u0131 yasalar\u0131 onlar yaparlar.
\u0130ktisat\u00e7\u0131lara g\u00f6re emek, \u015feylerin tek de\u011fi\u015fmez fiyat\u0131 oldu\u011fu halde, hi\u00e7 bir \u015fey emek fiyat\u0131ndan daha olumsal, hi\u00e7 bir \u015fey emek fiyat\u0131ndan daha b\u00fcy\u00fck dalgalanmalara uyruk de\u011fildir.
\u0130\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc eme\u011fin \u00fcretken g\u00fcc\u00fcn\u00fc, toplumun zenginlik ve inceli\u011fini art\u0131r\u0131rken, i\u015f\u00e7iyi bir makine durumuna d\u00fc\u015f\u00fcrecek derecede yoksulla\u015ft\u0131r\u0131r. Emek, sermayelerin birikimine ve b\u00f6ylece toplumun artan g\u00f6nencine yola\u00e7arken, i\u015f\u00e7iyi kapitaliste gitgide daha ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131lar, kapitalisti b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f bir rekabet i\u00e7ine atar ve bir o kadar derin bir durgunluk taraf\u0131ndan izlenen dizginsiz bir a\u015f\u0131r\u0131 \u00fcretim d\u00fcz\u00fcn\u00fcne g\u00f6t\u00fcr\u00fcr.
\u0130ktisat\u00e7\u0131lara g\u00f6re i\u015f\u00e7inin \u00e7\u0131kar\u0131 toplumun \u00e7\u0131kar\u0131 ile hi\u00e7 bir zaman \u00e7at\u0131\u015fmazken, toplum her zaman ve zorunlu olarak i\u015f\u00e7inin \u00e7\u0131kar\u0131 ile \u00e7at\u0131\u015f\u0131r.
\u0130ktisat\u00e7\u0131lara g\u00f6re, i\u015f\u00e7inin \u00e7\u0131kar\u0131: l\u00b0 \u00fccret y\u00fckseli\u015fi, yukarda a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f bulunan \u00f6b\u00fcr sonu\u00e7lardan ba\u015fka, \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 niceli\u011finin azalmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden \u00e7o\u011fuyla \u00f6d\u00fcnlenmi\u015f (sayfa 104) oldu\u011fu, ve 2\u00b0 toplum bak\u0131m\u0131ndan t\u00fcm gayrisafi \u00fcr\u00fcn oldu\u011fu ve safi \u00fcr\u00fcn de ancak \u00f6zel birey bak\u0131m\u0131ndan bir anlam ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, hi\u00e7 bir zaman toplum \u00e7\u0131kar\u0131 ile \u00e7at\u0131\u015fmaz.
Nedir ki eme\u011fin kendisi, sadece g\u00fcncel ko\u015fullar i\u00e7inde de\u011fil, ama genel elarak ere\u011finin yal\u0131n bir zenginlik art\u0131\u015f\u0131 olmas\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde, eme\u011fin kendisinin zararl\u0131 ve \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc oldu\u011fu sonucu diyorum, iktisat\u00e7\u0131 bunu bilmeden, onun kendi a\u00e7\u0131nd\u0131rmalar\u0131ndan \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
*<\/p>\n
Kendi kavramlar\u0131 gere\u011fi, toprak rant\u0131 ile kapitalist kazan\u00e7, \u00fccretin u\u011frad\u0131\u011f\u0131 kesintilerdir. Ama ger\u00e7eklikte \u00fccret, toprak ile sermayenin i\u015f\u00e7iye b\u0131rakt\u0131klar\u0131 bir kesinti, emek \u00fcr\u00fcn\u00fcnden i\u015f\u00e7iye, eme\u011fe verdikleri bir \u00f6d\u00fcnd\u00fcr.
\u0130\u015f\u00e7i en \u00e7ok toplumun gerilleme durumunda s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7eker. U\u011frad\u0131\u011f\u0131 bask\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcl a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendi i\u015f\u00e7i durumuna, ama genel olarak bask\u0131y\u0131 toplumun durumuna bor\u00e7ludur.
Ama toplumun ilerleme durumunda, i\u015f\u00e7inin y\u0131k\u0131m\u0131 ve yoksulla\u015fmas\u0131, kendi eme\u011finin ve yaratt\u0131\u011f\u0131 zenginli\u011fin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Demek ki, g\u00fcncel eme\u011fin \u00f6z\u00fcnden do\u011fan sefalet.
Toplumun en g\u00fcnen\u00e7li durumu, d\u00fcnyada ancak yakla\u015f\u0131k olarak eri\u015filebilmi\u015f, ve burjuva toplumun oldu\u011fu gibi ekonomi politi\u011fin de ere\u011fi olan bu \u00fclk\u00fc, i\u015f\u00e7iler i\u00e7in durgun sefalet anlam\u0131na gelir.
Ekonomi politi\u011fin, proleteri, yani ne sermayesi ne de toprak rant\u0131 olan, sadece emekle ve tek yanl\u0131 ve soyut emekle ya\u015fayan ki\u015fiyi, ancak i\u015f\u00e7i olarak g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tuttu\u011fu kendili\u011finden anla\u015f\u0131l\u0131r. \u00d6yleyse ekonomi politik, ilke olarak, onun t\u0131pk\u0131 herhangi bir beygir gibi ancak \u00e7al\u0131\u015fabilecek kadar kazanmas\u0131 gerekti\u011fini tan\u0131tlayabilir. Onu \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 zamanda, insan olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmez, bu \u00f6zeni ceza mahkemelerine, hekimlere, dine, istatistik tablolar\u0131na, siyasete ve dilenciler \u00e7avu\u015funa b\u0131rak\u0131r. (sayfa 105)
\u015eimdi ekonomi politik d\u00fczeyinin \u00fczerine y\u00fckselelim, ve daha \u00f6nce s\u00f6ylenmi\u015f bulunan ve iktisat\u00e7\u0131lar\u0131n hemen hemen kendi s\u00f6ylemi\u015f bulunduklar\u0131[10] \u015feylere g\u00f6re, iki soruyu yan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m.
1\u00b0 \u0130nsanlar\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn bu soyut eme\u011fe indirgenmesi, insanl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesi i\u00e7inde ne anlam kazan\u0131r?
2\u00b0 Ya \u00fccreti y\u00fckseltmek ve b\u00f6ylece i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n durumunu d\u00fczeltmek isteyen, ya da Proudhon gibi \u00fccret e\u015fitli\u011fini toplumsal devrimin ere\u011fi olarak d\u00fc\u015f\u00fcnen en detail[3*] reformcular hangi yan\u0131lg\u0131ya d\u00fc\u015ferler?[11]
Emek, kendini, ekonomi politikte, ancak bir kazan\u00e7 g\u00f6zeten etkinlik bi\u00e7imi alt\u0131nda g\u00f6sterir.<\/p>\n
*
[VIII] “\u00d6zg\u00fcl e\u011filimler ya da daha uzun bir e\u011fitim \u00f6ngerektiren i\u015flerin, daha iyi bir \u00fccret getirdikleri s\u00f6ylenebilir; oysa herhangi birinin kolayca ve \u00e7abucak yeti\u015ftirilebilece\u011fi tekd\u00fcze mekanik bir etkinli\u011fe ili\u015fkin \u00fccret, rekabet artt\u0131k\u00e7a d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr ve zorunlu olarak d\u00fc\u015fecektir. Ve eme\u011fin g\u00fcncel \u00f6rg\u00fctlenme durumunda h\u00e2l\u00e2 en s\u0131k g\u00f6r\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fma da, bu t\u00fcrl\u00fc \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ta kendisidir. \u00d6yleyse e\u011fer birinci kategoriden bir i\u015f\u00e7i, \u015fimdi s\u00f6zgelimi bundan elli y\u0131l \u00f6ncekinden yedi kat \u00e7ok, ve ikinci kategoriden bir ba\u015fkas\u0131 da elli y\u0131l \u00f6nceki kadar kazan\u0131yorlarsa, her ikisi de ortalama olarak eskisinden d\u00f6rt kat \u00e7ok kazan\u0131yorlar demektir. Ama e\u011fer, bir \u00fclkede, birinci i\u015f kategorisi 1.000 i\u015f\u00e7i ve ikincisi de bir milyon insan \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131yorsa, bunlar\u0131n 999.000’i bundan elli y\u0131l \u00f6ncekinden daha iyi bir durumda bulunmaz, ve e\u011fer, ayn\u0131 zamanda, zorunlu a\u015fl\u0131k (zahire) fiyatlar\u0131 da y\u00fckselmi\u015fse, bunlar daha k\u00f6t\u00fc bir durumda (sayfa 106) bulunurlar. Ve n\u00fcfusun en kalabal\u0131k s\u0131n\u0131f\u0131 \u00fczerine, insanlar i\u015fte bu t\u00fcr y\u00fczeysel ortalama hesaplar\u0131 ile kendi kendilerini aldatmak isterler. Ayr\u0131ca, \u00fccret b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc i\u015f\u00e7i gelirinin[12] belirlenmesinde bir etkenden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu geliri \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in, i\u015f\u00e7i taraf\u0131ndan sa\u011flanm\u0131\u015f bulunan s\u00fcreyi de g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutmak gerekir; oysa durmadan yinelenen dalgalanmalar\u0131 ve duraklamalar\u0131 ile birlikte, \u00f6zg\u00fcr rekabet denilen anar\u015fi i\u00e7inde bunu g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutmak kesenkes s\u00f6zkonusu olamaz. Son olarak, \u00f6nceki ve \u015fimdiki al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131n\u0131 da g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutmak gerekir. Oysa, \u0130ngiliz pamuk sanayii i\u015f\u00e7ileri i\u00e7in, yirmibe\u015f y\u0131ldan beri, yani emek tutumu sa\u011flayan makinelerin \u00fcretime sokulmas\u0131ndan beri, \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131, giri\u015fimcilerin kazan\u00e7 susuzlu\u011fu y\u00fcz\u00fcnden, [IX] g\u00fcnde oniki-onalt\u0131 saate kadar y\u00fckselmi\u015ftir ve bir \u00fclkedeki ya da bir sanayi kolundaki art\u0131\u015f, kendini ba\u015fka yerlerde de az\u00e7ok duyuracakt\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc hen\u00fcz her yerde yoksullar\u0131n zenginler taraf\u0131ndan mutlak s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc tan\u0131nm\u0131\u015f bir hakt\u0131r.”[13] (Schulz, \u00dcretim Hareketi, s. 65.)
“Ama hatta toplumun b\u00fct\u00fcn s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n ortalama gelirinin artm\u0131\u015f bulunmas\u0131 yanl\u0131\u015f oldu\u011fu kadar do\u011fru olsayd\u0131 bile, g\u00f6rece gelir ayr\u0131l\u0131k ve sapmalar\u0131 gene de b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f olabilir, ve bunun sonucu, zenginlik ve yoksulluk aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131tl\u0131klar, kendilerini daha b\u00fcy\u00fck bir g\u00fc\u00e7le g\u00f6sterebilirler. \u00c7\u00fcnk\u00fc toplam \u00fcretimin artmas\u0131 sonucu ve bu art\u0131\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde, gereksinmeler, istekler ve hevesler de artar ve bunun sonucu, mutlak yoksulluk azal\u0131rken, g\u00f6rece yoksulluk artabilir. Kendi balina ya\u011f\u0131 ve ac\u0131m\u0131\u015f bal\u0131klar\u0131 ile Samoyed yoksul de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc kendi kapal\u0131 toplumlar\u0131nda, t\u00fcm Samoyedlerin gereksinmeleri ayn\u0131d\u0131r. Ama ilerleyen, ve \u00f6rne\u011fin bir on y\u0131l i\u00e7inde toplam \u00fcretimini topluma oranla[14] \u00fc\u00e7te-bir art\u0131rm\u0131\u015f bulunan bir devlette, on y\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda ve sonunda ayn\u0131 \u015feyi kazanan i\u015f\u00e7i ayn\u0131 g\u00f6nen\u00e7 d\u00fczeyinde kalmam\u0131\u015f, ama \u00fc\u00e7te-bir yoksulla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.” (Ibid., s. 65-66.)
Ama ekonomi politik i\u015f\u00e7iyi ancak i\u015f hayvan\u0131 olarak, en zorunlu dirimsel gereksinmelere indirgenmi\u015f bir hayvan olarak tan\u0131r. (sayfa 107)
“Bir halk entelekt\u00fcel bak\u0131mdan daha \u00f6zg\u00fcr bir bi\u00e7imde geli\u015febilmek i\u00e7in, art\u0131k fizik gereksinmelerinin k\u00f6leli\u011finden kurtulmal\u0131, art\u0131k kendi g\u00f6vdesinin k\u00f6lesi olmamal\u0131d\u0131r: \u00d6yleyse ona her \u015feyden \u00f6nce entelekt\u00fcel bak\u0131mdan yaratabilmesi ve tinsel sevin\u00e7leri tadabilmesi i\u00e7in zaman kalmal\u0131d\u0131r. Eme\u011fin \u00f6rg\u00fctlenmesinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen ilerlemeler bu zaman\u0131 sa\u011flarlar. Yeni itici g\u00fc\u00e7ler ve makinelerin iyile\u015ftirilmesi ile, pamuk fabrikalar\u0131ndaki bir tek i\u015f\u00e7, \u00e7o\u011fu kez eskiden 100, hatta 250-300 i\u015f\u00e7inin yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fi yapm\u0131yor mu? T\u00fcm \u00fcretim kollar\u0131nda benzer sonu\u00e7lar; \u00e7\u00fcnk\u00fc d\u0131\u015f do\u011fa g\u00fc\u00e7leri insanal \u00e7al\u0131\u015fmaya gitgide [X] daha \u00e7ok kat\u0131lma zorundad\u0131rlar.[15] E\u011fer, belli bir nicelikteki maddi gereksinmeleri kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in, eskiden, sonradan yar\u0131ya indirilmi\u015f bulunan bir zaman ve insan g\u00fcc\u00fc harcamas\u0131 gerekiyor idi ise, entelekt\u00fcel yaratma ve yararlanma i\u00e7in gerekli zaman geni\u015fli\u011fi, fizik g\u00f6nen\u00e7 bundan bir zarara u\u011framaks\u0131z\u0131n, b\u00f6ylece bir o kadar artm\u0131\u015ft\u0131r.[16] Ama koca Kronos’tan[4*] kendi \u00f6z yurtlu\u011funda kazand\u0131\u011f\u0131m\u0131z ganimetin payla\u015f\u0131m\u0131, gene de k\u00f6r ve adaletsiz raslant\u0131n\u0131n zar oyununa ba\u011fl\u0131d\u0131r. Fransa’da, \u00fcretimin g\u00fcncel d\u00fczeyinde, \u00e7al\u0131\u015fabilecek herkesin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ko\u015fuluyla, g\u00fcnde be\u015f saatlik ortalama bir \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131n\u0131n, toplumun t\u00fcm maddi gereksinmelerinin kar\u015f\u0131lanmas\u0131 i\u00e7in yeterli oldu\u011fu hesaplanm\u0131\u015ft\u0131r. … Makinelerin yetkinle\u015fmesi sonucu ger\u00e7ekle\u015fen zaman art\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 (tasarruflar\u0131n\u0131) hesaba katmaks\u0131z\u0131n,[17] fabrikalardaki k\u00f6le \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 s\u00fcresi, n\u00fcfusun b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u00e7in, uzamaktan ba\u015fka bir \u015fey olmam\u0131\u015ft\u0131r.” (Ibid., s. 67-68.)
“Karma\u015f\u0131k el \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan [mekanik \u00e7al\u0131\u015fmaya] geci\u015f, bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n yal\u0131n i\u015flemlerine ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6ngerektirir; oysa, tekd\u00fczeli yinelenen i\u015flemlerin ba\u015flang\u0131\u00e7ta yaln\u0131z bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc makinelere d\u00fc\u015fecek, \u00f6b\u00fcrleri insanlara kalacakt\u0131r. \u0130\u015fin do\u011fas\u0131na ve deneylerin uygun sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re, b\u00f6yle s\u00fcrekli olarak tekd\u00fczeli bir (sayfa 108) etkinlik, beden i\u00e7in oldu\u011fu kadar kafa i\u00e7in de zararl\u0131d\u0131r; ve b\u00f6ylece, makinecili\u011fin, i\u015fin \u00e7ok say\u0131da el aras\u0131ndaki yal\u0131n b\u00f6l\u00fcnmesi ile bu birle\u015fmesi i\u00e7inde, bu sonuncunun b\u00fct\u00fcn sak\u0131ncalar\u0131 da kendilerini zorunlu olarak g\u00f6sterirler. Bu sak\u0131ncalar, ba\u015fkalar\u0131 aras\u0131nda, kendilerini, fabrika i\u015f\u00e7ilerinin \u00f6l\u00fcm oranlar\u0131n\u0131n y\u00fckseli\u015finde de [XI] g\u00f6sterirler.[18] … \u0130nsanlar\u0131n ne \u00f6l\u00e7\u00fcde makineler yard\u0131m\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 ve ne \u00f6l\u00e7\u00fcde makine olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 aras\u0131ndaki bu b\u00fcy\u00fck ayr\u0131m … g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutulmam\u0131\u015ft\u0131r.”[19] (Ibid., s. 69.)
“Ama halklar\u0131n ya\u015fam gelece\u011fi i\u00e7in, makineler i\u00e7inde etkin olan ustan yoksun do\u011fal g\u00fc\u00e7ler, bizim k\u00f6lelerimiz ve hizmet\u00e7ilerimiz olacaklard\u0131r.” (Ibid., s. 74.)
“\u0130ngiliz iplik fabrikalar\u0131nda, yaln\u0131z 159.818 erkek ve 196.818 kad\u0131n \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Lancaster kontlu\u011fu pamuk fabrikalar\u0131nda, her 100 erkek i\u015f\u00e7iye kar\u015f\u0131l\u0131k 103, ve \u0130sko\u00e7ya’da ise 209 kad\u0131n i\u015f\u00e7i var. Leeds’deki \u0130ngiliz kenevir fabrikalar\u0131nda her 100 erkek i\u015f\u00e7iye kar\u015f\u0131l\u0131k 147 kad\u0131n say\u0131l\u0131yordu. Hatta Druden’de, ve \u0130sko\u00e7ya’n\u0131n do\u011fu k\u0131y\u0131s\u0131nda, 280 kad\u0131n hesaplan\u0131yordu. \u0130ngiliz ipek fabrikalar\u0131nda, daha \u00e7ok kad\u0131n i\u015f\u00e7i; daha b\u00fcy\u00fck bir \u00e7al\u0131\u015fma g\u00fcc\u00fc isteyen y\u00fcn fabrikalar\u0131nda, daha \u00e7ok erkek i\u015f\u00e7i.[20] … Hatta Kuzey Amerika pamuk fabrikalar\u0131nda bile, 1833 y\u0131l\u0131nda, 18.593 erkek i\u015f\u00e7iye kar\u015f\u0131l\u0131k, kad\u0131n i\u015f\u00e7i say\u0131s\u0131 38.927’den a\u015fa\u011f\u0131 de\u011fildi. Eme\u011fin \u00f6rg\u00fctlenmesinde ortaya \u00e7\u0131kan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler sonucu, demek ki di\u015fi cinse kazan\u00e7 ere\u011fiyle daha geni\u015f bir etkinlik alan\u0131 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. … Daha ba\u011f\u0131ms\u0131z bir iktisadi konum [i\u00e7indeki] kad\u0131nlar .. toplumsal ili\u015fkileri i\u00e7inde, birbirlerine daha yak\u0131n bir duruma gelmi\u015f bulunan iki cins.”[21] (Ibid. s. 71-72).
“Buhar ve su g\u00fcc\u00fc ile \u00e7al\u0131\u015fan \u0130ngiliz iplik fabrikalar\u0131nda, 1835’te 8-12 ya\u015f arasmda 20.558; 12-13 ya\u015f aras\u0131nda 35.867 ve son olarak 13-18 ya\u015f aras\u0131 108.208 \u00e7ocuk \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. … Ger\u00e7i (sayfa 109) mekani\u011fin daha sonraki geli\u015fmeleri, t\u00fcm tekd\u00fczeli i\u015fleri gittik\u00e7e insanlar\u0131n elinden alarak, bu bozuklu\u011fu yava\u015f yava\u015f ortadan [XII] kald\u0131rmaya y\u00f6neliyorlar. Ama kendi ba\u015f\u0131na bu olduk\u00e7a h\u0131zl\u0131 ilerlemelerin kar\u015f\u0131s\u0131na, kapitalistlerin h\u00e2l\u00e2, yard\u0131mc\u0131 makineler yerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak ve k\u00f6t\u00fcye kullanmak \u00fczere, a\u015fa\u011f\u0131 s\u0131n\u0131flar\u0131n \u00e7ocuk ya\u015flar\u0131na kadar olan g\u00fc\u00e7lerini, en kolay ve en ucuz bi\u00e7imde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rabilmeleri olgusunun ta kendisi \u00e7\u0131k\u0131yor.” (Schulz, \u00dcretim Hareketi, s. 70-71).
Lord Brougham’\u0131n i\u015f\u00e7ilere \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131: “Kapitalist olun!”[22] … “K\u00f6t\u00fcl\u00fck \u015fudur ki, milyonlarca insan, ya\u015fama ara\u00e7lar\u0131n\u0131 ancak kendilerini fizik bak\u0131mdan kemiren, sa\u011ft\u00f6rel ve entelekt\u00fcel bak\u0131mdan solduran s\u0131k\u0131c\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma ile zarzor kazanabiliyorlar; hatta b\u00f6yle bir i\u015f bulmu\u015f olma mutsuzlu\u011funu bir talih saymalar\u0131 gerekiyor.” (Ibid., s. 60).
“Demek ki ya\u015famak i\u00e7in, m\u00fclk sahibi olmayanlar, dolayl\u0131 ya da dolays\u0131z olarak, m\u00fclk sahiplerinin hizmetine, yani onlar\u0131n ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 alt\u0131na girme zorundad\u0131rlar.” (Pecqueur, Yeni Toplumsal \u0130ktisat Kuram\u0131 vb., s. 409.)[23]
“Hizmet\u00e7iler-hizmet\u00e7i ayl\u0131klar\u0131, i\u015f\u00e7iler-\u00fccretler,[24] m\u00fcstahdemler-ayl\u0131k ya da maa\u015flar.” (Ibid., s. 409-410.)
“Eme\u011fini kiralamak”, “eme\u011fini faize vermek”,[25] “ba\u015fkas\u0131nm yerine \u00e7al\u0131\u015fmak”.
“Emek gerecini kiralamak”, “emek gerecini faize vermek”[25] , “kendi yerine ba\u015fkas\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak.” (Ibid., s. 411).
[XIII] “Bu iktisadi kurulu\u015f, insanlar\u0131 \u00f6ylesine a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k i\u015flere, \u00f6ylesine \u00fcz\u00fcc\u00fc ve ac\u0131 bir al\u00e7almaya mahk\u00fcm eder ki, bunun kar\u015f\u0131s\u0131nda yaban\u0131ll\u0131k kralca bir durum gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.” (l. c., s. 417-418.) M\u00fclk sahibi olmayan insan\u0131n b\u00fct\u00fcn bi\u00e7imler alt\u0131nda de\u011ferden d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi.” (s. 421 Vd.) “Pa\u00e7avrac\u0131lar.”
Ch. Loudon,[26] N\u00fcfus Sorununun \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fc, vb. (Paris 1842) (sayfa 110) adl\u0131 yap\u0131t\u0131nda, \u0130ngiltere’deki orospu say\u0131s\u0131n\u0131 60.000-70.000 olarak kestirir. Femmes d’une vertu douteuse[5*] say\u0131s\u0131 da bir bu kadar b\u00fcy\u00fckm\u00fc\u015f. (s. 228.)
“Bu bahts\u0131z yarat\u0131klar\u0131n kald\u0131r\u0131m \u00fczerindeki ya\u015fam ortalamas\u0131, bunlar k\u00f6t\u00fcl\u00fck mesle\u011fine girdikten sonra, alt\u0131-yedi y\u0131l dolaylar\u0131ndad\u0131r. \u00d6yle ki, 60.000-70.000 orospu say\u0131s\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in, \u00fc\u00e7 krall\u0131kta, kendini her y\u0131l bu a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k i\u015fe veren en az 8.000-9.000, ya da g\u00fcnde 24 [27] dolaylar\u0131nda kad\u0131n olmas\u0131 gerekir, bu da saat ba\u015f\u0131na ortalama bir eder; ve buna g\u00f6re, e\u011fer b\u00fct\u00fcn yery\u00fcz\u00fcnde ayn\u0131 oran ge\u00e7erlikteyse, s\u00fcrekli olarak bu zavall\u0131lardan bir-bu\u00e7uk milyon bulunmas\u0131 gerekir.” (Ibid., s. 229.)
“Sefiller n\u00fcfusu, sefaletleri ile birlikte artar, ve … insan varl\u0131klar\u0131, s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ekme hakk\u0131n\u0131n kavgas\u0131n\u0131 yapmak i\u00e7in, yoksullu\u011fun en a\u015f\u0131r\u0131 ucunda b\u00fcy\u00fck bir say\u0131 olarak y\u0131\u011f\u0131\u015f\u0131rlar. … 1821’de,[28] \u0130rlanda’n\u0131n n\u00fcfusu 6 milyon 801.827 idi. 1831’de, 7.764.010’a y\u00fckselmi\u015fti; on y\u0131lda %14 art\u0131\u015f. En b\u00fcy\u00fck ge\u00e7im kolayl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bulundu\u011fu il olan Leinster’de, n\u00fcfus ancak %8 artm\u0131\u015f, oysa en yoksul il olan Connaught’da, art\u0131\u015f %21’e y\u00fckselmi\u015fti (\u0130ngiltere’de \u0130rlanda \u00dczerine Yay\u0131mlanm\u0131\u015f Bulunan Anket \u00d6zetleri, Viyana 1840).” Buret, Sefalet \u00dczerine vb., c. I, s. [36]-37.[29]
“Ekonomi politik, eme\u011fi soyut bi\u00e7imde bir \u015fey olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr; emek bir metad\u0131r, e\u011fer fiyat\u0131 y\u00fckselmi\u015fse, bu, meta\u0131n \u00e7ok talep edilmi\u015f olmas\u0131ndand\u0131r; e\u011fer, tersine, fiyat \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fckse, bu da \u00e7ok arz edilmi\u015f oldu\u011fu i\u00e7indir; meta olarak, eme\u011fin fiyat\u0131 gitgide d\u00fc\u015fmelidir, ya kapitalistler ile i\u015f\u00e7iler aras\u0131ndaki rekabet, ya da i\u015f\u00e7iler aras\u0131ndaki rekabet, bunu zorunlu k\u0131lar.[30]
“… Emek sat\u0131c\u0131s\u0131 olan i\u015f\u00e7i n\u00fcfus, zorla, \u00fcr\u00fcn\u00fcn en k\u00fc\u00e7\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcne indirgenmi\u015ftir… meta-emek kuram\u0131, k\u0131l\u0131k de\u011fi\u015ftirmi\u015f bir k\u00f6lelik kuram\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey midir?” ( s. 43.) “\u00d6yleyse (sayfa 111) emekte bir de\u011fi\u015fim de\u011ferinden ba\u015fka bir \u015fey g\u00f6rmemek neden?” (Ibid., s. 44.) “B\u00fcy\u00fck atelyeler, erkek eme\u011finden daha ucuza malolan kad\u0131n ve \u00e7ocuk eme\u011fini ye\u011fleyerek sat\u0131n al\u0131rlar.” (l. c.) “Emek\u00e7i, onu \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran kimsenin kar\u015f\u0131s\u0131nda, hi\u00e7 de \u00f6zg\u00fcr bir sat\u0131c\u0131 konumunda de\u011fildir… kapitalist, eme\u011fi kullanmakta her zaman \u00f6zg\u00fcr, ve i\u015f\u00e7i de her zaman onu satma zorundad\u0131r. E\u011fer her an sat\u0131lmam\u0131\u015fsa, eme\u011fin de\u011feri tamamen yokolmu\u015ftur. Emek, ger\u00e7ek [metalar\u0131n] tersine, ne birikime, hatta ne de art\u0131r\u0131ma (tasarrufa) elveri\u015flidir. [XIV] Emek, ya\u015famd\u0131r, ve e\u011fer ya\u015fam her g\u00fcn besinlerle de\u011fi\u015filmezse, s\u0131k\u0131nt\u0131ya d\u00fc\u015fer ve \u00e7ok ge\u00e7meden yokolur. \u0130nsan ya\u015fam\u0131n\u0131n bir meta olmas\u0131 i\u00e7in, demek ki k\u00f6leli\u011fi kabul etmek gerekir.”[31] ( s. 49-50.)
“Demek ki, e\u011fer emek bir meta ise, en u\u011fursuz \u00f6zg\u00fcl\u00fcklerle bezenik bir metad\u0131r. Ama. hatte ekonomi politik ilkelerine g\u00f6re bile, meta de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6zg\u00fcr bir pazarl\u0131\u011f\u0131n \u00f6zg\u00fcr sonucu de\u011fildir.[32] G\u00fcncel iktisadi rejim, eme\u011fin hem fiyat\u0131n\u0131 hem de \u00f6d\u00fcllendirilmesini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, i\u015f\u00e7iyi yetkinle\u015ftirip insan\u0131 al\u00e7alt\u0131r.” (l. c., s. 52-53.) “Sanayi bir sava\u015f, ve tecim bir kumar durumuna gelmi\u015ftir.” (l. c., s. 62.)
“Pamuk i\u015fleyen makineler (\u0130ngiltere’de) tek ba\u015flar\u0131na 84 milyon zanaat\u00e7\u0131y\u0131 orunlarlar.”[33]
“Sanayi \u015fimdiye kadar fetih sava\u015f\u0131 durumunda bulunuyordu. Ordusunu olu\u015fturan insanlar\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131, b\u00fcy\u00fck fatihlerin kay\u0131ts\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ile harcad\u0131. Ere\u011fi, insanlar\u0131n mutlulu\u011fu de\u011fil, zenginli\u011fe sahip olmak idi.” (Buret, l. c., s. 20.)
“Bu \u00e7\u0131karlar (yani iktisadi \u00e7\u0131karlar), kendi ba\u015flar\u0131na b\u0131rak\u0131ld\u0131klar\u0131nda…. zorunlulukla \u00e7at\u0131\u015facaklard\u0131r; onlar\u0131n sava\u015ftan ba\u015fka kararla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131 yoktur, ve sava\u015f kararlar\u0131, kimilerine utkuyu vermek i\u00e7in, kimilerine yenilgi ve \u00f6l\u00fcm\u00fc verirler… Bilim, d\u00fczen ve dengeyi, kar\u015f\u0131t g\u00fc\u00e7lerin \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131nda arar: s\u00fcrekli sava\u015f, ona g\u00f6re bar\u0131\u015f\u0131 elde etmenin tek yoludur bu sava\u015fa rekabet ad\u0131 verilir.” (l. c., s. 23.)
“S\u0131na\u00ee sava\u015f, ba\u015far\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fclmek i\u00e7in, ayn\u0131 noktaya y\u0131\u011fabilece\u011fi ve geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde yokedebilece\u011fi kalabal\u0131k ordular ister. Ve (sayfa 112)bu ordunun erleri kendilerine dayat\u0131lan yorgunluklara, ba\u011fl\u0131l\u0131k ya da, \u00f6dev duygusu ile de\u011fil, ama sert a\u00e7l\u0131k zorunlulu\u011fundan kurtulmak i\u00e7in katlan\u0131rlar. \u00dcstleri i\u00e7in ne sevgi, ne de i\u00e7 y\u00fck\u00fcm\u00fc duyarlar; \u00fcstler, astlar\u0131na hi\u00e7 bir iyilik\u00e7ilik duygusu ile ba\u011flanmazlar; onlara insan olarak de\u011fil, ama sadece olanakl\u0131 olan en az\u0131 harcayarak olanakl\u0131 olan en \u00e7o\u011fu[34] getirecek \u00fcretim aletleri olarak bakarlar. Gitgide daha s\u0131k\u0131\u015f\u0131k bir duruma gelen bu emek\u00e7i n\u00fcfuslar\u0131n\u0131n, her zaman \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lma g\u00fcvenceleri bile yoktur; onlar\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015f bulunan sanayi, onlar\u0131 ancak kendilerine gereksinme duydu\u011fu zaman ya\u015fat\u0131r, ve onlardan vazge\u00e7ebildi\u011fi an, en k\u00fc\u00e7\u00fck bir kayg\u0131 duymaks\u0131z\u0131n onlar\u0131 y\u00fcz\u00fcst\u00fc b\u0131rak\u0131r; ve … i\u015f\u00e7iler,[35] kendilerine \u00f6denmek istenen fiyat kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131, ki\u015filiklerini ve g\u00fc\u00e7lerini sunmak zorundad\u0131rlar. Onlara verilen i\u015f ne kadar uzun, ne kadar g\u00fc\u00e7 ve ne kadar cans\u0131k\u0131ci ise, \u00fccretleri o kadar d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr; aralar\u0131nda, g\u00fcnde onalt\u0131 saat s\u00fcrekli \u00e7al\u0131\u015fma ile, \u00f6lmeme hakk\u0131n\u0131 zarzor sat\u0131n alanlar g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.” (l.c., s. [68]-69).
[XV] “El dokumac\u0131lar\u0131n\u0131n durumu \u00fczerine anket yapmakla g\u00f6revli komiserler taraf\u0131ndan … payla\u015f\u0131lm\u0131\u015f … inanc\u0131m\u0131za g\u00f6re, b\u00fcy\u00fck sanayi kentleri e\u011fer her an kom\u015fu k\u0131rlardan sa\u011fl\u0131kl\u0131, kanl\u0131 canl\u0131 insan ordular\u0131n\u0131 s\u00fcrekli olarak \u00e7ekmeselerdi, az zamanda kendi emek\u00e7i n\u00fcfuslar\u0131n\u0131 yitirirlerdi.” (l.c., s. 362.) (sayfa 113)<\/p>\n
SERMAYE KAR’I<\/p>\n
[1] 1\u00b0 SERMAYE<\/p>\n
1\u00b0 Sermaye, yani ba\u015fkas\u0131n\u0131n emek \u00fcr\u00fcnlerinin \u00f6zel m\u00fclkiyeti neye dayan\u0131r?
“Sermayenin hi\u00e7 bir soygun meyvesi olmad\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131lsa bile, onun miras\u0131na yer vermek i\u00e7in gene de yasalar\u0131n yard\u0131m\u0131 gerekir.” (Say, c. I, s. 136, not.) [36]
\u00dcretici fonlara nas\u0131l sahip olunur? Bu fonlar yard\u0131m\u0131yla \u00fcretilmi\u015f bulunan \u00fcr\u00fcnlere nas\u0131l sahip olunur?
Pozitif hukuk sayesinde (Say, c. II, s. 4).[37] (sayfa 114)
\u00d6rne\u011fin b\u00fcy\u00fck bir servete konarak, sermaye ile ne kazan\u0131l\u0131r?
“Miras yoluyla[38] […] b\u00fcy\u00fck bir servet edinen biri, b\u00f6ylece zorunlu olarak hi\u00e7 bir siyasal g\u00fc\u00e7 kazanmaz […] Bu varl\u0131\u011f\u0131n ona hemen ve dolays\u0131z bir bi\u00e7imde ge\u00e7irdi\u011fi g\u00fc\u00e7 t\u00fcr\u00fc, sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fcd\u00fcr; ba\u015fkas\u0131n\u0131n t\u00fcm eme\u011fi ya da o s\u0131rada pazarda varolan bu eme\u011fin t\u00fcm \u00fcr\u00fcn\u00fc \u00fczerinde bir komuta hakk\u0131d\u0131r.” (Smith, c. I, s. 61.)
\u00d6yleyse sermaye, eme\u011fi ve onun \u00fcr\u00fcnlerini y\u00f6netme g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Kapitalist, kendi ki\u015fisel ya da insanal nitelikleri nedeniyle de\u011fil, ama sermaye sahibi oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde, bu g\u00fcce sahiptir. Onun g\u00fcc\u00fc, hi\u00e7 bir \u015feyin direnemeyece\u011fi sermayesinin sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fcd\u00fcr.
\u0130lkin kapitalistin sermaye arac\u0131yla emek \u00fczerindeki y\u00f6netme g\u00fcc\u00fcn\u00fc nas\u0131l kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131, sonra da sermayenin kapitalistin kendisi \u00fczerindeki y\u00f6netme g\u00fcc\u00fcn\u00fc, daha ilerde g\u00f6rece\u011fiz.
Sermaye nedir?
“Biriktirilmi\u015f ve yede\u011fe ayr\u0131lm\u0131\u015f belli bir nicelikte emek”[39] (Smith, d. II, s. 312).
Sermaye biriktirilmi\u015f emektir.
2\u00b0 Fon, stok,
“toprak ya da yap\u0131mevleri \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n her t\u00fcrl\u00fc [herhangi bir][40] y\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlam\u0131na gelir. Ancak sahibine [herhangi bir]40 gelir ya da k\u00e2r getirdi\u011fi zaman sermaye ad\u0131n\u0131 al\u0131r” (Smith, c. II, s. 191, not 1).<\/p>\n
2\u00b0 SERMAYE K\u00c2RI<\/p>\n
“Sermaye k\u00e2r ya da kazanc\u0131, \u00fccret’ten b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ayr\u0131d\u0131r. Bu (sayfa 115) ayr\u0131l\u0131k, ikili bir bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Bir yandan, denetim ve y\u00f6netim \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 \u00e7e\u015fitli sermayeler i\u00e7in ayn\u0131 da olabilse, sermaye kazan\u00e7lar\u0131 “b\u00fct\u00fcn\u00fcyle kullan\u0131lm\u0131\u015f bulunan sermayenin de\u011ferine g\u00f6re ayarlan\u0131r.” Buna, b\u00fcy\u00fck fabrikalarda, “t\u00fcm bu i\u015fin”, ayl\u0131\u011f\u0131 “y\u00f6netilmesini g\u00f6zetti\u011fi sermaye ile hi\u00e7 bir zaman ayarlanm\u0131\u015f bir oran i\u00e7inde bulunmayan bir ba\u015f g\u00f6revliye b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f [II] oldu\u011fu” eklenir. M\u00fclk sahibinin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 hemen hemen hi\u00e7e indirgenmi\u015f de olsa, “o, gene,de k\u00e2rlar\u0131n\u0131n sermayesi ile ayarlanm\u0131\u015f bir oran i\u00e7inde olmas\u0131n\u0131 istemekten geri kalmaz.” (Smith, c. I, s. 97-99.)
Kapitalist, kazan\u00e7 ile sermaye aras\u0131ndaki bu oran\u0131 neden ister?
“E\u011fer i\u015f\u00e7ilerin yap\u0131t\u0131n\u0131n sat\u0131\u015f\u0131ndan, \u00fccret i\u00e7in \u00f6demi\u015f bulundu\u011fu fonlar\u0131n\u0131 geri almak i\u00e7in gerekenden \u00e7ok bir \u015fey beklemeseydi, bu i\u015f\u00e7ileri \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmakta \u00e7\u0131kar\u0131[41] olmazd\u0131 ve e\u011fer k\u00e2rlar\u0131 kullan\u0131lm\u0131\u015f bulunan fonlar\u0131n geni\u015fli\u011fi ile belli bir oran\u0131 korumasayd\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck bir fon yerine b\u00fcy\u00fck bir fon kullanmakta \u00e7\u0131kar\u0131 olmazd\u0131.” (c. I, s. 97.)
Demek ki, kapitalist, bir kazan\u00e7 sa\u011flar: Primo, \u00fccretlerden, secundo, kullan\u0131lm\u0131\u015f bulunan hammaddelerden.
Peki kazanc\u0131n sermayeye oran\u0131 nedir?
“Belirli[42] bir yerde ve belirli bir zamanda emek \u00fccretlerinin ortalama oran\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu belirlemenin g\u00fc\u00e7 oldu\u011funu daha \u00f6nce belirtmi\u015ftik… Ama bu oran,[43] sermaye k\u00e2rlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda daha kolay belirlenmez […]. Bu k\u00e2r, sadece onun al\u0131p satt\u0131\u011f\u0131 metalar\u0131n fiyat\u0131nda g\u00f6r\u00fclen her de\u011fi\u015fikli\u011fin de\u011fil, ama ayr\u0131ca rakipleri ve al\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n (m\u00fc\u015fterilerinin) i\u015flerinin iyi ya da k\u00f6t\u00fc gitmesi ve metalar\u0131n kara ya da denizde ta\u015f\u0131nmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda olsun, depoda tutulmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda olsun kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulunduklar\u0131 daha binlerce ba\u015fka raslant\u0131n\u0131n da etkisinde kal\u0131r. Demek ki, sadece y\u0131ldan y\u0131la de\u011fil, ama hatta g\u00fcnden g\u00fcne ve hemen hemen saatten saate de\u011fi\u015fir.” (Smith, c. I, s. 179-180.) “Ama ortalama sermaye k\u00e2rlar\u0131n\u0131n \u015fu anda ya da daha \u00f6nce ne olduklar\u0131n\u0131 belirlemenin para faizine[44] g\u00f6re bu konuda (sayfa 116) gene de bir fikir edinilebilir. Para arac\u0131yla \u00e7ok k\u00e2r edilebilecek her yerde, para kullanma yetkisine sahip olmak i\u00e7in genellikle \u00e7ok \u015fey verilecek; ve para arac\u0131yla ancak az k\u00e2r edilebilece\u011fi zaman da genellikle de daha az verilecektir (Smith, c. I, s. [180]-181). Ortalama faiz oran\u0131 ile […] ortalama safi k\u00e2r oran\u0131 aras\u0131ndaki oran, k\u00e2r\u0131n y\u00fcksek ya da al\u00e7ak olmas\u0131na g\u00f6re zorunlu olarak de\u011fi\u015fir. B\u00fcy\u00fck Britanya’da, tecimenlerin bir profit honn\u00eate, mod\u00e9r\u00e9, raisonnable[45] ad\u0131n\u0131 verd\u0131kleri bir k\u00e2r, faizin iki kat\u0131na y\u00fckselir. Yayg\u0131n, ola\u011fan bir k\u00e2rdan ba\u015fka bir anlama gelmeyen […] deyimler.” (Smith, c. I, s. 198.)
En d\u00fc\u015f\u00fck k\u00e2r oran\u0131 nedir? En y\u00fckse\u011fi nedir?
“Sermayelerin ola\u011fan k\u00e2rlar\u0131n\u0131n en d\u00fc\u015f\u00fck oran\u0131, her sermaye kullan\u0131m\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulundu\u011fu kaza zararlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in gerekli olan\u0131n, her zaman \u00f6tesinde[46] bir \u015fey olmal\u0131d\u0131r. K\u00e2r ya da net kazanc\u0131 ger\u00e7ekten olu\u015fturan \u015fey, sadece bu art\u0131d\u0131r. En d\u00fc\u015f\u00fck faiz oran\u0131 i\u00e7in de, bu b\u00f6yledir.” (Smith, c. I, s. 196.)
“[III] Ola\u011fan k\u00e2rlar\u0131n y\u00fckselebilecekleri en y\u00fcksek oran, metalar\u0131n en b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, toprak rant\u0131na gitmesi gereken \u015feyin t\u00fcm\u00fcn\u00fc[46] kopar\u0131p alan ve emek \u00fccretini \u00f6demek i\u00e7in sadece zorunlu olan \u015feyi46 eme\u011fin \u00f6denebilece\u011fi en d\u00fc\u015f\u00fck oran\u013146 […] b\u0131rakan orand\u0131r. \u0130\u015f\u00e7inin her zaman, \u015fu ya da bu bi\u00e7imde, i\u015f onu u\u011fra\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 zaman boyunca[47] beslenmi\u015f olmas\u0131 gerekir; ama toprak sahibinin rant almamas\u0131 pek\u00e2l\u00e2 olabilir. \u00d6rnek: Bengal’de, Hindistan Tecim Ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n adamlar\u0131.” (Smith, c. I, s. 197-198.)
Kapitalist, bu durumda yararlanabilece\u011fi k\u0131s\u0131tl\u0131 bir rekabetin t\u00fcm \u00fcst\u00fcnl\u00fcklerinden ba\u015fka, pazar fiyat\u0131n\u0131 d\u00fcr\u00fcst bir bi\u00e7imde do\u011fal fiyat \u00fczerinde de tutabilir.
“Bir yandan, tecimsel s\u0131r ile.
“E\u011fer pazar, onu az\u0131kland\u0131ran kimselerden \u00e7ok uzakta ise: \u00f6zellikle fiyat de\u011fi\u015fikliklerini gizli tutarak, fiyat\u0131 do\u011fal durumun \u00fczerine y\u00fckselterek.[48] Bu s\u0131r, ger\u00e7ekte \u00f6b\u00fcr kapitalistlerin de sermayelerini bu kola yat\u0131rmamalar\u0131 sonucunu verir.
“Sonra, kapitalistin kendi meta\u0131n\u0131, daha d\u00fc\u015f\u00fck \u00fcretim (sayfa 117) masraflar\u0131, ve daha y\u00fcksek bir k\u00e2r ile, ayn\u0131, hatta rakiplerinden daha d\u00fc\u015f\u00fck bir fiyat \u00fczerinden s\u00fcrebilmesini sa\u011flayan yap\u0131m s\u0131rr\u0131 ile (Gizli tutarak aldatmak t\u00f6red\u0131\u015f\u0131 de\u011fil. Borsa tecimi). \u2014 Ayr\u0131ca, \u00fcretimin belirli bir yere ba\u011fl\u0131 bulundu\u011fu (\u00f6rne\u011fin de\u011ferli bir \u015farap gibi) ve edimsel talebin hi\u00e7 bir zaman kar\u015f\u0131lanamad\u0131\u011f\u0131 yerlerde. Son olarak bireyler ya da ortakl\u0131klar tekelleri ile. Tekel fiyat\u0131, y\u00fckseltilebildi\u011fi kadar y\u00fckseltilmi\u015ftir.”[49] (Smith, c. I, s. 120-124.)
“Sermaye k\u00e2r\u0131n\u0131 y\u00fckseltebilecek \u00f6b\u00fcr raslansal nedenler. Yeni \u00fclkeler ya da yeni tecim dallar\u0131n\u0131n ele ge\u00e7irilmesi, hatta zengin bir \u00fclkede bile, sermayelerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc eski tecim kollar\u0131ndan \u00e7ekti\u011fi, rekabeti azaltt\u0131\u011f\u0131, pazar\u0131 daha az, ama o zaman da fiyatlar\u0131 y\u00fckselen metalar ile az\u0131kland\u0131rtt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, \u00e7o\u011fu kez sermayelerin k\u00e2r\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r; bu kollar\u0131n tecimenleri o zaman \u00f6d\u00fcn\u00e7 paray\u0131 daha y\u00fcksek bir oran \u00fczerinden \u00f6deyebilirler.” (Smith, c. I, s. 190.)[50]
“Bir meta ne kadar \u00e7ok i\u015flenirse, fiyat\u0131n \u00fccret ve k\u00e2rlara d\u00f6n\u00fc\u015fen b\u00f6l\u00fcm\u00fc, ranta d\u00f6n\u00fc\u015fen b\u00f6l\u00fcm\u00fcne g\u00f6re o kadar b\u00fcy\u00fcr. \u0130\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn (main-d’\u0153uvre) bu meta \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi ilerlemelerde, sadece k\u00e2rlann say\u0131s\u0131 artmakla kalmaz, ama sonraki her k\u00e2r daha \u00f6ncekinden daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr de, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 sermaye [IV] zorunlu olarak daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. \u00d6rne\u011fin dokumac\u0131lar\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran sermaye, iplik e\u011firicileri \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran sermayeden daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr, \u00e7\u00fcnk\u00fc sadece bu son sermayeyi k\u00e2rlar\u0131 ile birlikte yenilemekle kalmaz, ama ayr\u0131ca dokumac\u0131lar\u0131n \u00fccretlerini de \u00f6der; ve […] k\u00e2rlar\u0131n her zaman sermaye ile belirli bir oran i\u00e7inde bulunmalar\u0131 gerekir.” (c. I, s. 102-103.) (sayfa 118)
Demek ki, insan eme\u011finin, i\u015flenmi\u015f do\u011fa \u00fcr\u00fcn\u00fc durumuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc do\u011fal \u00fcr\u00fcn \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi ilerleme, \u00fccreti de\u011fil, ama ya k\u00e2r getiren sermayeler say\u0131s\u0131n\u0131, ya da sonraki t\u00fcm sermayenin \u00f6nceki sermayelere oran\u0131ni art\u0131r\u0131r.
Kapitalistin i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcnden sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 k\u00e2r \u00fczerinde ilerde gene duraca\u011f\u0131z.
Kapitalist, ilkin i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcnden, ikinci olarak da insan eme\u011finin do\u011fal \u00fcr\u00fcn \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi ilerlemeden, ikili bir k\u00e2r sa\u011flar. Bir metaya insanal katk\u0131 ne kadar b\u00fcy\u00fckse, cans\u0131z sermayenin k\u00e2r\u0131 da o kadar b\u00fcy\u00fck olur.
“Bir ve ayn\u0131 toplumda, ortalama sermaye kazan\u00e7lar\u0131 oran\u0131, ayn\u0131 bir d\u00fczeye, \u00e7e\u015fitli emek t\u00fcrlerinin \u00fccretinden daha yak\u0131nd\u0131r.[51] (c. I, s. 228.) Sermayelerin \u00e7e\u015fitli kullan\u0131mlar\u0131nda, normal k\u00e2r oran\u0131, gelirlerin az ya da \u00e7ok kesinli\u011fine g\u00f6re, az ya da \u00e7ok de\u011fi\u015fir. K\u00e2r oran\u0131[52] her zaman az\u00e7ok tehlike ile birlikte y\u00fckselir. Gene de, tehlike oran\u0131nda, ya da tehlikeyi b\u00fcsb\u00fct\u00fcn \u00f6d\u00fcnleyecek bir bi\u00e7imde y\u00fckselir gibi g\u00f6r\u00fcnmez.” (Ibid., s. 226-227.)
Sermaye k\u00e2rlar\u0131n\u0131n, dola\u015f\u0131m ara\u00e7lar\u0131n\u0131n hafiflemesi ya da daha k\u00fc\u00e7\u00fck maliyet fiyat\u0131 (\u00f6rne\u011fin ka\u011f\u0131t para) ile birlikte de artacaklar\u0131 kendili\u011finden anla\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n
3\u00b0 SERMAYEN\u0130N EMEK \u00dcZER\u0130NDEK\u0130 EGEMENL\u0130\u011e\u0130
VE KAP\u0130TAL\u0130ST\u0130N G\u00dcD\u00dcLER\u0130<\/p>\n
“Bir sermaye sahibinin, onu tar\u0131m ya da yap\u0131mc\u0131l\u0131kta, ya da herhangi bir toptan ya da perakende tecim dal\u0131nda kullanmas\u0131n\u0131 belirleyen tek g\u00fcd\u00fc, kendi k\u00e2r bak\u0131m\u0131d\u0131r.[53] Bu \u00e7e\u015fitli kullan\u0131m t\u00fcrlerinden herbirinin ne kadar \u00fcretken eme\u011fi[54] etkinli\u011fe ge\u00e7irece\u011fi ya da [V] \u00fclkesinin y\u0131ll\u0131k toprak ve emek \u00fcr\u00fcn\u00fcne ne kadar de\u011fer ekleyece\u011fi kapitalistin d\u00fc\u015f\u00fcncesinde hi\u00e7 bir yer tutmaz.” (Smith, c. II, s. 400-401.)(sayfa 119)
“Kapitalist i\u00e7in en elveri\u015fli sermaye kullan\u0131m\u0131, e\u015fit g\u00fcvenlikte, ona en b\u00fcy\u00fck k\u00e2r\u0131 getiren kullan\u0131md\u0131r; ama bu kullan\u0131m toplum i\u00e7in en elveri\u015fli kullan\u0131m olmayabilir. […] Do\u011fan\u0131n \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerinden yararlanmakta kullan\u0131lm\u0131\u015f bulunan t\u00fcm sermayeler, en elveri\u015fli bi\u00e7imde kullan\u0131lm\u0131\u015f bulunan sermayelerdir.” (Say, c. II, s. 130-131.)
“Eme\u011fin en \u00f6nemli i\u015flemleri, sermayeyi kullananlar\u0131n plan ve kurgular\u0131na g\u00f6re d\u00fczenlenip y\u00f6neltilmi\u015flerdir; ve onlar\u0131n b\u00fct\u00fcn bu plan ve kurgularda g\u00f6zettikleri erek de, k\u00e2rd\u0131r. Demek ki,[55] k\u00e2r oran\u0131, rant ve \u00fccretler gibi, toplumun g\u00f6nenci ile y\u00fckselmez, ve gene onlar gibi, gerilemesi ile d\u00fc\u015fmez. Tersine, bu oran, zengin \u00fclkelerde do\u011fal olarak d\u00fc\u015f\u00fck, yoksul \u00fclkelerde de y\u00fcksektir; ve hi\u00e7 bir zaman h\u0131zla y\u0131t\u0131mlar\u0131na giden \u00fclkelerdeki kadar y\u00fcksek de\u011fildir. Demek ki, bu […] s\u0131n\u0131f\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131, toplumun genel \u00e7\u0131kar\u0131 ile \u00f6b\u00fcr iki s\u0131n\u0131f\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011fl\u0131l\u0131ktan yoksundur… \u00d6zel bir tecim ya da yap\u0131m kolunda i\u015f yapan kimselerin \u00f6zel \u00e7\u0131kar\u0131, baz\u0131 bak\u0131mlardan, kamu \u00e7\u0131kar\u0131ndan her zaman ayr\u0131 ve hatta ona kar\u015f\u0131tt\u0131r. Tecimenin \u00e7\u0131kar\u0131 her zaman pazar\u0131 b\u00fcy\u00fctmek ve sat\u0131c\u0131lar\u0131n rekabetini k\u0131s\u0131tlamakt\u0131r… Bu s\u0131n\u0131f, \u00e7\u0131kar\u0131 hi\u00e7 bir zaman toplumun \u00e7\u0131kar\u0131 ile t\u0131pk\u0131 olamayacak olan, ve genellikle, halk\u0131 aldatmak ve […] onu ezmekte \u00e7\u0131karlar\u0131 bulunan kimselerin s\u0131n\u0131f\u0131d\u0131r.” (Smith, c. II, s. 163-165.)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
B\u0130R\u0130NC\u0130 ELYAZMASI[1*] \u00dcCRET [I] \u00dccret, kapitalist ile i\u015f\u00e7i aras\u0131ndaki a\u00e7\u0131k sava\u015f\u0131m arac\u0131yla belirlenir. Kapitalist i\u00e7in utku (zafer) zorunlulu\u011fu. Kapitalist, i\u015f\u00e7isiz, i\u015f\u00e7inin kapitalistsiz yasayabilece\u011finden daha uzun zaman ya\u015fayabilir. Kapitalistler aras\u0131 birlik al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f ve etkin, i\u015f\u00e7iler aras\u0131 birlik yasak ve onlar i\u00e7in \u00fcz\u00fcc\u00fc sonu\u00e7larla (sayfa 97) dolu. Ayr\u0131ca, toprak sahibi ile kapitalist, gelirlerine s\u0131na\u00ee yararlar ekleyebilirler; i\u015f\u00e7i […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[38],"tags":[],"class_list":{"0":"post-305","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-elyazmalari-1844-karl-marx"},"yoast_head":"\n