{"id":3336,"date":"2009-12-26T13:11:05","date_gmt":"2009-12-26T10:11:05","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/"},"modified":"2009-12-26T13:11:05","modified_gmt":"2009-12-26T10:11:05","slug":"brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/","title":{"rendered":"Brecht’i adland\u0131rmak | Brechtyen tiyatro sadece “EP\u0130K” midir? | F\u0131rat G\u00fcll\u00fc"},"content":{"rendered":"

“Epik” Kavram\u0131n Tarihselle\u015ftirilmesi<\/strong><\/p>\n

Tiyatro’da ‘epik’ kavram\u0131 Brecht’in ad\u0131yla birlikte an\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin Aziz \u00c7al\u0131\u015flar’\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 Tiyatro Kavramlar\u0131 S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc’nde “Epik Tiyatro: Brecht’in bilimsel-ideolojik tiyatro kuram\u0131”d\u0131r. Bu konuda en geni\u015f teorik-pratik literat\u00fcr Brecht taraf\u0131ndan olu\u015fturuldu\u011fundan konuya b\u00f6yle yakla\u015f\u0131lmas\u0131 gayet normaldir. Ancak kavram\u0131n kendisi tiyatro aln\u0131nda ilk kez Brecht taraf\u0131ndan de\u011fil, onu politik tiyatroya y\u00f6nelten en \u00f6nemli isim olarak kabul edebilece-\u011fimiz Piscator taraf\u0131ndan, 1924’te tarihli “Bayraklar” adl\u0131 oyun i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ele\u015ftirmen Leo Lania oyun \u00fczerine \u015f\u00f6yle yazar:<\/p>\n

Bir oyun olarak “Bayraklar”, yerle\u015fmi\u015f dramatik aksiyon kal\u0131plar\u0131ndan kurtulup, bunun yerine olaylar\u0131n epik geli\u015fimini koyabilmek amac\u0131yla at\u0131lan ilk kararl\u0131 ad\u0131m\u0131 simgeler. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda “Bayraklar” ilk bilin\u00e7li epik oyundur. (“Politik Tiyatro”) <\/p>\n

Bu yeni tiyatro yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 geleneksel tiyatro bi\u00e7imlerinden ay\u0131ran temel unsurlar nelerdi?<\/p>\n

“Epik oyun” olarak tan\u0131mlanan bu oyun, k\u0131sa episodik sahnelere dayanan yap\u0131s\u0131, projeksiyon ve film kullan\u0131m\u0131, duygulardan \u00e7ok olaylara y\u00f6nelen sahneleme bi\u00e7imi, g\u00fcncel olaylarla paralellik kurmas\u0131yla Brecht’in epik tiyatro kuram\u0131n\u0131n ilk n\u00fcvelerini ta\u015f\u0131yordu. (“Politik Tiyatro”, \u00e7evirmen Mustafa \u00dcnl\u00fc)<\/p>\n

Ben o g\u00fcnlerde ba\u015fkalar\u0131nca “epik tiyatro” olarak tan\u0131mlanacak yeni bir y\u00f6neli\u015fe girebilmi\u015ftim. Neydi b\u00fct\u00fcn bunlar: K\u0131saca aksiyonun geni\u015fletilmesi ve olaylar\u0131n ard\u0131nda yatanlar\u0131n a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131yla ilgiliydi; yani oyunun kendi dramatik \u00e7er\u00e7evesinin \u00f6tesinde de s\u00fcreklili\u011fini kaps\u0131yordu. G\u00f6steri-oyundan didaktik-oyun olu\u015fturuluyordu. (“Politik Tiyatro”, Piscator)<\/p>\n

Ancak Piscator’un 1920’li y\u0131llarda ortaya att\u0131\u011f\u0131 epik oyun kavram\u0131n\u0131 al\u0131p buradan yeni bir “poetika” yaratacak olan t\u00fcm \u00fcretkenli\u011fiyle Brecht olacakt\u0131r. Piscator’un kendisi de bunu Brecht’in \u00f6l\u00fcm\u00fc sonras\u0131nda g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne yazd\u0131\u011f\u0131 bir notta \u015f\u00f6yle belirtir:<\/p>\n

Epik Tiyatroyu buldu.
Yaln\u0131zca s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc benim tiyatromdaki temel uygulamalar\u0131 g\u00f6rd\u00fckten sonra
Ama kuram\u0131 geli\u015ftirdi ve oyunlar yazd\u0131.
Her \u015feye kar\u015f\u0131n daha b\u00fcy\u00fck olan oydu. (“Politik Tiyatro”)<\/p>\n

Gerek Piscator’u, gerekse Bercht’i kendi yaratmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 tiyatro bi\u00e7imini “epik” olarak adland\u0131rmaya iten neydi? Bu asl\u0131nda Marksist felsefenin Hegel’le giri\u015fti\u011fi teorik polemi\u011fin bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Ba\u015fta Piscator ve daha sonra ondan etkilenerek Brecht Marksizmi se\u00e7erek bu pole-mi\u011fin i\u00e7inde yer almaya aday haline gelmi\u015f oluyorlard\u0131. Felsefeyi kavramlar d\u00fczeyinde verilen bir s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi olarak kabul edersek tiyatronun kavramsalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na da politik bir misyon bi\u00e7ebiliriz. Hegel ve Marks aras\u0131ndaki temel tart\u0131\u015fmay\u0131, kabaca, idealist diyalektik ve materyalist diyalektik aras\u0131ndaki bir polemik olarak ele alacak olursak \u015funlar\u0131 s\u00f6yleyebiliriz: Hegel’e g\u00f6re her t\u00fcrl\u00fc de\u011fi\u015fimin temelinde “ide” (i\u00e7 d\u00fcnya, yani d\u00fc\u015f\u00fcnce) ile materyal d\u00fcnya (d\u0131\u015f d\u00fcnya, do\u011fa ya da nesnelerin d\u00fcnyas\u0131) aras\u0131ndaki bir \u00e7at\u0131\u015fma yatar. Bu \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n sonu-cunda yeni bir durum ortaya \u00e7\u0131kar, ama bu s\u00fcre\u00e7te belirleyici olan “ide” (ya da ona sahip olan \u00f6zne) dir; k\u0131sacas\u0131 insan bireyi bir \u00f6znedir, \u00e7\u00fcnk\u00fc kendinden yola \u00e7\u0131karak d\u0131\u015f d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirir ve belirler. Marks’a g\u00f6reyse durum tam tersinedir:<\/p>\n

Benim diyalekti\u011fim temelde Hegel’inkinden yaln\u0131z farkl\u0131 de\u011fil, onunkine taban tabana kar\u015f\u0131tt\u0131r. Hegel’e g\u00f6re “ide” ad\u0131 alt\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u00f6zne haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnce s\u00fcreci ger\u00e7ek d\u00fcnyan\u0131n yarat\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r ve ger\u00e7ek d\u00fcnya idenin yaln\u0131zca d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc meydana getirir. Bana g\u00f6re ise tam tersine, “ide”, insan zihninin yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imlerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc materyalist d\u00fcnyadan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. (Kapital cilt I’in \u00f6ns\u00f6z\u00fcnden) *<\/p>\n

Asl\u0131nda tiyatro alan\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen tart\u0131\u015fma, Augusto Boal’in de “Ezilenlerin Tiyatrosu”nda iyi bi\u00e7imde \u00f6zetledi\u011fi gibi, yukar\u0131da olduk\u00e7a kaba bi\u00e7imde \u00f6zetlenen felsefi-politik tart\u0131\u015fman\u0131n bir uzant\u0131s\u0131d\u0131r: Hegel’e g\u00f6re \u015fiir sanat\u0131, t\u00fcm sanatlar i\u00e7erisinde insan ruhunun kendisini en rahat ifade etti\u011fi bi\u00e7imdir. Hegel \u015fiir sanat\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7 alt ba\u015fl\u0131\u011fa ay\u0131rarak inceler:
i) lirik \u015fiir
ii) epik \u015fiir,
iii) dramatik \u015fiir<\/p>\n

Lirik \u015fiirin i\u00e7eri\u011fi “\u015fairin i\u00e7indeki ideal d\u00fcnyad\u0131r, ruhun d\u00fc\u015f\u00fcnsel ya da duygusal ya\u015fam\u0131d\u0131r”; dolay\u0131s\u0131yla \u00f6zneldir. Epik \u015fiirde \u00f6nemli olan olaylard\u0131r, “\u015fair olgular kar\u015f\u0131s\u0131nda kendi \u00f6zel hislerinin etkisinde kalmaks\u0131z\u0131n” olaylar\u0131 nesnel bi\u00e7imde yans\u0131tmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, epik \u015fiir nesneldir. Dramatik \u015fiir ise bu ikisinin \u00f6znellik ve nesnelli\u011fin kombinasyonu ile ortaya \u00e7\u0131kar. Dramatik bir \u015fiirde bir yandan olaylar\u0131 izler, bir yandan da olaylar\u0131n i\u00e7indeki karakterlerin \u00f6znelliklerini deneyimleriz. Ancak bu ikili i\u015fleyi\u015fte Hegel i\u00e7in belirleyici olan\u0131n \u00f6znellik oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftik, dolay\u0131s\u0131yla dramatik ak\u0131\u015f i\u00e7inde olaylar\u0131 belirleyen \u00f6znel alan, di\u011fer bir deyi\u015fle lirik \u015fiirin alan\u0131d\u0131r: “Olay d\u0131\u015fsal ko\u015fullardan de\u011fil, daha ziyade ki\u015fisel irade ve karakterden kaynaklan\u0131r”. Oysa Marks’a g\u00f6re belirleyici olan nesnel alan ve dolay\u0131s\u0131yla Marksist bir sanat\u00e7\u0131 i\u00e7in belirleyici alan epik \u015fiirin alan\u0131d\u0131r: Olay ki\u015fisel irade ve karakterden de\u011fil, daha ziyade d\u0131\u015fsal ko\u015fullardan kaynaklan\u0131r. Birer Marksist olarak Piscator ve Brecht’i “epik” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00f6n plana \u00e7\u0131karmaya iten de budur.<\/p>\n

Ancak yine Boal bu nitelemenin Brecht’in t\u00fcm teori ve prati\u011fini \u00e7ok dar bir \u00e7er\u00e7eve i\u00e7ine hapsetti\u011fini belirtir ve o d\u00f6nemde sahiplenilen bu kavramsalla\u015ft\u0131rman\u0131n Brecht’in ortaya koydu\u011fu esteti\u011fi a\u00e7\u0131klamaya yetmedi\u011fini ileri s\u00fcrer:<\/p>\n

Brechtyen poetika sadece “epik” de\u011fildir: Onun poetikas\u0131 Marksist’tir ve Marksist poetika lirik, dramatik veya epik olabilir. Eserlerinin bir\u00e7o\u011fu bir t\u00fcre, di\u011ferleri di\u011fer t\u00fcre, yine ba\u015fka di\u011ferleri de \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc t\u00fcre aittir. Brecht’in poetikas\u0131 dramatik ve epik eserleri oldu\u011fu kadar lirik eserleri de kucaklar.<\/p>\n

Brecht bu ilk hatas\u0131n\u0131n fark\u0131na bizzat kendisi de varm\u0131\u015ft\u0131 ve son yaz\u0131lar\u0131nda kendi poetikas\u0131n\u0131 “diyalektik poetika” olarak adland\u0131rmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Asl\u0131nda Hegel’in poetikas\u0131n\u0131n da diyalektik oldu\u011fu dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu adland\u0131rma bir hatad\u0131r. Brecht kendi poetikas\u0131n\u0131 kendi ad\u0131yla, yani Marksist poetika olarak adland\u0131rmal\u0131yd\u0131! Fakat ilk ba\u015ftaki adland\u0131rmadan ku\u015fku duymaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda art\u0131k bir \u00e7ok kitap yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k \u00e7oktan olu\u015fmu\u015ftu. (‘Ezilenlerin Tiyatrosu’)<\/p>\n

Epik Tiyatro \u00fczerine ilk yaz\u0131lar<\/strong><\/p>\n

Hen\u00fcz geli\u015fkinlik arz etmese de Brecht taraf\u0131ndan “\u00dc\u00e7 Kuru\u015fluk Opera” \u00fczerine yaz\u0131lan notlarda “epik tiyatro” kavram\u0131n\u0131 form\u00fclle\u015ftirme yolundaki ilk giri\u015fimlere rastlayabiliriz. Buna g\u00f6re epik tiyatroya dair en \u00f6nemli \u00f6zellikler \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir:<\/p>\n

1. \u00d6ncelikle, epik tiyatro yeni bir seyirci davran\u0131\u015f\u0131 talep etmektedir. Seyirciden sahnede olup bitenlere kap\u0131lmamas\u0131n\u0131, sahnede olan biteni objektif ve ele\u015ftirel bir g\u00f6zle izlemesini talep etmektedir. Klasik tiyatro yanda\u015flar\u0131nca ele\u015ftirilen sahne ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131n panolara yans\u0131t\u0131lmas\u0131 yolundaki sahneleme bulu\u015fu bu etkiye hizmet etmeyi ama\u00e7lamaktad\u0131r. Brecht az sonra oyna-nacak olan episodun temel ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 bir iki c\u00fcmleyle \u00f6zetleyerek seyircide “ne olacak”tan ziyade “nas\u0131l ve neden olacak” sorusunu uyand\u0131rmay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n

2. Yukar\u0131daki ilkeyle uyumlu bi\u00e7imde oyuncudan da “epik oyunculuk” olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir yakla\u015f\u0131m\u0131 kullanmas\u0131n\u0131 ister. Bu oyunculuk tarz\u0131 seyirciyi \u00f6zde\u015fle\u015fmeye zorlamayan, aksine ona do\u011frudan y\u00f6nelen bir nitelik ta\u015f\u0131mal\u0131d\u0131r. Oyuncudan tav\u0131r, jest ve mimikleriyle sahne \u00fczerinde her zaman oyun metninde olandan fazlas\u0131n\u0131 anlatmalar\u0131n\u0131 ister.<\/p>\n

3. Epik tiyatroyu ortaya \u00e7\u0131karmaya y\u00f6nelik \u00f6zg\u00fcn bir deneme olarak “\u00dc\u00e7 Kuru\u015fluk Opera”da \u015fark\u0131lar\u0131n kullan\u0131m\u0131 \u00f6zel bir \u00f6neme sahiptir. Brecht operan\u0131n ilk bi\u00e7iminin m\u00fczik ve dramaya e\u015fit a\u011f\u0131rl\u0131k verdi\u011fini ama zamanla bunun kayboldu\u011funu ve draman\u0131n ikinci planda kalmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Bu anlamda “\u00dc\u00e7 Kuru\u015fluk Opera” m\u00fczi\u011fin ve oyunculu\u011fun ayn\u0131 oranda \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 operan\u0131n ilk haline bir d\u00f6n\u00fc\u015f niteli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u015eark\u0131lar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n oyunda net bir kesinti yaratmas\u0131 ama\u00e7lanmaktad\u0131r. Bu nedenle \u015fark\u0131lar devreye girdi\u011finde sahneleme ve \u0131\u015f\u0131kland\u0131rman\u0131n net bi\u00e7imde ayr\u0131\u015fmas\u0131 talep edilir. Bu noktada hikayeden ta-mamen kopulmu\u015f, oyuna bir s\u00fcreli\u011fine ara verilmi\u015ftir. Oyunculardan \u015fark\u0131lar\u0131 s\u00f6ylerken seslerini zaman zaman m\u00fczikle \u00e7eli\u015fki olu\u015fturacak bi\u00e7imde kullanmalar\u0131 istenir. \u015eark\u0131n\u0131n duygusal i\u00e7eri\u011fini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmaktan \u00e7ok, onun anlam\u0131n\u0131 vurgulayacak jest ve g\u00f6vdesel hareketlerin kullan\u0131lmas\u0131 talep edilir. Oyuncu \u015fark\u0131 s\u00f6ylerken m\u00fczisyenlerin de g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde olmas\u0131n\u0131n tercih edilece\u011fi s\u00f6ylenir. “\u00dc\u00e7 Kuru\u015fluk Opera”n\u0131n ilk sergilemesinde sahne tasar\u0131m\u0131 yap\u0131l\u0131rken bu noktaya dikkat edilmi\u015f ve sahne gerisinde y\u00fcksek bir org dekorunun duran orkestra elemanlar\u0131 \u015fark\u0131lar s\u0131ras\u0131nda ayd\u0131nlat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Brecht “\u00dc\u00e7 Kuru\u015fluk Opera”da geli\u015ftirdi\u011fi form\u00fclasyonu Mahagonny’de daha da ileri g\u00f6t\u00fcr\u00fcr ve oyun \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 notlara “dramatik” ve “epik” tiyatro anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131ran bir tablo koyar. Bu tablo a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n

Brecht’e g\u00f6re ‘Dramatik Bi\u00e7im’. (\u0130dealist Poetika) Brecht’e g\u00f6re ‘Epik Bi\u00e7im’. (Marksist Poetika)<\/em><\/p>\n

1. D\u00fc\u015f\u00fcnce varl\u0131\u011f\u0131 belirler. (\u00d6zne-karakter) \u00a0\u00a0\u00a0 1. Toplumsal varl\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcnceyi belirler. (Nesne-karakter)<\/em>
2. \u0130nsan verili, sabit, de\u011fi\u015fmez, i\u00e7kin ve bilindi\u011fi \u015fekliyle de\u011ferlendirilen bir varl\u0131kt\u0131r. \u00a0\u00a0\u00a0 2. \u0130nsan de\u011fi\u015febilir bir varl\u0131kt\u0131r, ara\u015ft\u0131rman\u0131n nesnesidir ve bir ‘s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde’dir.<\/em>
3. Dramatik eylemi \u00f6zg\u00fcr iradelerin \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 do\u011furur; eserin yap\u0131s\u0131 \u00e7at\u0131\u015fan iradelerin bir \u015femas\u0131d\u0131r.\u00a0 3. Dramatik eylemi ekonomik, toplumsal veya politik g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiler do\u011furur; eser bu \u00e7eli\u015fkilerden olu\u015fan bir yap\u0131 \u00fczerine kuruludur.<\/em>
4. Seyircinin duygusal uzla\u015fmas\u0131ndan olu\u015fan ve seyirciyi eylemde bulunma olana\u011f\u0131ndan yok-sun k\u0131lan bir \u00f6zde\u015fle\u015fme yarat\u0131r. \u00a0\u00a0\u00a0 4. Seyircinin ele\u015ftirel bilincini ve eylemde bulunma kapasitesini uyand\u0131rarak onu bir g\u00f6zlemci haline getirmek suretiyle dramatik eylemi tarihselle\u015ftirir.<\/em>
5. Oyunun sonunda katharsis seyirciyi ar\u0131nd\u0131r\u0131r. \u00a0\u00a0\u00a0 5. Bilgi yoluyla, seyirciyi eyleme y\u00f6neltir.<\/em>
6. Duygu. \u00a0\u00a0\u00a0 6. Ak\u0131l.<\/em>
7. Oyunun sonunda \u00e7at\u0131\u015fma \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr ve yeni bir iradeler \u015femas\u0131 yarat\u0131l\u0131r. \u00a0\u00a0\u00a0 7. \u00c7at\u0131\u015fma \u00e7\u00f6z\u00fcl-meden b\u0131rak\u0131l\u0131r ve temel \u00e7eli\u015fki daha belirgin \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kar<\/em>.
8. Hamartia (karakterin trajik hatas\u0131) karakterin topluma uyumunu engeller ve dramatik eylemin temel nedeni budur. \u00a0\u00a0\u00a0 8. Karakterin ki\u015fisel hatalar\u0131 hi\u00e7bir zaman dramatik eylemin do\u011frudan, temel nedeni de\u011fildir.<\/em>
9. Anagnorisis (hatan\u0131n fark\u0131na varma) toplumu hakl\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131r. \u00a0\u00a0\u00a0 9. Elde edilen bilgi toplu-mun hatalar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131r.<\/em>
10. \u015eu anda ger\u00e7ekle\u015fen eylem. \u00a0\u00a0\u00a0 10. Anlat\u0131<\/em>.
11. Ya\u015fant\u0131. \u00a0\u00a0\u00a0 11. D\u00fcnya tablosu<\/em>.
12. Duygu uyand\u0131r\u0131r. \u00a0\u00a0\u00a0 12. Yarg\u0131da bulunmaya zorlar.<\/em><\/p>\n

(Augusto Boal’in “Ezilenlerin Tiyatrosu” adl\u0131 kitab\u0131nda revize etti\u011fi \u015fekliyle.)<\/p>\n

Epik Tiyatro’nun Marksist temelleri<\/strong><\/p>\n

“Epik Tiyatro” kuram\u0131n\u0131n arkaplan\u0131n\u0131 olu\u015fturan temel felsefi-politik yakla\u015f\u0131m\u0131 daha iyi \u00e7\u00f6z\u00fcmleyebilmek i\u00e7in \u00f6ncelikle Brecht’in Marksizm’i nas\u0131l yorumlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamal\u0131y\u0131z. Douglas Kellner’in de ortaya koydu\u011fu gibi Brecht’in Marksizm’i kendi d\u00f6nemindeki Ortodoks yorumlardan olduk\u00e7a farkl\u0131 alg\u0131lamaktayd\u0131 ve bu yorumu Berlin’de ilk Marksizm derslerini ald\u0131\u011f\u0131 kom\u00fcnist entelekt\u00fcel Karl Korsch’un etkisiyle olu\u015fturmu\u015ftu.** I. D\u00fcnya Sava\u015f’\u0131 sonras\u0131nda ya\u015fanan i\u00e7 sava\u015f ortam\u0131nda militan bir fig\u00fcr olarak \u00f6n plana \u00e7\u0131kan Korsch, ilerleyen d\u00f6nemlerde Ortodoks Marksizm’le uyu\u015fmayan d\u00fc\u015f\u00fcnceleri nedeniyle bir “sapk\u0131n” olarak damgalanm\u0131\u015f ve 1926’da Alman Kom\u00fcnist Partisi’nden (KDP) tasfiye edilmi\u015fti. Korsch bu d\u00f6nemden sonra, Almanya’y\u0131 terk etmek zorunda kalaca\u011f\u0131 1934 y\u0131l\u0131na kadar, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir entelekt\u00fcel olarak, \u00f6zellikle k\u00fc\u00e7\u00fck gruplarla y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc siyasi-entelekt\u00fcel faaliyetlerle ilgilenmeye devam etti. Brecht’in Korsch’u tan\u0131mas\u0131 da bu d\u00f6neme denk geldi: Brecht Marksizm’i daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde \u00f6\u011frenebilmek i\u00e7in Korsch’un seminer at\u00f6lyelerinden birisine kat\u0131lm\u0131\u015f ve burada Korsch’un Marksizm yorumuyla birlikte, hiyerar\u015fi bar\u0131nd\u0131rmayan grup \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 bi\u00e7imiyle de tan\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. \u0130lerleyen d\u00f6nemlerde Brecht’in kendi prod\u00fcksiyonlar\u0131n\u0131 \u00fcretirken bir reji grubu ile birlikte y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc kolektif \u00e7al\u0131\u015fma bi\u00e7imi, Piscator’dan oldu\u011fu kadar Korsch \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde y\u00fcr\u00fct\u00fclen kolektif seminer at\u00f6lyelerinden de \u00f6d\u00fcn\u00e7 al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Korsch’un 1923 tarihli eseri “Marksizm ve Felsefe” onun en \u00f6nemli yap\u0131t\u0131 kabul edilmektedir. Korsch Marksizmi bir siyasi-ekonomik m\u00fccadele stratejisinden ibaret g\u00f6ren o d\u00f6nemin ortodoks yorumunu yetersiz bulmaktayd\u0131; entelekt\u00fcel faaliyetin de devrimci eylemin bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmesi gerekti\u011fini savunuyordu. Korsch’a g\u00f6re Marksizmin teorik \u00e7ekirde\u011fini “diyalektik materyalizm” olu\u015fturmaktayd\u0131. Marksist diyalektik \u00fc\u00e7 temel ayak \u00fczerinde y\u00fck-selmekteydi: Tarihsel belirlenimcilik ilkeleri (principles of historical specification), ele\u015ftiri ve devrimsel pratik. Marks’\u0131n tarihsel belirlenimcilik ilkeleri, her toplumu ve fenomeni kendi tarihsel d\u00f6neminin \u015fartlar\u0131 i\u00e7erisinde \u00f6zel bir bi\u00e7imde kavramsalla\u015ft\u0131rmak gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fc-yordu. Korsch’a g\u00f6re Marksist teorinin en b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131s\u0131 burjuva toplumunun ve kapitalizmin di\u011fer toplumsal formasyonlardan farkl\u0131 olan tarihsel \u00f6zelliklerini iyi bir bi\u00e7imde analiz ede-bilmesinde yatmaktayd\u0131. Yine bu analizden yola \u00e7\u0131karak Marks, kapitalist toplumsal formasyonun temel \u00e7eli\u015fkilerini de ortaya koyabiliyor, b\u00f6ylece onun de\u011fi\u015ftirilebilir oldu\u011funu g\u00f6ste-riyordu. Bu nedenle de Marksiszm, diyalektik, ele\u015ftirel bir teoriydi: Sistemi de\u011fi\u015ftirmenin stratejik ara\u00e7lar\u0131n\u0131 sunmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yordu. Dolay\u0131s\u0131yla Marks’\u0131n y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc entelekt\u00fcel faaliyet devrimci prati\u011fi haz\u0131rlayan, onu do\u011furan bir faaliyetti.<\/p>\n

Bu temel yakla\u015f\u0131m, Brechtyen Epik Tiyatro kuram\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturuyordu: Brecht sahnede “tarihselle\u015ftirilmi\u015f” karakterler g\u00f6rmek ister. \u00c7\u00fcnk\u00fc t\u00fcm duygular\u0131n, fikirlerin ve davran\u0131\u015flar\u0131n belirli bir toplumsal durumun \u00fcr\u00fcnleri oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Bu nedenle tiyatrocu dedi\u011fimiz ki\u015fi \u00f6ncelikle canland\u0131raca\u011f\u0131 karakterin toplumsal formasyonuna dair bir yakla\u015f\u0131ma sahip olmal\u0131d\u0131r, oynayaca\u011f\u0131 rol\u00fcn belirli bir \u00e7a\u011f\u0131n ve belirli bir toplumun belirlenimi alt\u0131nda hareket etti\u011fini unutmamal\u0131d\u0131r. Korsch’un \u00f6n plana \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 ikinci nokta ele\u015ftirelliktir. Brecht uygu-lamac\u0131lardan sahne \u00fczerinde yapt\u0131klar\u0131n\u0131 ele\u015ftirelli\u011fe tabi tutmalar\u0131n\u0131, seyircilerin de ele\u015ftirel bir tutum almas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak sanatsal bulu\u015flar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeyi temel hedef olarak saptamalar\u0131n\u0131 ister. Gerek Brecht, gerekse Korsch i\u00e7in insanlar, g\u00fcndelik ya\u015fam i\u00e7erisinde kendilerini belirleyen tarihsel yasalar\u0131n bilincinde olmadan ya\u015famakta ve belirli bir ele\u015ftirelli\u011fe sahip olamad\u0131klar\u0131ndan bu yasalar\u0131 de\u011fi\u015ftirecek devrimci bir prati\u011fi ger\u00e7ekle\u015ftirememektedirler. \u0130nsanlar\u0131 b\u00f6yle k\u00f6rle\u015ftiren \u015fey i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 toplumsal formasyonla kurduklar\u0131 “hayali” ili\u015fki, Althusseryen kavramlarla konu\u015fursak ideolojidir. Korsch’a g\u00f6re “ideoloji bask\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir arac\u0131 olarak hizmet eden maddi bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr”. Egemen s\u0131n\u0131flar, ezilen s\u0131n\u0131flar\u0131 kendi \u00fcrettikleri egemen ideolojinin etkisi alt\u0131nda, kendi durumlar\u0131n\u0131n yeterince ak\u0131lc\u0131 bir analizini ger\u00e7ekle\u015ftiremeyecek ve varolan ili\u015fkiler a\u011f\u0131na m\u00fcdahil olamayacak bir durumda tutmak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00e7aba harcarlar. \u0130\u015fte Brecht’in Korsch’tan ilham alarak teorisini olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 sanat yap\u0131t\u0131 seyircinin bu egemen ideolojiyle “\u00f6zde\u015fle\u015fme” durumuna bir sald\u0131r\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftir-meyi ama\u00e7l\u0131yordu. Y-efekti dedi\u011fimiz sahneleme bulu\u015flar\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcyle bu ama\u00e7 i\u00e7in ortaya konulmu\u015f sanatsal ara\u00e7lar olarak tasarl\u0131yorlard\u0131. B\u00f6ylece seyircinin egemen burjuva ideoloji-siyle kurdu\u011fu “\u00f6zde\u015fle\u015fme” ili\u015fkisine politik bir m\u00fcdahale yap\u0131l\u0131yordu. Piscator’un kendi tiyatrosunu Brecht’inkiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131rken yapt\u0131\u011f\u0131 bir analiz yukar\u0131da s\u00f6ylediklerimizle yak\u0131ndan ilgilidir:<\/p>\n

G\u00f6r\u00fc\u015flerimiz olduk\u00e7a farkl\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcnl\u00fck kavram\u0131n\u0131 alg\u0131lay\u0131\u015f\u0131m\u0131z olduk\u00e7a de\u011fi\u015fik. Karde\u015fim Brecht insan ya\u015fam\u0131n\u0131n ve tavr\u0131n\u0131n \u00f6nemli ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla ilgilenir, ben politik bir problemi bir b\u00fct\u00fcn halinde sunmay\u0131 ye\u011flerim. (Politik Tiyatro)<\/p>\n

Brecht’in ilgilendi\u011fi ayr\u0131nt\u0131lar do\u011frudan ideolojiye ili\u015fkindir. \u00d6rne\u011fin “\u00dc\u00e7 Kuru\u015fluk Opera”da Macheath’in “al\u0131\u015fkanl\u0131k sahibi bir burjuva” olarak \u00e7izili\u015fini ele alal\u0131m, ancak al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 her per\u015fembe geneleve gitmektir. “Burjuva al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 kolay kolay de\u011fi\u015ftiremeyen ki\u015fidir” ve her \u015feyden \u00fcst\u00fcn tuttu\u011fu kendi konformizminin kurban\u0131 olur. “Mahagonny”de Paul’\u00fcn y\u00fcr\u00fct-t\u00fc\u011f\u00fc “\u015fu \u00fc\u00e7 g\u00fcnl\u00fck d\u00fcnyada insan her t\u00fcrl\u00fc hazz\u0131 s\u0131n\u0131rs\u0131z ya\u015famal\u0131” t\u00fcr\u00fcnden konformizm ve bireycilik kokan u\u00e7 noktada bir s\u00f6ylem, bir sonraki sahnede bir adam\u0131n t\u0131k\u0131nmaktan \u00e7atlama-s\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r. Brecht’in de s\u00f6yledi\u011fi gibi birisinin t\u0131k\u0131nmaktan \u00f6lmesi, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n a\u00e7l\u0131ktan \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc ger\u00e7e\u011fine de g\u00f6ndermede bulunur. Brecht’in “gestus” olarak adland\u0131raca\u011f\u0131 toplumsal jestler, karakterlerin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 ve pek \u00e7ok seyircinin de \u00f6zde\u015fle\u015fti\u011fi ideolojik e\u011filimi a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karan sahneleme ara\u00e7lar\u0131d\u0131rlar. Brecht seyirci a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nce sahne \u00fczerinde ideolojik \u00f6z-de\u015fle\u015fmeyi ya da tan\u0131may\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar ve ard\u0131ndan onu yabanc\u0131la\u015ft\u0131rarak seyirciyi ele\u015ftirel bir tavra y\u00f6neltmeyi ama\u00e7lar. Korsch’un bahsetti\u011fi devrimci pratik burada ger\u00e7ekle\u015fme ihtimali kazan\u0131r: E\u011fer seyircinin ele\u015ftirellik yoluyla, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplumsal formasyonun bir ger\u00e7ekli\u011fine farkl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla yakalamas\u0131 sa\u011flanabilirse, o seyirci devrimci prati\u011fi hayatta ger\u00e7ekle\u015ftirecek ve bu yeni ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 bilgi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bir de\u011fi\u015fimi ba\u015flatmak i\u00e7in eyleme ge\u00e7ebilecektir.<\/p>\n

Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla yeniden bir de\u011ferlendirme yaparsak, “Mahagonny”de ilk kez kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z Epik Tiyatro’nun temel \u00f6zelliklerini \u00f6zetleyen tablo, Brecht’in yukar\u0131da k\u0131saca a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z Marksizm yorumunu sahne \u00fczerine ta\u015f\u0131mak i\u00e7in ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 uzun bir yolculu\u011fun ilk ad\u0131m\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yleyebiliriz<\/p>\n

Kapsaml\u0131 pratikten rafine kurama: Tiyatro \u0130\u00e7in K\u00fc\u00e7\u00fck Organon<\/strong><\/p>\n

Brecht’in ortaya koydu\u011fu tiyatro esteti\u011fini anlamaya \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck zorluklardan birisi Brecht’in sonu\u00e7ta pratikler \u00fczerinden i\u015f g\u00f6ren yakla\u015f\u0131m\u0131d\u0131r. Brecht hayat\u0131n\u0131n her d\u00f6neminde yapt\u0131klar\u0131na kuramsal bir arka plan kazand\u0131rmaya d\u00f6n\u00fck bir perspektife sahip olsa da geride b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir tiyatro kuram\u0131 b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmek zor olacakt\u0131r. Brecht her \u015feyden \u00f6nce bir oyun yazar\u0131 ve y\u00f6netmeni olarak hat\u0131rlanacakt\u0131r.<\/p>\n

Brecht’in y\u0131llara dayanan \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bi\u00e7imde kuramsalla\u015ft\u0131rmaya d\u00f6n\u00fck en son eserlerinden birisi de K\u00fc\u00e7\u00fck Organon’dur. Yaz\u0131m\u0131n\u0131 1948 y\u0131l\u0131nda tamamlad\u0131\u011f\u0131 ve 1954 y\u0131l\u0131nda da baz\u0131 ekler ilave etti\u011fi bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde Brecht, bu eserin pratik d\u00fczeyde y\u0131l-lard\u0131r devam eden bir tiyatro \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 payla\u015fmay\u0131 ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylerken s\u00f6z konusu tiyatro deneyimini bir kez bile ‘Epik’ olarak adland\u0131rmaz. Ama bilim \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n yeni tiyatrosu olarak nitelendirdi\u011fi bu tiyatronun temel bile\u015fenleri Brecht’in Epik Tiyatro \u00fczerine ilk form\u00fclasyonlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirdi\u011fi d\u00f6nemdekilerle uyum i\u00e7erisindedir.<\/p>\n

K\u00fc\u00e7\u00fck Organon’da rafine bir bi\u00e7imde sunulan tiyatro kuram\u0131n\u0131n en temel bile\u015fenleri \u015funlard\u0131r:<\/p>\n

1. Tarihselle\u015ftirme: Brecht’e g\u00f6re \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n bilimsel tiyatrosu kendi \u00e7a\u011f\u0131na tarih\u00e7ilerin ge\u00e7mi\u015fe bakt\u0131\u011f\u0131n gibi bakmay\u0131 bilmelidir. Sahnede davran\u0131\u015flar\u0131 sergilenen insanlar\u0131n kendi \u00e7a\u011flar\u0131n\u0131n toplumsal ko\u015fullar\u0131nca belirlenen davran\u0131\u015flar i\u00e7erisinde olduklar\u0131 g\u00f6sterilirse bu davran\u0131\u015flar\u0131n ebedi olmad\u0131\u011f\u0131 ve de\u011fi\u015ftirilebilece\u011fi de daha iyi g\u00f6sterilebilir. Tarihsel ko\u015fullar insanlar taraf\u0131ndan in\u015fa edilmi\u015flerdir ve yine onlar taraf\u0131nda de\u011fi\u015ftirilebilirler.<\/p>\n

2. Yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma: Bilimsel bir tiyatro kendi nesnesi olan \u00e7a\u011f\u0131n insan ili\u015fkilerine bir bilim adam\u0131n\u0131n \u015f\u00fcphecili\u011fiyle bakmay\u0131 becerebilmelidir. B\u00f6yle bir tiyatronun esteti\u011fi sahnede olan bitenle \u00f6zde\u015fle\u015fmeyi de\u011fil, herkese tan\u0131d\u0131k gelen kimi olgulara yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 temel almal\u0131d\u0131r. Yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma esteti\u011fi, toplumun al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f, de\u011fi\u015fmez g\u00f6r\u00fcnen y\u00f6nlerinin asl\u0131nda hi\u00e7 de o kadar de\u011fi\u015fmez olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bize g\u00f6sterebilmelidir. Oyun i\u00e7erisinde yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma etkisi de\u011fi\u015fik yollarla elde edilebilir: oyunculuk, sahneleme, pankart kullan\u0131m\u0131, film kullan\u0131m\u0131 vs…<\/p>\n

3. Ele\u015ftirel oyunculuk: Brecht’in oyuncusu seyircinin sergiledi\u011fi karakterle \u00f6zde\u015fle\u015fmesini engelleyecek, yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir teknik geli\u015ftirmelidir. Bu teknik en temel anlamda g\u00f6steren (oyuncu) ve g\u00f6sterilen (karakter) aras\u0131ndaki ili\u015fkinin sahne \u00fczerinde gizlenmeden ortaya konmas\u0131 ilkesine dayan\u0131r. Ancak bu yap\u0131l\u0131rken estetik yollar kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r. Aksi taktirde sahne \u00fczerinde izlenen bir sanat eserinden \u00e7ok bir derse d\u00f6n\u00fc\u015fecektir ki bu Brecht’in en son arzulad\u0131\u011f\u0131 \u015feydir. Brecht’in oyuncusu entelekt\u00fcel bir birikime sahip olmal\u0131, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyaya, ele ald\u0131\u011f\u0131 oyuna ve oynad\u0131\u011f\u0131 karaktere dair bir g\u00f6r\u00fc\u015f olu\u015fturabilmelidir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f do\u011frul-tusunda tavr\u0131n\u0131 sahne \u00fczerine ta\u015f\u0131mas\u0131 gereklidir. Di\u011fer bir deyi\u015fle Brecht oyuncunun ele\u015ftirel potansiyelini uyand\u0131rmay\u0131 hedefler. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda Brecht oyuncudan bir ‘ensamble’ anla-y\u0131\u015f\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde i\u015f g\u00f6rmesini ister. Her ne kadar oyuncu rol\u00fc i\u00e7in bireysel bir haz\u0131rl\u0131k yapsa da sonu\u00e7ta oynayaca\u011f\u0131 karakter ancak oyundaki di\u011fer karakterlerle kurdu\u011fu ili\u015fkiler i\u00e7erisinde ortaya \u00e7\u0131kabilecektir.<\/p>\n

4. Gestus: Toplumsal de\u011fer ta\u015f\u0131yan jestler. Oyuncu gestuslar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla i\u015f g\u00f6r\u00fcr, di\u011fer bir deyi\u015fle oyuncu role ve oyuna ili\u015fkin tavr\u0131n\u0131 toplumsalla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 jestler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131r. En b\u00fcy\u00fck gestus, t\u00fcm di\u011fer gestuslar\u0131 i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131ran oyunun \u00f6yk\u00fcs\u00fcd\u00fcr. \u00d6yk\u00fc teatral g\u00f6sterinin kalbidir. Brecht seyircinin kendisini oyunun \u00f6yk\u00fcs\u00fcne kapt\u0131r\u0131p gitmesini istemedi\u011finden oyuncudan devreye gestuslar\u0131 sokarak izleyicide \u00f6yk\u00fcye dair toplumsal bir bilin\u00e7 olu\u015fturmas\u0131n\u0131 ister. \u0130zleyici oyunu izledi\u011finde \u00f6yk\u00fcye dair bir yarg\u0131 geli\u015ftirebilmelidir.<\/p>\n

5. Ele\u015ftirel dramaturji: Tiyatro grubunun i\u015fi ele ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6yk\u00fcy\u00fc ele\u015ftirel bir dramaturjiye tabi tutmak ve belli bir yorum \u00e7er\u00e7evesinde gerekli yabanc\u0131la\u015ft\u0131rmalar\u0131 da kullanarak izleyiciye aktarmakt\u0131r. Uygun olan yabanc\u0131la\u015ft\u0131rman\u0131n nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fine ele\u015ftirel dramaturjiden yola \u00e7\u0131k\u0131larak karar verilir.<\/p>\n

6. Sentetik de\u011fil eklektik sanat: Brecht’in tiyatrosu farkl\u0131 sanatsal disiplinlerin birarada kullan\u0131lmas\u0131na s\u0131cak bakar. Ancak bu disiplinler birbirleri i\u00e7erisinde eriyerek uyumlu bir birliktelik olu\u015fturmamal\u0131, yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma etkisini g\u00fc\u00e7lendirecek \u00e7eli\u015fkili bir birliktelik i\u00e7erisinde bulunmal\u0131d\u0131rlar. \u00d6rne\u011fin sahne m\u00fczi\u011fi oyunculuk \u00fcslubuyla \u00e7eli\u015fkili bi\u00e7imde se\u00e7ilebilir, sahne tasar\u0131m\u0131 \u00f6yk\u00fcn\u00fcn yabanc\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bir araca d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr vs…<\/p>\n

Brecht’i adland\u0131rmak: Epik Tiyatro, Bilimsel \u00c7a\u011f\u0131n Tiyatrosu, Diyalektik Tiyatro<\/strong><\/p>\n

Brecht 1954 y\u0131l\u0131nda K\u00fc\u00e7\u00fck Organon i\u00e7in yazd\u0131\u011f\u0131 eklerde kendi tiyatrosuna bir ad verme ko-nusunda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 zorluklar\u0131 \u015fu s\u00f6zleriyle anlat\u0131r:<\/p>\n

\u015eimdi ‘Epik Tiyatro’ kavram\u0131ndan vazge\u00e7iliyorsa e\u011fer, bu ayn\u0131 zamanda s\u00f6z konusu tiyat-ronun eskiden oldu\u011fu gibi \u015fimdi de olanakl\u0131 k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir ad\u0131mdan, bilin\u00e7li ya\u015famaya at\u0131lan ad\u0131mdan vazge\u00e7me anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r. Burada yaln\u0131zca kavram\u0131n, belirtilmek istenen tiyatro bak\u0131m\u0131ndan a\u015f\u0131r\u0131 yetersizli\u011fi ve y\u00fczeyselli\u011fi s\u00f6z konusudur; belirtilmek istenen tiyatro daha kesin belirlemeleri gereksinmektedir ve daha \u00e7ok edim ortaya koymak zorundad\u0131r. (…) ‘Bilimsel \u00c7a\u011f\u0131n\u0131n Tiyatrosu’ kavram\u0131 da yeterince geni\u015f de\u011fildir. Bilimsel \u00e7a\u011f diye adland\u0131r\u0131labilecek olan, Tiyatro i\u00e7in K\u00fc\u00e7\u00fck Organon’da belki yeterince a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r, gelgelelim kullan\u0131lageldi\u011fi bi\u00e7imiyle terimin kendisi art\u0131k fazla kirlenmi\u015ftir.<\/p>\n

Brecht hayat\u0131n\u0131n son y\u0131llar\u0131nda bu iki kavram yerine ‘Diyalektik Tiyatro’ kavram\u0131n\u0131 kul-lansa da asl\u0131nda bu kavram\u0131 da kendi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yeterince a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde betimleyecek bi\u00e7imde tan\u0131mlayamam\u0131\u015ft\u0131r. Asl\u0131nda bak\u0131l\u0131rsa Brecht’in yapt\u0131\u011f\u0131 tiyatroyu ilk adland\u0131rma giri\u015fimini yapt\u0131\u011f\u0131 Mahagonny notlar\u0131ndan, y\u0131llara yay\u0131lan pratik s\u00fcre\u00e7leri rafine bir kurama d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme giri\u015fimi olarak de\u011ferlendirilebilecek ‘K\u00fc\u00e7\u00fck Organon’a kadar ge\u00e7en s\u00fcre i\u00e7erisinde y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc t\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmalar epik anlat\u0131y\u0131 \u00f6nemseyen, diyalektik materyalizmin \u00f6nemine inanan ve gelece\u011fin bilimi olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc toplumsal bilimlerle yak\u0131n ili\u015fki i\u00e7erisine bulunan, \u00f6zel bi\u00e7imde yorumlanm\u0131\u015f bir Marksist yakla\u015f\u0131ma s\u0131rt\u0131n\u0131 dayam\u0131\u015f bir tiyatronun aray\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Brecht’i adland\u0131r\u0131rken bu kavramlardan herhangi birisini \u00f6nplana \u00e7\u0131karmak onun alg\u0131lan\u0131\u015f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir eksikli\u011fe yol a\u00e7acakt\u0131r. Brecht’in kendisinin bile kendi tiyatrosunu ad-land\u0131rmakta bu denli zorlanmas\u0131n\u0131n temel nedeni de budur.<\/p>\n

* Konuyla ilgili pop\u00fcler \u00f6rneklerden birisi tekerle\u011fin icad\u0131yla ilgilidir: Hegelci idealist diya-lekti\u011fe g\u00f6re tekerle\u011fi bulan insan \u00f6nce onu kafas\u0131nda tasarlam\u0131\u015f ve do\u011fada buldu\u011fu uygun materyallerle ilk tekerle\u011fi ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir, di\u011fer bir deyi\u015fle insan zihinsel s\u00fcre\u00e7lerini devreye sokarak do\u011fay\u0131 de\u011fi\u015ftirecek bir fikir \u00fcretmi\u015ftir; Marksist materyalist diyalekti\u011fe g\u00f6re ise tekerlek fikri insanlar\u0131n y\u00fczy\u0131llara yay\u0131lan do\u011fay\u0131 g\u00f6zlemleme s\u00fcre\u00e7lerinin bir sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r, insanlar do\u011fada tekerlek benzeri cisimlerden yola \u00e7\u0131karak tekerle\u011fi tasarlama noktas\u0131na ula\u015fm\u0131\u015flard\u0131r, di\u011fer bir deyi\u015fle do\u011fa insanda olu\u015facak fikir i\u00e7in ilham kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n

** “Brecht’s Marxist Aesthetic”, Douglas Kellner, http:\/\/www.uta.edu\/huma\/illuminations\/kell3.htm<\/p>\n

F\u0131rat G\u00fcll\u00fc (BGST)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

“Epik” Kavram\u0131n Tarihselle\u015ftirilmesi Tiyatro’da ‘epik’ kavram\u0131 Brecht’in ad\u0131yla birlikte an\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin Aziz \u00c7al\u0131\u015flar’\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 Tiyatro Kavramlar\u0131 S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc’nde “Epik Tiyatro: Brecht’in bilimsel-ideolojik tiyatro kuram\u0131”d\u0131r. Bu konuda en geni\u015f teorik-pratik literat\u00fcr Brecht taraf\u0131ndan olu\u015fturuldu\u011fundan konuya b\u00f6yle yakla\u015f\u0131lmas\u0131 gayet normaldir. Ancak kavram\u0131n kendisi tiyatro aln\u0131nda ilk kez Brecht taraf\u0131ndan de\u011fil, onu politik tiyatroya y\u00f6nelten en \u00f6nemli isim olarak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[64],"tags":[],"class_list":{"0":"post-3336","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-tiyatro-uzerine"},"yoast_head":"\nBrecht'i adland\u0131rmak | Brechtyen tiyatro sadece "EP\u0130K" midir? | F\u0131rat G\u00fcll\u00fc - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Brecht'i adland\u0131rmak | Brechtyen tiyatro sadece "EP\u0130K" midir? | F\u0131rat G\u00fcll\u00fc\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"“Epik” Kavram\u0131n Tarihselle\u015ftirilmesi Tiyatro’da ‘epik’ kavram\u0131 Brecht’in ad\u0131yla birlikte an\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin Aziz \u00c7al\u0131\u015flar’\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 Tiyatro Kavramlar\u0131 S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc’nde “Epik Tiyatro: Brecht’in bilimsel-ideolojik tiyatro kuram\u0131”d\u0131r. Bu konuda en geni\u015f teorik-pratik literat\u00fcr Brecht taraf\u0131ndan olu\u015fturuldu\u011fundan konuya b\u00f6yle yakla\u015f\u0131lmas\u0131 gayet normaldir. Ancak kavram\u0131n kendisi tiyatro aln\u0131nda ilk kez Brecht taraf\u0131ndan de\u011fil, onu politik tiyatroya y\u00f6nelten en \u00f6nemli isim olarak […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2009-12-26T10:11:05+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"300\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"90\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"22 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Brecht’i adland\u0131rmak | Brechtyen tiyatro sadece “EP\u0130K” midir? | F\u0131rat G\u00fcll\u00fc\",\"datePublished\":\"2009-12-26T10:11:05+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/\"},\"wordCount\":4353,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Tiyatro \u00dczerine\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/\",\"name\":\"Brecht'i adland\u0131rmak | Brechtyen tiyatro sadece \\\"EP\u0130K\\\" midir? | F\u0131rat G\u00fcll\u00fc - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"datePublished\":\"2009-12-26T10:11:05+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Brecht’i adland\u0131rmak | Brechtyen tiyatro sadece “EP\u0130K” midir? | F\u0131rat G\u00fcll\u00fc\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Brecht'i adland\u0131rmak | Brechtyen tiyatro sadece \"EP\u0130K\" midir? | F\u0131rat G\u00fcll\u00fc - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Brecht'i adland\u0131rmak | Brechtyen tiyatro sadece \"EP\u0130K\" midir? | F\u0131rat G\u00fcll\u00fc","og_description":"“Epik” Kavram\u0131n Tarihselle\u015ftirilmesi Tiyatro’da ‘epik’ kavram\u0131 Brecht’in ad\u0131yla birlikte an\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin Aziz \u00c7al\u0131\u015flar’\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 Tiyatro Kavramlar\u0131 S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc’nde “Epik Tiyatro: Brecht’in bilimsel-ideolojik tiyatro kuram\u0131”d\u0131r. Bu konuda en geni\u015f teorik-pratik literat\u00fcr Brecht taraf\u0131ndan olu\u015fturuldu\u011fundan konuya b\u00f6yle yakla\u015f\u0131lmas\u0131 gayet normaldir. Ancak kavram\u0131n kendisi tiyatro aln\u0131nda ilk kez Brecht taraf\u0131ndan de\u011fil, onu politik tiyatroya y\u00f6nelten en \u00f6nemli isim olarak […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2009-12-26T10:11:05+00:00","og_image":[{"width":300,"height":90,"url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","type":"image\/png"}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"22 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Brecht’i adland\u0131rmak | Brechtyen tiyatro sadece “EP\u0130K” midir? | F\u0131rat G\u00fcll\u00fc","datePublished":"2009-12-26T10:11:05+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/"},"wordCount":4353,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"articleSection":["Tiyatro \u00dczerine"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/","name":"Brecht'i adland\u0131rmak | Brechtyen tiyatro sadece \"EP\u0130K\" midir? | F\u0131rat G\u00fcll\u00fc - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"datePublished":"2009-12-26T10:11:05+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/26\/brechti-adlandirmak-brechtyen-tiyatro-sadece-qepikq-midir-firat-gullu\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Brecht’i adland\u0131rmak | Brechtyen tiyatro sadece “EP\u0130K” midir? | F\u0131rat G\u00fcll\u00fc"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3336","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3336"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3336\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3336"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3336"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3336"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}