{"id":3591,"date":"2009-12-29T12:25:11","date_gmt":"2009-12-29T09:25:11","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/"},"modified":"2009-12-29T12:25:11","modified_gmt":"2009-12-29T09:25:11","slug":"siirde-ahenk-ogeleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/","title":{"rendered":"\u015e\u0130\u0130RDE AHENK \u00d6GELER\u0130"},"content":{"rendered":"

HECE \u00d6L\u00c7\u00dcS\u00dc<\/strong><\/p>\n

En ilkel toplumlardan \u00e7a\u011fda\u015f ve modern toplumlara kadar her milletin edebiyat\u0131nda \u015fiir ve m\u00fczik birlikte geli\u015fmi\u015ftir. Eski T\u00fcrklerde \u015fiirlerin kopuz e\u015fli\u011finde s\u00f6ylenmesi, eski Yunanda ozanlar\u0131n lir \u00e7alarak \u015fiirler okumalar\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde t\u00fcm ezgilerin g\u00fcftelerinin \u015fiir olmas\u0131; a\u011f\u0131t ve t\u00fcrk\u00fc s\u00f6zlerinin \u015fiir olmas\u0131 bu fikri ispat eden \u00f6rneklerdir. Hi\u00e7bir bestek\u00e2r bir makalenin veya bir roman\u0131n birka\u00e7 paragraf\u0131n\u0131 bestelemeyi d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015ftir. Bu y\u00fczden edebi t\u00fcrler i\u00e7inde m\u00fczi\u011fe en yak\u0131n olan\u0131 \u015fiirdir.<\/p>\n

\u015eiirde elbette ki anlam da \u00f6nemlidir. Fakat \u015fiir hi\u00e7bir zaman anlam sanat\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r. E\u011fer anlam sanat\u0131 olsayd\u0131 \u00e7eviri \u015fiirler \u00e7ok be\u011fenilir ve dillerden d\u00fc\u015fmezdi. \u015eiirde \u00f6nemli olan neyin anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, nas\u0131l anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131d\u0131r. E\u011fer \u015fiir anlam sanat\u0131 olsayd\u0131 “Allah, peygamber, vatan, millet sevgisi” gibi ulvi temalar\u0131 i\u015fler ve kolayca \u015fair olurduk.<\/p>\n

\u015eiir ses ve s\u00f6yleyi\u015f sanat\u0131d\u0131r. S\u00f6yleyi\u015f derken \u00f6zg\u00fcnl\u00fck demek istiyoruz. Yani iyi \u015fair ele ald\u0131\u011f\u0131 bir temay\u0131 herkesten farkl\u0131, kendine has bir \u00fcslupla ifade etmelidir. Ses sanat\u0131d\u0131r derken \u015fiirdeki m\u00fczikaliteyi, ba\u015fka deyi\u015fle ahengi kastediyoruz. \u015eiirde ahenk \u00f6\u011feleri; \u00f6l\u00e7\u00fc (aruz, hece), kafiye, redif, aliterasyon, asonans ve kelime tekrarlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Yukar\u0131da ifade etti\u011fim \u00f6\u011feler olmadan, yani \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz ve kafiyesiz \u015fiir yaz\u0131lamaz m\u0131? Elbette ki yaz\u0131l\u0131r ve yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r da. Birinci Yeniler (Orhan Veli, Melih Cevdet ve Oktay R\u0131fat) ve bu ak\u0131mdan etkilenen baz\u0131 \u015fairler b\u00f6yle \u015fiirler yazd\u0131lar. Fakat bu \u015fairlerin en be\u011fenilen \u015fiirleri ahenk \u00f6\u011felerinden yararlanarak yazd\u0131klar\u0131 \u015fiirler olmu\u015ftur.<\/p>\n

\u015eiiri d\u00fczyaz\u0131dan ay\u0131ran, ba\u015fka ifadeyle \u015fiiri \u015fiir yapan bu \u00f6\u011feleri kullanmadan \u015fiir yazmak zannedildi\u011fi gibi kolay i\u015f de\u011fildir. Zor i\u015f de diyemeyece\u011fim; \u00e7ok zor i\u015ftir. Fakat eli kalem tutan herkes bu t\u00fcr manzumeler yazabilir ve yaz\u0131yorlar da. Fakat bu yaz\u0131lanlar \u015fiir midir? \u0130\u015fte bu soru i\u015faretidir.<\/p>\n

Bu \u015fiirler bana Nasrettin Hoca’n\u0131n bir f\u0131kras\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131r. Hoca’ya sormu\u015flar: “Hocam, kardan helva olur mu?” Hoca cevap vermi\u015f: “Olur. Ben yapt\u0131m oldu. Ama tad\u0131n\u0131 ben de be\u011fenmedim.”<\/p>\n

Ahenk \u00f6\u011felerinden yararlanmadan \u015fiir yazmaya \u00e7al\u0131\u015fmak testere \u00e7ivi, cam, tu\u011fla vb. in\u015faat ara\u00e7lar\u0131 ve malzemeleri kullanmadan ev yapmaya benzer. Oysa her t\u00fcrl\u00fc in\u015faat aleti ve malzemesi olan bir ki\u015fi sa\u011flam bir evi kolayca yapabilir. Bu \u00f6rne\u011fi \u015fu ama\u00e7la veriyorum. Ahenk \u00f6\u011feleri k\u00f6t\u00fc bir \u015fiirin kusurlar\u0131n\u0131 kapat\u0131r, yaz\u0131lan bir metnin \u015fiire benzemesini sa\u011flar. Ahenk \u00f6\u011felerini kullanmadan iyi \u015fiir yazmak ustal\u0131k ve deha gerektirir.<\/p>\n

Ba\u015fka milletlerin edebiyat\u0131nda oldu\u011fu gibi bizim edebiyat\u0131m\u0131zda da vazge\u00e7ilemeyen ahenk unsurlar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda \u00f6l\u00e7\u00fc (vezin) gelir. 1500 y\u0131ll\u0131k edebiyat tarihimiz boyunca bizde hece ve aruz olmak \u00fczere iki \u00f6l\u00e7\u00fc kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hece \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc bize ait yani milli bir \u00f6l\u00e7\u00fcd\u00fcr. Eski T\u00fcrk \u015fiirlerinde ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Halk edebiyat\u0131nda hece \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fcn kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n

Peki, nedir hece \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc? Cevab\u0131 \u00e7ok basittir. Her dizede e\u015fit say\u0131da hece olu\u015fudur. \u015eimdi diyeceksiniz ki “Ben hece \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcyle \u015fiir yazd\u0131m.” Peki, nas\u0131l yazd\u0131n, dizelerde ka\u00e7 hece var? “Bu \u015fiirimde her dizede dokuz hece var, \u015fu \u015fiirimde on iki hece var.” Olmad\u0131. Dokuzlu, on ikili hece \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc olmaz \u00e7\u00fcnk\u00fc. Fakat filanca \u015fairin filanca \u015fiiri dokuzlu hece \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcyle yaz\u0131lm\u0131\u015f. Olabilir, \u015fair b\u00f6yle bir \u00f6l\u00e7\u00fcy\u00fc denemi\u015ftir, fakat tad\u0131n\u0131 kendi de be\u011fenmemi\u015ftir.<\/p>\n

Hece \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde \u00fc\u00e7 kal\u0131p vard\u0131r. Yedili, sekizli ve on birli hece kal\u0131plar\u0131. Bir de yedinin iki kat\u0131 olan on d\u00f6rtl\u00fc hece \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcyle \u015fiir yazanlar \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Her dizede yedi hece kullanarak \u015fiir yazsak yeterli midir? Hay\u0131r, duraklara dikkat edeceksin. \u00d6nce d\u00f6rt hecelik kelime veya kelime grubu kullanacaks\u0131n, sonra da \u00fc\u00e7 hecelik. Ba\u015fka deyi\u015fle yedili hece \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc 4+3 durakl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. E\u011fer \u015fiir duraklara dikkat edilerek yaz\u0131lm\u0131\u015fsa, okuyucu dizeleri duraklarda k\u0131sa bir m\u00fcddet durarak okur ve b\u00f6ylece bir ahenk olu\u015fur. Mesela a\u015fa\u011f\u0131daki mani duraklara dikkat edilerek ve yedili hece \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcyle s\u00f6ylenmi\u015ftir:<\/p>\n

Mani benim ezberim
Kan a\u011fl\u0131yor g\u00f6zlerim
Ben o y\u00e2rin yolunu
\u00d6lene dek g\u00f6zlerim.<\/p>\n

Bu d\u00f6rtl\u00fckte \u00f6l\u00e7\u00fc ve durak kusuru yoktur ve sesli okursan\u0131z hem dinleyenler hem siz ahengi sezerek \u015fiirden zevk al\u0131rs\u0131n\u0131z. Fakat a\u015fa\u011f\u0131da yazd\u0131\u011f\u0131m maninin ilk dizesi durak y\u00f6n\u00fcnden kusurludur ve sesli okununca bu dize m\u00fczikal bir etki yaratmaz. Bu dize 3+4 durakl\u0131d\u0131r. Di\u011fer dizeler kurala uygun oldu\u011fu i\u00e7in daha ahenklidir.<\/p>\n

Gel bakma kimseye hor
Halk\u0131 yorma kendin yor
Y\u0131kmak i\u00e7in \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn
Y\u0131kmak kolay yapmak zor.<\/p>\n

8’li hece \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc 4+4 durakl\u0131d\u0131r. Yunus Emre’den ald\u0131\u011f\u0131m a\u015fa\u011f\u0131daki d\u00f6rtl\u00fck bu y\u00f6nden kusursuzdur:<\/p>\n

Geldi ge\u00e7ti \u00f6mr\u00fcm benim
\u015eol yel esip ge\u00e7mi\u015f gibi
Hele bana \u015f\u00f6yle geldi
Bir g\u00f6z a\u00e7\u0131p yummu\u015f gibi<\/p>\n

Bu par\u00e7an\u0131n devam\u0131 olan d\u00f6rtl\u00fc\u011f\u00fcn ikinci dizesi kusurludur. 5+3 durakl\u0131d\u0131r ve bu dize ahengi bozmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u0130\u015f bu s\u00f6ze Hak tan\u0131kt\u0131r
Bu can g\u00f6vdeye konuktur
Bir g\u00fcn ola \u00e7\u0131ka gide
Kafesten ku\u015f u\u00e7mu\u015f gibi.<\/p>\n

Usta \u015fairlerde durak hatas\u0131 \u00e7ok azd\u0131r. Bu \u015fiirden iki d\u00f6rtl\u00fck daha yazay\u0131m; bu d\u00f6rtl\u00fckler de \u00f6l\u00e7\u00fc ve durak bak\u0131m\u0131ndan kusursuzdur.<\/p>\n

\u015eu d\u00fcnyada bir nesneye
Yanar i\u00e7im g\u00f6yn\u00fcr \u00f6z\u00fcm
Yi\u011fit iken \u00f6lenlere
G\u00f6k ekini bi\u00e7mi\u015f gibi<\/p>\n

Miskin \u00c2dem o\u011flan\u0131n\u0131
Benzetmi\u015fler ekinciye
Kimi biter kimi yiter
Yere tohum sa\u00e7m\u0131\u015f gibi<\/p>\n

On birli hece \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc 6+5 veya 4+4+3 durakl\u0131 olur. B\u00f6yle derken 11’li hece \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcyle yaz\u0131lm\u0131\u015f bir \u015fiirin her dizesi 6+5 durakl\u0131 olmal\u0131d\u0131r demek istemiyoruz. Ayn\u0131 \u015fiirin herhangi bir dizesi 4+4+3 durakl\u0131 olabilir, di\u011fer dize 6+5 durakl\u0131 olabilir. Burada i\u015f okuyucuya d\u00fc\u015fmektedir. Usta bir \u015fiir okuyucusu dizeye bakar bakmaz hangi durakla yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 sezmeli ve gerekli yerde durak yaparak \u015fiirdeki ahengi dinleyiciye iletebilmelidir. Karacao\u011flan’\u0131n bir ko\u015fmas\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131m a\u015fa\u011f\u0131daki d\u00f6rtl\u00fcklerin son dizeleri 6+5, di\u011fer dizeler 4+4+3 durakl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u00c7ukurova bayraml\u0131\u011f\u0131n giyerken
\u00c7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131n \u00fczerinden soyarken
\u015eubat ay\u0131 k\u0131\u015f yelini kovarken
Cennet demek sana yak\u0131\u015f\u0131r da\u011flar<\/p>\n

R\u00fczg\u00e2r eser dallar\u0131n\u0131z at\u0131\u015f\u0131r
Ku\u015flar\u0131n\u0131z birbiriyle \u00f6t\u00fc\u015f\u00fcr
\u00d6ren yerler bu bayramda \u00e7ok \u00fc\u015f\u00fcr
B\u00fclb\u00fcl ni\u00e7in yasl\u0131 bak\u0131\u015f\u0131r da\u011flar<\/p>\n

ARUZ \u00d6L\u00c7\u00dcS\u00dc<\/strong><\/p>\n

Aruz \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc ise Araplara aittir. Rivayete g\u00f6re Araplar bu \u00f6l\u00e7\u00fcy\u00fc, \u00e7\u00f6llerde develerle yapt\u0131klar\u0131 uzun yolculuklar esnas\u0131nda develerin uzun ve k\u0131sa ad\u0131m at\u0131\u015flar\u0131ndan esinlenerek olu\u015fturmu\u015flar ve kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Sonradan \u0130ranl\u0131lar da bu \u00f6l\u00e7\u00fcy\u00fc kullanm\u0131\u015flar ve geli\u015ftirmi\u015flerdir.<\/p>\n

Aruz \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc \u015fiirde ritimdir. Musiki e\u011fitiminde \u00f6\u011frencilere “t\u00fcm teka t\u00fcm tek” \u015feklinde anlams\u0131z s\u00f6zc\u00fck veya hecelerle ritim \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yapt\u0131r\u0131l\u0131r. Ortaokul ve liselerde m\u00fczik \u00f6\u011fretmenleri “lay la lay lay, la lay lay lay” heceleriyle bir bestenin notalar\u0131n\u0131, ahengini sezdirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve bunlar\u0131 \u00f6\u011frencilere tekrarlat\u0131r. Mesela bu heceleri yar\u0131m ve tam vuru\u015fluk notalar kabul ederek bir ritim olu\u015ftural\u0131m. “Lay”hecesi tam vuru\u015f olsun, “la” hecesi yar\u0131m vuru\u015f olsun ve:
“Lay la lay lay \/ lay la lay lay \/ lay la lay” hecelerini bu do\u011frultuda okurken bir elimizle de ayn\u0131 tempoyla masaya hafif\u00e7e vural\u0131m. Bu ritmi birka\u00e7 dakika s\u00fcrd\u00fcrelim.<\/p>\n

\u0130\u015fte aruz \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc b\u00f6yle bir \u015feydir. Araplar “t\u00fcm teka t\u00fcm tek” dememi\u015f, “lay la lay lay” da dememi\u015f. Peki ne demi\u015f? Bize sa\u00e7ma gelen, liseyi bitirip de aruz laf\u0131 edilince k\u00fc\u00e7\u00fcmseyip alay etti\u011fimiz “fail\u00fcn, mef’ul\u00fc, failat\u00fcn” gibi anlams\u0131z ritim kal\u0131plar\u0131 s\u00f6ylemi\u015f.<\/p>\n

\u015eimdi yukar\u0131da belirtti\u011fim: “Lay la lay lay \/ lay la lay lay \/ lay la lay” ahenk kal\u0131b\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck bir de\u011fi\u015fiklik yapal\u0131m ve “faa i laa t\u00fcn \/ faa i laa t\u00fcn \/ faa i l\u00fcn\/ diyelim. Yine ayn\u0131 ritmi elde ederiz \u00f6yle de\u011fil mi? Yani buradaki ahenk \u00f6nce tam vuru\u015f (faa), sonra yar\u0131m vuru\u015f (i), sonra iki defa tam vuru\u015f (laa t\u00fcn) bi\u00e7imindedir. Aruz \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde benim tam vuru\u015f dedi\u011fim heceler uzun hecedir, yar\u0131m vuru\u015f dedi\u011fim heceler de k\u0131sa hecedir.<\/p>\n

Bir uzun, bir k\u0131sa, iki uzun heceden olu\u015fan bu ritim kal\u0131b\u0131 (aruzdaki tabirle aruz c\u00fcz\u00fc) iki defa tekrar edildikten sonra bir uzun, bir k\u0131sa ve bir uzun heceden olu\u015fan “faa i l\u00fcn” ritim kal\u0131b\u0131 gelmektedir.<\/p>\n

\u015eimdi bu kal\u0131b\u0131 “faa i laa t\u00fcn \/ faa i laa t\u00fcn \/ faa i l\u00fcn” \u015feklinde ritme uygun okuduktan sonra ayn\u0131 ritimle S\u00fcleyman \u00c7elebi’nin yukarda belirtti\u011fim aruz kal\u0131b\u0131yla yaz\u0131lm\u0131\u015f olan Mevlit’inden ald\u0131\u011f\u0131m \u015fu dizeyi okuyal\u0131m:<\/p>\n

“Dii di g\u00f6r d\u00fcm \/ ol ha bii bin \/ aa ne si
Bir a cep nur \/ kim g\u00fc ne\u015f per \/ vaa ne si\/<\/p>\n

G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz gibi dizeler “lay la lay lay \/ lay la lay lay \/ lay la lay” veya “faa i laa t\u00fcn \/ faa i laa t\u00fcn \/ faa il\u00fcn” ritim kal\u0131plar\u0131na uygun hecelerden olu\u015fmaktad\u0131r. \u015eiirin tamam\u0131n\u0131 incelerseniz her dizenin bu ritme uygun oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Bu \u00f6rnekten \u00e7\u0131kar\u0131lacak sonu\u00e7 \u015fudur. Aruz \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc ritimden veya ahenkten ibarettir.<\/p>\n

Yukar\u0131da bir \u00f6rne\u011fini verdi\u011fimiz kal\u0131p gibi y\u00fczden fazla aruz kal\u0131b\u0131 mevcuttur. Biz T\u00fcrkler bu kal\u0131plar i\u00e7inde en \u00e7ok Mevlit’te kullan\u0131lan kal\u0131b\u0131 sevip kullanm\u0131\u015f\u0131z. Sebebi ise hecenin 4+4+3=11’li kal\u0131b\u0131na benzemesidir. Burada bir \u00f6rnek daha vermek istiyorum. “La lay lay lay” ritmini d\u00f6rt defa tekrar edelim. \u0130\u015fte bu ritim de \u00e7ok kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir aruz kal\u0131b\u0131d\u0131r. Tabii ki aruzda bu kal\u0131p ba\u015fka hecelerle seslendiriliyor. Bir yar\u0131m, \u00fc\u00e7 tam vuru\u015fu ifade eden “me faa ii l\u00fcn” c\u00fcz\u00fcyle. Bu c\u00fcz\u00fc d\u00f6rt defa s\u00f6ylerseniz aruz kal\u0131b\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar. Bu kal\u0131b\u0131 ve B\u00fclb\u00fcl \u015fiirinden iki dizeyi alt alta yazal\u0131m.<\/p>\n

Me faa ii l\u00fcn \/ me faa ii l\u00fcn \/ me faa ii l\u00fcn \/ me faa ii l\u00fcn
E \u015fin var aa \/ \u015fi yaa n\u0131n var \/ ba haa r\u0131n var \/ ki bek ler din
K\u0131 yaa met ler \/ ko par mak ney\/ di ey b\u00fcl b\u00fcl \/ ne dir der din<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi bu dizeler de belirli bir ahenge uyularak yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hecelerden birini okumazsan\u0131z veya bir heceyi yanl\u0131\u015f okursan\u0131z veya bir kelimenin yerini de\u011fi\u015ftirirseniz ahenk bozulur.<\/p>\n

Aruz \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcyle \u015fiir yazmak zordur. Liselerde edebiyat \u00f6\u011fretmenleri bu \u00f6l\u00e7\u00fcy\u00fc gen\u00e7lere \u00f6\u011fretemiyor ve sevdiremiyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde aruz \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fcmsenen, hatta alay edilen \u00e7a\u011f d\u0131\u015f\u0131 l\u00fczumsuz bir ayr\u0131nt\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Aruzun bir ritim oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi g\u00f6rmezden gelinmekte hatta yeni nesillerden gizlenmektedir. Eminim ki bu yaz\u0131y\u0131 okuyan gen\u00e7 karde\u015flerimin bir\u00e7o\u011fu ifade etti\u011fim bu ger\u00e7ekleri hi\u00e7 duymam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Oysa aruz \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc \u00f6\u011frenmek \u00e7ok kolayd\u0131r. Birka\u00e7 basit kural\u0131 vard\u0131r. Bu kurallar bilinince \u015fiire yetene\u011fi olanlar bu \u00f6l\u00e7\u00fcyle \u015fiir yazabilir. Bilinmesi gereken kurallar \u015funlard\u0131r:<\/p>\n

1. K\u0131sa \u00fcnl\u00fc ile biten heceler k\u0131sa hece kabul edilir: “araba” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcndeki hecelerin \u00fc\u00e7\u00fc de k\u0131sad\u0131r.
2. \u00dcns\u00fczle veya uzun \u00fcnl\u00fcyle biten heceler uzun hece kabul edilir: “\u00e7akmak, naamahrem, biitab” s\u00f6zc\u00fcklerindeki t\u00fcm heceler uzundur.
3. Sonunda iki \u00fcns\u00fcz olan “T\u00fcrk, \u00fcst, kurt” gibi heceler medli hecedir, yani bir bu\u00e7uk hecedir. Ba\u015fka deyi\u015fle bir uzun bir k\u0131sa hece kabul edilir.
4. \u0130\u00e7inde uzun \u00fcnl\u00fc olup \u00fcns\u00fczle biten “aab, yaar” gibi heceler medli hecedir; bir bu\u00e7uk hece kabul edilir.
5. Dize sonundaki her hece uzun kabul edilir.
6. Aruz \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcne uydurmak i\u00e7in bir s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn sonundaki \u00fcns\u00fcz, \u00fcnl\u00fcyle ba\u015flayan sonraki s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn ba\u015f\u0131nda okunabilir; bu ses olay\u0131na ulama denir.
7. Aruz kal\u0131b\u0131na uydurmak i\u00e7in k\u0131sa heceyi uzun okumaya imale denir; imale aruz kusurudur. Usta \u015fairlerde (Mesela Yahya Kemal’de) imale pek g\u00f6r\u00fclmez.
8. Aruz kal\u0131b\u0131na uydurmak i\u00e7in uzun heceyi k\u0131sa okumak da zihaft\u0131r ve bu da bir aruz kusurudur.<\/p>\n

\u015eimdi Yahya Kemal’in bir \u015fiirinden birka\u00e7 dizeyi kal\u0131ba uygunluk bak\u0131m\u0131ndan inceleyelim.<\/p>\n

Mef uu l\u00fc \/ me faa ii l\u00fc \/ me faa ii l\u00fc \/ fe uu l\u00fcn
Bin at l\u0131 \/ a k\u0131n lar da \/ \u00e7o cuk lar gi \/ bi \u015fen dik
Bin at l\u0131 \/ o g\u00fcn dev gi \/ bi bir or du \/ yu yen dik
Ak tol ga \/ l\u0131 bey ler be \/ yi hay k\u0131r d\u0131 \/ i ler le<\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi bu \u00fc\u00e7 dize aruz \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc y\u00f6n\u00fcnden kusursuzdur. \u015eiirin tamam\u0131n\u0131 bu \u015fekilde incelerseniz imale ve zihafa ba\u015fvurulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz.<\/p>\n

(\u00d6nemli not: Uzun a, u ve i sesleri halk aras\u0131nda \u015fapka denilen d\u00fczeltme ve inceltme i\u015faretiyle g\u00f6sterilmelidir. Ben bu yaz\u0131mda bu i\u015fareti kullanmak yerine uzun \u00fcnl\u00fcleri g\u00f6stermek i\u00e7in ayn\u0131 \u00fcnl\u00fcy\u00fc iki defa kullanmay\u0131 tercih ettim.)
KAF\u0130YE (De\u011fer Y\u00f6n\u00fcnden)<\/strong><\/p>\n

Kafiye tarih boyunca \u015fiirin vazge\u00e7ilmez ahenk \u00f6\u011felerinden olmu\u015ftur. Ustaca kullan\u0131lm\u0131\u015f kafiyeler \u015fiire ahenk katt\u0131\u011f\u0131 gibi bir metnin kolay ezberlenmesini sa\u011flar. En az\u0131ndan uzun s\u00fcre hat\u0131rlanmas\u0131na katk\u0131da bulunur. Bundan ba\u015fka bir duygu veya d\u00fc\u015f\u00fcnceyi zihinlerde iz b\u0131rakacak \u015fekilde vurgulamam\u0131za yard\u0131m eder.<\/p>\n

T\u00fcrk milleti tarih boyunca kafiyeye d\u00fc\u015fk\u00fcn olmu\u015ftur. “Az\u0131 karar, \u00e7o\u011fu zarar. Adam\u0131 adam eyleyen parad\u0131r, paras\u0131z adam\u0131n y\u00fcz\u00fc karad\u0131r.” gibi y\u00fczlerce atas\u00f6z\u00fcnde ve \u00f6zdeyi\u015flerde kafiye g\u00f6rebilirsiniz. Masallar\u0131n “Az gittik, uz gittik dere tepe d\u00fcz gittik, alt\u0131 ay bir g\u00fcz gittik.” gibi tekerlemelerinde; “Suya d\u00fc\u015fer \u0131slanmaz, yere d\u00fc\u015fer paslanmaz. \u0130ki y\u0131ld\u0131z, g\u00f6zleri boynuz.” gibi bilmecelerde; Tahir ile Z\u00fchre, Dede Korkut Hik\u00e2yeleri gibi anonim eserlerde s\u0131k\u00e7a kafiye kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Kafiye konusu de\u011fer, dizili\u015f ve anlay\u0131\u015f y\u00f6n\u00fcnden olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla incelenir.<\/p>\n

De\u011fer y\u00f6n\u00fcnden kafiyeyi yar\u0131m, tam, zengin ve cinasl\u0131 olmak \u00fczere d\u00f6rde ay\u0131rabiliriz. Tek ses benzerli\u011fi yar\u0131m, iki ses benzerli\u011fi tam, ikiden \u00e7ok ses benzerli\u011fi ise zengin kafiyedir.<\/p>\n

Ancak redif ile kafiyeyi kar\u0131\u015ft\u0131rmamak gerekir. Aynen tekrar edilen ekler, kelimeler ve kelime gruplar\u0131 rediftir. Farkl\u0131 \u00f6\u011felerdeki ses benzerlikleri ise kafiyeyi olu\u015fturur. Farkl\u0131 \u00f6\u011feler ile \u015funu kastediyoruz. Mesela iki farkl\u0131 k\u00f6k, iki farkl\u0131 g\u00f6vde, iki farkl\u0131 ek, bir k\u00f6k ile bir g\u00f6vde, bir ek ile bir k\u00f6k veya g\u00f6vde.
K\u0131saca g\u00f6rev ve anlam y\u00f6n\u00fcnden ayn\u0131 olan \u00f6\u011felerdeki ses benzerli\u011fi redif, farkl\u0131 \u00f6\u011felerdeki ses benzerli\u011fi kafiyedir.<\/p>\n

\u015eimdi birka\u00e7 naz\u0131m par\u00e7as\u0131n\u0131 bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla inceleyelim. Faruk Nafiz’den bir d\u00f6rtl\u00fck yaz\u0131yorum:<\/p>\n

Derinden derine \u0131rmaklar a\u011flar
Uzaktan uza\u011fa \u00e7oban \u00e7e\u015fmesi.
Ey suyun sesinden anlayan ba\u011flar
Ne s\u00f6yler \u015fu da\u011fa \u00e7oban \u00e7e\u015fmesi?<\/p>\n

Bu d\u00f6rtl\u00fc\u011f\u00fcn 1. ve 3. dizesindeki “a\u011flar, ba\u011flar” s\u00f6zc\u00fcklerinde be\u015f sesten olu\u015fan zengin kafiye mevcuttur. Bu t\u00fcr zengin kafiyelere tun\u00e7 kafiye de diyenler mevcuttur. Bu s\u00f6zc\u00fcklerde redif yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc “a\u011flar” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc a\u011flamak fiilinin geni\u015f zaman\u0131d\u0131r. “Ba\u011flar” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ise “ba\u011f” isminin \u00e7o\u011ful halidir. Dolay\u0131s\u0131yla bu s\u00f6zc\u00fcklerdeki ekleri redif kabul edemeyiz. Fakat bu dizeler “. \u0131rmaklar a\u011flar \/ . kendine ba\u011flar” \u015feklinde olsayd\u0131 bu durumda “a\u011flar” ve ba\u011flar” s\u00f6zc\u00fcklerinin sonundaki “-r” geni\u015f zaman eki aynen tekrar edildi\u011fi i\u00e7in “r” sesi redif, sondan ba\u015fa do\u011fru “a,l,\u011f,a” sesleri zengin kafiye derdik.<\/p>\n

Yine bu dizeler “. denize at\u0131ld\u0131 a\u011flar \/ . anlayan ba\u011flar” s\u00f6zc\u00fckleriyle bitseydi bu durumda “a\u011flar” ve “ba\u011flar” s\u00f6zc\u00fcklerindeki “-lar” ekleri \u00e7o\u011ful ekidir bu y\u00fczden rediftir; “\u011f,a” sesleri ise tam kafiyedir derdik.<\/p>\n

2. ve 4. dizelerde “\u00e7oban \u00e7e\u015fmesi” kelime gruplar\u0131 aynen tekrar edilmi\u015ftir; o halde rediftir. “Uza\u011fa” ve “da\u011fa” s\u00f6zc\u00fcklerinin sonundaki “a” sesleri de ayn\u0131 ektir; ismin -e hal eki. Bu durumda “a” seslerini de redif kabul ederiz. Dolay\u0131s\u0131yla “uza\u011fa” ve “da\u011fa” s\u00f6zc\u00fcklerindeki “\u011f, a” sesleri tam kafiye olur.<\/p>\n

Bursa’da bir eski cami avlusu
Mermer \u015fad\u0131rvanda \u015fak\u0131rdayan su<\/p>\n

Tanp\u0131nar’\u0131n “Bursa’da Zaman” \u015fiirinden ald\u0131\u011f\u0131m yukar\u0131daki dizelerde redif yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc “avlusu” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn sonundaki “u” 3. tekil ki\u015fi iyelik eki, “s” ise kayna\u015ft\u0131rma \u00fcns\u00fcz\u00fcd\u00fcr. \u0130kinci dizenin sonundaki “su” ise isim k\u00f6k\u00fcd\u00fcr. Aynen tekrar edilen ek veya kelime olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in redif yoktur. K\u0131saca “u,s” sesleri tam kafiyedir.<\/p>\n

Bu dizeler “. avlusu \/ . havlusu” s\u00f6zc\u00fckleriyle bitseydi sondaki “su” sesleri redif “u, l, v, a” sesleri zengin kafiye olacakt\u0131.<\/p>\n

Katar katar olmu\u015f gelir turnalar
E\u011frim e\u011frim ne ho\u015f gelir turnalar<\/p>\n

Bir halk t\u00fcrk\u00fcs\u00fcnden ald\u0131\u011f\u0131m bu dizelerde tekrar edilen “gelir turnalar” s\u00f6zleri rediftir. “Olmu\u015f” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcndeki \u00f6\u011frenilen ge\u00e7mi\u015f zaman ekinin “\u015f”si ile “ho\u015f” isim k\u00f6k\u00fcn\u00fcn “\u015f”si yar\u0131m kafiyedir. Bu dizeler “. olmu\u015f gelir turnalar \/ . dolmu\u015f gelir turnalar” olsayd\u0131 bu durumda “-mu\u015f” ekleri de redif olurdu; “ol” ve “dol” fiil k\u00f6klerindeki “l, o” sesleri tam kafiye kabul edilirdi.<\/p>\n

Yollara K\u00fcr\u015fatlar uzanm\u0131\u015f, \u00f6l\u00fc.
A\u011flas\u0131n ak \u00fclke, a\u011flas\u0131n s\u00fct g\u00f6l\u00fc.<\/p>\n

Arif Nihat Asya’dan ald\u0131\u011f\u0131m yukar\u0131daki dizelerde redif yoktur. “\u00d6l\u00fc” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcndeki “-\u00fc” eki fiilden isim yapma ekidir. \u00d6lmek fiilinden yeni t\u00fcr ve anlamda bir s\u00f6zc\u00fck t\u00fcretmi\u015ftir. “G\u00f6l\u00fc” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn sonundaki “-\u00fc” ise tamlanan eki veya 3.tekil ki\u015fi iyelik ekidir. Bu ekler farkl\u0131 \u00f6\u011feler oldu\u011fu i\u00e7in kafiye say\u0131l\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bu dizelerde “\u00fc, l, \u00f6” sesleri zengin kafiyedir.<\/p>\n

D\u00f6rt yana bakt\u0131m da geldim
K\u00f6pr\u00fcleri att\u0131m da geldim<\/p>\n

Acemi bir \u015fairden ald\u0131\u011f\u0131m yukar\u0131daki dizelerde ise kafiye yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc “geldim” fiili ile “de” ba\u011flac\u0131 aynen tekrar edildi\u011finden rediftir. Ayr\u0131ca “bakt\u0131m” ve “att\u0131m” s\u00f6zc\u00fcklerindeki “-t\u0131” eki g\u00f6r\u00fclen ge\u00e7mi\u015f zaman; “-m” ise 1. tekil \u015fah\u0131s ekidir. Yani “-t\u0131m” sesleri de rediftir. ” At” ve “bak” fiil k\u00f6klerinin sonundaki “t” ile “k” benze\u015fmedi\u011fi i\u00e7in kafiye yoktur; “a” seslerinin de bir h\u00fckm\u00fc yoktur. Bu konudaki kural \u015fudur. Benze\u015fen sesler sondan ba\u015fa do\u011fru say\u0131l\u0131r, benze\u015fen ses kalmay\u0131nca di\u011fer seslere dikkat edilmez.<\/p>\n

\u0130nsan odur ki b\u0131raka her yerde bir eser
Eser b\u0131rakmayan\u0131n yerinde yeller eser<\/p>\n

Bu dizelerde redif yoktur \u00e7\u00fcnk\u00fc dizelerin sonundaki “eser” s\u00f6zc\u00fckleri aynen tekrar edilen \u00f6\u011feler de\u011fildir. Birinci dizedeki, yap\u0131t anlam\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z isim soylu bir kelime olan eser’dir, ikinci dizedeki ise esmek fiilinin geni\u015f zaman\u0131d\u0131r. Bu t\u00fcr kafiyelere de cinasl\u0131 kafiye diyoruz.<\/p>\n

Ni\u00e7in kondun a b\u00fclb\u00fcl
Kap\u0131mdaki asmaya?
Ben y\u00e2rimden ayr\u0131lmam
G\u00f6t\u00fcrseler asmaya<\/p>\n

Bu manide kullan\u0131lan “asmaya” s\u00f6zc\u00fckleri de farkl\u0131 kelimeler oldu\u011fu i\u00e7in cinasl\u0131 kafiyedir. Cinasl\u0131 kafiyelerde ses say\u0131s\u0131 \u00f6nemli de\u011fildir.
KAF\u0130YE (Dizili\u015f ve Anlay\u0131\u015f Y\u00f6n\u00fcnden)<\/strong><\/p>\n

Dizili\u015f y\u00f6n\u00fcnden kafiye derken kafiyeli dizelerin s\u0131ralan\u0131\u015f bi\u00e7imini kastediyoruz. Halk ve Divan edebiyatlar\u0131nda d\u00fcz ve \u00e7apraz dizili\u015ften ba\u015fka mani tipi dedi\u011fimiz kafiye dizili\u015fi de mevcuttur. Servet-i F\u00fcnun d\u00f6neminde Bat\u0131dan al\u0131nan sone naz\u0131m \u015fekliyle birlikte \u015fiirimizde sarma dizili\u015f de g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

D\u00fcz dizili\u015f kafiyeli dizelerin alt alta olmas\u0131d\u0131r. Buna mesnevi tarz\u0131 da diyoruz.<\/p>\n

Tarihin dilinden d\u00fc\u015fmez bu destan
Nehirler gazidir, da\u011flar kahraman.<\/p>\n

Bu beytin kafiyeleri de\u011fer olarak tam, dizili\u015f olarak d\u00fczd\u00fcr. Halk edebiyat\u0131ndaki ko\u015fma, semai, varsa\u011f\u0131, destan, ilahi gibi naz\u0131m \u015fekillerinde birinci d\u00f6rtl\u00fck hari\u00e7 hep d\u00fcz dizili\u015f g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

Ben kocad\u0131m sen genceldin
Ba\u015fa bela nerden geldin
K\u00e2hi indin k\u00e2h y\u00fckseldin
\u015eimdi oldun turna g\u00f6n\u00fcl<\/p>\n

\u00c2\u015f\u0131k Veysel’den ald\u0131\u011f\u0131m yukar\u0131daki d\u00f6rtl\u00fc\u011f\u00fcn ilk \u00fc\u00e7 dizesi birbiriyle kafiyelidir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi bu d\u00f6rtl\u00fck d\u00fcz dizili\u015fe sahiptir. \u0130stiklal Mar\u015f\u0131’m\u0131z d\u00fcz dizili\u015fin m\u00fckemmel bir \u00f6rne\u011fidir \u00e7\u00fcnk\u00fc d\u00f6rtl\u00fcklerdeki her dize birbiriyle kafiyelidir.<\/p>\n

\u00c7apraz dizili\u015f genellikle Halk edebiyat\u0131nda ve \u015fiirlerin ilk d\u00f6rtl\u00fcklerinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu dizili\u015fte d\u00f6rtl\u00fcklerin sadece 2. ve 4. dizeleri kafiyeli olabilir. Mesela yine \u00c2\u015f\u0131k Veysel’den ald\u0131\u011f\u0131m a\u015fa\u011f\u0131daki d\u00f6rtl\u00fck b\u00f6yledir.<\/p>\n

G\u00fczelli\u011fin on Par’etmez
\u015eu bendeki a\u015fk olmasa
E\u011flenecek yer bulaman
G\u00f6nl\u00fcmdeki k\u00f6\u015fk olmasa<\/p>\n

Necip Faz\u0131l’dan ald\u0131\u011f\u0131m a\u015fa\u011f\u0131daki d\u00f6rtl\u00fckte 1. ve 3. dizeler kendi aras\u0131nda; 2. ve 4. dizeler kendi aras\u0131nda kafiyelenerek \u00e7apraz dizili\u015f olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n

Gaiplerden bir ses geldi: Bu adam
Gezdirsin bo\u015flu\u011fu ense k\u00f6k\u00fcnde
Ve u\u00e7tu tepemden birdenbire dam
G\u00f6k devrildi, k\u00fcnde \u00fcst\u00fcne k\u00fcnde<\/p>\n

Mani tipi dedi\u011fimiz dizili\u015fte ise 1, 2. ve 4. dizeler kendi aras\u0131nda kafiyelidir; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc dize serbesttir. Dizili\u015fe ad\u0131 verilen manilerden bir \u00f6rnek:<\/p>\n

Bah\u00e7elerde saz olur
G\u00fcl a\u00e7\u0131l\u0131r yaz olur
Ben y\u00e2rime g\u00fcl demem
G\u00fcl\u00fcn \u00f6mr\u00fc az olur.<\/p>\n

Mani tipi dizili\u015f Divan \u015fiirindeki tuyu\u011f ve rubailerde de g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

Sarma dizili\u015f yukar\u0131da belirtti\u011fimiz gibi edebiyat\u0131m\u0131za Bat\u0131’dan girmi\u015ftir. Bu dizili\u015f Halk ve Divan \u015fiirinde g\u00f6r\u00fclmez. Sarma dizili\u015fte 1. ve 4.dizeler kendi aras\u0131nda; 2. ve 3. d\u00f6rtl\u00fckler kendi aras\u0131nda kafiyelidir. Yahya Kemal’in Ok \u015fiirinden ald\u0131\u011f\u0131m a\u015fa\u011f\u0131daki d\u00f6rtl\u00fckte sarma dizili\u015f g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n

Yavuz Sultan Selim Han’\u0131n \u00f6n\u00fcnde
Ok atan ihtiyar Bekta\u015f Suba\u015f\u0131
Bu y\u00fcksek tepeye dikti bu ta\u015f\u0131
O y\u00fcce h\u00fcnk\u00e2r\u0131n mutlu g\u00fcn\u00fcnde.<\/p>\n

Anlay\u0131\u015f y\u00f6n\u00fcnden kafiye ise “Kafiye g\u00f6z i\u00e7in midir, kulak i\u00e7in midir?” tart\u0131\u015fmas\u0131na dayan\u0131r. Bu tart\u0131\u015fma Servet- i F\u00fcnun edebiyat\u0131n\u0131n do\u011fmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Tart\u0131\u015fman\u0131n sebebi 1928’den \u00f6nce kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z Arap alfabesinin \u00e7ok harflili\u011fidir.<\/p>\n

Harf nedir? Harf seslerin yaz\u0131daki i\u015faretidir. Bizim \u015fu anda “k” ile g\u00f6sterdi\u011fimiz ses Arap alfabesinde “kaf, kef” olmak \u00fczere iki farkl\u0131 harfle g\u00f6steriliyordu. Mesela “ak” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnde kaf, “ek” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnde kef kullan\u0131l\u0131rd\u0131. Divan edebiyat\u0131nda “ak” ile “ek” kafiye kabul edilmezdi. Kula\u011fa kafiyeli gelen bu s\u00f6zc\u00fckler farkl\u0131 harflerle yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in g\u00f6ze kafiyeli g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyordu. Oysa Halk \u015fairleri bu ayr\u0131nt\u0131ya dikkat etmemi\u015f, kafiyeyi kula\u011fa g\u00f6re uygulam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Tanzimat edebiyat\u0131n\u0131n son d\u00f6neminde “abes” ile “muktebes” kafiyeli midir, kafiyesiz midir tart\u0131\u015fmas\u0131 ya\u015fanm\u0131\u015f, edebiyat\u00e7\u0131lar ikiye b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu s\u00f6zc\u00fcklerde de “ak” ile “ek”e benzeyen bir sorun vard\u0131r. Bizim “s” ile g\u00f6sterdi\u011fimiz ses Arap alfabesinde “sin, se, sad” gibi \u00fc\u00e7 farkl\u0131 harfle g\u00f6sterilirdi. Abes “se” harfiyle, muktebes sin harfiyle bitiyordu. Yani bu s\u00f6zc\u00fckler kula\u011fa kafiyeli geliyordu ama yaz\u0131mlar\u0131 farkl\u0131yd\u0131. Bundan ba\u015fka bizim “h” ile g\u00f6sterdi\u011fimiz ses “ha, h\u0131, he” olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 farkl\u0131 harfle g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/p>\n

“Kulak i\u00e7in mi, g\u00f6z i\u00e7in mi kafiye”nin asl\u0131 budur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde b\u00f6yle bir sorun yoktur.
RED\u0130F<\/strong><\/p>\n

\u015eiirdeki ahenk unsurlar\u0131ndan biri de rediftir. Redifin ne oldu\u011funu, redif ile kafiye aras\u0131ndaki farklar\u0131 daha \u00f6nce vurgulam\u0131\u015ft\u0131k. Redifleri kafiye zannederek \u015fiir yazanlar\u0131 ele\u015ftirip onlar\u0131 acemilikle su\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n

Edebiyat\u0131m\u0131zda redifi ahenk \u00f6\u011fesi kabul etmeyen, rediflerden olabildi\u011fince ka\u00e7\u0131nan \u015fairler olmu\u015ftur. Mesela Ahmet Hamdi Tanp\u0131nar b\u00f6yle bir anlay\u0131\u015fa sahiptir. Ona g\u00f6re rediften yararlanmak bir zay\u0131f \u015fairlerin i\u015fidir. Kula\u011fa ho\u015f gelecek kafiye bulamayanlar\u0131n ba\u015fvurdu\u011fu bir yoldur. Fakat gelmi\u015f ge\u00e7mi\u015f \u015fairlerimizin ezici bir \u00e7o\u011funlu\u011fu redifi benimsemi\u015f, ahenk \u00f6\u011fesi olarak kullanmay\u0131 bilmi\u015flerdir.<\/p>\n

Redif tek harften olu\u015faca\u011f\u0131 gibi dizelerin hemen hemen t\u00fcm\u00fc rediften ibaret de olabilir. K\u00f6ro\u011flu’dan ald\u0131\u011f\u0131m “Bizim yaylan\u0131n u\u015fa\u011f\u0131 \/ Belinde Ayd\u0131n ku\u015fa\u011f\u0131” dizelerinin sonundaki “-\u0131” ekleri tek sesten ibaret rediftir. Nedim’den ald\u0131\u011f\u0131m a\u015fa\u011f\u0131daki dizelerde kafiyeler, redifin bask\u0131s\u0131yla ezilmi\u015f, ikinci plana itilmi\u015ftir:<\/p>\n

Safa-y\u0131 a\u015fk\u0131 kim anlar kiminle s\u00f6yle\u015felim
Vefa-y\u0131 a\u015fk\u0131 kim anlar kiminle s\u00f6yle\u015felim<\/p>\n

Bu beyitte “safa ve vefa” s\u00f6zc\u00fcklerindeki “fa” hecesi kafiye, di\u011fer s\u00f6zc\u00fckler rediftir.<\/p>\n

Biz d\u00fcnyaya veda ettik
Kalanlara selam olsun
Bizim i\u00e7in hay\u0131r dua
K\u0131lanlara selam olsun<\/p>\n

Yukar\u0131daki d\u00f6rtl\u00fck Yunus Emre’ye aittir. D\u00f6rtl\u00fc\u011f\u00fcn 1. ve 3. dizelerinde kafiye yoktur; 2. ve 4. dizelerde ise “kal- ve k\u0131l- fiil k\u00f6klerindeki “l” \u00fcns\u00fcz\u00fc yar\u0131m kafiye “-anlara selam olsun” ek ve s\u00f6zc\u00fckleri rediftir. Bu d\u00f6rtl\u00fc\u011fe ahenk katan \u00f6\u011fe hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz ki bu g\u00fczel rediflerdir.<\/p>\n

G\u00fcl y\u00fcz\u00fcnde g\u00f6reli z\u00fclf-i semensay g\u00f6n\u00fcl
Vay g\u00f6n\u00fcl vay bu g\u00f6n\u00fcl vay g\u00f6n\u00fcl eyvay g\u00f6n\u00fcl (Murabba naz\u0131m \u015fekli)<\/p>\n

Divan edebiyat\u0131 \u015fairlerinden Ahmet Pa\u015fa’ya ait yukar\u0131daki dizelere “g\u00f6n\u00fcl” redifinin katt\u0131\u011f\u0131 ahengi ve g\u00fczelli\u011fi anlatmaya gerek yok san\u0131r\u0131m.<\/p>\n

O g\u00fcl endam bir al \u015fale b\u00fcr\u00fcns\u00fcn y\u00fcr\u00fcs\u00fcn
Ucu g\u00f6nl\u00fcm gibi ard\u0131nca s\u00fcr\u00fcns\u00fcn y\u00fcr\u00fcs\u00fcn<\/p>\n

Bu beyitteki redifler de ustaca bulunmu\u015f, \u015fiire ahenk katan \u00f6\u011felerden biri haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n

Halk \u015fairleri kafiye konusunda daima rahat olmu\u015flard\u0131r. \u00d6yle ki Divan \u015fairleri asla yar\u0131m kafiye kullanmam\u0131\u015flar, kafiyelerinin en az iki sesten olu\u015fmas\u0131na dikkat etmi\u015flerdir. Halk \u015fairleri ise tek sesten ibaret kafiyelerle yetinmi\u015flerdir. Hatta en usta Halk \u015fairleri bile baz\u0131 d\u00f6rtl\u00fcklerinde kafiye kullanmam\u0131\u015f, rediflerle yetinmi\u015ftir. Mesela Karacao\u011flan’dan ald\u0131\u011f\u0131m a\u015fa\u011f\u0131daki d\u00f6rtl\u00fck b\u00f6yledir:<\/p>\n

Arad\u0131lar bir tenhada buldular
Yasland\u0131lar \u015fivgalar\u0131m k\u0131rd\u0131lar
Yaz bahar ay\u0131nda bir od verdiler
Yand\u0131m gittim ala da\u011fl\u0131 kar iken<\/p>\n

Bu d\u00f6rtl\u00fckte kullan\u0131lan “buldular, k\u0131rd\u0131lar, verdiler” s\u00f6zc\u00fcklerindeki “-dular, -d\u0131lar, -diler” ekleri rediftir; “bul-, k\u0131r-, ver-” k\u00f6klerindeki “r” yar\u0131m kafiyedir ama ilk dizedeki fiil k\u00f6k\u00fcnde kafiye yoktur. Yine Karacao\u011flan me\u015fhur bir semaisinden bir d\u00f6rtl\u00fck:<\/p>\n

Bana kara diyen dilber
G\u00f6zlerin kara de\u011fil mi
Y\u00fcz\u00fcn\u00fc sevdiren gelin
Ka\u015flar\u0131n kara de\u011fil mi<\/p>\n

Bu d\u00f6rtl\u00fc\u011f\u00fcn 2. ve 4. dizelerinde kullan\u0131lan “g\u00f6z ve ka\u015f” isim k\u00f6kleri kafiyeli de\u011fildir. “-lerin kara de\u011fil mi” ek ve s\u00f6zc\u00fckleri rediftir. K\u0131saca bu d\u00f6rtl\u00fckte kafiye yoktur, \u015fiire ahenk katan \u00f6\u011fe rediflerdir. Bu \u015fiir ve \u015fairi i\u00e7in “Kafiye kullanmam\u0131\u015f, redifleri kafiye gibi kullanm\u0131\u015f; k\u00f6t\u00fc \u015fiir, k\u00f6t\u00fc \u015fair.” demek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr?<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak \u015funu s\u00f6yleyebiliriz. Ustaca kullan\u0131lm\u0131\u015f redifler \u015fiire en az \u00f6l\u00e7\u00fc ve kafiye kadar ahenk katar.
AL\u0130TERASYON ve TEKRARLAR<\/strong><\/p>\n

\u0130\u00e7 kafiye de denilen aliterasyon ise en ilkel toplumlardan \u00e7a\u011fda\u015f milletlere kadar her devirde ve her edebiyatta kullan\u0131lan bir ahenk \u00f6\u011fesidir. Aliterasyonu “ayn\u0131 dize i\u00e7inde belli seslerin” yinelenmesi olarak tan\u0131mlayabiliriz.<\/p>\n

Fakat aliterasyon yap\u0131l\u0131rken yinelenmek \u00fczere se\u00e7ilen sesler ve bu sesleri i\u00e7eren s\u00f6zc\u00fckler tesad\u00fcfen kullan\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Mesela romantik duygular anlat\u0131l\u0131rken veya bir bahar tasviri yap\u0131l\u0131rken “\u00e7, k, p” gibi sert \u00fcns\u00fczlerden ka\u00e7\u0131nmak gerekir. Anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 somut \u00f6rneklerle ifade edelim. Divan edebiyat\u0131 \u015fairlerinden Nef’i bahar\u0131n g\u00fczelli\u011fini \u015fu beyitle tasvir etmi\u015f:<\/p>\n

Erdi yine \u00fcrdi behi\u015ft oldu hava amber siri\u015ft
\u00c2lem behi\u015ft ender behi\u015ft her gu\u015fe bir ba\u011f-\u0131 irem ( Nefi )<\/p>\n

(Yine nisan ay\u0131 geldi, hava amber kokulu oldu; d\u00fcnya cennet i\u00e7inde cennet gibidir.)<\/p>\n

Bu dizelerde i\u015flenen temaya uygun olarak “r, \u015f” sessizlerinin bulundu\u011fu s\u00f6zc\u00fckler se\u00e7ilmi\u015f, okuyucuya bahar gelince i\u015fitti\u011fimiz yaprak h\u0131\u015f\u0131rt\u0131lar\u0131 ve ku\u015f c\u0131v\u0131lt\u0131lar\u0131 i\u015fitsel olarak duyurulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca Sait Faik’in “Hi\u015ft Hi\u015ft” hik\u00e2yesinde anlatt\u0131\u011f\u0131; baharda, do\u011fayla i\u00e7 i\u00e7eyken duyabilece\u011fimiz, nereden ve neyden geldi\u011fini anlayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z fakat bize canl\u0131l\u0131\u011f\u0131, hareketi sezdiren sesler “behi\u015ft, siri\u015ft” kafiyeleri ile duyurulmu\u015ftur.<\/p>\n

Yine Nef’i bir sava\u015f sahnesini anlat\u0131rken \u015fu iki dizeyi yazm\u0131\u015f:<\/p>\n

Evc-i hevada siyt-i \u00e7eka\u00e7ak-\u0131 ti\u011fden
Avaz \u00fc ra’d \u00fc saika reh g\u00fcm-k\u00fcnan olur<\/p>\n

(Sava\u015f alan\u0131ndaki at ki\u015fnemelerinden ve k\u0131l\u0131\u00e7 \u015fak\u0131rt\u0131lar\u0131ndan \u00fcrken y\u0131ld\u0131r\u0131mlar g\u00f6kte yolunu \u015fa\u015f\u0131r\u0131r.)<\/p>\n

Bu beyitteki imgenin harikuladeli\u011fi bir yana se\u00e7ilen s\u00f6zc\u00fcklerdeki aliterasyona hayran kalmamak elde de\u011fil. \u015eair “siyt-i \u00e7eka\u00e7ak-\u0131 ti\u011f” derken k\u0131n\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan ve sonra \u00e7arp\u0131\u015f\u0131nca \u00e7ak \u00e7uk diye sesler \u00e7\u0131karan k\u0131l\u0131\u00e7 seslerini i\u015fittiriyor bizlere; ayr\u0131ca ikinci dizede de “ra’d \u00fc saika” ve “reh g\u00fcm-k\u00fcnan” s\u00f6zc\u00fcklerindeki aliterasyonla g\u00f6k g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fcn\u00fc i\u015fitmemizi sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n

Ayn\u0131 temay\u0131 i\u015fleyen K\u00f6ro\u011flu bir ko\u00e7aklamas\u0131n\u0131n d\u00f6rtl\u00fcklerini: “Meydan g\u00fcmb\u00fcr g\u00fcmb\u00fcrlenir \/ Divan g\u00fcmb\u00fcr g\u00fcmb\u00fcrlenir” dizeleriyle bitiriyor. “G\u00fcmb\u00fcrlenmek” bulu\u015fuyla “g\u00fcmb\u00fcr” yans\u0131mas\u0131 cenk meydan\u0131ndaki g\u00fcr\u00fclt\u00fcy\u00fc i\u015fitmemizi sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n

Naz\u0131m Hikmet “makinala\u015fmak” \u015fiirinde \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n

Trrrrum
Trrrrum
Trrrrum!
Trak tiki tak
Makinala\u015fmak
\u0130stiyorum!<\/p>\n

\u015eair, bu dizelerde anlatmak istedi\u011fi makinele\u015fmek arzusunu ses taklitleriyle peki\u015ftirerek unutulmaz dizeler olu\u015fturmu\u015ftur. Anonim halk edebiyat\u0131na ait bir \u015fiirden ald\u0131\u011f\u0131m: “Bah\u00e7eye de kurdum \u00e7ifte sal\u0131ncak \/ Yar gelip yar gidip sallanacak” dizeleri ses ve ahenk y\u00f6n\u00fcnden de\u011fme \u015fairlere ta\u015f \u00e7\u0131kartacak cinstendir. Bu dizeleri okurken sallanan bir sal\u0131nca\u011f\u0131n ahengini i\u015fitmemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n

\u00c7ok sevdi\u011fim \u015fair Faz\u0131l H\u00fcsn\u00fc’den de \u00f6rnekler vermek istiyorum. \u015eairimiz K\u0131nal\u0131 Kuzu A\u011f\u0131d\u0131 \u015fiirinde \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n

Kara koyun kuzular kuzulamaz
Me deme
Kara koyunun kuzusu, k\u0131nal\u0131 kuzum
G\u00f6r\u00fcr g\u00f6rmez y\u00fcz\u00fcn\u00fc, bekle az\u0131c\u0131k
Meme deme<\/p>\n

Bu be\u015flikte \u015fair “k, z” sesleriyle aliterasyon yap\u0131yor; ayr\u0131ca 1. ve 3. dizelerde her s\u00f6zc\u00fck “k” \u00fcns\u00fcz\u00fcyle ba\u015fl\u0131yor. \u015eairimiz bu ahenk unsurlar\u0131yla yetinmeyip 2.ve 5. dizelerdeki s\u00f6zc\u00fckleri “me” hecesiyle bitirerek kuzu melemesini i\u015fitmemizi sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n

“Malazgirt Ululamas\u0131” ba\u015fl\u0131kl\u0131 destan\u0131nda \u00e7ok \u00f6zg\u00fcn bir bulu\u015fla okuyucuyu hayran b\u0131rak\u0131yor \u015fair.<\/p>\n

Sava\u015fanlar yer say\u0131lar\u0131nca de\u011fil
G\u00f6k say\u0131lar\u0131ncad\u0131rlar ey o\u011ful
Bizim y\u0131ld\u0131zlar\u0131m\u0131z
\u00c7ok daha…<\/p>\n

Bu d\u00f6rtl\u00fckteki “say\u0131lar\u0131ncad\u0131rlar” bulu\u015fuyla aliterasyondan ba\u015fka “kar\u0131nca” \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m\u0131yla sava\u015fanlar\u0131n \u00e7oklu\u011fu daha da vurgulanm\u0131\u015f oluyor.<\/p>\n

Lise tahsili g\u00f6ren herkes Fuzuli’nin \u015fu beytini duymu\u015ftur.<\/p>\n

Dest-busu arzusuyle \u00f6l\u00fcrsem dostlar
Kuze eylen topra\u011f\u0131m sunun an\u0131nla y\u00e2re su<\/p>\n

(Ey dostlar, sevgilinin elini \u00f6pme arzusuyla \u00f6l\u00fcrsem, mezar topra\u011f\u0131mdan bir testi yap\u0131p onunla y\u00e2re su verin.)<\/p>\n

Bu dizelerde dikkati \u00e7eken sesler “su” sesleridir. \u015eairimiz bu seslerin bulundu\u011fu s\u00f6zc\u00fckleri se\u00e7erek Arap \u00e7\u00f6llerinde “suu, suu” diye inleyen birinin iniltisini duyurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Son olarak ses virt\u00fc\u00f6z\u00fc olarak niteleyebilece\u011fimiz Beh\u00e7et Necatigil’in “Kilim” \u015fiirindeki aliterasyondan bahsedeyim. \u015eair bu \u015fiirde \u00e7arp\u0131k ve plans\u0131z kentle\u015fmeden, \u00fcretti\u011fimiz her \u015feydeki zevksizlikten bahsediyor. Kentlerdeki bu zevksizlik ve g\u00fcr\u00fclt\u00fc kirlili\u011fi temaya uygun ahenksiz kelimelerle okuyucuya duyuruluyor. \u015eair \u00f6yle kelimeler se\u00e7iyor ki okurken rahats\u0131z oluyoruz. K\u0131saca ahenksizli\u011fin ahenk olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir \u015fiir yazm\u0131\u015f Necatigil. \u015eiir \u00e7ok uzun oldu\u011fu i\u00e7in birka\u00e7 dizesini yazmakla yetinece\u011fim.<\/p>\n

\u00c7ok \u00e7i\u011f, \u00e7i\u00e7ek -hi\u00e7 yok- hani bu kilimde?
Hani beyaz, beyaz, beyaz. Beyazlar\u0131 ne yapt\u0131n?
\u00c7ok \u00e7i\u011f bu k\u0131zg\u0131n yaz, \u00e7i\u011f bu kara k\u0131\u015f!
Bari biraz k\u0131\u015flarda. \u00c7\u0131plak, \u00e7ok \u00e7i\u011f!
\u00c7ok \u00e7i\u011f bu \u00e7\u0131\u011fl\u0131k, bu en bol renk: Kara! Ben sana.
\u00c7ok \u00e7i\u011f kesik \u00f6ks\u00fcr\u00fck, \u00e7i\u011f \u00e7atlak \u00e7a\u011f\u0131lt\u0131.<\/p>\n

Bu \u015fiirin tamam\u0131n\u0131 bulup yatmadan \u00f6nce iki defa sesli okuyun; m\u00fcmk\u00fcn\u00fc yok uyuyamazs\u0131n\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc birileri beyninize bir \u00e7eki\u00e7le “\u00e7ok \u00e7i\u011f \u00e7a\u011f” diyerek vurur.
Kelime Tekrarlar\u0131 \/ Tekrir Sanat\u0131<\/p>\n

\u015eiirimizde s\u0131kl\u0131kla ba\u015fvurulan ahenk unsurlar\u0131ndan biri de tekrarlard\u0131r. Aynen tekrar edilen ekleri, kelimeleri ve kelime gruplar\u0131n\u0131 redif olarak tan\u0131mlam\u0131\u015f ve daha \u00f6nce \u00f6rneklendirmi\u015ftik. Bu b\u00f6l\u00fcmde Divan edebiyat\u0131nda tekrir (yineleme) denilen kelime tekrarlar\u0131ndan bahsedece\u011fiz. Bu t\u00fcr tekrar unsurlar\u0131n\u0131 Divan \u015fairleri edebi sanat kabul ediyordu.<\/p>\n

Bana g\u00f6re tekrir sanat\u0131n\u0131n en g\u00fczel \u00f6rne\u011fi Fuzuli’ye ait a\u015fa\u011f\u0131daki beyittir:<\/p>\n

Can\u0131 i\u00e7in kim ki canan\u0131n sever can\u0131n sever
Can\u0131 kim canan\u0131 i\u00e7in sevse canan\u0131n sever<\/p>\n

Aruzun “faailaat\u00fcn, faailaat\u00fcn, faailaat\u00fcn, faail\u00fcn” kal\u0131b\u0131yla yaz\u0131lm\u0131\u015f olan bu harika beyitte “can ve canan” s\u00f6zc\u00fckleri alt\u0131 defa kullan\u0131lm\u0131\u015f, ayr\u0131ca “sevmek” fiili d\u00f6rt defa yinelenmi\u015f, “i\u00e7in ve kim” s\u00f6zc\u00fckleri de iki\u015fer defa metinde yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Kal\u0131ba uygunluk, kafiye ve rediflerin m\u00fckemmelli\u011fi, aliterasyon ve asonans g\u00fczelli\u011fi bir yana, bu beyit ger\u00e7ek sevginin ne oldu\u011funu \u00e7ok g\u00fczel ifade etmektedir. \u015eiirde bi\u00e7im ve i\u00e7erik m\u00fckemmelli\u011fi denince akl\u0131ma ilk gelen \u00f6rnek budur.<\/p>\n

Fuzuli birinci dizede “kim ki kendi can\u0131 i\u00e7in canan\u0131n\u0131 -e\u015fi, \u00e7ocuklar\u0131, akrabalar\u0131, dostlar\u0131- severse o asl\u0131nda kendi can\u0131n\u0131 sevmektedir” diyerek ger\u00e7ek sevginin kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z olmas\u0131 gerekti\u011fini vurguluyor. \u0130kinci dizede tezat sanat\u0131 yaparak “kim kendi can\u0131n\u0131 canan\u0131 i\u00e7in severse asl\u0131nda o canan\u0131n\u0131 sevmektedir” diyor. Kendi can\u0131n\u0131 sevmeyen, i\u00e7ki i\u00e7en, az uyuyup \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fan, ufak tefek hastal\u0131klar\u0131 \u00f6nemsemeyen bir insan d\u00fc\u015f\u00fcnelim ve bu insan\u0131n gen\u00e7 ya\u015fta \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc veya k\u00f6t\u00fcr\u00fcm oldu\u011funu var sayal\u0131m. Kendi can\u0131n\u0131 sevmeyen bu ki\u015finin kime k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc olur? Elbette ki ailesine. Bunun tersi ise sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na, yemesine i\u00e7mesine \u00f6nem veren bir insan d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Onun ge\u00e7irdi\u011fi uzun ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u00f6mr\u00fcn kime faydas\u0131 olur? Elbette ki ailesine.<\/p>\n

Yunus Emre’nin de tekrir sanat\u0131na \u00f6rnek g\u00f6sterebilece\u011fimiz \u00e7ok g\u00fczel bir beyti vard\u0131r:<\/p>\n

Beni bende demen bende de\u011filem
Bir ben vard\u0131r bende benden i\u00e7er\u00fc<\/p>\n

Bu beyitte ben s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc alt\u0131 defa yinelenmi\u015ftir.<\/p>\n

D\u00fczyaz\u0131da kelime tekrar\u0131 yapmak, ayn\u0131 c\u00fcmlede bir s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc birden fazla kullanmak -edebi sanat olmaktan vazge\u00e7tik- \u00e7ok \u00f6nemli bir kusurdur. Bu kusurlar\u0131n s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 yazan ki\u015finin kelime da\u011farc\u0131\u011f\u0131n\u0131n yetersizli\u011fini g\u00f6sterir. Yinelemeler \u015fiirde edebi sanat kabul edilir; \u00e7\u00fcnk\u00fc yinelemeler \u015fiire ses y\u00f6n\u00fcnden ahenk katt\u0131\u011f\u0131 gibi bir duygu veya d\u00fc\u015f\u00fcncenin peki\u015ftirilerek vurgulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Fakat planlanmadan, hesaps\u0131z yap\u0131lan kelime tekrarlar\u0131 \u015fiirde tekd\u00fczelik de olu\u015fturabilir. Yinelemelerde dikkatli ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc olmak gerekir.<\/p>\n

1989’da vefat eden Orhan Murat Ar\u0131burnu, \u0130stanbul’un Laleli semtinde oturan sevgilisi i\u00e7in \u015f\u00f6yle bir \u015fiir yazm\u0131\u015f:<\/p>\n

Lalelim
Laleli’de oturur.
Laleli, lale olur lalelimden.
Laleli’den ge\u00e7ilir
Lalelimden ge\u00e7ilmez.<\/p>\n

\u015eair bu harika \u015fiirinde sevgilisine “lalelim” demektedir. Belki onun ad\u0131 Lale’dir, belki de \u015fair sevdi\u011fini laleye benzetti\u011fi i\u00e7in “sevgilim, Lale’m, Ay\u015fe’m” diyecek yerde “lalelim” diyor. Sevgilisinin oturdu\u011fu semt Lalelidir. Laleli semti, \u015fairin g\u00f6z\u00fcnde, sevgilisi orada oturdu\u011fu i\u00e7in laleye benzemektedir, yani bu semti \u00e7ok sevmektedir. \u015eair \u015fiirin sonunda “ge\u00e7mek” fiilini \u00f6nce temel, sonra mecaz anlamda kullan\u0131yor. Laleli bir semttir, oradan her yolcu gibi ge\u00e7mek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr, ama \u015fairin sevgilisinden vazge\u00e7mesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Dikkat edilirse bu \u015fiirde yinelenen s\u00f6zc\u00fcklerin hi\u00e7biri gereksiz de\u011fildir.<\/p>\n

Ahmet Ha\u015fim bir \u015fiirini “Ak\u015fam, yine ak\u015fam, yine ak\u015fam. \/ G\u00f6llerde bu dem bir kam\u0131\u015f olsam” dizeleriyle bitirirken yinelemelerin g\u00fcc\u00fcnden yararlanarak bir arzusunu vurgulamaktad\u0131r.<\/p>\n

\u015eiirde ahengi her \u015feyin \u00fcst\u00fcnde tutan Servet- i F\u00fcnun’un b\u00fcy\u00fck \u015fairi Cenap \u015eahabettin, Elhan-\u0131 \u015eita (k\u0131\u015f na\u011fmeleri) ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u015fiirinde kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131n\u0131 tasvir ve taklit ederken di\u011fer ahenk \u00f6\u011felerinden oldu\u011fu gibi yinelemelerden de yararlan\u0131yor.<\/p>\n

Sa\u011fdan sola soldan sa\u011fa lerzan \u00fc girizan
G\u00e2h u\u00e7mada t\u00fcyler gibi g\u00e2h olmada rizan<\/p>\n

Necip Faz\u0131l’\u0131n “Otel Odalar\u0131nda” ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u015faheseri san\u0131r\u0131m Cumhuriyet d\u00f6neminde yaz\u0131lan \u015fiirlerdeki yinelemelerin en g\u00fczel \u00f6rne\u011fidir. Bu harika \u015fiirden birka\u00e7 beyit yaz\u0131yorum:<\/p>\n

Bir merhamettir yanan darac\u0131k odalar\u0131n
\u0130sli lambalar\u0131nda isli lambalar\u0131nda<\/p>\n

Gizli bir akis kalm\u0131\u015f gelip ge\u00e7en her y\u00fczden
K\u00fcfl\u00fc aynalar\u0131nda k\u00fcfl\u00fc aynalar\u0131nda<\/p>\n

Bir s\u0131rr\u0131 s\u00fcr\u00fckl\u00fcyor terlikler t\u0131p\u0131r t\u0131p\u0131r
\u0130zbe sofalar\u0131nda izbe sofalar\u0131nda<\/p>\n

Duyuluyor zaman\u0131n tahtay\u0131 kemirdi\u011fi
Tavan aralar\u0131nda tavan aralar\u0131nda<\/p>\n

A\u011flay\u0131n a\u015finas\u0131z sessiz can verenlere
Otel odalar\u0131nda otel odalar\u0131nda<\/p>\n

Son olarak Da\u011flarca’dan bir \u00f6rnek vererek yaz\u0131m\u0131 noktal\u0131yorum:<\/p>\n

O\u011fullarla Analar
Er oldu o
Giysi verdiler \u015fayak
Sa\u011flam m\u0131 sa\u011flam
Ayakkab\u0131 verdiler kabaral\u0131
Sa\u011flam m\u0131 sa\u011flam
K\u00fct\u00fckl\u00fck verdiler k\u00f6sele
Sa\u011flam m\u0131 sa\u011flam
.
Sava\u015fa girdi o
D\u00fc\u015f\u00fcverdi ilk kur\u015funda
Dayand\u0131 anas\u0131n\u0131n y\u00fcz bin y\u0131ll\u0131k y\u00fcre\u011fi
Sa\u011flam m\u0131 sa\u011flam<\/p>\n

Yazar: Erturan ELMAS\/ T\u00fcrk Dili ve Edebiyat\u0131 \u00d6\u011fretmeni<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

HECE \u00d6L\u00c7\u00dcS\u00dc En ilkel toplumlardan \u00e7a\u011fda\u015f ve modern toplumlara kadar her milletin edebiyat\u0131nda \u015fiir ve m\u00fczik birlikte geli\u015fmi\u015ftir. Eski T\u00fcrklerde \u015fiirlerin kopuz e\u015fli\u011finde s\u00f6ylenmesi, eski Yunanda ozanlar\u0131n lir \u00e7alarak \u015fiirler okumalar\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde t\u00fcm ezgilerin g\u00fcftelerinin \u015fiir olmas\u0131; a\u011f\u0131t ve t\u00fcrk\u00fc s\u00f6zlerinin \u015fiir olmas\u0131 bu fikri ispat eden \u00f6rneklerdir. Hi\u00e7bir bestek\u00e2r bir makalenin veya bir roman\u0131n […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[120],"tags":[],"class_list":["post-3591","post","type-post","status-publish","format-standard","category-siir-uzerine-bilgiler"],"yoast_head":"\n\u015e\u0130\u0130RDE AHENK \u00d6GELER\u0130 - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u015e\u0130\u0130RDE AHENK \u00d6GELER\u0130\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"HECE \u00d6L\u00c7\u00dcS\u00dc En ilkel toplumlardan \u00e7a\u011fda\u015f ve modern toplumlara kadar her milletin edebiyat\u0131nda \u015fiir ve m\u00fczik birlikte geli\u015fmi\u015ftir. Eski T\u00fcrklerde \u015fiirlerin kopuz e\u015fli\u011finde s\u00f6ylenmesi, eski Yunanda ozanlar\u0131n lir \u00e7alarak \u015fiirler okumalar\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde t\u00fcm ezgilerin g\u00fcftelerinin \u015fiir olmas\u0131; a\u011f\u0131t ve t\u00fcrk\u00fc s\u00f6zlerinin \u015fiir olmas\u0131 bu fikri ispat eden \u00f6rneklerdir. Hi\u00e7bir bestek\u00e2r bir makalenin veya bir roman\u0131n […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2009-12-29T09:25:11+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"300\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"90\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"32 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"\u015e\u0130\u0130RDE AHENK \u00d6GELER\u0130\",\"datePublished\":\"2009-12-29T09:25:11+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/\"},\"wordCount\":6468,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"articleSection\":[\"\u015e\u0130\u0130R \u00dcZER\u0130NE B\u0130LG\u0130LER\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/\",\"name\":\"\u015e\u0130\u0130RDE AHENK \u00d6GELER\u0130 - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"datePublished\":\"2009-12-29T09:25:11+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u015e\u0130\u0130RDE AHENK \u00d6GELER\u0130\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u015e\u0130\u0130RDE AHENK \u00d6GELER\u0130 - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"\u015e\u0130\u0130RDE AHENK \u00d6GELER\u0130","og_description":"HECE \u00d6L\u00c7\u00dcS\u00dc En ilkel toplumlardan \u00e7a\u011fda\u015f ve modern toplumlara kadar her milletin edebiyat\u0131nda \u015fiir ve m\u00fczik birlikte geli\u015fmi\u015ftir. Eski T\u00fcrklerde \u015fiirlerin kopuz e\u015fli\u011finde s\u00f6ylenmesi, eski Yunanda ozanlar\u0131n lir \u00e7alarak \u015fiirler okumalar\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde t\u00fcm ezgilerin g\u00fcftelerinin \u015fiir olmas\u0131; a\u011f\u0131t ve t\u00fcrk\u00fc s\u00f6zlerinin \u015fiir olmas\u0131 bu fikri ispat eden \u00f6rneklerdir. Hi\u00e7bir bestek\u00e2r bir makalenin veya bir roman\u0131n […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2009-12-29T09:25:11+00:00","og_image":[{"width":300,"height":90,"url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","type":"image\/png"}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"32 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"\u015e\u0130\u0130RDE AHENK \u00d6GELER\u0130","datePublished":"2009-12-29T09:25:11+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/"},"wordCount":6468,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"articleSection":["\u015e\u0130\u0130R \u00dcZER\u0130NE B\u0130LG\u0130LER"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/","name":"\u015e\u0130\u0130RDE AHENK \u00d6GELER\u0130 - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"datePublished":"2009-12-29T09:25:11+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/12\/29\/siirde-ahenk-ogeleri\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u015e\u0130\u0130RDE AHENK \u00d6GELER\u0130"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3591","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3591"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3591\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3591"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3591"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3591"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}