“Zihniyet” terimi ile bir d\u00f6nemdeki sosyal, siyas\u00ee , idar\u00ee, adl\u00ee, asker\u00ee, din\u00ee g\u00fc\u00e7lerin, sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerinin, ticar\u00ee hayat\u0131n, e\u011fitim etkinliklerinin birlikte olu\u015flturduklar\u0131 ortam ve bunlar\u0131n hi\u00e7birine indirgenemeyen duygu, anlay\u0131\u015f ve zevk b\u00fct\u00fcn\u00fc kastedilmektedir.<\/p>\n
Her sanat eseri yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemin izlerini ta\u015f\u0131r. Sanat\u00e7\u0131lar da sosyal bir \u00e7evre i\u00e7erisinde ya\u015farlar ve i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel olaylardan etkilenirler. \u015eiirlerinde i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u00e7a\u011f\u0131n zihniyetini yans\u0131t\u0131rlar.<\/p>\n
Bir toplumun bireyleri, o toplumun k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle, gelenek ve g\u00f6renekleriyle, de\u011fer yarg\u0131lar\u0131yla yeti\u015fir. Bu yeti\u015fme sonucunda da bireyler, ortak bir zihniyete ula\u015f\u0131rlar. B\u00f6ylece o toplumun bireyleri, olaylar ve durumlar kar\u015f\u0131s\u0131nda benzer tepkiler ortaya koyarlar, benzer davran\u0131\u015flar sergilerler. Yazar ve \u015fairlerin edeb\u00ee metinlerinde, do\u011fal olarak bu zihniyetin yans\u0131mas\u0131 da g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Sanat\u00e7\u0131lar, ya\u015famdan ald\u0131klar\u0131 konular\u0131 i\u015flerken, toplumu zihniyetiyle birlikte ele al\u0131rlar. Bu zihniyet de d\u00f6nem d\u00f6nem de\u011fi\u015fim g\u00f6sterir.<\/p>\n
T\u00fcrk edebiyat\u0131 ba\u015flang\u0131\u00e7tan bu g\u00fcne gelinceye dek k\u00fclt\u00fcr, sanat, siyas\u00ee ve sosyal alanda pek \u00e7ok a\u015famalar ge\u00e7irmi\u015ftir. Bunlar aras\u0131nda en \u00f6nemlisi \u0130slamiyetin kabul\u00fc (1071) ve Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f (1860) hareketidir. Bu iki olay toplumun ya\u015fam\u0131nda sosyal, siyas\u00ee k\u00fclt\u00fcrel ve ekonomik de\u011fi\u015fikliklere neden olmu\u015ftur. Ba\u015flang\u0131\u00e7tan bu g\u00fcne dek geli\u015fen T\u00fcrk edebiyat\u0131 \u015f\u00f6yle s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131l\u0131r:<\/p>\n
a) \u0130slamiyet \u00d6ncesi T\u00fcrk Edebiyat\u0131 (5.yy.-10.yy.)
b) \u0130slam\u00ee Devir T\u00fcrk Edebiyat\u0131 (10.yy.-19.yy.)
c) Bat\u0131 Etkisinde Geli\u015fen T\u00fcrk Edebiyat\u0131 (19.yy. ve 20.yy.)<\/p>\n
a) \u0130sl\u00e2miyet \u00d6ncesi T\u00fcrk Edebiyat\u0131 ( 5. yy. -10. yy.)<\/strong><\/p>\n \u0130sl\u00e2miyet \u00f6ncesi T\u00fcrk Edebiyat\u0131n\u0131n ne zaman ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda kesin bilgiler yoktur. Ancak di\u011fer uluslar\u0131n edebiyatlar\u0131nda oldu\u011fu gibi T\u00fcrk edebiyat\u0131nda da destan devrine dayanan zengin s\u00f6zl\u00fc bir edebiyat\u0131n oldu\u011fu bilinmektedir. 5. yy.- 10. yy. aras\u0131n\u0131 kapsayan bu d\u00f6nem edebiyat\u0131 \u00fcr\u00fcnleri destanlar, ko\u015fuklar, sa\u011fular ve savlar ile (5.y.y. ile 9. yy. aras\u0131nda yaz\u0131lan) Yenisey mezar ta\u015flar\u0131, G\u00f6kt\u00fcrk An\u0131tlar\u0131 ve Uygur T\u00fcrklerine ait metinlerdir.<\/p>\n Bu d\u00f6nem edebiyat\u0131 s\u00f6zl\u00fc ve yaz\u0131l\u0131 edebiyat olmak \u00fczere ikiye ayr\u0131l\u0131r. S\u00f6zl\u00fc edebiyat T\u00fcrkler aras\u0131nda yaz\u0131n\u0131n kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 devirlerde ba\u015flayan, a\u011f\u0131zdan a\u011f\u0131za ve ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa s\u00fcr\u00fcp giden bir edebiyatt\u0131r. Belli ba\u015fl\u0131 \u00fcr\u00fcnleri \u015funlard\u0131r: destan, ko\u015fuk, sagu ve sav. Yaz\u0131l\u0131 edebiyat T\u00fcrkler aras\u0131nda yaz\u0131n\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 devirlerde ba\u015flayan bir edebiyatt\u0131r. Elimizdeki en eski \u00f6rnekler 8. y\u00fczy\u0131lda diktirilen G\u00f6kt\u00fcrk Yaz\u0131tlar\u0131 ile Uygurlar d\u00f6neminden kalan baz\u0131 metinlerdir. G\u00f6kt\u00fcrk Yaz\u0131tlar\u0131 \u015funlard\u0131r: Tonyukuk An\u0131t\u0131 (720), K\u00fcl Ti\u011fin An\u0131t\u0131 (732) ve Bilge Ka\u011fan An\u0131t\u0131 (735)’d\u0131r. T\u00fcrkler 10. y\u00fczy\u0131ldan itibaren topluluklar h\u00e2linde \u0130slamiyeti kabul etmeye ba\u015flad\u0131lar. \u00d6zellikle Karahan h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Abdulkerim Satuk Bu\u011fra Han’\u0131n 932 y\u0131l\u0131nda \u0130slamiyeti kabul etmesiyle daha da yay\u0131ld\u0131. Bu hareket 11 ve 12. y\u00fczy\u0131llarda da s\u00fcrd\u00fc. T\u00fcrkler yeni din ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn etkisinde mimar\u00ee, bilim, edebiyat ve sanat alan\u0131nda \u00f6nemli eserler ortaya koydu. Edebiyat alan\u0131nda Yusuf Has Hacip “Kutadgu Bilig”<\/p>\n Ka\u015fgarl\u0131 Mahmut “Divan\u00fb L\u00fbgati’t T\u00fcrk” Edip Ahmet “Atabet\u00fc’l Hakay\u0131k” Hoca Ahmet Yesevi de “Divan-\u0131 Hikmet” adl\u0131 eserini bu d\u00f6nemde yazd\u0131.<\/p>\n Anadolu sahas\u0131nda ise 12. ve 13. y\u00fczy\u0131llarda Ahmet Fakih “\u00c7arhname”, \u015eeyyat Hamza “Yusuf ile Z\u00fcleyha”, Yunus Emre “Risalet\u00fcn Nushiye ” ve “Divan” adl\u0131 eserlerini yazd\u0131.<\/p>\n T\u00fcrkler yeni dini \u00f6\u011frenmek amac\u0131yla Arap\u00e7a, Fars\u00e7a \u00f6\u011frendiler. Dilimize bu dillerden din yoluyla \u00e7ok say\u0131da s\u00f6zc\u00fck girmeye ba\u015flad\u0131. Bu tutum ileriki y\u00fczy\u0131llarda daha da artt\u0131.<\/p>\n \u0130slam\u00ee Devir T\u00fcrk Edebiyat\u0131 \u00fc\u00e7e ayr\u0131l\u0131r:<\/strong> c. Bat\u0131 Etkisinde Geli\u015fen T\u00fcrk Edebiyat\u0131 (19.yy. ve 20. yy.)<\/strong><\/p>\n Osmanl\u0131 Devleti, 18. y\u00fczy\u0131ldan ba\u015flayarak y\u00f6netim, siyaset, e\u011fitim ve askerlik alanlar\u0131nda h\u0131zla gerilemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc \u00f6nlemek i\u00e7in 19. y\u00fczy\u0131ldan itibaren zaman zaman birtak\u0131m d\u00fczenlemeler (\u0131sl\u00e2hat) yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. E\u011fitim, ordu, maliye gibi kurumlarda yap\u0131lan bu d\u00fczenlemeler yeterli olamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n I. Abd\u00fclmecit (h\u00fck\u00fcm. 1839-1861) devrinde Hariciye Naz\u0131rl\u0131\u011f\u0131na (D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131) getirilen Mustafa Ra\u015fit Pa\u015fa, devletin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve g\u00fcc\u00fcn\u00fc koruyabilmesi i\u00e7in i\u00e7inde ya\u015fanan devrin ihtiya\u00e7lar\u0131na uygun Bat\u0131 esaslar\u0131 do\u011frultusunda yeniden yap\u0131lanmas\u0131 gerekti\u011fini dile getirmi\u015ftir. Bunun i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gereken yenilikleri belirten bir ferman\u0131, 3 Kas\u0131m 1839’da G\u00fclhane Park\u0131’nda (\u0130stanbul) halka okumu\u015ftur. Bu fermana, Tanzimat Ferman\u0131 ya da G\u00fclhane Hatt\u0131 H\u00fcm\u00e2y\u00fbnu ad\u0131 verilmektedir.<\/p>\n \u0130\u015fte bu fermanla o g\u00fcne kadar da\u011f\u0131n\u0131k olarak yap\u0131lan d\u00fczenlemeler derli toplu h\u00e2le getirilerek, devlet kurumlar\u0131 Bat\u0131 esaslar\u0131na g\u00f6re yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Toplum hayat\u0131ndaki bu de\u011fi\u015fiklikler k\u0131sa bir s\u00fcre sonra k\u00fclt\u00fcr, sanat ve edebiyata da yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle yeti\u015fen ku\u015fak, yeni bir edebiyat \u00e7\u0131\u011f\u0131r\u0131n\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. a. Tanzimat Devri T\u00fcrk Edebiyat\u0131 (1860-1895) “Zihniyet” terimi ile bir d\u00f6nemdeki sosyal, siyas\u00ee , idar\u00ee, adl\u00ee, asker\u00ee, din\u00ee g\u00fc\u00e7lerin, sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerinin, ticar\u00ee hayat\u0131n, e\u011fitim etkinliklerinin birlikte olu\u015flturduklar\u0131 ortam ve bunlar\u0131n hi\u00e7birine indirgenemeyen duygu, anlay\u0131\u015f ve zevk b\u00fct\u00fcn\u00fc kastedilmektedir. Her sanat eseri yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemin izlerini ta\u015f\u0131r. Sanat\u00e7\u0131lar da sosyal bir \u00e7evre i\u00e7erisinde ya\u015farlar ve i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel olaylardan etkilenirler. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[120],"tags":[],"class_list":{"0":"post-3587","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-siir-uzerine-bilgiler"},"yoast_head":"\n
1. S\u00f6zl\u00fc Edebiyat<\/strong><\/p>\n
2. Yaz\u0131l\u0131 Edebiyat<\/strong><\/p>\n
b) \u0130sl\u00e2m\u00ee Devir T\u00fcrk Edebiyat\u0131 (10. yy. -19. yy.)<\/strong><\/p>\n
a. Tasavvuf Edebiyat\u0131 (11. yy. – 19. yy.)
b. Klasik Edebiyat (13. yy. – 19. yy.)
c. Halk Edebiyat\u0131 (13. yy. – 19. yy.)
1. A\u015f\u0131k Edebiyat\u0131
2. Anonim Halk Edebiyat\u0131<\/p>\n
Bat\u0131 Etkisinde Geli\u015fen T\u00fcrk Edebiyat\u0131 :<\/p>\n
b. Edebiyat-\u0131 Cedide (1896-1901)
c. Fecr-\u00ce \u00c2ti Toplulu\u011fu (1909- 1912)
\u00e7. Mill\u00ee Edebiyat D\u00f6nemi (1911-1923)
d. Mill\u00ee M\u00fccadele D\u00f6nemi Edebiyat\u0131 (1918- 1922)
e. Cumhuriyet D\u00f6nemi T\u00fcrk Edebiyat\u0131 (1923-1950)
f. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrk Edebiyat\u0131 (1950-2009)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"