![](\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/7\/71\/Engels.jpg\")
BU konuda bay Tka\u00e7ov, Alman i\u015f\u00e7ilere, benim Rusya’ya ili\u015fkin olarak “en ufak bir bilgiye” bile sahip olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131, “bilisizlik”ten ba\u015fka bir \u015feye sahip olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor; bu y\u00fczden de kendisini, i\u015fin ger\u00e7ek y\u00f6n\u00fcn\u00fc, ve \u00f6zellikle de, Rusya’da \u015fu anda bir toplumsal devrimin ni\u00e7in \u00e7ok kolayl\u0131kla, Bat\u0131 Avrupa’da oldu\u011fundan \u00e7ok daha, kolayl\u0131kla, yap\u0131labilece\u011fini onlara a\u00e7\u0131klamak zorunda hissediyor.“Kentsel proletaryaya sahip de\u011filiz, bu ku\u015fkusuz do\u011fru; ama burjuvaziye de sahip de\u011filiz; … i\u015f\u00e7ilerimiz yaln\u0131zca siyasal iktidara kar\u015f\u0131 sava\u015fmak zorunda olacaklar – sermayenin g\u00fcc\u00fc, bizde, h\u00e2l\u00e2 yaln\u0131zca r\u00fc\u015feym halindedir. Ve siz bay\u0131m, pekala fark\u0131ndas\u0131n\u0131z ki, birincisine kar\u015f\u0131 sava\u015fmak ikincisine kar\u015f\u0131 sava\u015fmaktan \u00e7ok daha kolayd\u0131r.”[274]
Modern sosyalizmin ba\u015farmaya u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 devrim, k\u0131saca, (sayfa 462) proletaryan\u0131n burjuvazi \u00fczerindeki zaferi ve her t\u00fcrl\u00fc s\u0131n\u0131f ayr\u0131mlar\u0131n\u0131n yokedilmesiyle yeni bir toplum \u00f6rg\u00fctlenmesinin kurulmas\u0131d\u0131r. Bu, yaln\u0131zca bu devrimi yapacak bir proletaryay\u0131 de\u011fil, toplumun \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerini kendi ellerinde s\u0131n\u0131f ayr\u0131mlar\u0131n\u0131n kesin olarak yokedilmelerine olanak verecek kadar geli\u015ftirmi\u015f olan bir burjuvaziyi de gerektirir. Vah\u015filer ve yar\u0131-vah\u015filer aras\u0131nda da \u00e7o\u011fu kez s\u0131n\u0131f ayr\u0131mlar\u0131 bulunmaz, ve her halk b\u00f6yle bir durumdan ge\u00e7mi\u015ftir. Bu durumu geri getirmek akl\u0131m\u0131zdan ge\u00e7emez, \u00e7\u00fcnk\u00fc toplumun \u00fcretici g\u00fc\u00e7leri geli\u015ftik\u00e7e, s\u0131n\u0131f ayr\u0131mlar\u0131 zorunlu olarak bu durumun ba\u011fr\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131karlar. Ancak toplumun \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerinin belirli bir geli\u015fkinlik d\u00fczeyinde, bizim modern ko\u015fullar\u0131m\u0131z i\u00e7in bile \u00e7ok y\u00fcksek olan bir d\u00fczeyindedir ki, \u00fcretimi, s\u0131n\u0131f ayr\u0131mlar\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n ger\u00e7ek bir ilerleme olaca\u011f\u0131, toplumsal \u00fcretim tarz\u0131nda dura\u011fanl\u0131k, hatta d\u00fc\u015fme yaratmaks\u0131z\u0131n kal\u0131c\u0131 olaca\u011f\u0131 bir d\u00fczeye \u00e7\u0131karmak olanakl\u0131 hale gelir. Ama \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler bu geli\u015fkinlik d\u00fczeyine ancak burjuvazinin ellerinde ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla burjuvazi, bu bak\u0131mdan da, sosyalist devrimin proletaryan\u0131n kendisi kadar zorunlu bir \u00f6nko\u015fuludur. \u015eu halde, proletaryas\u0131 olmasa bile, burjuvazi de olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, b\u00f6yle bir \u00fclkede bu devrimin daha kolay yap\u0131labilece\u011fini s\u00f6yleyen kimse, olsa olsa, sosyalizmin alfabesini h\u00e2l\u00e2 \u00f6\u011frenmesi gerekti\u011fini tan\u0131tlar.
Rus i\u015f\u00e7ilerinin -ve bu i\u015f\u00e7iler, bay Tka\u00e7ov’un kendisinin de s\u00f6yledi\u011fi gibi, “toprak emek\u00e7ileridirler ve bu durumlar\u0131yla proleter de\u011fil, m\u00fclk sahibidirler”- bu y\u00fczden i\u015fleri daha kolayd\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar sermayenin g\u00fcc\u00fcne kar\u015f\u0131 de\u011fil, “yaln\u0131zca siyasal iktidara kar\u015f\u0131”, Rus devletine kar\u015f\u0131 sava\u015fmak zorundad\u0131rlar, ve bu devlet, “ancak uzaktan bak\u0131nca bir g\u00fc\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr; … halk\u0131n iktisadi ya\u015fam\u0131nda hi\u00e7 bir k\u00f6ke sahip de\u011fildir; herhangi bir z\u00fcmrenin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil etmez. … Sizin \u00fclkenizde devlet hayali bir g\u00fc\u00e7 de\u011fildir. Her iki aya\u011f\u0131 ile de sermayeye dayan\u0131r; belirli iktisadi \u00e7\u0131karlar\u0131 kendi i\u00e7inde (!!) temsil eder. … Bizim \u00fclkemizde ise, durum bunun tam tersidir – bizim toplum bi\u00e7imimiz, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, devlete, deyim yerindeyse, havada as\u0131l\u0131 duran bir devlete, mevcut toplum d\u00fczeniyle ortak hi\u00e7 bir \u015feyi bulunmayan ve k\u00f6kleri bug\u00fcnde de\u011fil, ge\u00e7mi\u015fte olan bir (sayfa 463) devlete bor\u00e7ludur.”
\u0130ktisadi \u00e7\u0131karlar\u0131n, bir organ edinmek i\u00e7in, kendi yaratt\u0131klar\u0131 devleti gereksindikleri yolundaki kafa kar\u0131\u015ft\u0131ran kavramlar \u00fczerinde, ya da Rus “toplum bi\u00e7iminin” (ki, elbette, k\u00f6yl\u00fclerin ortak m\u00fclkiyetini de i\u00e7ermek zorundad\u0131r) varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devlete bor\u00e7lu oldu\u011fu yolundaki c\u00fcretkar iddia \u00fczerinde, ya da bu ayn\u0131 devletin, bizzat kendi yaratm\u0131\u015f olmas\u0131 gereken mevcut toplum d\u00fczeniyle “ortak hi\u00e7 bir \u015feyi olmad\u0131\u011f\u0131” bi\u00e7imindeki \u00e7eli\u015fki \u00fczerinde zaman yitirmeyelim. Daha \u00e7ok, tek bir z\u00fcmrenin bile \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil etmeyen bu “havada as\u0131l\u0131 duran devlet”i incelemeye ge\u00e7elim hemen.
Avrupa Rusyas\u0131’nda k\u00f6yl\u00fcler 105 milyon desiyatin, soyluluk ise (burada b\u00fcy\u00fck toprak sahiplerini k\u0131saca b\u00f6yle adland\u0131raca\u011f\u0131m) 100 milyon desiyatin topra\u011fa sahiptir, ki bunun da yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131, herbiri ortalama 3.300 desiyatine sahip 15.000 soyluya aittir. Dolay\u0131s\u0131yla, k\u00f6yl\u00fclerin topraklar\u0131, soylular\u0131nkinden pek az bir farkla daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. G\u00f6r\u00fcyorsunuz ya, \u00fclkenin yar\u0131s\u0131na sahip olmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayan devletin varolmas\u0131nda soylular\u0131n en ufak bir \u00e7\u0131kar\u0131 yoktur! Devam edelim. K\u00f6yl\u00fcler, kendi sahip olduklar\u0131 yar\u0131dan, y\u0131lda 195 milyon ruble toprak vergisi \u00f6d\u00fcyorlar, soylular ise 13 milyon! Soylular\u0131n topraklar\u0131 k\u00f6yl\u00fclerinkinden ortalama iki kat daha verimlidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc angarya y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerinin taksitlere ba\u011flanarak tasfiyesi s\u0131ras\u0131nda, devlet, k\u00f6yl\u00fclerden topraklar\u0131n yaln\u0131zca \u00e7o\u011funu de\u011fil, en iyi k\u0131sm\u0131n\u0131 da al\u0131p soylulara verdi, ve k\u00f6yl\u00fcler bu en k\u00f6t\u00fc topraklar i\u00e7in soylulara en iyi topra\u011f\u0131n fiyat\u0131n\u0131 \u00f6demek zorunda kald\u0131lar.[1*] Ve Rus soylulu\u011funun, Rus devletinin varolmas\u0131nda hi\u00e7 bir \u00e7\u0131kar\u0131 yoktur!
K\u00f6yl\u00fcler -y\u0131\u011f\u0131nlar halinde- taksitlerle \u00e7ok peri\u015fan ve t\u00fcm\u00fcyle dayan\u0131lmaz bir duruma d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015flerdi. Yaln\u0131zca topraklar\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck ve en iyi k\u0131s\u0131mlar\u0131 ellerinden al\u0131nmakla kal\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r; \u00f6yle ki \u00fclkenin b\u00fct\u00fcn verimli kesimlerinde k\u00f6yl\u00fc topra\u011f\u0131 -Rusya’daki tar\u0131msal ko\u015fullar alt\u0131nda-, ondan bir ge\u00e7im sa\u011flayabileceklerinden \u00e7ok daha (sayfa 464) k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr. Bu toprak i\u00e7in kendilerinden, devlet taraf\u0131ndan \u00f6d\u00fcn\u00e7 verilen ve \u015fimdi devlete bunun faizlerini ve taksitlerini \u00f6demek zorunda olduklar\u0131 \u00e7ok y\u00fcksek bir fiyat al\u0131nmakla kal\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r. Toprak vergisinin hemen t\u00fcm y\u00fck\u00fc, soylular bundan neredeyse tamamen ka\u00e7\u0131n\u0131rlarken, onlar\u0131n s\u0131rt\u0131na y\u00fcklenmekle kal\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r – \u00f6yle ki, toprak vergisi, tek ba\u015f\u0131na, k\u00f6yl\u00fc topraklar\u0131n\u0131n toprak rant\u0131 de\u011ferinin tamam\u0131n\u0131 ve daha fazlas\u0131n\u0131 kapsamaktad\u0131r ve k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn yapmak zorunda oldu\u011fu ve \u015fimdi s\u00f6z\u00fcn\u00fc edece\u011fimiz b\u00fct\u00fcn \u00f6teki \u00f6demeler, gelirinin \u00fccreti temsil eden b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden yap\u0131lan dolays\u0131z kesintiler olmaktad\u0131r. Hay\u0131r, toprak vergisinin, devlet taraf\u0131ndan \u00f6d\u00fcn\u00e7 verilmi\u015f olan paran\u0131n faiz ve taksit \u00f6demelerinin \u00fczerine, son zamanlarda yerel y\u00f6netimler kuruldu\u011fundan beri, bir de eyalet ve il\u00e7e vergileri binmektedir. Bu “reform”un en belliba\u015fl\u0131 sonucu, k\u00f6yl\u00fc i\u00e7in getirilen yeni vergi y\u00fckleri olmu\u015ftur. Devlet, gelirlerinin t\u00fcm\u00fcn\u00fc al\u0131koymu\u015f, ama harcamalar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 eyaletlere ve il\u00e7elere aktarm\u0131\u015f, ve bunun kar\u015f\u0131lanmas\u0131 i\u00e7in yeni vergiler getirilmi\u015ftir; ve Rusya’da \u00fcst z\u00fcmreler hemen t\u00fcm\u00fcyle vergi d\u0131\u015f\u0131 tutulurken, k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn neredeyse her \u015feyi \u00f6demesi kurald\u0131r.
Bu durum tefeci i\u00e7in sanki \u00f6zellikle yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, ve Ruslar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeyde ticaret yapmakta neredeyse e\u015fi bulunmaz yetenekleriyle birlikte, i\u015f yapmak i\u00e7in elveri\u015fli ko\u015fullardan ve bundan ayr\u0131lmayan vurgunculuktan eksiksiz yararlanmak i\u00e7in -Peter I bundan \u00e7ok \u00f6nceleri, bir Rusun \u00fc\u00e7 Yahudiye bedel oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir- tefeci her yerde boy g\u00f6stermektedir. Vergilerin vadesi yakla\u015f\u0131nca, tefeci, kulak -\u00e7o\u011fu kez ayn\u0131 k\u00f6y toplulu\u011funun zengin k\u00f6yl\u00fcs\u00fc- ortaya \u00e7\u0131kar ve nakit para teklif eder. K\u00f6yl\u00fc bu paraya ne pahas\u0131na olursa olsun sahip olmak zorundad\u0131r ve tefecinin ko\u015fullar\u0131n\u0131 itirazs\u0131z kabul etmek zorundad\u0131r. Ama bu onu olsa olsa daha da g\u00fc\u00e7 bir durumda b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131ndan, gittik\u00e7e daha \u00e7ok nakit para gerekir. Hasat zaman\u0131 tah\u0131l t\u00fcccar\u0131 gelir; para gereksinmesi, k\u00f6yl\u00fcy\u00fc, kendisinin ve ailesinin ge\u00e7imi i\u00e7in gerekli olan tah\u0131l\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 satmak zorunda b\u0131rak\u0131r. Tah\u0131l t\u00fcccar\u0131, fiyatlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcren as\u0131ls\u0131z s\u00f6ylentiler yayar, d\u00fc\u015f\u00fck bir fiyat \u00f6der ve bu \u00f6demenin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 da \u00e7o\u011fu kez her t\u00fcrden pahal\u0131 mallarla yapar; \u00e7\u00fcnk\u00fc Rusya’da ayni \u00f6deme (sayfa 465) sistemi de olduk\u00e7a geli\u015fkindir. Rusya’n\u0131n b\u00fcy\u00fck tah\u0131l ihracat\u0131n\u0131n do\u011frudan do\u011fruya k\u00f6yl\u00fc n\u00fcfusun a\u00e7l\u0131\u011f\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r. K\u00f6yl\u00fcy\u00fc s\u00f6m\u00fcrmenin bir ba\u015fka y\u00f6ntemi de \u015fudur: bir spek\u00fclat\u00f6r h\u00fck\u00fcmetten uzun bir s\u00fcre i\u00e7in devlet arazisi kiralar ve g\u00fcbre gerektirmeden iyi \u00fcr\u00fcn verdi\u011fi s\u00fcrece onu kendisi i\u015fler; sonra k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alara b\u00f6ler ve bu yorgun topra\u011f\u0131, kendi topraklar\u0131ndan elde ettikleri gelirle ge\u00e7inemeyen civar k\u00f6yl\u00fclere y\u00fcksek kiralarla kiralar. T\u0131pk\u0131 yukardaki \u0130ngiliz ayni \u00f6deme sistemi gibi, burada da, t\u0131p\u0131 t\u0131p\u0131na \u0130rlandal\u0131 arac\u0131y\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. K\u0131sacas\u0131, burjuva toplumunun bozulmam\u0131\u015f vah\u015fili\u011fine kar\u015f\u0131n, kapitalist asalakl\u0131\u011f\u0131n bu kadar geli\u015fti\u011fi, a\u011flar\u0131n\u0131 Rusya’daki kadar t\u00fcm \u00fclkenin, t\u00fcm halk\u0131n \u00fczerine gerdi\u011fi ve \u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir \u00fclke yoktur. Ve b\u00fct\u00fcn bu k\u00f6yl\u00fc kan\u0131 emicilerinin, yasalar\u0131 ve mahkemeleri bunlar\u0131n temiz ve k\u00e2rl\u0131 i\u015flerini koruyan Rus devletinin varolu\u015funda hi\u00e7 bir \u00e7\u0131karlar\u0131 olmuyor! Son on y\u0131lda esas olarak demiryollar\u0131 sayesinde duyulmam\u0131\u015f bir \u00e7abuklukla geli\u015fmi\u015f olan ve son ba\u015fd\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc y\u0131llarda \u00f6tekilerle birlikte g\u00fcle oynaya “g\u00fcmb\u00fcrdeyen” Petersburg’un, Moskova’n\u0131n, Odessa’n\u0131n b\u00fcy\u00fck burjuvazisi, yapt\u0131klar\u0131 i\u015fin tamam\u0131 k\u00f6yl\u00fclerin sefaleti \u00fczerine kurulmu\u015f olan tah\u0131l, kenevir, keten ve donya\u011f\u0131 ihracat\u00e7\u0131lar\u0131, salt devletin kendilerine sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 koruyucu g\u00fcmr\u00fck vergileri sayesinde varolabilen t\u00fcm Rus b\u00fcy\u00fck sanayii – n\u00fcfusun \u00f6nemli ve h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyen b\u00fct\u00fcn bu unsurlar\u0131n\u0131n Rus devletinin varolu\u015funda hi\u00e7 bir \u00e7\u0131karlar\u0131 yok mu? Hadi, Rusya’y\u0131 kas\u0131p kavuran ve ya\u011fmalayan ve burada ger\u00e7ek bir toplumsal z\u00fcmre olu\u015fturan say\u0131s\u0131z memur ordusunu saymayal\u0131m. Ama bay Tka\u00e7ov Rus devletinin “halk\u0131n iktisadi ya\u015fam\u0131nda hi\u00e7 bir k\u00f6ke sahip” olmad\u0131\u011f\u0131, “herhangi bir z\u00fcmrenin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil” etmedi\u011fi, “havada as\u0131l\u0131 durdu\u011fu” yolunda bize g\u00fcvence verirken, san\u0131r\u0131m havada as\u0131l\u0131 duran Rus devleti de\u011fil, daha \u00e7ok Bay Tka\u00e7ov’un kendisidir.
Rus k\u00f6yl\u00fclerinin i\u00e7inde bulunduklar\u0131 durumun serflikten kurtulduklar\u0131ndan beri dayan\u0131lmaz bir hal ald\u0131\u011f\u0131 ve bunun daha uzun bir s\u00fcre devam ettirilemeyece\u011fi, ve e\u011fer bir ba\u015fka nedenle de\u011filse bile, salt bu nedenle, Rusya’da bir devrimin yak\u0131n oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Sorun yaln\u0131zca \u015fudur: bu devrimin sonucu ne olabilir, ne olacakt\u0131r? Bay Tka\u00e7ov bunun bir toplumsal devrim olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Bu kat\u0131ks\u0131z bir (sayfa 466) totolojidir. \u0130ktidara yeni bir s\u0131n\u0131f\u0131 getirmesiyle ve ona toplumu kendisine g\u00f6re yeniden bi\u00e7imlendirme olana\u011f\u0131 vermesiyle, her ger\u00e7ek devrim toplumsald\u0131r. Ama o, bunun, sosyalist bir devrim olaca\u011f\u0131n\u0131, bunun Bat\u0131 Avrupa sosyalizminin hedefledi\u011fi toplum bi\u00e7imini Rusya’ya getirece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor, hem de Bat\u0131da bunu bizler yapmazdan \u00f6nce – o da, hem proletaryan\u0131n ve hem de burjuvazinin ancak \u015furada burada g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ve a\u015fa\u011f\u0131 bir geli\u015fkinlik a\u015famas\u0131nda bulunan bir toplum ko\u015fullar\u0131nda. Ve bu olanakl\u0131ym\u0131\u015f, \u00e7\u00fcnk\u00fc Ruslar, deyim yerindeyse, sosyalizm i\u00e7in yarat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r ve artellere ve toprak \u00fczerinde ortak m\u00fclkiyete sahiptirler.
Bay Tka\u00e7ov’un \u015f\u00f6yle bir de\u011findi\u011fi, ama Herzen’in zaman\u0131ndan beri bir\u00e7ok Rus i\u00e7in gizemli bir rol oynam\u0131\u015f oldu\u011fundan \u00f6t\u00fcr\u00fc buraya ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z artel, Rusya’da, avc\u0131 kabilelerde avlanma an\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz yayg\u0131n bir ortakl\u0131k bi\u00e7imi, \u00f6zg\u00fcr i\u015fbirli\u011finin en basit bi\u00e7imidir. Bu s\u00f6zc\u00fck ve i\u00e7eri\u011fi, Slav de\u011fil, Tatar k\u00f6kenlidir. Her ikisine de, bir yanda K\u0131rg\u0131zlar, Yakutlar vb. aras\u0131nda, \u00f6te yanda da Lapplar, Samoyedler ve \u00f6teki Fin halklar\u0131 aras\u0131nda raslan\u0131r;[2*] Artelin G\u00fcney-Bat\u0131da de\u011fil de, Finlilerle ve Tatarlarla temas sonucu ilkin Kuzey ve Do\u011fuda geli\u015fmesinin nedeni budur. Sert iklim, \u00e7e\u015fitli t\u00fcrden s\u0131nai faaliyeti zorunlu k\u0131lmakta ve b\u00f6ylece kentsel geli\u015fmenin ve sermayenin yoklu\u011funun yerini, elden geldi\u011fince, i\u015fbirli\u011finin bu bi\u00e7imi almaktad\u0131r. Artelin en tipik \u00f6zelliklerinden biri olan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filere kar\u015f\u0131 \u00fcyelerin kolektif sorumlulu\u011fu, ba\u015flang\u0131\u00e7ta, eski Cermenlerdeki zilyetlik [Gewere] gibi, kan ba\u011flar\u0131na, kan davas\u0131na, vb. dayan\u0131yordu. Ayr\u0131ca Rusya’da, artel s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, yaln\u0131zca her t\u00fcrden kolektif faaliyet i\u00e7in de\u011fil, kolektif kurum i\u00e7in de kullan\u0131l\u0131r. Borsa da bir arteldir. Emek\u00e7i artellerinde, her zaman, saymanl\u0131k, defter tutma vb. ve gerekti\u011fi kadar\u0131yla i\u015fletmecilik i\u015flevlerini yerine getiren bir amir (Starosta, k\u0131demli) se\u00e7ilir ve \u00f6zel bir \u00fccret al\u0131r. Bu gibi arteller \u015funlar i\u00e7in kurulur:
1. i\u015f bittikten sonra da\u011f\u0131t\u0131lan ge\u00e7ici giri\u015fimler i\u00e7in;
2. tek ve ayn\u0131 i\u015fi yapan \u00fcyeler i\u00e7in, \u00f6rne\u011fin hamallar, vb.; (sayfa 467)
3. s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn tam anlam\u0131yla s\u0131nai olan s\u00fcrekli giri\u015fimler i\u00e7in.
Bunlar b\u00fct\u00fcn \u00fcyeler taraf\u0131ndan imzalanan bir s\u00f6zle\u015fmeyle kurulur. Bu \u00fcyeler, \u00f6rne\u011fin peynircilikte ve bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131kta (a\u011flar, kay\u0131klar vb. i\u00e7in) s\u0131k s\u0131k oldu\u011fu gibi, gerekli sermayeyi biraraya getiremeyecek olurlarsa, artel, eksik olan miktar\u0131 y\u00fcksek faizle \u00f6d\u00fcn\u00e7 veren ve sonra da bu i\u015ften gelen k\u00e2r\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 cebe atan tefeciye yem olur. Ama kendilerini \u00fccretli emek\u00e7iler olarak toptan bir i\u015fverene kiralayan arteller daha da utanmazca s\u00f6m\u00fcr\u00fcl\u00fcrler. Kendi s\u0131nai u\u011fra\u015flar\u0131n\u0131 kendileri y\u00f6netirler ve b\u00f6ylelikle kapitalisti nezaret etme masraflar\u0131ndan kurtar\u0131rlar. \u0130\u015fveren, \u00fcyelere, i\u00e7inde oturacaklar\u0131 kul\u00fcbeleri kiralar ve \u00f6d\u00fcn\u00e7 olarak ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131 verir, bu da en rezil ayni \u00f6deme sistemine yola\u00e7ar. Ar\u015fangel guberniyas\u0131ndaki ormanc\u0131lar\u0131n ve katranc\u0131lar\u0131n ve Sibirya’daki bir\u00e7ok u\u011fra\u015flar\u0131n vb. durumu budur (bkz: Flerovski, Polozenie robocago klassa v Rossiji [“Rusya’da \u0130\u015f\u00e7i S\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n Durumu”], St. Petersburg 1869). Dolay\u0131s\u0131yla artel, burada, \u00fccretli emek\u00e7inin kapitalist taraf\u0131ndan s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesini olduk\u00e7a kolayla\u015ft\u0131rmaya yaramaktad\u0131r. \u00d6te yandan, bizzat kendileri ortakl\u0131\u011fa \u00fcye olmayan \u00fccretli emek\u00e7iler \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran arteller de vard\u0131r.
Artelin, kendili\u011finden ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve, bu y\u00fczden de, h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok azgeli\u015fmi\u015f, ve bu haliyle de, ne yaln\u0131zca Rusya’ya, hatta ne de yaln\u0131zca Slavlara \u00f6zg\u00fc bir kooperatif dernek oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu gibi dernekler, onlara gerek duyulan her yerde kurulurlar. \u00d6rne\u011fin daha da \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imler ald\u0131klar\u0131 \u0130svi\u00e7re’de s\u00fct\u00e7\u00fcler aras\u0131nda, \u0130ngiltere’de bal\u0131k\u00e7\u0131lar aras\u0131nda. K\u0131rklarda onca Alman demiryollar\u0131n\u0131 d\u00f6\u015femi\u015f olan Silezyal\u0131 demiryolu i\u015f\u00e7ileri, eksiksiz arteller i\u00e7inde \u00f6rg\u00fctlenmi\u015flerdir. Bu bi\u00e7imin Rusya’da egemen olu\u015funun, Rus halk\u0131 aras\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir birliktelik g\u00fcd\u00fcs\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131 do\u011frudur, ama bu, onlar\u0131n, bu g\u00fcd\u00fcn\u00fcn yard\u0131m\u0131yla, artelden do\u011frudan do\u011fruya sosyalist toplum d\u00fczenine atlayabileceklerini tan\u0131tlamaktan \u00e7ok uzakt\u0131r. Bunun i\u00e7in, her \u015feyden \u00f6nce, artelin kendisinin geli\u015febilecek durumda olmas\u0131, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi i\u015f\u00e7iden \u00e7ok sermayeye hizmet eden ilkel bi\u00e7iminden s\u0131yr\u0131lmas\u0131, ve hi\u00e7 de\u011filse Bat\u0131 Avrupa’n\u0131n kooperatif derneklerinin d\u00fczeyine ula\u015fmas\u0131 gerekir. Ama (sayfa 468) Bay Tka\u00e7ov’a bir kez olsun inanacak olursak (ki b\u00fct\u00fcn bu yukardakilerden sonra bu, elbette tehlikeli olmaktan da \u00f6te bir \u015feydir) durum hi\u00e7 de b\u00f6yle de\u011fildir. Tersine, kendi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 iyice ortaya koyan bir b\u00f6b\u00fcrlenmeyle \u015f\u00f6yle g\u00fcvence veriyor:
“Son zamanlarda Rusya’ya yapay bir bi\u00e7imde aktar\u0131lm\u0131\u015f olan Alman (!) modeline dayanan kooperatif ve kredi derneklerine gelince, bunlar i\u015f\u00e7ilerimizin \u00e7o\u011funlu\u011fu taraf\u0131ndan tam bir kay\u0131ts\u0131zl\u0131kla kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f ve hemen her yerde ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lanm\u0131\u015flard\u0131r.”
Modern kooperatif dernek, hi\u00e7 de\u011filse, b\u00fcy\u00fck sanayii kendi hesab\u0131na k\u00e2rl\u0131 bir bi\u00e7imde i\u015fletebilece\u011fini tan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r (Lancashire’daki iplik\u00e7ilik ve dokumac\u0131l\u0131k). Artel ise, \u015fimdiye dek yaln\u0131zca bunu yapamamakla kalmam\u0131\u015f, e\u011fer daha fazla geli\u015fmeyecek olursa, b\u00fcy\u00fck sanayi taraf\u0131ndan da zorunlu olarak yok edilecektir.
Rus k\u00f6yl\u00fclerinin ortak m\u00fclkiyeti, Prusya h\u00fck\u00fcmeti dan\u0131\u015fman\u0131 Haxthausen taraf\u0131ndan 1845’te ke\u015ffedildi ve sanki ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir \u015feymi\u015f gibi b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya duyuruldu, oysa Haxthausen kendi memleketi Westphalia’da bug\u00fcn bile bunun kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 yeterince bulabilirdi ve, hatta bir h\u00fck\u00fcmet g\u00f6revlisi olarak, bunlar\u0131 yeterince bilmek onun g\u00f6revinin bir par\u00e7as\u0131yd\u0131.[275] Kendisi de bir Rus toprak sahibi olan Herzen de, kendi k\u00f6yl\u00fclerinin topra\u011fa ortakla\u015fa sahip olduklar\u0131n\u0131 ilk kez Haxthausen’den \u00f6\u011frendi, ve bu olguyu Rus k\u00f6yl\u00fclerini, sosyalizmin ger\u00e7ek ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 diye, sosyalizmi ilkin yapay olarak edinme cenderesinden ge\u00e7mek zorunda olan ya\u015flanm\u0131\u015f, \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f Bat\u0131 Avrupa i\u015f\u00e7ilerinin tersine, do\u011fu\u015ftan kom\u00fcnistler diye tan\u0131mlamak i\u00e7in kulland\u0131. Bu bilgi Herzen’den Bakunin’e ula\u015ft\u0131, ve Bakunin’den de Bay Tka\u00e7ov’a. Bu sonuncusuna kulak verelim:
“Bizim halk\u0131m\u0131z … b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlukla … ortak m\u00fclkiyet ilkeleriyle doludur; deyim yerindeyse, i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel olarak, geleneksel olarak, kom\u00fcnisttir. Kolektif m\u00fclkiyet d\u00fc\u015f\u00fcncesi, bug\u00fcn, Rus halk\u0131n\u0131n t\u00fcm d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ile” (Rus k\u00f6yl\u00fcs\u00fcn\u00fcn d\u00fcnyas\u0131n\u0131n nereye kadar uzand\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015fimdi g\u00f6rece\u011fiz) “\u00f6ylesine i\u00e7i\u00e7e ge\u00e7mi\u015ftir ki, h\u00fck\u00fcmet, bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin ‘iyi d\u00fczenlenmi\u015f’ bir toplum ilkeleriyle ba\u011fda\u015fmaz oldu\u011funu anlamaya ba\u015flar ve, bu ilkeler ad\u0131na, bireysel m\u00fclkiyet (sayfa 469) d\u00fc\u015f\u00fcncesini halk\u0131n bilincine ve ya\u015fam\u0131na zorla sokmak isterse, bunu ancak s\u00fcng\u00fc ve k\u0131rba\u00e7la ba\u015farabilir. Buradan da a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, bilisizli\u011fine kar\u015f\u0131n, halk\u0131m\u0131z, sosyalizme, daha e\u011fitilmi\u015f olduklar\u0131 halde Bat\u0131 Avrupa halklar\u0131ndan \u00e7ok daha yak\u0131nd\u0131r.”
Asl\u0131nda ortak toprak m\u00fclkiyeti, Hindistan’dan \u0130rlanda’ya kadar d\u00fc\u015f\u00fck bir geli\u015fkinlik d\u00fczeyindeki b\u00fct\u00fcn \u0130ndo-Cermen halklarda, hatta Hint etkisi alt\u0131nda geli\u015fmekte olan \u00f6rne\u011fin Java’daki Malayal\u0131larda raslanan bir kurumdur. Daha 1608’de, hen\u00fcz istila edilmi\u015f olan Kuzey \u0130rlanda’da, yasal olarak yerle\u015fmi\u015f bulunan ortak toprak m\u00fclkiyeti, \u0130ngilizlere topra\u011f\u0131 sahipsiz ilan etmeleri ve dolay\u0131s\u0131yla Saray taraf\u0131ndan zoral\u0131m\u0131 i\u00e7in bahane yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Hindistan’da g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar uzanan \u00e7ok \u00e7e\u015fitli ortak m\u00fclkiyet bi\u00e7imleri varolagelmi\u015ftir. Almanya’da bu geneldi; orada burada ortak toprak kal\u0131nt\u0131lar\u0131na h\u00e2l\u00e2 raslanmaktad\u0131r; ve bunun uzak ge\u00e7mi\u015fteki izlerine, ortak topraklar\u0131n ge\u00e7ici olarak b\u00f6l\u00fcnmelerine, vb. de h\u00e2l\u00e2 raslanmaktad\u0131r, \u00f6zellikle da\u011fl\u0131k y\u00f6relerde. Eski Alman ortak m\u00fclkiyetine ili\u015fkin olarak daha kesin ve ayr\u0131nt\u0131l\u0131 kaynaklar i\u00e7in, bu sorun konusunda birer klasik olan Maurer’in yaz\u0131lar\u0131na ba\u015fvurabilir. Polonya ve K\u00fc\u00e7\u00fck Rusya da dahil, Bat\u0131 Avrupa’da, toplumsal geli\u015fmenin belli bir a\u015famas\u0131nda, bu ortak m\u00fclkiyet tar\u0131msal \u00fcretim i\u00e7in bir ayakba\u011f\u0131, bir engel haline geldi ve gittik\u00e7e daha \u00e7ok tasfiye edildi. B\u00fcy\u00fck Rusya’da (yani as\u0131l Rusya’da) ise, bug\u00fcne kadar ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r, ve bu da, her \u015feyden \u00f6nce, tar\u0131msal \u00fcretimin ve k\u0131rsal b\u00f6lgelerde buna tekab\u00fcl eden toplumsal ko\u015fullar\u0131n burada h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok az geli\u015fmi\u015f oldu\u011funu tan\u0131tlar, ki durum ger\u00e7ekten de budur. Rus k\u00f6yl\u00fcs\u00fc yaln\u0131zca kendi k\u00f6y toplulu\u011funda ya\u015far ve varl\u0131\u011f\u0131 oradad\u0131r; bunun d\u0131\u015f\u0131nda kalan d\u00fcnya, kendisi i\u00e7in, ancak onun bu kendi k\u00f6y toplulu\u011funa m\u00fcdahalesi oran\u0131nda vard\u0131r. Durum \u00f6ylesine b\u00f6yledir ki, Rusya’daki “mir” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc bir yandan “d\u00fcnya”, \u00f6te yandan da “k\u00f6yl\u00fc toplulu\u011fu” anlam\u0131na gelir. Ves’ mir, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya, k\u00f6yl\u00fc i\u00e7in, topluluk \u00fcyelerinin toplant\u0131s\u0131 anlam\u0131na gelir. \u015eu halde, Bay Tka\u00e7ov, Rus k\u00f6yl\u00fcs\u00fcn\u00fcn “d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc”nden s\u00f6zederken, besbelli ki, Rus\u00e7a mir s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yanl\u0131\u015f \u00e7evirmektedir. Tek tek topluluklar\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00fclkede benzer, ama ortak olman\u0131n tamamen tersi \u00e7\u0131karlar yaratarak b\u00f6ylesine tamamen (sayfa 470) yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f olu\u015flar\u0131, Do\u011fu despotizminin do\u011fal temelidir, ve Hindistan’dan Rusya’ya kadar, bu toplum bi\u00e7imi, egemen oldu\u011fu her yerde, her zaman bunu yaratm\u0131\u015f ve kendisini hep onunla tamamlam\u0131\u015ft\u0131r. Yaln\u0131zca genel olarak Rus devleti de\u011fil, onun \u00f6zg\u00fcl bi\u00e7imi olan \u00e7arl\u0131k despotizmi bile, havada as\u0131l\u0131 duraca\u011f\u0131 yerde, Bay Tka\u00e7ov’a g\u00f6re onunla “ortak hi\u00e7 bir \u015feyi olmayan” Rus toplumsal ko\u015fullar\u0131n\u0131n zorunlu ve mant\u0131ksal \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr! Rusya’n\u0131n burjuva do\u011frultuda daha da geli\u015fmesi, burada da, Rus h\u00fck\u00fcmetinin “s\u00fcng\u00fclerle ve k\u0131rba\u00e7la” m\u00fcdahalesini gerektirmeksizin, ortak m\u00fclkiyeti azar azar yokedecektir. Ve bu, burada, daha da ge\u00e7erlidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc ortak m\u00fclkiyette bulunan toprak, Rusya’da, \u00fcr\u00fcn\u00fcn b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fclmesine olanak tan\u0131yan ve, Hindistan’\u0131n baz\u0131 y\u00f6relerinde h\u00e2l\u00e2 oldu\u011fu gibi, k\u00f6yl\u00fcler taraf\u0131ndan ortakla\u015fa ekilmemektedir; tersine, toprak, zaman zaman, \u00e7e\u015fitli aile ba\u015flar\u0131 aras\u0131nda payla\u015f\u0131lmakta ve bunlardan herbiri kendisine d\u00fc\u015fen topra\u011f\u0131 kendi ba\u015f\u0131na ekmektedir. Bunun sonucu olarak, topluluk \u00fcyeleri aras\u0131nda, g\u00f6nen\u00e7 d\u00fczeyi bak\u0131m\u0131ndan, b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar\u0131n belirmesi olanakl\u0131d\u0131r, ve bu durum fiilen vard\u0131r. Bunlar aras\u0131nda, hemen her yerde, tefecilik yapan ve k\u00f6yl\u00fc y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n kan\u0131n\u0131 emen birka\u00e7 zengin k\u00f6yl\u00fc -\u015furada burada milyonerler- vard\u0131r. Bunu kimse Bay Tka\u00e7ov’dan daha iyi bilmez. Alman i\u015f\u00e7ilerini, “kolektif m\u00fclkiyet d\u00fc\u015f\u00fcncesinin” Rus k\u00f6yl\u00fclerinden, bu i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel, geleneksel kom\u00fcnistlerden, ancak s\u00fcng\u00fc ve k\u0131rba\u00e7la s\u00f6k\u00fcl\u00fcp at\u0131labilece\u011fine inand\u0131rmay\u0131 isterken, Rus\u00e7a bro\u015f\u00fcr\u00fcn\u00fcn 15. sayfas\u0131nda ise \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor:
“K\u00f6yl\u00fcler aras\u0131nda, bir tefeciler (kulakov) s\u0131n\u0131f\u0131, k\u00f6yl\u00fclerin ve soylular\u0131n topraklar\u0131n\u0131 sat\u0131nalanlar ve kiralayanlar s\u0131n\u0131f\u0131 boy g\u00f6steriyor – bir k\u00f6yl\u00fc aristokrasisi.”
Bunlar, yukarda daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde anlatt\u0131klar\u0131m\u0131zla ayn\u0131 t\u00fcrden kan emicilerdir.
Ortak m\u00fclkiyete en a\u011f\u0131r darbeyi indiren, gene feodal y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerin tasfiyesi olmu\u015ftur. Topra\u011f\u0131n en b\u00fcy\u00fck ve en iyi k\u0131sm\u0131 soylulu\u011fa verilmi\u015f, k\u00f6yl\u00fcye ise ge\u00e7imine zarzor yeten, \u00e7o\u011fu kez yetmeyen, bir miktar kalm\u0131\u015ft\u0131r. Buna ek olarak, ormanlar da soylulara verilmi\u015ftir; k\u00f6yl\u00fc, yak\u0131t, aletler ve in\u015faat i\u00e7in eskiden hi\u00e7 bir \u015fey \u00f6demeksizin edinebildi\u011fi odunu, \u015fimdi, sat\u0131nalmak zorundad\u0131r. B\u00f6ylece k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn, kendi evinden, ve onu i\u015fleyecek ara\u00e7lara ve ortalama (sayfa 471) olarak bir hasattan \u00f6teki hasata kadar kendisini ve ailesini ge\u00e7indirebilece\u011fi yeterli miktar\u0131na sahip olmad\u0131\u011f\u0131 kupkuru topra\u011f\u0131ndan ba\u015fka bir \u015feyi yoktur. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda ve vergilerin ve tefecilerin bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda, toprak \u00fczerindeki ortak m\u00fclkiyet art\u0131k bir nimet de\u011fil, bir ayakba\u011f\u0131 olur. K\u00f6yl\u00fcler, ge\u00e7imlerini gezgin emek\u00e7iler olarak kazanmak \u00fczere, aileleriyle birlikte ya da onlar olmaks\u0131z\u0131n, topraklar\u0131n\u0131 geride b\u0131rakarak ondan ka\u00e7maktad\u0131rlar.[3*]
G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, ortak m\u00fclkiyet, Rusya’da, serpilme d\u00f6nemini \u00e7oktan ge\u00e7mi\u015ftir ve her bak\u0131mdan da\u011f\u0131lmaya do\u011fru gitmektedir. Bununla birlikte, e\u011fer bunun i\u00e7in ko\u015fullar olgunla\u015f\u0131ncaya kadar ya\u015fayacak olursa, ve e\u011fer k\u00f6yl\u00fclerin topra\u011f\u0131 art\u0131k tek tek de\u011fil, kolektif olarak i\u015fleyebilecekleri bir bi\u00e7imde geli\u015febilme yetene\u011finde oldu\u011funu g\u00f6sterecek olursa[4*], bu toplum bi\u00e7imini daha \u00fcst bir bi\u00e7ime ula\u015ft\u0131rma, Rus k\u00f6yl\u00fcs\u00fcn\u00fcn burjuva k\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fclkiyeti ara a\u015famas\u0131ndan ge\u00e7mesine gerek kalmaks\u0131z\u0131n onu bu daha \u00fcst bi\u00e7ime ula\u015ft\u0131rma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 ku\u015fkusuz vard\u0131r. Ama bu, ancak, ortak m\u00fclkiyet tamam\u0131yla par\u00e7alanmazdan \u00f6nce, Bat\u0131 Avrupa’da, Rus k\u00f6yl\u00fcs\u00fcne b\u00f6yle bir ge\u00e7i\u015f i\u00e7in gerekli \u00f6nko\u015fullar\u0131, \u00f6zellikle t\u00fcm tar\u0131msal sistemine zorunlu olarak ba\u011fl\u0131 bulunan devrimi yapmas\u0131 i\u00e7in gerekli olan maddi ko\u015fullar\u0131 yaratacak bir proleter devrimi ba\u015far\u0131yla yap\u0131l\u0131rsa olanakl\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Bay Tka\u00e7ov’un Rus k\u00f6yl\u00fcs\u00fcn\u00fcn, “m\u00fclk sahibi” olsa bile, “sosyalizme” Bat\u0131 Avrupa’n\u0131n m\u00fclks\u00fcz i\u015f\u00e7ilerinden “daha yak\u0131n” oldu\u011funu s\u00f6ylemesi, koskoca bir palavrad\u0131r. Tam tersine, Rus ortak m\u00fclkiyetini h\u00e2l\u00e2 kurtarabilecek ve ona yeni, ger\u00e7ekten ge\u00e7erli bir bi\u00e7im alma olana\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131yacak bir \u015fey varsa, o da Bat\u0131 Avrupa’daki bir proleter devrimidir.
Bay Tka\u00e7ov, siyasal devrimi, iktisadi devrimi ald\u0131\u011f\u0131 kadar hafife al\u0131yor. Rus halk\u0131, diyor, k\u00f6leli\u011fe kar\u015f\u0131 \u015fimdi (sayfa 472) “dinsel tekkeler … vergi \u00f6demeyi reddetme … haydut \u00e7eteleri” (Alman i\u015f\u00e7ileri, buna g\u00f6re, Schinderhannes’in[5*] Alman sosyal-demokrasisinin babas\u0131 oldu\u011funu \u00f6\u011frenmekten memnun olacaklard\u0131r) “… kundak\u00e7\u0131l\u0131k … isyanlar” bi\u00e7iminde “durmaks\u0131z\u0131n protestoda bulunuyor … ve dolay\u0131s\u0131yla Rus halk\u0131na i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel devrimci denebilir.” Ve b\u00f6ylece, Bay Tka\u00e7ov, “gerekli olan tek \u015feyin, halk\u0131m\u0131z\u0131n ba\u011fr\u0131nda kayna\u015f\u0131p duran b\u00fct\u00fcn birikmi\u015f ac\u0131lar\u0131 ve ho\u015fnutsuzlu\u011fu birka\u00e7 yerde ayn\u0131 anda harekete ge\u00e7irmek oldu\u011fundan” emindir. O zaman “devrimci g\u00fc\u00e7lerin birli\u011fi kendili\u011finden sa\u011flanacak, ve sava\u015f … halk\u0131n davas\u0131n\u0131n lehine sonu\u00e7lanmak zorunda kalacakt\u0131r. Pratik zorunluluk, nefsini koruma g\u00fcd\u00fcs\u00fc” o zaman, tamam\u0131yla kendili\u011finden, “protestoda bulunan k\u00f6y topluluklar\u0131 aras\u0131nda sa\u011flam ve \u00e7\u00f6z\u00fclmez bir ittifak” sa\u011flayacakt\u0131r.
Bir devrimi bundan daha kolay ve daha ho\u015f bir bi\u00e7imde kavramak olanaks\u0131z. \u00c7\u0131k\u0131p \u00fc\u00e7 ya da d\u00f6rt yerde ayn\u0131 anda ate\u015f etmeye ba\u015fl\u0131yorsun ve “i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel devrimci”, “pratik zorunluluk” ve “nefsini koruma g\u00fcd\u00fcs\u00fc”, i\u015fin gerisini, “kendiliklerinden” getiriyorlar. Madem bu kadar kolayd\u0131 da, ni\u00e7in devrim \u00e7ok \u00f6nceleri yap\u0131lmad\u0131, halk kurtar\u0131lmad\u0131 ve Rusya \u00f6rnek sosyalist \u00fclke haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmedi, ak\u0131l al\u0131r \u015fey de\u011fil.
Asl\u0131nda sorun bamba\u015fka. Rus halk\u0131, bu i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel devrimci, soylulu\u011fa kar\u015f\u0131 ve tek tek h\u00fck\u00fcmet g\u00f6revlilerine kar\u015f\u0131 ger\u00e7ekten de birbirinden kopuk say\u0131s\u0131z k\u00f6yl\u00fc ayaklanmalar\u0131na giri\u015fmi\u015ftir, ama sahte bir \u00e7ar\u0131n ba\u015fa ge\u00e7mesi ve taht \u00fczerinde hak iddia etmesi d\u0131\u015f\u0131nda, \u00e7ara kar\u015f\u0131 asla. Katerina II zaman\u0131ndaki son b\u00fcy\u00fck k\u00f6yl\u00fc ayaklanmas\u0131, ancak Yemelyan Puga\u00e7ov’un, asl\u0131nda kar\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclmeyip taht\u0131ndan indirilerek zindana at\u0131lan ve oradan ka\u00e7m\u0131\u015f bulunan Peter III’\u00fcn yerine onun kocas\u0131 oldu\u011funu iddia etmesi \u00fczerine m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015ftur. Tersine \u00e7ar, Rus k\u00f6yl\u00fcs\u00fcn\u00fcn yery\u00fcz\u00fcndeki tanr\u0131s\u0131d\u0131r: Bog vysok, Car daljok -Tanr\u0131 y\u00fcksekte, \u00e7ar da uzaktad\u0131r- dara d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde s\u00f6yledi\u011fi budur. K\u00f6yl\u00fc halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n, \u00f6zellikle feodal y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerin tasfiyesinden beri, onlar\u0131 h\u00fck\u00fcmete ve \u00e7ara kar\u015f\u0131 da sava\u015fmaya gittik\u00e7e daha \u00e7ok zorlayan bir duruma d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fckleri (sayfa 473) do\u011frudur; ama Bay Tka\u00e7ov “i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel devrimci” masal\u0131n\u0131 gidip ba\u015fka yerde okutsun.
Ve Rus k\u00f6yl\u00fc y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 bu kadar i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel devrimci olsalar bile, devrimlerin t\u0131pk\u0131 \u00e7i\u00e7ekli bir basma ya da bir \u00e7aydanl\u0131k \u0131smarlar gibi \u0131smarlanabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnsek bile – o zaman bile, sorar\u0131m, oniki ya\u015f\u0131n\u0131 a\u015fk\u0131n bir kimse, devrimin buradaki kadar \u00e7ocuk\u00e7a bir yol izleyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnebilir mi? Ve ayr\u0131ca an\u0131msay\u0131n\u0131z ki, bu, Bakunin’in modeline dayan\u0131larak yap\u0131lan ilk devrimin -1870 \u0130spanyol devriminin- onca parlak bir bi\u00e7imde ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011framas\u0131ndan sonra yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Orada da, birka\u00e7 yerde ayn\u0131 zamanda ba\u015flatt\u0131lar. Orada da, pratik zorunlulu\u011fun ve nefsini koruma g\u00fcd\u00fcs\u00fcn\u00fcn protestoda bulunan topluluklar aras\u0131nda kendili\u011finden sa\u011flam ve \u00e7\u00f6z\u00fclmez bir ittifak sa\u011flayaca\u011f\u0131 hesaplanm\u0131\u015ft\u0131. Ama ne oldu? Her k\u00f6y toplulu\u011fu, her kent, yaln\u0131zca kendisini savundu; kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yard\u0131mla\u015fma diye bir \u015fey yoktu, ve Pavia, topu topu \u00fc\u00e7bin insanla, onbe\u015f g\u00fcn i\u00e7inde, kentleri pe\u015fpe\u015fe altetti ve bu anar\u015fist g\u00f6sterinin t\u00fcm\u00fcne son verdi. (Bkz: bunun ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Bakuninciler \u0130\u015f Ba\u015f\u0131nda adl\u0131 yaz\u0131m.)
Rusya, ku\u015fkusuz ki, bir devrimin arifesindedir. Mali durumu a\u015f\u0131r\u0131 bir kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k i\u00e7indedir. Vergiler daha fazla art\u0131r\u0131lam\u0131yor, eski devlet bor\u00e7lar\u0131n\u0131n faizleri yeni bor\u00e7larla \u00f6deniyor, ve her yeni bor\u00e7 daha b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yor; para art\u0131k ancak demiryollar\u0131 yapma bahanesiyle bulunabiliyor! Y\u0131llar\u0131n y\u00f6ntemi tepeden t\u0131rna\u011fa yozla\u015fm\u0131\u015f, memurlar maa\u015flar\u0131ndan \u00e7ok h\u0131rs\u0131zl\u0131kla, r\u00fc\u015fvetle ve zorbal\u0131kla ge\u00e7iniyorlar. T\u00fcm tar\u0131msal \u00fcretim -Rusya i\u00e7in en gerekli olan \u015fey- 1861 tarihli tasfiye ile tamam\u0131yla karga\u015fal\u0131k i\u00e7ine sokulmu\u015f; b\u00fcy\u00fck toprak sahipleri yeterli i\u015fg\u00fcc\u00fcne sahip de\u011filler, vergilerin alt\u0131nda ezilen ve tefeciler taraf\u0131ndan iliklerine kadar s\u00f6m\u00fcr\u00fclen k\u00f6yl\u00fclerin topra\u011f\u0131 yok, tar\u0131msal \u00fcretim y\u0131ldan y\u0131la d\u00fc\u015f\u00fcyor. Bu, tamamen, keyfili\u011fini biz Bat\u0131l\u0131lar\u0131n akl\u0131m\u0131za dahi getiremeyece\u011fimiz bir Do\u011fu despotizmi taraf\u0131ndan b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7l\u00fckle ve ancak g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte birarada tutuluyor; ayd\u0131nlanm\u0131\u015f s\u0131n\u0131flar\u0131n ve \u00f6zellikle h\u0131zla geli\u015fen ba\u015fkent burjuvazisinin d\u00fc\u015f\u00fcnceleriyle her g\u00fcn biraz daha g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir \u00e7eli\u015fkiye d\u00fc\u015fmekle kalmayan, bir g\u00fcn liberalizme \u00f6d\u00fcn veren, ve ertesi g\u00fcn, korkarak, bunlar\u0131 tekrar geri alan (sayfa 474) ve b\u00f6ylece kendisini gittik\u00e7e daha \u00e7ok iflasa s\u00fcr\u00fckleyen bug\u00fcnk\u00fc ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n \u015fahs\u0131nda yolunu \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015f bir despotizm. B\u00fct\u00fcn bunlarla birlikte, ba\u015fkentte yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f olan ulusun ayd\u0131nlanm\u0131\u015f tabakalar\u0131 aras\u0131nda, bu durumun s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemeyece\u011finin ve bir devrimin yakla\u015fmakta oldu\u011funun gittik\u00e7e farkedilmesi ve bu devrimin engebesiz anayasal bir kanala aktar\u0131labilece\u011fi yan\u0131lg\u0131s\u0131. Burada bir devrimin b\u00fct\u00fcn ko\u015fullar\u0131 biraraya gelmi\u015ftir; ba\u015fkentin \u00fcst s\u0131n\u0131flar\u0131 taraf\u0131ndan, hatta belki de h\u00fck\u00fcmetin kendisi taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131lan, k\u00f6yl\u00fcler taraf\u0131ndan derhal daha ileriye, ilk anayasal evrenin \u00f6tesine g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesi gereken bir devrim; t\u00fcm Avrupa gericili\u011finin en son ve bug\u00fcne dek sa\u011flam kalm\u0131\u015f son s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131n\u0131 bir darbede y\u0131kaca\u011f\u0131ndan t\u00fcm Avrupa i\u00e7in \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yan bir devrim. Bu devrim kesinlikle yakla\u015fmaktad\u0131r. Ancak iki olay onu geciktirebilir: T\u00fcrkiye’ye ya da Avusturya’ya kar\u015f\u0131, para ve sa\u011flam ittifaklar gerektiren ba\u015far\u0131l\u0131 bir sava\u015f, ya da – m\u00fclk sahibi s\u0131n\u0131flar\u0131 gerisin geriye h\u00fck\u00fcmetin kollar\u0131na atacak zamans\u0131z bir ayaklanma giri\u015fimi.<\/p>\n