{"id":380,"date":"2009-03-10T15:19:02","date_gmt":"2009-03-10T12:19:02","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/"},"modified":"2009-03-10T15:19:02","modified_gmt":"2009-03-10T12:19:02","slug":"f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/","title":{"rendered":"F. Engels: 1891 Sosyal-Demokrat Program Tasar\u0131s\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi"},"content":{"rendered":"

BU tasar\u0131, eski programla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, \u00e7ok daha iyi bir tasar\u0131d\u0131r.1 \u00d6zg\u00fcl olarak lasalc\u0131 nitelikte olsun, kabaca sosyalist nitelikte olsun, eskimi\u015f bir gelene\u011fin bir\u00e7ok kal\u0131nt\u0131lar\u0131 yeni programda geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u0131\u015fta b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; teorik bak\u0131mdan taslak, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle, \u00e7a\u011fda\u015f bilim alan\u0131nda yer almaktad\u0131r ve bu alanda durarak onu tart\u0131\u015fmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.
Taslak \u00fc\u00e7 k\u0131sma ayr\u0131lmaktad\u0131r: I. g\u00fcd\u00fclerin a\u00e7\u0131klanmas\u0131; II. siyasal istemler; III. i\u015f\u00e7ilerin korunmas\u0131yla ilgili istemler.<\/p>\n

I. ON PARAGRAFTA G\u00dcD\u00dcLER\u0130N A\u00c7IKLANMASI<\/p>\n

Genel olarak bu ba\u015flang\u0131\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnceleri, birbiriyle ba\u011fda\u015fmaz iki \u015feyi birle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in zarara (sayfa 521) u\u011fram\u0131\u015flard\u0131r: bu b\u00f6l\u00fcm, hem bir program, hem de bir program yorumu haline getirilmek istenmi\u015ftir. K\u0131sa ve \u00e7arp\u0131c\u0131 form\u00fcllerin se\u00e7ilmesi ile yeteri kadar a\u00e7\u0131k olmamaktan korkulmaktad\u0131r; bu y\u00fczden de uzun uzad\u0131ya yorumlar eklenmi\u015ftir. Bence program olabildi\u011fi kadar k\u0131sa ve, s\u0131n\u0131rlar\u0131 belli, a\u00e7\u0131k se\u00e7ik olmal\u0131d\u0131r. Programda raslant\u0131 olarak bir yabanc\u0131 s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn ya da ilk bak\u0131\u015fta kapsam\u0131n\u0131n kavranmas\u0131 g\u00fc\u00e7 olan bir t\u00fcmcenin bulunup bulunmamas\u0131 pek \u00f6nemli de\u011fildir. B\u00f6yle bir durumda toplant\u0131larda program\u0131n okunup anlat\u0131lmas\u0131 ve bas\u0131nda yaz\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klamalar, gerekli olan\u0131 sa\u011flar; ve o zaman, o k\u0131sa ve \u00e7arp\u0131c\u0131 t\u00fcmce bir kez anla\u015f\u0131l\u0131nca, kafalarda yerle\u015fir ve bir slogan halini al\u0131r, uzun a\u00e7\u0131klamalar i\u00e7in ise bu b\u00f6yle de\u011fildir. Halk dilinde konu\u015fma e\u011filimine fazla \u00f6d\u00fcn vermemek gerekir; i\u015f\u00e7ilerimizin entelekt\u00fcel yeteneklerini ve k\u00fclt\u00fcr derecesini k\u00fc\u00e7\u00fcmsemeyelim. En \u00f6zet ve en k\u0131sa bir program\u0131n kendilerine sunabilece\u011fi \u015feylerden \u00e7ok daha zor \u015feyleri i\u015f\u00e7ilerimiz anlam\u0131\u015flard\u0131r; her ne kadar sosyalistlere-kar\u015f\u0131 yasa,23 saflar\u0131m\u0131za yeni kat\u0131lan y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n bilincinin tam olarak geli\u015fmesini zorla\u015ft\u0131rd\u0131, hatta yer yer \u00f6nlediyse de, propaganda yaz\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n yeniden sa\u011flan\u0131p okunabilece\u011fi \u015fu anda, eskilerin de y\u00f6netimi alt\u0131nda bu alanda kaybedilenlerin telafisi kolay olacakt\u0131r.
Bu pasaj\u0131n tamam\u0131n\u0131 daha k\u0131sa bir tarzda kaleme almaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m, ve e\u011fer yapabilirsem, bunu mektubumla birlikte g\u00f6nderece\u011fim ya da daha ilerde sana ula\u015ft\u0131raca\u011f\u0131m. \u015eimdi 1 ‘den 10’uncuya kadar numaralanm\u0131\u015f maddeleri ele al\u0131yorum.
Paragraf 1. “Ayr\u0131m” vb., ayn\u0131 \u015feyi ifade etmek i\u00e7in, “Bergwerke, Gruben, Minen” gibi \u00fc\u00e7 s\u00f6zc\u00fck kullan\u0131lm\u0131\u015f, bunlardan ikisini atmak gerek. Bana kal\u0131rsa Bergwerke’yi b\u0131rak\u0131r\u0131m, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu terim bizde en d\u00fcz ovalarda bile kullan\u0131l\u0131r, ben hepsini al\u0131\u015f\u0131lagelen deyimle ifade ederdim. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k “demiryollar\u0131 ve \u00f6teki ula\u015f\u0131m ara\u00e7lar\u0131” ibaresini eklerdim.
Paragraf 2. Buraya “elkoyucular\u0131n elinde (ya da sahiplerinin elinde), toplumun emek ara\u00e7lar\u0131 … \u015feklini ald\u0131lar” ibaresini koyard\u0131m; daha \u00f6tede de ayn\u0131 \u015fekilde, emek ara\u00e7lar\u0131n\u0131n “sahiplerine (ya da gas\u0131plar\u0131na) … ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k” vb..
Bu baylar\u0131n bunlar\u0131 “kendi m\u00fclkiyetleri” haline getirdikleri (sayfa 522) ifadesi zaten birinci maddede var, ve bu, burada bir yinelemeden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fil, e\u011fer mutlaka gerekli ise “tekelci” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc buraya konabilir. Bu iki s\u00f6zc\u00fckten ne biri, ne \u00f6teki, anlama en k\u00fc\u00e7\u00fck bir katk\u0131da bulunmamaktad\u0131r. Oysa bir programda fazla \u015feylerin bulunmas\u0131 o program\u0131 zay\u0131flat\u0131r.
“Toplumun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmesi i\u00e7in gerekli emek ara\u00e7lar\u0131”: bunlar, her d\u00f6nemde, o belli anda mevcut olan ara\u00e7lard\u0131r. Buhar makinesinin ke\u015ffinden \u00f6nce onsuz yap\u0131labilirdi; \u015fimdi art\u0131k yap\u0131lamaz. Bug\u00fcn b\u00fct\u00fcn emek ara\u00e7lar\u0131 -teknik nitelikleriyle olsun, ya da toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc sonucu olsun- do\u011frudan do\u011fruya ya da dolayl\u0131 olarak toplumsal emek ara\u00e7lar\u0131 olduklar\u0131na g\u00f6re, bu son iki s\u00f6zc\u00fck yeteri kadar ve hi\u00e7 bir ku\u015fkuya yer b\u0131rakmayacak tarzda her anda mevcut olan\u0131 ifade etmektedir.
E\u011fer son k\u0131s\u0131m, Enternasyonalin t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn g\u00fcd\u00fclerinin a\u00e7\u0131klanmas\u0131na ba\u011flanacaksa, bunun tam olarak yap\u0131lmas\u0131n\u0131 ye\u011flerim: “toplumsal sefalet” (bu, n\u00b01’dir), “zihinsel \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f, ve siyasal ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k”. Fiziki \u00e7\u00fcr\u00fcy\u00fcp yok olma toplumsal sefaletin kapsam\u0131na girer ve siyasal ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ise bir olgudur, ama siyasal haklardan yoksunluk, bir programda yer almamas\u0131 gereken, g\u00f6reli de\u011feri olan bir s\u00f6ylev ibaresidir.
Paragraf 3. Bence birinci t\u00fcmce de\u011fi\u015ftirilmelidir. “\u00d6zel m\u00fclk sahiplerinin egemenli\u011fi alt\u0131nda.” \u0130lk\u00f6nce, bir iktisadi olguyu iktisadi a\u00e7\u0131dan a\u00e7\u0131klamak gerekir. Oysa \u00f6zel m\u00fclk sahiplerinin egemenli\u011fi deyimi, bunun, bu haydut \u00e7etesinin siyasal egemenli\u011finin bir sonucu oldu\u011fu izlenimini, yanl\u0131\u015f olarak, uyand\u0131rabilir. \u0130kincisi, \u00f6zel m\u00fclk sahipleri, yaln\u0131zca, “kapitalistler ile b\u00fcy\u00fck toprak sahipleri” de\u011fildir (burada, burjuvalar\u0131n yeri var m\u0131d\u0131r? bunlar da bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6zel m\u00fclk sahipleri kategorisi olu\u015ftururlar m\u0131? b\u00fcy\u00fck toprak sahipleri de “burjuva” m\u0131d\u0131rlar? onun i\u00e7in b\u00fcy\u00fck toprak sahipleri raslansal olarak s\u00f6zkonusu oldu\u011fu zaman, Almanya’da, o b\u00fct\u00fcn siyasal karga\u015fal\u0131\u011f\u0131m\u0131za \u00f6zel bir gerici nitelik kazand\u0131ran feodalitenin o koskoca kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 susarak m\u0131 ge\u00e7i\u015ftirece\u011fiz?). Hi\u00e7 de\u011filse hen\u00fcz bug\u00fcn k\u00f6yl\u00fcler ve k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvalar da “\u00f6zel m\u00fclk sahipleridirler”; ama bunlardan programda hi\u00e7 s\u00f6zedilmemektedir; onun i\u00e7in meram \u00f6yle (sayfa 523) anlat\u0131lmal\u0131d\u0131r ki, bunlar, s\u00f6z\u00fc edilen \u00f6zel m\u00fclk sahipleri kategorisine sokulmu\u015f olmas\u0131nlar.
“S\u00f6m\u00fcr\u00fclenlerin \u00fcrettikleri emek ara\u00e7lar\u0131 ve zenginli\u011fin birikimi.” “Zenginlik” \u015funlardan meydana gelir: 1. \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131; 2. t\u00fcketim ara\u00e7lar\u0131. Onun i\u00e7in ilk\u00f6nce zenginli\u011fin bir k\u0131sm\u0131ndan s\u00f6zetmek ve sonra da \u00f6teki k\u0131sm\u0131ndan de\u011fil de zenginli\u011fin t\u00fcm\u00fcnden s\u00f6zetmek ve bu ikisini bir “ve” ile birle\u015ftirmek gramere ve mant\u0131\u011fa ayk\u0131r\u0131d\u0131r.
“Durmadan artan bir h\u0131zla kapitalistlerin ellerinde. … \u00e7o\u011falmaktad\u0131r.” Ya “b\u00fcy\u00fck toprak sahipleri”, ya demin s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz “burjuvalar”, onlar ne olacak? E\u011fer kapitalistler terimi burada yeterli ise, yukarda da yeterli say\u0131lmal\u0131yd\u0131. Ama e\u011fer meram tam ve ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak ifade edilmek isteniyorsa, bu terim yeterli de\u011fildir.
“Proleterlerin say\u0131s\u0131 ve onlar\u0131n yoksullu\u011fu gittik\u00e7e artmaktad\u0131r”. Bunu mutlak olarak ifade etmek ger\u00e7e\u011fe ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fer. Emek\u00e7ilerin \u00f6rg\u00fctlenmesinin, onlar\u0131n gittik\u00e7e g\u00fc\u00e7lenen direni\u015finin yoksullu\u011fun artmas\u0131na set \u00e7ekmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ama durmadan artt\u0131\u011f\u0131nda ku\u015fku olmayan \u015fey, yar\u0131n\u0131ndan emin olmamad\u0131r. \u0130\u015fte ben bunu eklerdim.
Paragraf 4. “Temeli \u00f6zel kapitalist \u00fcretimin niteli\u011finin kendisinde olan plans\u0131zl\u0131k” ibaresi mutlaka d\u00fczeltilmelidir. Ben toplum bi\u00e7imi olarak, iktisadi a\u015fama olarak, bir kapitalist \u00fcretim tan\u0131r\u0131m, bir de bu a\u015fama s\u00fcresinde \u015fu ya da bu bi\u00e7imde bir g\u00f6r\u00fcng\u00fc olarak ortaya \u00e7\u0131kan bir \u00f6zel kapitalist \u00fcretim bilirim. Burada \u00f6zel kapitalist \u00fcretim hangi anlama gelmektedir? Tecrit edilmi\u015f \u00f6zel i\u015fletmeci taraf\u0131ndan \u00fcretim mi? B\u00f6yle bir \u00fcretim her ge\u00e7en g\u00fcn bir istisna haline gelmiyor mu? Anonim \u015firketlerin kapitalist \u00fcretimi, art\u0131k \u00f6zel \u00fcretimden \u00e7\u0131kan ve \u00e7ok say\u0131daki ortaklar hesab\u0131na yap\u0131lan bir \u00fcretimdir. Ve e\u011fer anonim \u015firketlerden koca sanayi kollar\u0131n\u0131 boyunduruklar\u0131 alt\u0131na alan ve tekeller kuran tr\u00f6stlere ge\u00e7ersek, o zaman bu, yaln\u0131zca \u00f6zel \u00fcretimin sonu demek de\u011fildir, ayn\u0131 zamanda plans\u0131zl\u0131\u011f\u0131n da sona ermesi demektir.[59] “\u00d6zel” [s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc] silinsin, o zaman t\u00fcmce iyi k\u00f6t\u00fc i\u015fe yarar.
“N\u00fcfusun geni\u015f tabakalar\u0131n\u0131n iflasa s\u00fcr\u00fcklenmesi.” Sanki burjuvalar\u0131n ve k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvalar\u0131n iflasa s\u00fcr\u00fcklenmelerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc \u00fcz\u00fcl\u00fcyormu\u015fuz izlenimini veren bu tumturakl\u0131 t\u00fcmcenin yerine, ben, olay\u0131 daha basit tarzda anlat\u0131rd\u0131m: (sayfa 524) “kent ve k\u0131r orta s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n, k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvalar\u0131n ve k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6yl\u00fclerin iflasa s\u00fcr\u00fcklenmeleri, m\u00fclk sahipleriyle m\u00fclks\u00fczler aras\u0131ndaki mevcut u\u00e7urumu geni\u015fletiyor (ya da derinle\u015ftiriyor)”.
Son iki t\u00fcmce ayn\u0131 \u015feyi iki kez s\u00f6ylemektedir. Ekte bir de\u011fi\u015fiklik tasar\u0131s\u0131 veriyorum.
Paragraf 5. “Nedenlerin” yerine “nedenlerinin” demek gerekir, bu belki de dikkatten ka\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.
Paragraf 6. “Bergwerke, Minen, Gruben”, yukar\u0131da n\u00b01’e bak\u0131n\u0131z. – “\u00d6zel \u00fcretim”, yukarda n\u00b04’e bak\u0131n\u0131z. – Ben \u015f\u00f6yle ifade ederdim: “bug\u00fcnk\u00fc \u00f6zel ki\u015filer hesab\u0131na ya da anonim \u015firketler hesab\u0131na kapitalist \u00fcretimin, \u00f6nceden kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir plan gere\u011fince, b\u00fct\u00fcn toplum hesab\u0131na sosyalist \u00fcretime d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc … ancak \u00fcretimin bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcyle i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kurtulu\u015fu ve dolay\u0131s\u0131yla toplumun istisnas\u0131z b\u00fct\u00fcn \u00fcyelerinin kurtulu\u015fu ger\u00e7ekle\u015fecektir.
Paragraf 7. Ek I’deki k\u0131sm\u0131 buraya koyard\u0131m.
Paragraf 8. Bizim \u00e7evremizde anla\u015f\u0131lmas\u0131 kolay bir k\u0131saltma olan “s\u0131n\u0131f bilin\u00e7li” (klassen bewusst) yerine, deyimin herkes taraf\u0131ndan anla\u015f\u0131labilmesi ve yabanc\u0131 dillere kolayca \u00e7evrilebilmesi i\u00e7in \u015f\u00f6yle derdim: “s\u0131n\u0131f konumlar\u0131n\u0131n bilincine varm\u0131\u015f i\u015f\u00e7ilerle”, ya da buna benzer bir \u015fey.
Paragraf 9. Son t\u00fcmce: “… koyar … ve b\u00f6ylece iktisadi s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve siyasal bask\u0131 g\u00fcc\u00fc ayn\u0131 ellerde yo\u011funla\u015f\u0131r. “
paragraf 10. “S\u0131n\u0131f egemenli\u011fi” s\u00f6z\u00fcnden sonra “ve s\u0131n\u0131flar\u0131n kendileri” eklenmelidir. S\u0131n\u0131flar\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 bizim temel istemimizdir, bu ger\u00e7ekle\u015fmeden s\u0131n\u0131f egemenli\u011finin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 iktisadi bak\u0131mdan anlams\u0131zd\u0131r. “Herkesin e\u015fit hakk\u0131 i\u00e7in” yerine “herkesin e\u015fit haklar\u0131 ve e\u015fit g\u00f6revleri i\u00e7in”i \u00f6neriyorum vb.. Bizim i\u00e7in e\u015fit g\u00f6revler, burjuva demokratik e\u015fit haklar\u0131n zorunlu bir tamamlay\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r, ve bu, onlar\u0131n \u00f6zg\u00fcr olarak burjuvaca anlamlar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131r.
Sonuncu t\u00fcmceye gelince: “Sava\u015flar\u0131nda …”, ben bu ifadeyi seve seve kald\u0131r\u0131rd\u0131m. Mu\u011flak i\u00e7eri\u011fiyle: “genel olarak halk\u0131n ko\u015fullar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmeye yarayan” ibaresi, (kastedilen nedir?), her \u015feyi kapsayabilir, koruyucu g\u00fcmr\u00fck (sayfa 525) vergilerini ve serbest de\u011fi\u015fimi, lonca \u00f6rg\u00fctlenmesini ve meslek \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, tar\u0131m kredisini, kambiyo bankalar\u0131n\u0131, zorunlu a\u015f\u0131lanmay\u0131, alkolikli\u011fi ve alkolizme kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131m\u0131, vb., vb.. Bu ibarede s\u00f6ylenmek istenen zaten bir \u00f6nceki t\u00fcmcede var; hepsini ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00f6yledikten sonra, ayr\u0131 ayr\u0131 par\u00e7alar\u0131 da ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ifade etmenin gere\u011fi var m\u0131; benim anlay\u0131\u015f\u0131ma g\u00f6re, bu, etkiyi zay\u0131flat\u0131r. \u015eimdi e\u011fer bu t\u00fcmce, \u00f6zel istemlere ge\u00e7i\u015fi sa\u011fl\u0131yorsa, a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 \u015fu s\u00f6ylenebilir: “Sosyal-demokrasi, onu, bu amaca yakla\u015ft\u0131rabilecek olan b\u00fct\u00fcn istemleri savunur” (“\u00d6nlemler ve kurumlar” yinelendi\u011fi i\u00e7in \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131d\u0131r.) Ya da daha iyisi, neyin s\u00f6zkonusu oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylemektir, yani burjuvazi taraf\u0131ndan kaybedilmi\u015f olan zaman\u0131n kazan\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi. Ek I’de, bu anlamda bir kesin t\u00fcmce ekledim, bundan sonraki b\u00f6l\u00fcmde anlatt\u0131\u011f\u0131m nedenlerle, bunu \u00e7ok \u00f6nemli saymaktay\u0131m.<\/p>\n

II. S\u0130YASAL \u0130STEMLER<\/p>\n

Tasar\u0131n\u0131n siyasal istemlerinin b\u00fcy\u00fck bir kusuru var. As\u0131l s\u00f6ylenmesi gereken konmam\u0131\u015f. E\u011fer bu 10 istemin hepsi kabul edilse, hi\u00e7 ku\u015fku yok ki, ba\u015f siyasal istemi sonuca vard\u0131rmak i\u00e7in bir\u00e7ok ara\u00e7lara sahip olurduk. Ama bu ba\u015f siyasal istemin kendisine varm\u0131\u015f olmazd\u0131k. Reich anayasas\u0131, halka ve onun temsilcilerine tan\u0131nan haklar\u0131n s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan 1850 Prusya Anayasas\u0131n\u0131n[245] kopyas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir; bunda h\u00fck\u00fcmet fiilen b\u00fct\u00fcn iktidara sahiptir ve meclislerin vergileri reddetme hakk\u0131 bile yoktur. Bu anayasan\u0131n \u00e7at\u0131\u015fma d\u00f6nemlerinde[230] h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan istendi\u011fi gibi yorumlan\u0131p uygulanabilece\u011fi tan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r. Reichstag’\u0131n haklar\u0131, Prusya meclisininkilerden farkl\u0131 de\u011fildir, Liebknecht’in Reichstag’\u0131 mutlakiyetin asma yapra\u011f\u0131 diye adland\u0131rmas\u0131 bu y\u00fczdendir. Prusya ile Reuss-Greiz-Schleiz-Lobenstein[270] aras\u0131nda bir ittifak temeli \u00fczerinde, biri ne kadar k\u00fc\u00e7\u00fck alan kapl\u0131yorsa \u00f6teki o kadar b\u00fcy\u00fck alan kaplayan bu devletler aras\u0131ndaki ittifak temeli \u00fczerinde “emek ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ortak m\u00fclkiyet haline gelmesini” ger\u00e7ekle\u015ftirme isteminde bulunmak, besbelli ki sa\u00e7mad\u0131r.
Buna dokunmak tehlikelidir. Ama her \u015feye kar\u015f\u0131n i\u015fleri ileri g\u00f6t\u00fcrmek gerek. Tam bu s\u0131ra sosyal-demokrat bas\u0131n\u0131n (sayfa 526) b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131nda yay\u0131lmaya ba\u015flayan oport\u00fcnizm, bunun ne kadar gerekli oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Sosyalistlere-kar\u015f\u0131 yasan\u0131n yenilenmesi korkusu ile ya da bu yasan\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte oldu\u011fu g\u00fcnlerde ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleri an\u0131msayarak, \u015fimdi, partinin Almanya’daki bug\u00fcnk\u00fc hukuk d\u00fczeyinin, b\u00fct\u00fcn istemlerin bar\u0131\u015f yoluyla ger\u00e7ekle\u015fmesine elveri\u015fli oldu\u011funun kabul edilmesi istenmektedir. “Bug\u00fcnk\u00fc toplumun geli\u015ferek yava\u015f yava\u015f sosyalizme ge\u00e7ece\u011fine”, hem kendilerini, hem de partiyi inand\u0131rmak istiyorlar, ve kendilerine, toplumun sosyalizme ge\u00e7erken eski toplumsal yap\u0131y\u0131 yar\u0131 yolda b\u0131rakmak zorunda kal\u0131p kalmayaca\u011f\u0131; bu eski kabu\u011fu, istakoz yavrusunun kendi kabu\u011funu par\u00e7alarken g\u00f6sterdi\u011fi kadar bir \u015fiddete ba\u015fvurarak at\u0131p atmayaca\u011f\u0131 sorusu sorulmadan yap\u0131lmaktad\u0131r; sanki Almanya’da toplum, bundan ba\u015fka hen\u00fcz yar\u0131-mutlakiyet niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan ve \u00fcstelik de son derece karmakar\u0131\u015f\u0131k olan siyasal d\u00fczenin engellerini de k\u0131r\u0131p a\u015fmak zorunda de\u011filmi\u015f gibi. Halk temsilcilerinin b\u00fct\u00fcn iktidar\u0131 ellerinde toplad\u0131klar\u0131 \u00fclkelerde, anayasa gere\u011fince, ulusun \u00e7o\u011funlu\u011fu seni destekledik\u00e7e, her \u015feyi yapabilece\u011fin \u00fclkelerde, Fransa ve ABD gibi demokratik cumhuriyetlerde, hanedan\u0131n geri al\u0131nmas\u0131 sorununun her g\u00fcn bas\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131, ve bu hanedan\u0131n halk\u0131n iradesi kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fc\u00e7s\u00fcz bulundu\u011fu \u0130ngiltere gibi krall\u0131klarda, eski toplumun yeni topluma do\u011fru bar\u0131\u015f yoluyla evrime u\u011frayabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Ama h\u00fck\u00fcmetin b\u00fct\u00fcn iktidar\u0131 elinde bulundurdu\u011fu, Reichstag’\u0131n ve \u00f6teki temsili organlar\u0131n fiilen hi\u00e7bir g\u00fcce sahip bulunmad\u0131klar\u0131 Almanya’da, b\u00f6yle bir \u015feyi, hem de gere\u011fi yokken, iddia etmek, mutlakiyetin asma yapra\u011f\u0131n\u0131 kald\u0131r\u0131p onun \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendi v\u00fccudunla \u00f6rtmeye benzer.
B\u00f6yle bir politika, sonu\u00e7ta, ancak partiyi yanl\u0131\u015f bir yola y\u00f6neltebilir. Genel, soyut siyasal sorunlar \u00f6n plana getirilmekte ve b\u00f6ylelikle ivedili\u011fi olan ve ilk \u00f6nemli olaylarda, ilk siyasal bunal\u0131mda kendili\u011finden gelip g\u00fcndeme yaz\u0131lan somut sorunlar gizlenmektedir. Bundan, partinin birdenbire, karar an\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131nca \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011fa u\u011framas\u0131 ve en \u00f6nemli noktalarda \u00f6rg\u00fct i\u00e7inde bu sorunlar hi\u00e7bir zaman tart\u0131\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, fikir kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrmesinden ba\u015fka bir sonu\u00e7 verebilir mi? Ancak burjuvaziyi (sayfa 527) ilgilendirdi\u011fi ve emek\u00e7ileri hi\u00e7bir bi\u00e7imde ilgilendirmedi\u011fi ve bu y\u00fczden de herkesin istedi\u011fi gibi oylayabilece\u011finin ilan edildi\u011fi, bug\u00fcn ise tam kar\u015f\u0131t kutba bir\u00e7oklar\u0131n\u0131n gidip koruyucu bir politikay\u0131 benimsemi\u015f olan burjuvaziye muhalefet etmek i\u00e7in, Cobden’in ve Bright’\u0131n iktisadi sa\u00e7mal\u0131klar\u0131n\u0131 tazeleyerek en saf man\u00e7istercili\u011fin[271] sosyalizmin en saf\u0131 gibi savunuldu\u011fu g\u00fcmr\u00fck vergileri sorununda olanlara bir kez daha tan\u0131k m\u0131 olaca\u011f\u0131z? G\u00fcn\u00fcn ge\u00e7ici sorunlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00fcy\u00fck temel d\u00fc\u015f\u00fcncelerin bu unutulu\u015fu, ge\u00e7ici ba\u015far\u0131lar u\u011fruna giri\u015filen bu yar\u0131\u015f ve sonal sonu\u00e7lar\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutmadan \u00e7evrede verilmekte olan sava\u015f\u0131m, bug\u00fcn\u00fcn sonu\u00e7lar\u0131na feda edilen hareketin gelece\u011fi, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n belki de “namuslu” nedenleri vard\u0131r, ama bunlar oport\u00fcnizmdir ve oport\u00fcnizm olarak kalacakt\u0131r; ve “namuslu” oport\u00fcnizm, belki de oport\u00fcnizmlerin en tehlikelisidir!
\u015eimdi, ince ama temel nitelikte olan bu noktalar nelerdir?
Birincisi. Mutlak olarak kesin olan bir \u015fey varsa, o da, partimizin ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n, egemen duruma, ancak demokratik cumhuriyet \u015fekli alt\u0131nda gelebilecekleridir. Hatta, demokratik cumhuriyet, B\u00fcy\u00fck Frans\u0131z Devrimi \u00f6rne\u011finin g\u00f6sterdi\u011fi gibi, proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u00f6zg\u00fcl bi\u00e7imidir de. \u00d6rne\u011fin Miquel’in yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, en iyi adamlar\u0131m\u0131z\u0131n bir imparatorun alt\u0131nda bakan olmas\u0131n\u0131n akla s\u0131\u011far bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 besbelli de\u011fil mi? Cumhuriyet istemini programa do\u011frudan do\u011fruya koymak, hukuksal bak\u0131mdan olanaks\u0131z gibi g\u00f6r\u00fclmektedir, oysa bu, Fransa’da, Louis-Philippe zaman\u0131nda yap\u0131labildi, ve bug\u00fcn de \u0130talya’da yap\u0131lmaktad\u0131r. Ama bug\u00fcn Almanya’da a\u00e7\u0131k\u00e7a cumhuriyet\u00e7i bir parti program\u0131n\u0131n kaleme al\u0131nmas\u0131n\u0131n olanaks\u0131z olu\u015fu, bu \u00fclkede bar\u0131\u015f yoluyla bir cumhuriyet kurulabilece\u011fi, ve yaln\u0131zca cumhuriyet de\u011fil, bir kom\u00fcnist toplum yarat\u0131labilece\u011fi hayalinin ne b\u00fcy\u00fck bir gaflet oldu\u011funu tan\u0131tlar.
Bununla birlikte, zorunluluk kar\u015f\u0131s\u0131nda gene de cumhuriyet sorunu, susarak ge\u00e7ilebilir. Ama bence programda yer almas\u0131 gereken ve yer almas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olan \u015fey, b\u00fct\u00fcn iktidar\u0131n halk temsilcilerinin elinde toplanmas\u0131 istemidir. E\u011fer daha ileri gidilmek istenmiyorsa, \u015fimdilik, bu kadar\u0131 yeterli olabilir.
\u0130kincisi. Almanya’n\u0131n ulusal birli\u011finin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi. (sayfa 528) Bir yandan k\u00fc\u00e7\u00fck devletlere b\u00f6l\u00fcnmeye son verilmelidir; – Bavyera’n\u0131n ve W\u00fcrtemberg’in \u00f6zel haklar\u0131[262] devam etti\u011fi s\u00fcrece, \u00f6rne\u011fin Th\u00fcringen’in haritas\u0131 bug\u00fcnk\u00fc y\u00fcrekler ac\u0131s\u0131 durumunu korudu\u011fu s\u00fcrece, var\u0131n Alman toplumunu devrim yoluyla de\u011fi\u015ftirin! \u00d6te yandan \u00f6zg\u00fcl olarak Prusyal\u0131 zihniyetin Almanya’y\u0131 ezmesine son verilmesi i\u00e7in, Prusya ortadan kalkmal\u0131d\u0131r ve \u00f6zerk eyaletlere b\u00f6l\u00fcnmelidir. K\u00fc\u00e7\u00fck devletlere b\u00f6l\u00fcnme, ve Prusya zihniyeti, i\u015fte Almanya’n\u0131n i\u00e7ine hapsedilmi\u015f bulundu\u011fu \u00e7eli\u015fkinin iki y\u00f6n\u00fc; bunlardan biri, \u00f6tekini hakl\u0131 g\u00f6stermenin her zaman mazereti olacakt\u0131r.
Bunun yerine ne konmal\u0131? Benim g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcme g\u00f6re, proletarya, b\u00f6l\u00fcnmez tek bir cumhuriyetten ba\u015fka bir bi\u00e7imden yararlanamaz. Nitekim, Amerika Birle\u015fik Devletleri’nin o muazzam topraklar\u0131 \u00fczerinde federatif cumhuriyet, Do\u011fuda \u015fimdiden bir engel te\u015fkil etmeye ba\u015flamakla birlikte, bug\u00fcn de bir zorunluluktur. B\u00f6yle bir \u015fey, iki adada d\u00f6rt ulusun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve tek bir parlamentoya kar\u015f\u0131n, bug\u00fcn bile h\u00e2l\u00e2 \u00fc\u00e7 ayr\u0131 yasan\u0131n yanyana uygulanmakta bulundu\u011fu \u0130ngiltere’de bir ilerleme olurdu. K\u00fc\u00e7\u00fck \u0130svi\u00e7re’de federatif sistem, ancak bu \u00fclke, Avrupa devletler toplulu\u011fu i\u00e7inde tamamen pasif bir \u00fcye olmakla yetindi\u011fi i\u00e7in ho\u015fg\u00f6r\u00fcyle kar\u015f\u0131lanabilir bir engel olu\u015fturmaktad\u0131r. Almanya i\u00e7in, \u0130svi\u00e7re’ninkine benzer bir federalist \u00f6rg\u00fctlenme, \u00f6nemli bir gerileme olurdu. Federal bir devleti, b\u00fct\u00fcn halindeki devletten, iki nokta ay\u0131rdeder; birincisi, federasyonun \u00fcyesi olan her devletin, her kantonun kendi medeni hukukuna ve ceza yasas\u0131na sahip bulunmas\u0131, kendi adli \u00f6rg\u00fctlenmesine sahip bulunmas\u0131d\u0131r; ikincisi, halk\u0131n meclisi yan\u0131nda, her kantonun, b\u00fcy\u00fck olsun, k\u00fc\u00e7\u00fck olsun, oyunu kullanabildi\u011fi bir devletler temsilcileri meclisinin bulunmas\u0131d\u0131r. Ne mutlu ki, biz, birinci noktay\u0131 a\u015fm\u0131\u015f bulunuyoruz ve onu yeniden kabul ettirmek i\u00e7in harekete ge\u00e7ecek kadar safdil de\u011filiz. \u0130kinci noktaya gelince, buna da federal konsey bi\u00e7iminde malik bulunmaktay\u0131z ve bu olmadan da yapabiliriz, – \u00fcstelik bizim “federal devletimiz” daha \u015fimdiden merkezi tek devlete do\u011fru ge\u00e7i\u015fi ifade etmektedir. Ve 1866’da ve 1870’te yukardan yap\u0131lm\u0131\u015f olan devrimi geriletmek bize d\u00fc\u015fmez; tam tersine, biz, buna a\u015fa\u011f\u0131dan bir hareketle (sayfa 529) gerekli tamamlamay\u0131 ve iyile\u015ftirmeyi sa\u011flamal\u0131y\u0131z. (Demek ki, tek bir cumhuriyet. Ama, 1798’de kurulmu\u015f olan imparatorlu\u011fun imparatorsuz \u015fekli olan bug\u00fcn\u00fcn Frans\u0131z Cumhuriyeti anlam\u0131nda de\u011fil.[272] 1792’den 1798’e kadar her Frans\u0131z ili, her belediye, Amerikan modeline uygun olarak kendi tam \u00f6zerk y\u00f6netimine sahip bulundu, bize de b\u00f6yle bir \u015fey gerek. B\u00f6yle bir \u00f6zerklik nas\u0131l \u00f6rg\u00fctlendirilebilir ve b\u00fcrokrasisiz nas\u0131l edilebilir, Amerika ve Birinci Frans\u0131z Cumhuriyeti, bunun nas\u0131l olaca\u011f\u0131n\u0131 bize g\u00f6sterdi; Avustralya, Kanada ve \u00f6teki \u0130ngiliz kolonileri de bug\u00fcn bize bunu g\u00f6stermektedirler. B\u00f6yle bir eyalet ve belediye \u00f6zerkli\u011fi, \u00f6rne\u011fin kantonun konfederasyona g\u00f6re pek ba\u011f\u0131ms\u0131z bulundu\u011fu, ama bu ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n, il\u00e7eye (Bezirk) ve belediyeye kar\u015f\u0131 da olabildi\u011fi \u0130svi\u00e7re federalizminden \u00e7ok daha \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr. Kanton h\u00fck\u00fcmetleri, il\u00e7e m\u00fclki amirlerini (Bezirkesstatthalter) ve valileri tayin ederler; oysa \u0130ngilizce konu\u015fulan \u00fclkelerde b\u00f6yle bir \u015fey yoktur, ve biz de, gelecekte, bunlardan, Prusyal\u0131 il ve h\u00fck\u00fcmet m\u00fc\u015favirlerinden oldu\u011fu gibi (Londrat ve Regierungsrat) kendimizi kurtarmal\u0131y\u0131z.
B\u00fct\u00fcn bunlardan, programa fazla bir \u015fey aktarmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. E\u011fer bunun s\u00f6z\u00fcn\u00fc ediyorsak, bu, b\u00f6yle \u015feylerin s\u00f6ylenmesine izin olmayan Almanya’da durumun \u00f6zelli\u011fini belirtmek i\u00e7indir ve ayn\u0131 zamanda b\u00f6yle bir durumu, kom\u00fcnist toplum bi\u00e7imine yasal yoldan sokmak isteyenlerin ne \u00f6l\u00e7\u00fcde hayale kap\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in. Bu, \u00fcstelik, partinin y\u00f6netim komitesine, do\u011frudan do\u011fruya halk taraf\u0131ndan yasama ve paras\u0131z adaletin d\u0131\u015f\u0131nda, ba\u015fka \u00f6nemli siyasal sorunlar\u0131n oldu\u011funu an\u0131msatmak i\u00e7indir de; sonu\u00e7 olarak bu ikisi olmasa da biz ilerleriz. Genel g\u00fcvensizlik sonucu, bu sorunlar bir g\u00fcnden \u00f6tekine birdenbire g\u00fcn\u00fcn en ivedi sorunlan haline gelebilir, e\u011fer biz, bunlar\u0131 aram\u0131zda tart\u0131\u015fmad\u0131ksa, biz bu konularda g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fine varmad\u0131ksa, o zaman ne hallere d\u00fc\u015feriz?
Ama programa, her \u015feye kar\u015f\u0131n sokulmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olan ve hi\u00e7 de\u011filse dolayl\u0131 olarak s\u00f6yleme olana\u011f\u0131na sahip bulunmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyin ifade edilmesine yarayabilen \u015fu istemdir:
“\u0130lin, il\u00e7enin ve belediyenin, halk\u0131n genel oyu ile se\u00e7ilmi\u015f g\u00f6revliler taraf\u0131ndan tam \u00f6zerk olarak y\u00f6netimi. Devlet taraf\u0131ndan tayin olunan b\u00fct\u00fcn yerel y\u00fcksek memurlar\u0131n (sayfa 530) ve il y\u00fcksek memurlar\u0131n\u0131n (autorites) kald\u0131r\u0131lmas\u0131.”
Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, programda yukarda inceledi\u011fim noktalarla ilgili ba\u015fka istemlerin de form\u00fcle edilip edilemeyece\u011fini benim buradan kestirmem, sizin oradan tayin etmenizden daha zordur. Ama bu sorunlar\u0131n, parti i\u00e7inde \u00e7ok gecikilmi\u015f olmadan tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 iyi olur.
1. “Se\u00e7im hakk\u0131 ile oy hakk\u0131, s\u0131ras\u0131yla se\u00e7imler ile oylar” aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131n ne anlamda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 kavrayamad\u0131m. E\u011fer b\u00f6yle bir ayr\u0131m zorunlu ise, bunu, herhalde a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etmek ya da tasar\u0131ya eklenecek bir yorumda a\u00e7\u0131klamak gerekir.
2. “Halk\u0131n \u00f6neri ve veto hakk\u0131” ni\u00e7in? \u015eunu eklemek gerekir: ulusal temsilin b\u00fct\u00fcn yasa ve kararlar\u0131 i\u00e7in.
5. Kilisenin ve devletin tamamen birbirinden ayr\u0131lmas\u0131. B\u00fct\u00fcn dinsel topluluklar, istisnas\u0131z, devlet taraf\u0131ndan \u00f6zel topluluklar olarak nitelendirilecektir. Bunlar hazineden gelme mali desteklerden yoksun kalacaklar ve merkezi e\u011fitim bakanl\u0131\u011f\u0131na tabi okullar \u00fczerindeki etkilerini yitireceklerdir. (Ama buna kar\u015f\u0131n, kendi olanaklar\u0131yla, bunlar\u0131n kendi \u00f6zel okullar\u0131n\u0131 a\u00e7malar\u0131n\u0131 ve orada sa\u00e7mal\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretmelerini yasaklayamay\u0131z!)
6. Bu durumda “okulun laikli\u011fi” \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131d\u0131r, bunun yeri bir \u00f6nceki paragraftad\u0131r.
8 ve 9. Burada dikkati \u015fu nokta \u00fczerine \u00e7ekmek isterim: bu noktalar \u015funlar\u0131n “devletle\u015ftirilmesini” gerektirmektedir. 1. avukatlar\u0131n, 2. hekimlerin, 3. eczac\u0131, di\u015f\u00e7i, ebe, hastabak\u0131c\u0131lar\u0131n vb., vb.. \u00dcstelik daha sonras\u0131 i\u00e7in i\u015f\u00e7i sigortalar\u0131n\u0131n tam olarak devletle\u015ftirilmesi istenmektedir. Peki bu i\u015f Bay De Caprivi’ye teslim edilebilir mi, ve b\u00fct\u00fcn bunlar daha \u00f6nce, her t\u00fcrl\u00fc devlet sosyalizmine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan bildiri ile tam uygunluk halinde midir?
10. Burada ben \u015f\u00f6yle derdim: “Devlette, il\u00e7e ve belediyelerde masraflar\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in vergilerin, gerekli oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde artanoranl\u0131 … vergiler. Merkezi devletin olsun, yerel y\u00f6netimin olsun, koymu\u015f olduklar\u0131 b\u00fct\u00fcn dolayl\u0131 vergilerin, resimlerin vb. ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131.” Geri kalan\u0131 gereksizdir ve g\u00fcd\u00fclerin yorumu ya da a\u00e7\u0131klamas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir; bunlar ancak metni zay\u0131f1atabilir. (sayfa 531)<\/p>\n

III. \u0130KT\u0130SAD\u0130 \u0130STEMLER<\/p>\n

Paragraf 2. Koalisyon hakk\u0131, Almanya’daki kadar hi\u00e7bir yerde, devlet kar\u015f\u0131s\u0131nda, bir g\u00fcvenceye gereksinme duymaz. “D\u00fczenlemek i\u00e7in…” ibaresiyle ba\u015flayan son t\u00fcmce 4. madde olarak eklenmeli ve bu bak\u0131mdan kaleme al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Burada belirtilmelidir ki, yar\u0131s\u0131 i\u015f\u00e7ilerden, yar\u0131s\u0131 da patronlardan olu\u015facak \u00e7al\u0131\u015fma odalar\u0131yla biz okkan\u0131n alt\u0131na gideriz. Bu sistemle, uzun y\u0131llar boyunca, \u00e7o\u011funluk, patronlardan yana olacakt\u0131r, i\u015f\u00e7iler aras\u0131nda bir “kara koyunun” bulunmas\u0131 neye yarar. E\u011fer, bir \u00e7at\u0131\u015fma halinde, bu iki yar\u0131, fikirlerini ayr\u0131 olarak ileri s\u00fcreceklerdir diye bir kay\u0131t konmayacaksa, bir patronlar odas\u0131 ve onun yan\u0131nda da bir ba\u011f\u0131ms\u0131z i\u015f\u00e7iler odas\u0131n\u0131n olmas\u0131 ye\u011flenir.
Son karara varmadan \u00f6nce, tasar\u0131n\u0131n, bir kez daha, Frans\u0131z program\u0131[273] ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 isterdim; bana \u00f6yle geliyor ki, \u00f6zellikle n\u00b0 3 i\u00e7in bu programdan al\u0131nacak \u00e7ok \u015fey var. \u0130spanyol program\u0131na[274] gelince, ne yaz\u0131k ki, zaman\u0131m olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in onu arayamayaca\u011f\u0131m. Bu program da bir\u00e7ok bak\u0131mlardan \u00e7ok iyi bir program.<\/p>\n

B\u0130R\u0130NC\u0130 KES\u0130ME EK<\/p>\n

1. “Hendek, ta\u015foca\u011f\u0131” [s\u00f6zc\u00fckleri -\u00e7.] kalkmal\u0131 – “Demiryollar\u0131 ve \u00f6teki ula\u015ft\u0131rma ara\u00e7lar\u0131.”
2 Elkoyucular\u0131n\u0131n (ya da sahiplerinin) ellerinde, eme\u011fin toplumsal ara\u00e7lar\u0131 s\u00f6m\u00fcr\u00fc ara\u00e7lar\u0131 haline gelmi\u015flerdir \u0130\u015f\u00e7inin emek ara\u00e7lar\u0131n\u0131n, yani bu yolla ko\u015fullanan ya\u015fama ara\u00e7lar\u0131n\u0131n elkoyucusunun ekonomik boyunduru\u011funa girmesi, b\u00fct\u00fcn bi\u00e7imleri i\u00e7inde k\u00f6leli\u011fin temelidir toplumsal sefalet, zihinsel \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ve siyasal ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k.
3. S\u00f6m\u00fcr\u00fclenin yaratt\u0131\u011f\u0131 zenginli\u011fin bu s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc alt\u0131nda, s\u00f6m\u00fcrenin -kapitalistler ve b\u00fcy\u00fck toprak sahiplerinin- ellerinde giderek daha h\u0131zl\u0131 bir bi\u00e7imde yo\u011funla\u015f\u0131r; s\u00f6m\u00fcrenle s\u00f6m\u00fcr\u00fclen aras\u0131ndaki emek \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 giderek daha e\u015fitsizlenir ve proletaryan\u0131n say\u0131s\u0131 ve g\u00fcvensizli\u011fi \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fcr, vb..
4 “\u00d6zel” (\u00fcretim) yerine … kentsel ve k\u0131rsal orta s\u0131n\u0131flar\u0131n, k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva ve k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6yl\u00fclerin y\u0131k\u0131m\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kan gerileme, varl\u0131kl\u0131larla varl\u0131ks\u0131zlar aras\u0131ndaki yar\u0131\u011f\u0131 geni\u015fletir (ya da derinle\u015ftirir), genel g\u00fcvensizli\u011fi (sayfa 532) toplumun ola\u011fan durumu haline getirir ve eme\u011fin toplumsal ara\u00e7lar\u0131n\u0131n elkoyucular\u0131 s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ekonomik ve siyasal \u00f6nderli\u011fi g\u00f6revini ve yetene\u011fini yitirmi\u015flerdir.
5. “Onun” nedenleri.
6. … ve bireyler ya da anonim \u015firketler ad\u0131na yap\u0131lan kapitalist \u00fcretimin bir t\u00fcm olarak toplum ad\u0131na sosyalist \u00fcretime d\u00f6n\u00fc\u015fmesi ve \u00f6nceden kabul edilen plana uygun, kapitalist toplumun maddi ve manevi ko\u015fullar\u0131n\u0131 kendisinin yaratt\u0131\u011f\u0131 ve ancak onunla i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kurtulu\u015funun ve onunla birlikte top!umun istisnas\u0131z t\u00fcm \u00fcyelerinin kurtulu\u015funun ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi bir d\u00f6n\u00fc\u015fme.
7. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kurtulu\u015fu yaln\u0131zca i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kendi i\u015fi olabilir. Besbelli ki, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, kurtulu\u015funu, ne kendi kar\u015f\u0131t\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc olan kapitalistlere, ne b\u00fcy\u00fck toprak sahiplerine, ne de b\u00fcy\u00fck s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fclerden yana i\u015fleyen rekabetle bo\u011fulan veya bunlar\u0131n ya da i\u015f\u00e7ilerin saflar\u0131na ge\u00e7mekten ba\u015fka bir se\u00e7enekleri olmayan k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvazi ve k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6yl\u00fcye terkedebilir.
8. … s\u0131n\u0131f konumlar\u0131n\u0131n bilincine varm\u0131\u015f i\u015f\u00e7ilerle, vb..
9. … koyar … ve b\u00f6ylece i\u015f\u00e7ilerin iktisadi s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc ve siyasal bask\u0131s\u0131 ayn\u0131 ellerde yo\u011funla\u015f\u0131r.
10. … s\u0131n\u0131f egemenli\u011fi ve s\u0131n\u0131flar\u0131n kendileri ve k\u00f6keni (sonu kalkmal\u0131) … vb. olmaks\u0131z\u0131n herkesin e\u015fit haklar\u0131 ve e\u015fit g\u00f6revleri i\u00e7in. \u0130nsanl\u0131k … i\u00e7in sava\u015f\u0131m\u0131nda, Almanya’n\u0131n geri siyasal durumuyla engellenmektedir. \u00d6nce ve en \u00f6nemlisi, hareket i\u00e7in yer kazanmak, feodalizmin ve mutlakiyetin yo\u011fun kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmak, k\u0131sacas\u0131, Alman burjuva partilerinin pek korkak\u00e7a y\u00fcr\u00fctmek durumunda kald\u0131\u011f\u0131 ve h\u00e2l\u00e2 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc i\u015fi yerine getirmek zorundad\u0131r. B\u00f6ylece, en az\u0131ndan \u015fimdi, \u00f6teki uygar \u00fclkelerde burjuvazinin ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f oldu\u011fu bu t\u00fcr istemleri de program\u0131na almal\u0131d\u0131r. (sayfa 533)<\/p>\n

18 ile 29 Haziran 1891’de yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\u00d6nce (eksiz) Die Neue Zeit Bd. 1, n\u00b0 1, 1901-02’de yay\u0131nlanm\u0131\u015f ve tam olarak Marx ve Engels’in Se\u00e7me Yap\u0131tlar, Vol XVI, K\u0131s\u0131m II, 1936’da ilk Rus bask\u0131s\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.
<\/em>
Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

[59] Kolonya Kom\u00fcnistlerinin Duru\u015fmas\u0131 (4 Ekim-12 Kas\u0131m 1852), d\u00fczmece belge ve tan\u0131kl\u0131klar \u00fczerine yurt ihaneti ile su\u00e7lanan onbir Kom\u00fcnistler Birli\u011fi \u00fcyesine kar\u015f\u0131 Prusya h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan tezgahlanan k\u0131\u015fk\u0131rtma duru\u015fmas\u0131; \u00fcyelerden yedisi \u00fc\u00e7 y\u0131ldan alt\u0131 y\u0131la de\u011fin giden hapis cezalar\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131ld\u0131lar. Uluslararas\u0131 i\u015f\u00e7i hareketine kar\u015f\u0131 Prusya polis devleti taraf\u0131ndan kullan\u0131lan y\u00fczk\u0131zart\u0131c\u0131 y\u00f6ntemlerin i\u00e7y\u00fcz\u00fc, Marx ve Engels taraf\u0131ndan ortaya kondu (Engels’in “Kolonya’daki Son Duru\u015fma” makalesi ile Marx’\u0131n “Kolonya Kom\u00fcnistlerinin Duru\u015fmas\u0131 \u00dczerine A\u00e7\u0131klamalar” bro\u015f\u00fcr\u00fcne bak\u0131n\u0131z).
[269] 1891 Sosyal-Demokrat Program Tasar\u0131s\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi, Engels’in, oport\u00fcnizme kar\u015f\u0131 ve Alman sosyal-demokratlar\u0131n devrimci, marksist programlar\u0131 u\u011fruna sars\u0131lmaz sava\u015f\u0131m\u0131n\u0131n bir \u00f6rne\u011fidir. Yaz\u0131lmas\u0131n\u0131n do\u011frudan nedeni, Parti Y\u00fcr\u00fctme Kurulunun haz\u0131rlay\u0131p Engels’e g\u00f6nderdi\u011fi Alman Sosyal-Demokrat Parti program tasla\u011f\u0131 idi. Yeni program\u0131n Erfurt Kongresince onaylanmas\u0131 ve 1875 Gotha Program\u0131n\u0131n yerini almas\u0131 gerekiyordu. Engels, politik istemleri i\u00e7eren kesime sert bir ele\u015ftiri y\u00f6neltti. Bu kesimde, kapitalizmin sosyalizme bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir geli\u015fme olana\u011f\u0131 bulundu\u011fu oport\u00fcnist fikri ile uzla\u015f\u0131lmaya kalk\u0131\u015f\u0131l\u0131yordu. Taslaktaki eksiklikleri ele\u015ftirerek, Engels bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda bir\u00e7ok marksist ilke geli\u015ftirir: proleter hareketin ekonomik ve politik g\u00f6revleri ve ama\u00e7lar\u0131 \u00fczerine, devlet sisteminin demokratik bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc u\u011fruna sava\u015f\u0131m\u0131n \u00f6nemi \u00fczerine, kapitalizmden sosyalizme ge\u00e7i\u015fin farkl\u0131 yollar\u0131 \u00fczerine, proletaryan\u0131n proleter devleti ve diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc \u00fczerine ilkeler. Engels’in ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve Engels’in \u0131srar\u0131yla Marks’\u0131n o zaman yay\u0131mlanm\u0131\u015f Gotha Program\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi, program tasla\u011f\u0131n\u0131n sonraki tart\u0131\u015fmalar\u0131 ve i\u015flenmesi s\u0131ras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir etki yapt\u0131.
Alman Sosyal-Demokrat Partinin 14-21 Ekim 1891’de Erfurt’ta toplanan kongresinin program\u0131 kabul etmesi, Gotha Program\u0131na g\u00f6re ileri do\u011fru at\u0131lm\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck bir ad\u0131md\u0131; reformist lasalc\u0131 dogmalardan kurtulundu ve ekonomik ve politik istemler daha a\u00e7\u0131k\u00e7a form\u00fclle\u015ftirildi. Program, kapitalizmin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz iflas\u0131 ve onun yerine sosyalizmin ge\u00e7mesi ile ilgili \u00f6nermeyi bilimsel olarak kan\u0131tlad\u0131, ve toplumun sosyalist d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc ba\u015farmak i\u00e7in proletaryan\u0131n politik iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmesi gerekti\u011fini g\u00f6sterdi.
[230] Prusya h\u00fck\u00fcmeti ile Landtag’taki burjuva-liberal \u00e7o\u011funluk aras\u0131ndaki anayasal \u00e7at\u0131\u015fma denen \u00e7at\u0131\u015fma, 1860 \u015eubat\u0131nda, Landtag \u00e7o\u011funlu\u011fu sava\u015f bakan\u0131 van Roon’un orduyu yeniden \u00f6rg\u00fctlemekle ilgili olarak sundu\u011fu tasar\u0131y\u0131 onaylamay\u0131nca \u00e7\u0131kt\u0131. 1862 Mart\u0131nda, meclisteki \u00e7o\u011funluk askeri harcamalar\u0131 onaylamay\u0131 bir daha reddedince, h\u00fck\u00fcmet Landtag’\u0131 da\u011f\u0131tt\u0131 ve yeni se\u00e7imler yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. Bismarck’\u0131n kar\u015f\u0131-devrimci bakanl\u0131\u011f\u0131 1862 Eyl\u00fcl sonunda kuruldu, ayn\u0131 y\u0131l\u0131n Ekiminde Landtag’\u0131 gene da\u011f\u0131tt\u0131 ve fonlar\u0131n\u0131 Landtag’\u0131n onay\u0131 olmadan harcayarak bir askeri reform ba\u015flatt\u0131. \u00c7at\u0131\u015fma ancak 1866’da, Prusya’n\u0131n Avusturya’ya kar\u015f\u0131 zaferinden sonra, Prusya burjuvazisinin Bismarck’a teslim olmas\u0131ndan sonra \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc.
[245] Kuzey Alman Konfederasyonu Anayasas\u0131, 17 Nisan 1867’de, konfederasyonun yetkili Reichstag’\u0131nca onanm\u0131\u015ft\u0131 ve Prusya’n\u0131n konfederasyondaki fiili \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131yordu. Prusya kral\u0131, Konfederasyonun ba\u015fkan\u0131 ve federal silahl\u0131 kuvvetlerin ba\u015fkomutan\u0131 ilan edildi; ayr\u0131ca, d\u0131\u015f politikadan da o sorumlu idi. Konfederasyonun genel oyla se\u00e7ilen Reichstag’\u0131n\u0131n yasama yetkisi \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 idi; onun kabul etti\u011fi yasalar, ancak, gerici Federal Konseyden ge\u00e7tikten ve ba\u015fkan taraf\u0131ndan imzaland\u0131ktan sonra ge\u00e7erli oluyordu. Federal anayasa, daha sonralar\u0131, Alman \u0130mparatorlu\u011fu anayasas\u0131n\u0131n temeli oldu.
1850 anayasas\u0131 ile, Prusya esas olarak toprak sahiplerinin temsilcilerinden olu\u015fan bir \u00fcst meclise sahip olmaya devam etti. Landtag’\u0131n yetkileri ise \u00e7ok k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131 \u2014 b\u00fct\u00fcn yasama inisiyatifi elinden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Bakanlar, kral taraf\u0131ndan atan\u0131yor ve ona kar\u015f\u0131 sorumlu oluyordu. H\u00fck\u00fcmet,ihanet olaylar\u0131n\u0131n yarg\u0131lamas\u0131 i\u00e7in \u00f6zel mahkemeler kurma hakk\u0131na sahipti. 1850 anayasas\u0131, 1872’de Alman \u0130mparatorlu\u011funun kurulmas\u0131ndan sonra bile, Prusya’da y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte kald\u0131.
[262] Bu, Bavyera ile W\u00fcrtemberg’in Kuzey Alman Konfederasyonuyla birle\u015fmeleri (Kas\u0131m 1870) \u00fczerine imzalanan anla\u015fmalarda ve Alman \u0130mparatorlu\u011fu anayasas\u0131nda yaz\u0131l\u0131 \u00f6zel haklar\u0131na bir g\u00f6ndermedir. Bavyera ve W\u00fcrtemberg brand\u0131 ve biradan \u00f6zel bir vergi toplama ve posta ve telgraf\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak y\u00f6netme haklar\u0131n\u0131 korudular. Federal Mecliste, Bavyera, W\u00fcrttemberg ve Saksonya temsilcilerinden olu\u015fan, veto hakk\u0131 olan, d\u0131\u015f politika sorunlar\u0131yla ilgili \u00f6zel bir komisyon kuruldu.
[270] Engels, 1871’de Alman \u0130mparatorlu\u011fu ile birle\u015fmi\u015f iki c\u00fcce “ba\u011f\u0131ms\u0131z” devleti, alay ederek bir tek alt\u0131nda an\u0131yor: Reuss d\u00fcklerinin eski ve yeni soylar\u0131na ait olan Reuss-Greiz ve Reuss-Schleiz-Lobenstein-Ebersdorf.
[271] Man\u00e7istercilik. \u2014 Sanayi burjuvazisinin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 yans\u0131tan ekonomik d\u00fc\u015f\u00fcncede bir e\u011filim. Bu e\u011filimin \u00f6nderleri \u2014serbest ticaret\u00e7iler\u2014 serbest ticaretten yana \u00e7\u0131kt\u0131lar ve devletin ekonomiye her t\u00fcrl\u00fc m\u00fcdahalesine direndiler. Cobden’\u0131n ve Bright’\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki etkin yanda\u015flar\u0131n\u0131n merkezi Manchester’deydi. Serbest ticaret\u00e7iler, altm\u0131\u015flarda, Liberal Partinin sol-kanad\u0131n\u0131 olu\u015fturdular.
[272] 18 Brumaire (9 Kas\u0131m) 1799 h\u00fck\u00fcmet darbesinin bir sonucu olarak kendisini birinci konsul ilan eden Napol\u00e9on Bonaparte’\u0131n diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcne bir g\u00f6nderme. Bu rejim, Fransa’da 10 A\u011fustos 1792’de kurulmu\u015f olan cumhuriyet sisteminin yerine ge\u00e7ti. 1804’te Fransa bir imparatorluk, Napol\u00e9on da onun imparatoru ilan edildi.
[273] Engels, Frans\u0131z \u0130\u015f\u00e7i Partisinin 1880 Kas\u0131m\u0131nda Havre Kongresinde kabul edilen program\u0131na i\u015faret ediyor. 1880 May\u0131s\u0131nda, Frans\u0131z sosyalist liderlerden biri, J. Guesde, Londra’ya gitti ve orada Marks, Engels ve Lafargue ile birlikte taslak program\u0131 haz\u0131rlad\u0131. Program\u0131n teorik giri\u015fini Guesde’e Marks dikte ettirdi.
[274] \u0130spanya Sosyalist \u0130\u015f\u00e7i Partisinin program\u0131, 1888’de, Barcelona Kongresinde kabul edildi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

BU tasar\u0131, eski programla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, \u00e7ok daha iyi bir tasar\u0131d\u0131r.1 \u00d6zg\u00fcl olarak lasalc\u0131 nitelikte olsun, kabaca sosyalist nitelikte olsun, eskimi\u015f bir gelene\u011fin bir\u00e7ok kal\u0131nt\u0131lar\u0131 yeni programda geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u0131\u015fta b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; teorik bak\u0131mdan taslak, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle, \u00e7a\u011fda\u015f bilim alan\u0131nda yer almaktad\u0131r ve bu alanda durarak onu tart\u0131\u015fmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Taslak \u00fc\u00e7 k\u0131sma ayr\u0131lmaktad\u0131r: I. g\u00fcd\u00fclerin a\u00e7\u0131klanmas\u0131; II. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[33],"tags":[],"class_list":{"0":"post-380","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-karl-marx-friedrich-engels-arsivi"},"yoast_head":"\nF. Engels: 1891 Sosyal-Demokrat Program Tasar\u0131s\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"F. Engels: 1891 Sosyal-Demokrat Program Tasar\u0131s\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"BU tasar\u0131, eski programla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, \u00e7ok daha iyi bir tasar\u0131d\u0131r.1 \u00d6zg\u00fcl olarak lasalc\u0131 nitelikte olsun, kabaca sosyalist nitelikte olsun, eskimi\u015f bir gelene\u011fin bir\u00e7ok kal\u0131nt\u0131lar\u0131 yeni programda geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u0131\u015fta b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; teorik bak\u0131mdan taslak, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle, \u00e7a\u011fda\u015f bilim alan\u0131nda yer almaktad\u0131r ve bu alanda durarak onu tart\u0131\u015fmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Taslak \u00fc\u00e7 k\u0131sma ayr\u0131lmaktad\u0131r: I. g\u00fcd\u00fclerin a\u00e7\u0131klanmas\u0131; II. […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2009-03-10T12:19:02+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/7\/71\/Engels.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"29 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"F. Engels: 1891 Sosyal-Demokrat Program Tasar\u0131s\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi\",\"datePublished\":\"2009-03-10T12:19:02+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/\"},\"wordCount\":5809,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/7\/71\/Engels.jpg\",\"articleSection\":[\"Karl Marx - Friedrich Engels Ar\u015fivi\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/\",\"name\":\"F. Engels: 1891 Sosyal-Demokrat Program Tasar\u0131s\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/7\/71\/Engels.jpg\",\"datePublished\":\"2009-03-10T12:19:02+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/7\/71\/Engels.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/7\/71\/Engels.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"F. Engels: 1891 Sosyal-Demokrat Program Tasar\u0131s\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"F. Engels: 1891 Sosyal-Demokrat Program Tasar\u0131s\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"F. Engels: 1891 Sosyal-Demokrat Program Tasar\u0131s\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi","og_description":"BU tasar\u0131, eski programla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, \u00e7ok daha iyi bir tasar\u0131d\u0131r.1 \u00d6zg\u00fcl olarak lasalc\u0131 nitelikte olsun, kabaca sosyalist nitelikte olsun, eskimi\u015f bir gelene\u011fin bir\u00e7ok kal\u0131nt\u0131lar\u0131 yeni programda geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u0131\u015fta b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; teorik bak\u0131mdan taslak, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle, \u00e7a\u011fda\u015f bilim alan\u0131nda yer almaktad\u0131r ve bu alanda durarak onu tart\u0131\u015fmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Taslak \u00fc\u00e7 k\u0131sma ayr\u0131lmaktad\u0131r: I. g\u00fcd\u00fclerin a\u00e7\u0131klanmas\u0131; II. […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2009-03-10T12:19:02+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/7\/71\/Engels.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"29 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"F. Engels: 1891 Sosyal-Demokrat Program Tasar\u0131s\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi","datePublished":"2009-03-10T12:19:02+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/"},"wordCount":5809,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/7\/71\/Engels.jpg","articleSection":["Karl Marx - Friedrich Engels Ar\u015fivi"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/","name":"F. Engels: 1891 Sosyal-Demokrat Program Tasar\u0131s\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/7\/71\/Engels.jpg","datePublished":"2009-03-10T12:19:02+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/#primaryimage","url":"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/7\/71\/Engels.jpg","contentUrl":"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/7\/71\/Engels.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2009\/03\/10\/f-engels-1891-sosyal-demokrat-program-tasarisinin-elestirisi\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"F. Engels: 1891 Sosyal-Demokrat Program Tasar\u0131s\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/380","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=380"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/380\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=380"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=380"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=380"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}