![](\"http:\/\/gazetemanifesto.com\/wp-content\/uploads\/2017\/11\/y-Z60mLs.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
“Unutu\u015fun tekni\u011fi yoktur, h\u00e2l\u00e2 rasgele, do\u011fal s\u00fcre\u00e7lere ba\u011fl\u0131y\u0131z, beyinsel lezyonlar, unutkanl\u0131k ya da ne bileyim, yolculuk, alkol, uykuya ka\u00e7\u0131\u015f, can\u0131na k\u0131yma gibi do\u011fa\u00e7lamalara.” Eco, bir talihsizlik sonucu “Tap\u0131nak\u00e7\u0131lar”\u0131n “plan”\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenen kahraman\u0131 Belbo’ya bunlar\u0131 s\u00f6yletiyor. Evet, unutu\u015fun bir tekni\u011fi yoktur; ba\u015fka bir deyi\u015fle insan unuturken veya hat\u0131rlarken se\u00e7me \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne sahip de\u011fildir. Unutmak ve hat\u0131rlamak do\u011fal s\u00fcre\u00e7lere ba\u011fl\u0131d\u0131r…Bu bir anlamda Marx\u2019\u0131n “\u0130nsan, tarihini kendi yapar, ama \u00f6nceden haz\u0131r buldu\u011fu ko\u015fullar i\u00e7inde” deyi\u015finin \u00f6z\u00fcd\u00fcr. “\u0130nsan” unuturken de, tarihini yaparken de, bo\u015f ka\u011f\u0131t \u00fczerine yaz\u0131 yazarkenki gibi \u00f6zg\u00fcr de\u011fildir. Do\u011fal ve toplumsal s\u00fcre\u00e7te, s\u00fcreklilik aslidir ve “kopu\u015f” ancak uzun d\u00f6nemde kendini a\u00e7\u0131\u011fa vurur.*<\/p>\n
Tarihte, \u00f6zellikle tilmizler aras\u0131nda, kendi peygamberlerinin ana rahmine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc anda di\u011ferlerinden farkl\u0131 oldu\u011funa inananlar olmu\u015ftur. Ancak peygamberin sihrinin da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 veya zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131 zamanlarda, hain bir g\u00f6z onun da di\u011ferleri gibi konu\u015ftu\u011funu, hatta hemen hemen ayn\u0131 \u015feyleri s\u00f6yledi\u011fini fark eder. Kopu\u015f, ancak peygamberlerin birbirine benzedi\u011fini fark etmekle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Her d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr -siz bunu her peygamber olarak anlayabilirsiniz- bir yere kadar, i\u00e7inde geli\u015fti\u011fi ortam\u0131n-sosyal, k\u00fclt\u00fcrel- \u00fcr\u00fcn\u00fc ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Hi\u00e7bir peygamber dini reddederek peygamber olmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmez, her peygamber dine bir yenilik getirdi\u011fi iddias\u0131ndad\u0131r, ama sonu\u00e7 olarak bu iddia onu dinden \u00e7\u0131karmaz. Dinsellik, ortak birle\u015ftirici paydad\u0131r.<\/p>\n
Her peygamber, ba\u015flang\u0131\u00e7ta b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde eski peygamberin ya da eski dinin bir miras\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. Kopu\u015f iddias\u0131 ancak iktidar\u0131n yeni gelen taraf\u0131ndan ele ge\u00e7irilmesinden sonra ortaya \u00e7\u0131kar.*<\/p>\n
Her yeni d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn de bu y\u00fczden bir “\u015feytan ayeti”ne sahip olmas\u0131 bizi \u015fa\u015f\u0131rtmamal\u0131d\u0131r.
Sovyet sisteminin ani \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ard\u0131ndan, asl\u0131nda onun kapitalist d\u00fcnya sistemi ile \u00f6nemli bir fark\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n, hatta ABD kontrol\u00fcndeki sistemin \u00f6nemli dayanaklar\u0131ndan birinin Sovyet sistemi oldu\u011funun fark edilmesi, s\u00fcreklili\u011fi bir kez daha \u00f6ne \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Sihir da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ABD ile SSCB’nin sembiyotik (ortakya\u015far) oldu\u011fu fark edilmi\u015ftir. Yeni devlet, bir kopu\u015f de\u011fil, bir s\u00fcrd\u00fcr\u00fcc\u00fc olmu\u015ftur.<\/p>\n
Ancak, solun belle\u011fi h\u00e2l\u00e2 bu tarihle doludur ve sol \u015fimdi “unutamama” s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 \u00e7ekmektedir. 1989 y\u0131l\u0131 itibariyle eski dengelerini yitiren sol d\u00fc\u015f\u00fcnsel ser\u00fcvenin, yeni dengeleri alg\u0131layamamas\u0131 ve kendine yeni bir yol \u00e7izememesinin ard\u0131ndaki etkenlerden biri budur. Bu y\u00fczden ertelenen \u00e7eli\u015fkilerin yo\u011funlu\u011fu artmakta ve bir s\u0131k\u0131\u015fma ya\u015fanmaktad\u0131r. \u015eimdi, \u00e7at\u0131\u015fma ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olan bu \u00e7at\u0131\u015fma, \u015fiddetli bir hesapla\u015fman\u0131n da i\u015faretlerini vermektedir.<\/p>\n
Marx\u2019ta bir \u015fiddet vard\u0131r, ve \u015fimdi bu \u015fiddeti \u00f6ne \u00e7\u0131karman\u0131n tam zaman\u0131d\u0131r. \u015eiddeti \u00f6ne \u00e7\u0131karma ihtiyac\u0131 ise s\u00fcreklili\u011fe yap\u0131lan vurgunun topyek\u00fcn bir restorasyona d\u00f6n\u00fc\u015fmesinden kaynaklanmaktad\u0131r. Art\u0131k, Marx\u2019\u0131n ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011fu k\u00fclt\u00fcr\u00fc reddetmeden, onu devrimcile\u015ftirmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
Bir miktar filozof, bir miktar sosyolog, ama mutlaka y\u00fczde elli iktisat\u00e7\u0131 olan Marx’\u0131n daha fazla kabul edilebilir, ama daha az devrimci olmas\u0131 bizi \u015fa\u015f\u0131rtmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bundan b\u00f6yle, yeni bir peygambere ihtiya\u00e7 yoktur; \u00e7\u00fcnk\u00fc dini reddetmenin ko\u015fullar\u0131 olu\u015fmu\u015ftur. Bir mesih beklentisi i\u00e7inde, d\u00fcnyevile\u015fmi\u015f dinin kutsal kitab\u0131n\u0131n ezberlenmi\u015f form\u00fclleri ile bu gidi\u015fin \u00f6n\u00fcnde durmak ise art\u0131k m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
Althusser<\/strong> “Gelecek Uzun S\u00fcrer” ad\u0131 verilen, uzun ve e\u011flendirici yap\u0131t\u0131ndan sonra, bu konuyu art\u0131k eski ciddili\u011fi i\u00e7inde tart\u0131\u015famayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 biliyorum ve ciddiyette \u0131srar etmenin ancak durumun daha komikle\u015fmesiyle sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131n\u0131 buraya not d\u00fc\u015ferek “uyar\u0131” g\u00f6revimi de yerine getiriyorum.<\/p>\n E\u011fer bu karma\u015fa i\u00e7inde bize yol g\u00f6sterecek “bir tek Althusser” kald\u0131ysa kendimiz i\u00e7in endi\u015felenmeye ba\u015flaman\u0131n tam zaman\u0131d\u0131r. Marx’\u0131 okumadan Marx \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck bir c\u00fcretle yazabilen bu adam\u0131n c\u00fcretini neden kendimizden esirgeyelim. “Bu birle\u015fim (felsefe, son tahlilde kuram alan\u0131nda s\u0131n\u0131f kavgas\u0131d\u0131r \u00f6nermesini kastediyor) felsefeye ili\u015fkin, dolay\u0131s\u0131yla kendi etkinli\u011fim \u00fczerine, artarda verdi\u011fim tan\u0131mlarda g\u00f6zlenip izlenebiliyordu, ama yaln\u0131zca d\u00fc\u015f\u00fcncenin ar\u0131 ortam\u0131nda. \u201a\u00e7\u00fcnk\u00fc politika diye ne yap\u0131yordum ben o zaman? Politikay\u0131 ar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fczeyinde ele al\u0131yordum.”[2] Bu kadar a\u00e7\u0131k yazabiliyor. Burada s\u00f6z\u00fc edilen \u00f6nermenin felsefede bir me\u015fruiyet arayanlar i\u00e7in uygun bir arg\u00fcman sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilerek, bunda bir vahiy aranmamas\u0131 gerekti\u011fi \u00f6nceden kaydedilmi\u015fti: c\u00fcretk\u00e2rca oldu\u011funu kastetmiyorum ama a\u00e7\u0131kt\u0131r: “Felsefede politikay\u0131 g\u00f6ren Althusser, burada kendi felsefi tutumunun s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fmak istemektedir. B\u00f6ylece seyredici tavr\u0131n\u0131 m\u00fcdahaleci tavra d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme becerisini de g\u00f6stermektedir. Oysa politika son durak de\u011fildir. Felsefede tak\u0131l\u0131 kalan Althusser, felsefeyi politik ilan eder ve kendisi yer de\u011fi\u015ftirece\u011fine, felsefeye yer de\u011fi\u015ftirmi\u015f olur.”[3] Althusser’in bizim konumuza de\u011fgin yan\u0131 bu kadard\u0131r; daha fazlas\u0131 zorlamad\u0131r ve zorlama sadece ona de\u011fil, herkese s\u00f6ylemediklerini de s\u00f6yletebilir.<\/p>\n Althusser’i tart\u0131\u015f\u0131rken atlan\u0131lmamas\u0131 gereken \u015fey de i\u015fte bu “pratik” y\u00f6n\u00fcd\u00fcr. Aksi halde, onun “sol liberalizm”in elinde bir so\u011fuk sava\u015f silah\u0131 olarak nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayamay\u0131z. T\u00fcrkiye’deki tarihini olduk\u00e7a a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 buluyorum; Marx ve Lenin iki kez devlet zoruyla topyek\u00fcn kapat\u0131lmaya te\u015febb\u00fcs edildi\u011finde, Yeni Freudcular’\u0131n yan\u0131nda Althusser’in de a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunlar\u0131n Marksizm’in panzehiri olarak kullan\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlayal\u0131m. Althusser tehlikesizdir; felsefesi de…<\/p>\n Sorabilmek ve Yan\u0131tlayabilmek<\/strong><\/p>\n \u0130ki: “1989 muhtemelen ge\u00e7mi\u015fin \u00fczerine kapanan bir kap\u0131d\u0131r. Belki \u015fimdi hakiki belirsizlik alan\u0131na ula\u015ft\u0131k.”[4] Ben, “bize” bu sat\u0131rlar\u0131n yazar\u0131n\u0131 Althusser’den daha fazla \u00f6nemsemeyi \u00f6neriyorum. “Lenin ve Felsefe”de “Leninistlerin” buldu\u011fu olumlamay\u0131 a\u015farak, yeni bir tart\u0131\u015fmay\u0131 ba\u015flatmakta yarar var. Ger\u00e7i Althusser’in Lenin’i, k\u00fcrs\u00fcl\u00fc filozoflara haddini bildirmi\u015ftir ama bu, onu, “ge\u00e7mi\u015fin \u00fczerine kapanan kap\u0131n\u0131n” ard\u0131nda kalmaktan kurtaramam\u0131\u015ft\u0131r. 1989, Lenin’in de \u00fczerine kapanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n SBKP deneyi, sosyalistlerin se\u00e7ti\u011fi iktidar yollar\u0131ndan birinin ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bu ayn\u0131 zamanda onun \u00fczerinde durdu\u011fu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bizleri, yeniden i\u015fin daha ba\u015f\u0131nda sorulmas\u0131 gereken sorulara geri g\u00f6t\u00fcren geli\u015fmelerden biri budur. Sovyetler Birli\u011fi ve Leninizm, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn girdab\u0131na girdi\u011finde, hepimiz bu sorular\u0131n sorulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve yan\u0131tlar\u0131n\u0131n verilmedi\u011fini fark ettik. Evet bir tek Althusser sordu; bunu a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in ise teorinin dolamba\u00e7l\u0131 yollar\u0131n\u0131 katetmeye hi\u00e7 gerek yoktur. Althusser’in sihri, d\u0131\u015far\u0131da herkes kavga ederken, \u00fcniversitesinin kavgadan g\u00fcr\u00fclt\u00fcden uzak g\u00fcvenli\u011finde “derin d\u00fc\u015f\u00fcncelere” dalm\u0131\u015f olmas\u0131ndand\u0131r.<\/p>\n “Marksist teorinin temeli nedir? Bilim mi yoksa felsefe mi? Marksizm \u00f6z\u00fcnde bir felsefe midir, yoksa Marksizm \u00f6z\u00fcnde bir bilim midir, peki o zaman felsefesi, diyalektik maddecilik neyin nesi? Ya da tarihi maddecilikle diyalektik maddecilik aras\u0131ndaki klasik ayr\u0131m h\u00e2l\u00e2 kabul ediliyorsa, bu ay\u0131r\u0131m\u0131 nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnmeli: geleneksel terimlerle mi, yeni terimlerle mi? Ya da, diyalektik maddecilikte diyalektikle maddecilik aras\u0131ndaki ili\u015fki nedir; basit bir y\u00f6ntem mi? Yoksa b\u00fct\u00fcn olarak bir felsefe mi?”[5] \u0130\u015fte size “ar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce” alan\u0131nda sorulmu\u015f bir dizi soru.<\/p>\n Asl\u0131nda onun bu sorular\u0131n bir k\u0131sm\u0131na do\u011fru yan\u0131tlar buldu\u011funu da biliyoruz. “Lenin ve Felsefe”de \u015f\u00f6yle deniyor: “Feuerbach \u00dczerine Tezler’de t\u00fcm ‘yorumcu’ felsefeyle kopman\u0131n zorunlu olarak felsefe dilinde yap\u0131lm\u0131\u015f a\u00e7\u0131klamas\u0131yla ilan edilen \u015fey, asl\u0131nda yeni bir felsefeden tamamen de\u011fi\u015fik bir \u015feydi; yeni bir bilimdi ilk ve hen\u00fcz zay\u0131f temellerini Marx’\u0131n Alman \u0130deolojisi’nde sergileyece\u011fi tarih bilimi. \u015eu halde, XI. Tezin ilan\u0131n\u0131 izleyen felsefi bo\u015fluk, bir bilimin dolulu\u011fudur, hi\u00e7bir zaman bitiremedi\u011fi Kapital’in sonuncu m\u00fcsveddelerine kadar Marx’\u0131n u\u011fruna t\u00fcm hayat\u0131n\u0131 harcad\u0131\u011f\u0131, e\u015fsiz bir bilimin temelini atan, uzun ve \u00e7etin bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n dolulu\u011fudur.”[6]<\/p>\n Gelebilece\u011fi a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131n bu oldu\u011funu biliyorum. Hepimizin bu yolu izleyerek gelebilece\u011fi a\u00e7\u0131kl\u0131k budur. Bu a\u00e7\u0131kl\u0131ktan sonra da Kapital’de b\u00fcy\u00fck M ile bir mant\u0131k aranmas\u0131, Marksizmde bir felsefe bulunmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ve yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar “d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011fratmaz”, ancak “disiplin”imizin hacmini geni\u015fletebilir.<\/p>\n Althusser’in sorular\u0131 \u00f6nemlidir, ancak verdi\u011fi cevaplar \u00f6nemsenmemelidir. Felsefi veya politik bir tav\u0131r al\u0131\u015f nedeniyle de\u011fil; Ona bunlar\u0131 sormas\u0131n\u0131 sa\u011flayan “ki\u015fisel tarih”i, cevaplamas\u0131n\u0131 da olanaks\u0131z k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bunlardan sonra felsefe, bizim tarafta ancak talihsiz bir “kaza”n\u0131n sonucunda varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilir; \u00fcstelik s\u00f6z konusu olan “Anti-D\u00fchring’in felsefi b\u00f6l\u00fcmlerinin yaz\u0131lmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lan beklenmedik ‘kaza’* da de\u011fildir. Bu konuda yaz\u0131lanlara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, kaza s\u00fcs\u00fc verilmi\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclecektir.<\/p>\n Siyasal \u0130ktisat<\/strong><\/p>\n \u00dc\u00e7: Yaln\u0131z felsefe de\u011fil, bir bilim olarak “siyasal iktisat”\u0131n da b\u00f6yle bir kazan\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funu eklemek gerek. Gramsci kesinlikle hakl\u0131d\u0131r; e\u011fer Kapital’de bir iktisat teorisi varsa ve burada iktisat disiplinine bir katk\u0131 bulunabiliyorsa, onun burjuvazinin kitab\u0131 olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Burada ve ba\u015fka kay\u0131tlarda a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde yap\u0131lan felsefe ve iktisat reddiyesi, \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7inde h\u0131zla restorasyona u\u011fram\u0131\u015f ve her ikisi de hi\u00e7bir \u015fey olmam\u0131\u015fcas\u0131na yollar\u0131na devam etmeyi denemi\u015ftir. Felsefeye g\u00f6re, daha modern bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm sergileyen bu bilim, s\u0131n\u0131fsal tavr\u0131n\u0131 \u00e7ok erken ve a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde g\u00f6stermi\u015f ve bilim denilen \u015feyin iki y\u00fczl\u00fc bir kara \u00e7alma, mevcut \u00fcretim d\u00fczenini mazur g\u00f6sterme i\u015flevi nedeniyle k\u00f6t\u00fcr\u00fcm olmu\u015f bir totolojiler toplulu\u011fu oldu\u011fu \u00e7abuk anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Onun \u00fcst\u00fcnde durdu\u011fu “toprak, emek, sermaye”-“rant, \u00fccret, k\u00e2r, faiz” form\u00fclleriyle Marx’\u0131n alay etmesi bo\u015funa de\u011fildir; h\u00e2l\u00e2 ciddiye al\u0131nacak bir yan\u0131 yoktur.<\/p>\n Elbette burada da b\u00fcy\u00fck B ile bir bilim bulunabilir; bulunmu\u015ftur. \u015eimdi “ekonometri” ad\u0131 alt\u0131nda, matematik form\u00fcller g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc alt\u0131nda daha soyut bir hal almas\u0131 ve nesnesinden b\u00fcsb\u00fct\u00fcn uzakla\u015fmas\u0131 da g\u00f6steriyor ki bu bilimin i\u015flevi a\u00e7\u0131klamak de\u011fil, gizlemek, anla\u015f\u0131lma imkanlar\u0131n\u0131 b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ortadan kald\u0131rmakt\u0131r.<\/p>\n Emek, toprak, sermaye… Hakk\u0131n\u0131 teslim edelim; bu evreni ve tarihini iktisad\u0131n bu kurgusundan daha iyi ne anlatabilir? Toprak ve sermaye m\u00fclk edinilerek emek, daha do\u011frusu \u00fccretli emek do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7\u0131r\u0131l\u00e7\u0131plak b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fa, insan\u0131n onu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 ile birlikte m\u00fclk edinilerek, insan\u0131n do\u011fayla ili\u015fkisi \u00f6zel m\u00fclkiyetin arac\u0131l\u0131\u011f\u0131na t\u00e2bi k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fa, proletaryan\u0131n kullan\u0131m\u0131na kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u00fczden o, toprak ve sermaye ile\u00a0 bir “anla\u015fma” yapmaya zorunludur. B\u00f6ylece o, hem \u00f6zg\u00fcr emek\u00e7i olarak var edilir hem de bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc onun kendisini yaln\u0131zca \u00fccretli emek\u00e7i olarak \u00fcretmesini olanakl\u0131 k\u0131lar. O do\u011fayla ancak \u00f6zel m\u00fclkiyet arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ili\u015fkiye ge\u00e7ebilir ve art\u0131k ili\u015fkiye ge\u00e7ti\u011fi \u015fey do\u011fa de\u011fil, \u00f6zel m\u00fclkiyettir.<\/p>\n \u00dcretim ara\u00e7lar\u0131 ve do\u011fa, insan\u0131n onu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme s\u00fcrecine birer \u00fcretici ve dolay\u0131s\u0131yla pay sahibi olarak girer ve \u00fcretilen \u015feyden kendi pay\u0131n\u0131 ister. Rant ve k\u00e2r, insan\u0131n do\u011fayla girdi\u011fi bu \u00f6zel ili\u015fkinin, m\u00fclkiyetin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu \u00f6zel ili\u015fki arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sermayedar ve toprak sahibi kendilerini egemen s\u0131n\u0131f olarak var edebilir.<\/p>\n \u2026\u00f6zel m\u00fclkiyet dolay\u0131s\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kan bu konumlan\u0131\u015f, \u00fcretimde ikili bir yap\u0131 yarat\u0131r. M\u00fclk edinilmi\u015f do\u011fa ve \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131, m\u00fclkiyetsiz \u00f6zg\u00fcr emek\u00e7iyle bulu\u015fabilmek i\u00e7in bir dola\u015f\u0131m alan\u0131na muhta\u00e7t\u0131r. \u2026\u00f6zel m\u00fclkiyet varsay\u0131m\u0131 alt\u0131nda bu \u00fc\u00e7 \u00fcretim fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn ili\u015fkisi, “\u00f6zg\u00fcr ve e\u015fit” bir bi\u00e7imde ancak dola\u015f\u0131m alan\u0131nda kurulur.<\/p>\n “Emek-de\u011fer teorisi” de dahil, klasik iktisad\u0131n; sonraki evrimi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulursa b\u00fct\u00fcn iktisad\u0131n geveleyip durdu\u011fu \u015fey budur. Emek-de\u011fer teorisinin de buraya dahil edilmesi, ona b\u00fct\u00fcn iktisadi form\u00fcller aras\u0131nda \u00f6zel bir \u00f6nem verilmesi nedeniyledir. Oysa bu form\u00fcl bir kez kabul edildikten sonra, de\u011ferin emekten mi, topraktan m\u0131, yoksa sermayeden mi do\u011fdu\u011funun ne bir \u00f6nemi vard\u0131r, ne de buradaki sorunu ve soruyu de\u011fi\u015ftirecek g\u00fcc\u00fc. Burada as\u0131l tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken bu form\u00fcl\u00fcn varsay\u0131m\u0131d\u0131r. Varsay\u0131lan m\u00fclkiyettir ve\u00a0 eme\u011fin di\u011ferlerinden ayr\u0131 bir \u015fey olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi de bu varsay\u0131mdan dolay\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olabilmektedir. Emek-de\u011fer teorisinin, Kapital’deki \u00f6nemli bulu\u015flardan -en \u00f6nemlisi?- biri oldu\u011fu iddias\u0131, i\u015fte iktisad\u0131n bu bak\u0131\u015f\u0131ndan do\u011fmaktad\u0131r.<\/p>\n Kapital’de bir ekonomi teorisi var m\u0131? \u015eimdi, isteyenin bunu bulmakta zorlanmayaca\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. “Marksist iktisat” bu kolayc\u0131l\u0131ktan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ve pratik bir yararl\u0131l\u0131k g\u00f6sterememi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, saflar\u0131m\u0131zdaki g\u00fc\u00e7l\u00fc yerini h\u00e2l\u00e2 korumaktad\u0131r.<\/p>\n Lenin<\/strong><\/p>\n D\u00f6rt: Lenin bir peygamber midir? Bunu \u015f\u00f6yle de sorabiliriz; Lenin dinden kopu\u015fu mu temsil etmektedir?<\/p>\n Bu sorunun cevab\u0131n\u0131n birinci maddedeki kadar kolay verilemeyece\u011fini biliyorum. Ancak Lenin, Marx\u2019\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra ortaya \u00e7\u0131kan bu felsefi iktisadi yorumun bir s\u00fcrd\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc ve uygulay\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r; bu kesin. Felsefe Defterleri’nde, bu “okul” i\u00e7inde olduk\u00e7a ortodoks bir \u00e7izgi tuttu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ancak bir profes\u00f6r veya bir ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 de\u011fildir ve gerekti\u011finde teorisi ile yapt\u0131klar\u0131 aras\u0131nda ba\u015f g\u00f6steren ayr\u0131l\u0131klar\u0131 \u00e7ok pratik gerek\u00e7elerle bertaraf etmeyi becerebiliyor. Kendisini tutarl\u0131l\u0131\u011fa davet edenlere ise b\u00fcy\u00fck bir rahatl\u0131kla Goethe’nin s\u00f6z\u00fcn\u00fc hat\u0131rlat\u0131yor: “Teori gridir; ya\u015fam\u0131n a\u011fac\u0131 ise sonsuz renklerle bezenmi\u015ftir!”<\/p>\n Lenin, dinde s\u00fcreklili\u011fi ama pratikte bir kopu\u015fu temsil etmektedir. Lenin, devrimcidir, bu yan\u0131yla \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131ndan ayr\u0131labiliyor. Lenin, tarih\u00e7i Carr’\u0131n dedi\u011fi gibi, yazd\u0131klar\u0131yla de\u011fil, yapt\u0131klar\u0131yla \u00f6nemlidir; teorisinin \u00f6ng\u00f6rmedi\u011fi bir co\u011frafyada, teoriye ra\u011fmen hareket etmeyi g\u00f6ze alabiliyor.<\/p>\n Evet, 1989 Lenin’in de \u00fczerine kapanm\u0131\u015ft\u0131r; ama yazd\u0131klar\u0131n\u0131n \u00fczerine de\u011fil. 1989 as\u0131l onun yapt\u0131klar\u0131n\u0131 yerle bir etmi\u015ftir. A\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylemekte yarar var; da\u011f\u0131lan Sovyetler Birli\u011fi, Gorba\u00e7ov’un oldu\u011fu kadar, onundur da. Bu c\u00fcretkar deneme ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Ancak Lenin’in “teorik olarak” h\u00e2l\u00e2 ayakta oldu\u011funu da teslim etmek gerek. Temsil etti\u011fi \u00e7izgi ayaktad\u0131r.<\/p>\n Bu \u00f6nerme bizim i\u015fimizi kolayla\u015ft\u0131rma-maktad\u0131r; bu da a\u00e7\u0131k. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu bizi Lenin’e ayakta kalan teorisinden de\u011fil, yenildi\u011fi yerden sahip \u00e7\u0131kma durumuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getirmektedir. Sovyetler y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve Lenin ba\u015far\u0131s\u0131z olmu\u015ftur, ancak Sovyetlere de, devrimci Lenin’e de sahip \u00e7\u0131kmak bir zorunluluktur.<\/p>\n Kopu\u015f ve Dil<\/strong><\/p>\n Be\u015f: Felsefeden her kopma denemesinin, bir felsefe engeline tak\u0131lmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Her kopu\u015fta bir “dil” sorunu vard\u0131r. \u0130ki \u00f6nemli \u00f6rne\u011fi hat\u0131rlayal\u0131m; fizikte, y\u00fczy\u0131l\u0131m\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131ndaki s\u0131\u00e7rama en ciddi sorunlardan birine kendi kavramlar\u0131n\u0131 olu\u015fturma noktas\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Yeni teori uzun s\u00fcre Newtonyen terimlerle ifade edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f bu y\u00fczden de ifade edilememi\u015ftir. Yeni fizikte dilin, ancak \u015fiirde oldu\u011fu gibi kullanabilece\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki \u00f6nerme bu s\u0131k\u0131nt\u0131n\u0131n bir d\u0131\u015favurumudur.*<\/p>\n \u0130kincisi “11.Tez” ile ilgili; evet Althusser’in dedi\u011fi gibi, bu bilimsel bir kopu\u015fun a\u015f\u0131r\u0131 felsefi bir vurguyla ifade edilmesidir. Marx’\u0131n kopu\u015fu, felsefeden bir kopu\u015ftur… Bir kopu\u015f; ancak kendini “felsefi bir \u015fekilde” ifade edebilen bir kopu\u015f.<\/p>\n Ancak s\u0131rf bu nedenle, nas\u0131l yeni fizikte bir “\u015fiir” bulunamazsa, Marksizmde de bir felsefe bulunamaz. Eski hiyerar\u015fi ve konumlan\u0131\u015f y\u0131k\u0131lmadan dilde bir ar\u0131nma m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n Kapital’de bulunan iktisat teorisinin de ayn\u0131 yan\u0131lsamadan veya cahil bilgi\u00e7likten kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 buraya not etmek gerek. Ekonominin belirleyicili\u011fi, teorik bir \u00f6nerme de\u011fil, pratik bir saptamad\u0131r; kapitalizmde ekonomi eninde sonunda “\u00fcstyap\u0131lar\u0131” belirler.<\/p>\n Ancak Kapital’de bir iktisat teorisi yoktur; Kapital, kapitalizmin tarihidir. Bu toplumun tarihi, ancak iktisadi terimlerle ve iktisadi bir dille yaz\u0131labilir. \u00dcretim, dola\u015f\u0131m, fabrika, m\u00fcbadele, emek, sermaye, rant, kar vb. terimleri kullanmadan bu tarihi olu\u015fturmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n Marx, teorik bir kopu\u015ftur, ancak bu teorik kopu\u015f, kopu\u015fun teorisine sahip de\u011fildir. Ay\u0131klamak, hesapla\u015fmak ve sahiplenmek gerek.<\/p>\n Dipnotlar<\/strong> “Unutu\u015fun tekni\u011fi yoktur, h\u00e2l\u00e2 rasgele, do\u011fal s\u00fcre\u00e7lere ba\u011fl\u0131y\u0131z, beyinsel lezyonlar, unutkanl\u0131k ya da ne bileyim, yolculuk, alkol, uykuya ka\u00e7\u0131\u015f, can\u0131na k\u0131yma gibi do\u011fa\u00e7lamalara.” Eco, bir talihsizlik sonucu “Tap\u0131nak\u00e7\u0131lar”\u0131n “plan”\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenen kahraman\u0131 Belbo’ya bunlar\u0131 s\u00f6yletiyor. Evet, unutu\u015fun bir tekni\u011fi yoktur; ba\u015fka bir deyi\u015fle insan unuturken veya hat\u0131rlarken se\u00e7me \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne sahip de\u011fildir. Unutmak ve hat\u0131rlamak do\u011fal s\u00fcre\u00e7lere […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[178],"tags":[],"class_list":{"0":"post-3803","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-marksizm"},"yoast_head":"\n
Bir: Althusser bir peygamber midir? Ya\u015fam\u0131n\u0131n son y\u0131llar\u0131ndan \u00f6nce, felsefi ya\u015fam\u0131n\u0131 delirerek tamamlad\u0131ktan sonra bir peygamber olmaya olmasa bile, bir peygamber ilan edilmeye olduk\u00e7a uygun bir ki\u015fisel tarih b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 biliniyor. Peygamberdir; Marx’\u0131n “Frans\u0131z-Alman Y\u0131ll\u0131klar\u0131”nda somutla\u015fan \u00e7abas\u0131n\u0131 bir \u00e7\u0131rp\u0131da sonu\u00e7land\u0131rm\u0131\u015f ve Fransa’da da felsefe \u00e7i\u00e7e\u011finin a\u00e7abilece\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Althusser, felsefeyle politikay\u0131 birbirinin yerine ikame ederek hem bu tarihsel sorunu \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015f, hem de ayn\u0131 zamanda “annesinin arzusunu” ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir.[1]<\/p>\n
* “Tarih, her biri, kendinden \u00f6nce gelen ku\u015faklar taraf\u0131ndan kendisine aktar\u0131lm\u0131\u015f olan gere\u00e7leri, sermayeleri, \u00fcretici g\u00fc\u00e7leri i\u015fleten farkl\u0131 ku\u015faklar\u0131n artarda geli\u015finden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir; bu bak\u0131mdan, her ku\u015fak, demek ki, bir yandan kendisine aktar\u0131lm\u0131\u015f olan faaliyet tarz\u0131n\u0131, ama k\u00f6kten de\u011fi\u015f\u00acmi\u015f \u00e7evre ko\u015fullar\u0131 i\u00e7inde s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr, ve \u00f6te yandan, k\u00f6kten de\u011fi\u015fik bir faaliyete kendisini vererek, eski ko\u015fullar\u0131 de\u011fi\u015fti\u00acrir…” (Alman \u0130deolojisi, s.66)
* “\u015eeytan ayetleri”, bu y\u00fczden \u015feytan\u0131n i\u015fi de\u011fildir, ama s\u00fcreklili\u011fi ele vermesi anlam\u0131nda \u015feytanidir. Eski dinin putlar\u0131na yap\u0131lan g\u00f6nderme, yeniye duyulacak \u015fiddeti engellemi\u015ftir; ama yeniden duyulacak ku\u015fkuyu da m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eeytan ayetleri, ger\u00e7ekte varolan s\u00fcreklilik ile sahte kopu\u015f iddias\u0131 aras\u0131ndaki gerilimi anlaman\u0131n “p\u00fcf noktas\u0131”d\u0131r.
[1]\u00a0 Louis Althusser, Gelecek Uzun S\u00fcrer, \u00c7ev.: \u0130smet Birkan, Can Yay., \u0130stanbul 1996 , s. 181 vd.
[2] Louis Althusser, a.g.e., s.182.
[3] Orhan G\u00f6kdemir, \u0130nsan ve Do\u011fa – \u00d6len Bir \u0130deoloji \u00dczerine \u0130ncelemeler, Ataol Yay., \u0130stanbul 1994, s.174.
[4] Immanuel Wallerstein, Jeopolitik ve Jeok\u00fclt\u00fcr, \u00c7ev.: Mustafa\u00a0 \u00d6zel, \u0130z Yay., \u0130stanbul 1993, s.27.
[5] L. Althusser, Lenin ve Felsefe, \u00c7ev.: B\u00fclent Aksoy, Erol Tulpar, Murat Belge, \u0130leti\u015fim Yay., \u0130stanbul1989, s.61.
[6] L. Althusser, a.g.e., s.64.
* Althusser, Lenin ve Felsefe’de Engels’in felsefi yaz\u0131lar\u0131n\u0131 bir kaza olarak niteliyor.
* “S\u00f6z atomlardan a\u00e7\u0131l\u0131nca, dil ancak, \u015fiirde oldu\u011fu gibi kullan\u0131labilir. \u015eair de, olgular\u0131n tasvirinden \u00e7ok, imgelerin yarat\u0131lmas\u0131yla ilgilidir.” (Niels Bohr)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"