![](\"http:\/\/3.bp.blogspot.com\/_S_pw5717NTg\/SalGZNFDC7I\/AAAAAAAAZz4\/FBQfd6nNAyw\/s400\/sevdasener.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Bu konu\u015fmada Bertold Brecht\u2019in da yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma ya da yad\u0131rgatma d\u00fc\u015f\u00fcncesini, estetik uzakl\u0131k ilkesinin kapsam\u0131 i\u00e7inde ele almak ve o a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirmek istiyorum.<\/p>\n
Tiyatro sanat\u0131nda estetik uzakl\u0131k ilkesi \u015f\u00f6yle tan\u0131mlanabilir:
Estetik uzakl\u0131k, oyunu ya\u015famdan ay\u0131ran, ya\u015fam ile oyun aras\u0131na girerek seyircinin bu iki varl\u0131k alan\u0131n\u0131 bir arada ve birbirinden farkl\u0131 olarak alg\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan uzakl\u0131kt\u0131r. Bu uzakl\u0131k, sahnedeki tiyatro ger\u00e7e\u011fini seyir yerindeki ya\u015fam ger\u00e7e\u011finden ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi, oyunun sundu\u011fu ger\u00e7e\u011fi, oyunun taklit etti\u011fi ger\u00e7ekten, ba\u015fka bir deyi\u015fle, taklidi modelinden ay\u0131r\u0131r. Bu ay\u0131rma ayn\u0131 zamanda bir yak\u0131nla\u015ft\u0131rmad\u0131r da. Ya\u015fan.ile oyun, i\u00e7 i\u00e7elikten \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131k\u00e7a birbirlerine ne kadar benzedikleri daha iyi anla\u015f\u0131l\u0131r. Oysa ya\u015fam ile oyun birbirine \u00e7ak\u0131\u015fm\u0131\u015fsa, ne benzerlikleri, ne farkl\u0131l\u0131klar\u0131 ay\u0131rt etmek. m\u00fcmk\u00fcn olmaz.. Estetik uzakl\u0131k sahnedeki oyunun sanatsal bir nesne (obje) olarak alg\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 gibi,<\/p>\n
seyircinin estetik bir \u00f6zne (suje) olmas\u0131n\u0131 da sa\u011flar. Bu uzakl\u0131k, tiyatro denilen bu \u00e7ok zengin dilin tad\u0131na vard\u0131r\u0131r seyirciyi. Estetik duygusunun olu\u015fmas\u0131na yard\u0131m eder. Sanat\u0131n art\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fcn belirmesine olanak haz\u0131rlar. Seyirci estetik bir hazla izledi\u011fi ger\u00e7e\u011fi daha derinden kavrar. Bu derinlik ister idealist sanat anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 tanr\u0131sal \u00f6ze ula\u015ft\u0131rs\u0131n, ister Marksist sanat anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 toplumsal ili\u015fkiler d\u00fczeninin dinamik yap\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6stersin. Estetik uzakl\u0131\u011f\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 estetik ho\u015flanma duygusu; bir uyumu duymak ve alg\u0131lamaktan gelir. Bu t\u00fcmel uyum, ister klasik tiyatronun birlikli d\u00fczeninde, ister romantik tiyatronun dengeli kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131nda ister epik tiyatronun diyalektik geli\u015fiminde g\u00f6r\u00fcls\u00fcn. Tiyatroda estetik uzakl\u0131\u011f\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc yap\u0131t\u0131n t\u00fcr\u00fcne, \u00f6zelli\u011fine, ba\u011f1\u0131 oldu\u011fu sanat ak\u0131m\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fmektedir. Klasik tiyatronun sahne ile seyirci aras\u0131na koydu\u011fu ak\u0131lc\u0131 uzakl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131n ger\u00e7ek\u00e7i tiyatronun seyirciyi sahne ile \u00f6zde\u015fle\u015ftiren duygusal yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131, estetik uzakl\u0131k \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fcn \u00e7ok esnek olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.<\/p>\n
Ancak, ne kadar esneklikle uygulan\u0131rsa uygulans\u0131n, seyircinin sahneyi hem ger\u00e7eklerin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcne, hem de sanat \u00f6l\u00e7\u00fclerine g\u00f6re de\u011ferlendirebilmesi i\u00e7in estetik uzakl\u0131\u011f\u0131n dikkatle g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulmas\u0131 gerek. Sahnedeki oyunun ya\u015famla sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ili\u015fki i\u00e7inde g\u00f6r\u00fcnmesi de, sanat\u0131n art\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc kazanmas\u0131 da buna ba\u011fl\u0131d\u0131r. Estetik uzakl\u0131k ilkesi \u00f6zellikle tiyatro sanat\u0131n\u0131 ilgilendirir. \u00c7\u00fcnk\u00fc sanatlar i\u00e7inde ya\u015fama en ba\u011fl\u0131 kalm\u0131\u015f olan sanat tiyatrodur. T\u00fcm sanatlar ya\u015fam\u0131n i\u00e7inden do\u011far, onunla beslenip geli\u015firler. Ancak bu sanat t\u00fcrlerinde yap\u0131t\u0131n tamamlanmas\u0131 demek, olu\u015fma s\u00fcrecinin sona ermesi demektir. Bundan sonra ya\u015famla olan ba\u011flant\u0131s\u0131, ondan beslenmek bi\u00e7iminde de\u011fildir. Olu\u015fumunu tamamlayan sanat yap\u0131t\u0131 ya\u015famdan etkilenmez fakat onu etkiler. Bu yap\u0131t i\u00e7inde \u00fcredi\u011fi topluma benzerli\u011fini koruyabilir, onun de\u011fer yarg\u0131lar\u0131n\u0131, onun \u00fclk\u00fclerini dile getirebilir, hatta onun k\u00fclt\u00fcr yap\u0131s\u0131na ko\u015fut bir yap\u0131sal d\u00fczen i\u00e7indedir. Fakat toplumun yeni geli\u015fimlerinden etkilenmez, onun de\u011fi\u015fimine ayak uyduramaz. Ancak, uygulamal\u0131 sanatlarda uygulama a\u015famas\u0131 yeni yorumlara a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu yeni yorumlarda yap\u0131t\u0131n ne \u00f6z\u00fcn\u00fc ne bi\u00e7imini de\u011fi\u015ftiremez, yaln\u0131zca bi\u00e7imini (\u00fcslubunu) etkiler. Bu y\u00fczden bu sanatlarla u\u011fra\u015fanlar kal\u0131c\u0131 olan\u0131, evrensel olan\u0131 yakalamaya, onu en yo\u011fun bi\u00e7imler i\u00e7inde anlatmaya \u00f6nem verirler.<\/p>\n
Tiyatro sanat\u0131n\u0131n ya\u015fant\u0131s\u0131 ise farkl\u0131d\u0131r. Bir oyun, her temsilde yeniden tamamlanan bir ya\u015fam olgusudur. Sanat olgusu oldu\u011funu da hi\u00e7 ak\u0131ldan \u00e7\u0131karmayan bir ya\u015fam olgusu. Yaz\u0131lma, sahneleme oynan\u0131p seyredilme s\u00fcre\u00e7leri bu olguya dinamik, de\u011fi\u015fken bir nitelik kazd\u0131r\u0131r. Tiyatro sanat\u0131 ya\u015famdan t\u00fcmden kopamaz. Ya\u015famla olan ba\u011f\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Olu\u015fumunun son a\u015famas\u0131nda yasama bir g\u00f6bek ba\u011f\u0131 ile ba\u011fl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r ve ya\u015farken beslenmesini s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Tiyatronun bu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 onun toplumsal geli\u015fmelere bir dereceye kadar ayak uydurabilmesini sa\u011flar. Tiyatro yap\u0131t\u0131n\u0131n ya\u015fama olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 en \u00e7ok uygulaman\u0131n son a\u015famas\u0131 olan seyredilme s\u00fcrecinde ortaya \u00e7\u0131kar. Sahne ile seyirci aras\u0131nda bir etkile\u015fim vard\u0131r. Bu etkile\u015fim \u00f6ncelikle oyunculu\u011fa y\u00f6neliktir. Fakat geriye giderek sahneleni\u015fine hatta yaz\u0131l\u0131 metne kadar uzan\u0131p yap\u0131t\u0131 en ba\u015f\u0131ndan de\u011fi\u015fime u\u011fratabilir. Eskiden yaz\u0131lm\u0131\u015f oyunlar yeniden sahnelenirken ona yeni yorumlar getirilebildi\u011fi gibi, yaz\u0131l\u0131 metinde budamalar, oyunun yap\u0131s\u0131n\u0131 bozmayacak de\u011fi\u015ftirmeler yap\u0131labilir. Toplumun tiyatro olay\u0131na en b\u00fcy\u00fck etkisi oyun se\u00e7imini y\u00f6nlendirmesinde ortaya \u00e7\u0131kar. Toplum kendi ko\u015fullar\u0131 gere\u011fi tiyatro sanat\u0131ndan neler bekliyorsa bu beklentiye cevap verecek oyunlar\u0131 ister. \u0130\u015fte toplum ya\u015fam\u0131ndan bunca etkilenen bu sanat t\u00fcr\u00fcnde ya\u015famla sanat aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131 sakl\u0131 tutacak bir \u00f6l\u00e7\u00fcde, estetik uzakl\u0131k \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcne gereksinme duyulmaktad\u0131r. Tiyatro kuramc\u0131lar\u0131 her d\u00f6nemde bu gereksinimi ba\u015fka adlar alt\u0131nda dile getirmi\u015flerdir.<\/p>\n
Uygulamaya bakacak olursak, estetik uzakl\u0131k ba\u015flang\u0131\u00e7tan beri sahne ile seyirci aras\u0131na konan fiziksel bir aral\u0131kla sa\u011flanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Antik tiyatroda bu aral\u0131k skenenin \u00f6n\u00fcndeki orkestra alan\u0131d\u0131r. Oyunlar\u0131n konu\u015fmal\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerini ay\u0131ran koro \u015fark\u0131lar\u0131, sahne seyirci uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n estetik alg\u0131lamaya en uygun bi\u00e7imde de\u011ferlendirilmesini sa\u011flar. Ritmik hareketler, dans, \u015fark\u0131 ve s\u00f6zlerdeki d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrme, yorumlama e\u011filimi estetik uzakl\u0131k ilkesinin m\u00fckemmel uygulanmas\u0131na \u00f6rnektir. Latin tiyatrosunda podyum y\u00fckseltisi sahneyi seyir yerinden ay\u0131r\u0131r. Platus ve Terentius oyunlar\u0131n\u0131n \u00f6ndeyi\u015fleri, son deyi\u015fleri, aparlar\u0131 ya\u015fam ile oyun aras\u0131ndaki k\u00f6pr\u00fcy\u00fc sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131rken hem ayr\u0131m\u0131, hem ba\u011flant\u0131y\u0131 belirlemi\u015f olur. R\u00f6nesans tiyatrosunun sahne y\u00fckseltisi, sonra \u00e7er\u00e7eveli sahne daha sonra orkestra \u00e7ukuru, sahnenin ramp \u0131\u015f\u0131klar\u0131, giderek modern tiyatronun t\u00fcrl\u00fc \u0131\u015f\u0131k oyunlar\u0131 ile seyir yerinin fiziksel ayr\u0131m\u0131n\u0131 ustaca ger\u00e7ekle\u015ftirmektedir. Bu somut uzakl\u0131k estetik uzakl\u0131\u011f\u0131n sa\u011flanmas\u0131na en b\u00fcy\u00fck yard\u0131mc\u0131d\u0131r. Baz\u0131 modern denemelerde oldu\u011fu gibi bu somut uzakl\u0131k t\u00fcmden ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ya\u015fam ile oyun birbirine kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda yaln\u0131z estetik ho\u015flanma duygusu \u00f6rselenmekle kalm\u0131yor, oyuna t\u00fcmden yabanc\u0131la\u015f\u0131p kendi oyuncu-seyirci durumunu iyice yad\u0131rg\u0131yor. Seyirci ile birlikte ger\u00e7ekle\u015ftirilecek bir tiyatro oyununun estetik boyut kazanabilmesi i\u00e7in seyircinin bilgi ve k\u00fclt\u00fcr birikiminin sanat ile e\u015f de\u011ferde olmas\u0131 ve hepsinin uyumlu bir b\u00fct\u00fcn olu\u015fturmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n
Antik Yunan\u2019dan ba\u015flayarak estetik uzakl\u0131k, sahnede yarat\u0131lan sanatsal g\u00fczelli\u011fin g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemi\u015f, ayn\u0131 zamanda sahnede sergilenen durumlar\u0131n uzak a\u00e7\u0131dan, serinkanl\u0131l\u0131kla g\u00f6zlenip tan\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Estetik uzakl\u0131k sa\u011fbe\u011feniye oldu\u011fu kadar, sa\u011fduyuya hizmet etmi\u015ftir. Bu bak\u0131mdan estetik uzakl\u0131k ilkesini yaln\u0131zca bi\u00e7imi ilgilendiren bir \u00f6l\u00e7\u00fc olarak anlamak yanl\u0131\u015f olur.<\/p>\n
T\u00fcm.d\u00fczenlene kurallar\u0131nda oldu\u011fu gibi, estetik uzakl\u0131k kural\u0131nda da \u00f6z ve bi\u00e7im birbirine ba\u011fl\u0131 olarak ele al\u0131n\u0131r, birbirine ba\u011fl\u0131 olarak de\u011ferlendirilir. Antik Yunan tragedyalar\u0131nda oyun kahraman\u0131n yazg\u0131s\u0131 ile sava\u015f\u0131m\u0131, kar\u015f\u0131t g\u00fc\u00e7lerin \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 heyecan uyand\u0131rsa da bu heyecan ak\u0131lla, sa\u011f ile dengelenir. Bunu sa\u011flayan, koro ezgileri, dilin \u015fiiri, d\u00fc\u015f\u00fcncelerin seyirciye do\u011frudan iletilmesi, a\u00e7\u0131klamalar, anlat\u0131mlard\u0131r. B\u00f6ylece trajik (distance) uzakl\u0131k sa\u011flam\u0131\u015f olur. Aristotales ayr\u0131ca a\u00e7\u0131klamam\u0131\u015f olsa bile, heyecanlar\u0131n sa\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n, (catharsis olay\u0131n\u0131n) ikinci a\u015famas\u0131 sa\u011fduyu ile de\u011ferlendirmektir. Bu de\u011ferlendirmenin, \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc, \u2018olas\u0131\u2019 olma, \u2018\u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc\u2019 olma, \u2018olmas\u0131 gerekti\u011fi gibi\u2019 olmad\u0131r. B\u00f6ylece tragedya estetik oldu\u011fu kadar moral bir de\u011fer kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Klasik tragedya bu gelene\u011fi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Romantik oyunlarda estetik uzakl\u0131k ilkesi \u201cromantik ironi\u201d kavram\u0131 kapsam\u0131n girmi\u015ftir. Romantik bir oyun ne kadar co\u015fkulu olursa olsun, yazar ya\u015fama ku\u015f bak\u0131\u015f\u0131 bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettirmektedir ironi ile. Sanat\u00e7\u0131 evrenin t\u00fcmel uyumunun fark\u0131ndad\u0131r ve insanlar\u0131n bi1in\u00e7siz \u00e7abalar\u0131n\u0131 uzaktan izler. Bu uzakl\u0131kta biraz alay, biraz ac\u0131ma vard\u0131r. Fakat sanat\u00e7\u0131 ac\u0131mayla da olsa, alayla da olsa insan1ara uzaktan bakarken a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 korur. Romantik ironi bu so\u011fukkanl\u0131 fakat ilgili bak\u0131\u015f\u0131 ile estetik uzakl\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirir. Komedyan\u0131n t\u00fcm t\u00fcrleri ya\u015fama uzak a\u00e7\u0131dan bakma a\u00e7\u0131s\u0131ndan benze\u015firler. \u0130nsan\u0131n kusurlar\u0131na, zaaflar\u0131na d\u00fcrb\u00fcn\u00fcn tersi ile bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bunlar ak\u0131lc\u0131 de\u011fil g\u00fcl\u00fcn\u00e7 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131 ufaltm\u0131\u015f ve kendimizden uzakla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f\u0131zd\u0131r. Bu uzakl\u0131k komedyan\u0131n ustal\u0131klar\u0131n\u0131, kurgu d\u00fczenini tan\u0131y\u0131p ho\u015flanmam\u0131z\u0131 da sa\u011flar. Bergson\u2019un tan\u0131m\u0131 ile ya\u015fam\u0131n mekanik d\u00fczeninde g\u00fcl\u00fcnc\u00fc g\u00f6ren komedya kendi mekanizmas\u0131 ile de g\u00fclme \u00fcretir. Ya\u015famdaki g\u00fcl\u00fcnc\u00fc saptayan uzak a\u00e7\u0131 da g\u00fcld\u00fcr\u00fc \u00fcreten ustal\u0131kl\u0131 kurgu da, temelde \u2018estetik\u2019 uzakl\u0131k ilkesinin farkl\u0131 bir bi\u00e7imde uygulanmas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n
Ger\u00e7ek\u00e7i tiyatronun \u00f6nem verdi\u011fi yan\u0131lsama (illus\u0131on) olay\u0131, estetik uzakl\u0131\u011f\u0131n en aza indirildi\u011fi bir \u00f6zde\u015fle\u015fme olay\u0131d\u0131r. Seyirci kendini oyun ki\u015fisi yerine koyar, onun duygular\u0131n\u0131 payla\u015f\u0131r, giderek kendi duygular\u0131n\u0131 onda ya\u015far, onu kendine \u00f6z\u00fcmler. Buna \u00f6zde\u015fleme (emphaty) diyoruz. Ger\u00e7ek\u00e7i tiyatro duygusal yakla\u015f\u0131m\u0131 ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131 halde sahne ile seyir yerinin ayr\u0131m\u0131na daha da kesinlik getirmi\u015ftir. Oyun alan\u0131 sahne a\u011fz\u0131n\u0131 \u00e7evreleyen \u00e7er\u00e7evenin iyice gerisine itilmi\u015ftir. Dekor kendi i\u00e7ine kapal\u0131 bir mekan yaratacak bi\u00e7imde d\u00fczenlenmi\u015ftir. Sahne ayd\u0131nlat\u0131lm\u0131\u015f, seyir yeri karanl\u0131kta b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Oyuncular seyredildiklerini bilmezden gelerek oynarlar. Sahne sanki d\u00f6rt duvarl\u0131 bir d\u00fcnyad\u0131r ve seyirci -saydam olan d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc duvardan gizlice i\u00e7erisini seyretmektedir. Seyir yerinin oyun alan\u0131ndan b\u00f6ylesine kopar\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 illuzyonu peki\u015ftirmekte, \u00f6zde\u015fle\u015fmeyi kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Bununla beraber bu d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc duvar duygusu, seyircinin bir d\u00fc\u015f d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7inde yitip gitmesini engeller. Seyirci her \u015feye ra\u011fmen bir oyun seyretti\u011finin bilincindedir ve seyirci olman\u0131n g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7inde sahnedeki heyecan\u0131 payla\u015fmaktan, ac\u0131kl\u0131 bir ser\u00fcveni tehlikeden korunmu\u015f olarak ya\u015famaktan ho\u015flan\u0131r. Bu g\u00fcvenlik, bu korunmu\u015fluk, uzakl\u0131k duygusu ile \u00f6zde\u015ftir.<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz tiyatrosunda estetik uzakl\u0131k ilkesinin bir kez daha tan\u0131mlanmas\u0131 bir kez daha yorumlanmas\u0131 gerekmi\u015ftir. \u00c7a\u011fda\u015f tiyatro ak\u0131mlar\u0131ndan uyumsuz (abs\u00fcrd) tiyatro, seyirciyi kar\u015f\u0131s\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 ve onu rahats\u0131z etme\u011fi ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131ndan sahne ile seyirci aras\u0131nda duygusal bir yak\u0131nl\u0131k kurmaktan \u00f6zellikle ka\u00e7\u0131n\u0131r. Bu tiyatroda sahne, seyircinin sevimli bulaca\u011f\u0131, tan\u0131y\u0131p \u00f6zde\u015fle\u015fece\u011fi bir ortam de\u011fildir Uyumsuz bir tiyatro, sahne ile seyirci aras\u0131na koydu\u011fu bu uzakl\u0131kla ill\u00fczyonu bozmu\u015ftur. Sahnede sergilenen oyun seyircinin duyumlar\u0131n\u0131 \u015fiddetle uyar\u0131r. Onu sahnedeki ki\u015filerle, durumlarla \u00f6zde\u015flik kurmaktan al\u0131koyar. Uyar\u0131lma i\u015flemi ses ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fc ile yap\u0131lmaktad\u0131r G\u00f6r\u00fcnt\u00fc ve seslerde al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f uyarmalardan ka\u00e7\u0131n\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Tiyatronun bilinen bi\u00e7im kal\u0131plar\u0131 kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu d\u00fczenlemeler her \u015feyden \u00f6nce \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131d\u0131r. Ger\u00e7ek\u00fcst\u00fc, d\u00fc\u015fsel bi\u00e7imler, uyumsuz sesler seyirciyi tedirgin eder. Tan\u0131d\u0131k bi\u00e7imlerin \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 ayn\u0131 zamanda uyar\u0131c\u0131d\u0131r ve seyircinin dikkatini biler. Uyumsuz tiyatroda seyirci \u00f6rt\u00fcl\u00fc bir anlam\u0131 bulmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bi\u00e7imsel uyumsuzlu\u011fun ger\u00e7e\u011fin \u00f6z\u00fcndeki uyumsuzlu\u011fa ko\u015fut oldu\u011funu sezer. Toplun ya\u015fam\u0131n\u0131n bir uyumsuzluk d\u00f6nemine girdi\u011fini, ki\u015filerin birbirleri ile ileti\u015fim kuramad\u0131klar\u0131n\u0131, birbirlerine ve topluma yabanc\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131, do\u011faya ters d\u00fc\u015ft\u00fcklerini anlar. Toplumdaki yabanc\u0131la\u015fman\u0131n bir insans\u0131zla\u015fma a\u015famas\u0131na geldi\u011finin bilincine var\u0131r. Abs\u00fcrd tiyatro, t\u00fcm ili\u015fkilerdeki kopuklu\u011fu, sevgisizli\u011fi, y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131, sava\u015flar\u0131 b\u00f6yle a\u00e7\u0131klamakta, \u015fa\u015f\u0131rtma, korkutma, tedirgin etme yolu ile ayn\u0131 sonuca vard\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n
Uyumsuz tiyatronun seyircide yaratt\u0131\u011f\u0131 \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k ve irkilme sahne ile seyirci aras\u0131na bir uzakl\u0131k koymu\u015ftur. Bu uzakl\u0131k sahnedeki oyunun yabanc\u0131 g\u00f6zle seyredilmesini sa\u011flamaktad\u0131r. Uzakla\u015fma, tiyatro yap\u0131t\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerinin fark edilmesi demektir. Seyirci oyunun de\u011fi\u015fik, ayk\u0131r\u0131 yap\u0131sal d\u00fczenini uzak a\u00e7\u0131dan g\u00f6r\u00fcr, bir sanat yap\u0131t\u0131 olarak bu d\u00fczenlemeden tat al\u0131r. Uyumsuz bir oyun, ger\u00e7e\u011fin yeni bir y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6stermeyi ba\u015far\u0131yorsa seyircinin ba\u015ftaki tedirginli\u011fi ve \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 bir bilin\u00e7lenme a\u015famas\u0131na ula\u015facakt\u0131r. Bu oyun ayn\u0131 zaman kendi uyumsuzluk bi\u00e7imlerinin tutsa\u011f\u0131 olmuyor, her oyunda yinelenen kal\u0131plarla yetinmiyorsa kendine \u00f6zg\u00fc yeni ve \u00f6zg\u00fcn bir oyun yaratabilir. Bu durumda oyun, rahats\u0131z etme a\u015famas\u0131n\u0131 ge\u00e7mi\u015f yeni bir zevk \u00fcretmi\u015ftir. Sahne ile seyirci aras\u0131ndaki so\u011futucu uzakl\u0131k ak\u0131lc\u0131 ve sanatsal bir yakla\u015fma ile noktalam\u0131\u015ft\u0131r. Seyirci oyunun hem ger\u00e7e\u011fi olan ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f, hem de ondan oyun olarak ho\u015flanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece sahneyi seyirciden ay\u0131ran uzakl\u0131k, i\u015flevsel bir estetik uzakl\u0131k de\u011feri kazanm\u0131\u015f olur.<\/p>\n
\u00d6zetlersek uyumsuz tiyatroda estetik uzakl\u0131k \u015f\u00f6yle bir uygulamayla ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r:<\/p>\n
1- Duygusal ileti\u015fimin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131<\/p>\n
2- \u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ger\u00e7e\u011fin, seyircinin daha \u00f6nceden tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imler i\u00e7inde sunulmas\u0131<\/p>\n
3- S\u00f6zl\u00fc ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc anlat\u0131mda keskin uyar\u0131lar kullan\u0131lmas\u0131<\/p>\n
4- Seyirci ilk \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k d\u00f6nemini a\u015f\u0131p bi\u00e7imsel uyumsuzlu\u011fun kendine \u00f6zg\u00fc uyumunu g\u00f6rmeye ba\u015flamas\u0131<\/p>\n
5- Seyircinin oyundan estetik bir zevk almas\u0131<\/p>\n
Bu a\u00e7\u0131klamaya g\u00f6re \u2018abs\u00fcrd\u2019 tiyatroda estetik uzakl\u0131k, t\u0131pk\u0131 daha \u00f6nce g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ak\u0131mlarda oldu\u011fu gibi seyirciyi sahneden uzakla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde ona yakla\u015ft\u0131rmakta, oyunun \u00f6z\u00fcn\u00fcn oldu\u011fu kadar bi\u00e7iminin de daha iyi de\u011ferlendirilmesini sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcn\u00fcz tiyatrosunda etkinli\u011finin s\u00fcrd\u00fcren epik tiyatro ise kan\u0131mca estetik uzakl\u0131k ilkesine yeni ve \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131 bir yorum getirmi\u015ftir. Bertolt Brecht\u2019in yad\u0131rgatma ya da yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma kuram\u0131 ve uygulamas\u0131 estetik uzakl\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcncesinin evriminde yeni bir s\u00fcreci ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. B. Brecht tiyatro temsilinin seyircide ger\u00e7ek ya\u015famla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu san\u0131s\u0131n\u0131 uyand\u0131rmas\u0131n\u0131 ele\u015ftirir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ger\u00e7eklik duygusu, ustal\u0131kl\u0131 oyunculuktan ve seyircide duyguda\u015fl\u0131k yaratmas\u0131ndan do\u011fmaktad\u0131r. Brecht\u2019e g\u00f6re ger\u00e7ek\u00e7i tiyatroda ger\u00e7ek ya\u015fam ve ger\u00e7ek olaylar yaln\u0131zca bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ondan sonraki d\u00fczenlemede ger\u00e7ek ili\u015fkilerden \u00e7ok sanatsal gereksinimin s\u00f6z\u00fc ge\u00e7er. Sanatsal gereksinme ise seyirciyi merakla ve heyecanla sahneye ba\u011flamay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r. Bu durumda ger\u00e7e\u011fin kendi inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na gerek kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Art\u0131k seyirci bilgisine dayanarak tan\u0131d\u0131\u011f\u0131, akl\u0131 ile olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etti\u011fi ya\u015fam ger\u00e7e\u011fine de\u011fil, duygular\u0131 ile onaylad\u0131\u011f\u0131, merakla ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 sahne ger\u00e7e\u011fine inanmaktad\u0131r. Sahne t\u00fcm ustal\u0131klar\u0131n kullanarak kendi kendini kan\u0131tlayan yapay ger\u00e7ek \u00fcretmi\u015ftir. Bu ger\u00e7ek, ya\u015fam taraf\u0131ndan onaylanmay\u0131 beklemez.<\/p>\n
Bertolt Brecht, sahne yan\u0131lsamas\u0131 (ill\u00fczyonu) ile yarat\u0131lan \u00f6zde\u015fle\u015fme (empati) olay\u0131n\u0131 bir b\u00fcy\u00fclenme olarak kabul eder. Oyuncunun rol\u00fcn\u00fc sanki ya\u015f\u0131yormu\u015f gibi oynamas\u0131 seyircinin kendini onunla \u00f6zde\u015fle\u015ftirmesine, onun duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini payla\u015fmas\u0131na, hatta kendi duygular\u0131n\u0131 onda ya\u015fatmas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. B\u00f6yle bir i\u00e7li d\u0131\u015fl\u0131l\u0131k Bertolt Brecht\u2019e yanl\u0131\u015f gelmektedir. Tiyatroya \u00f6zde\u015fleyim yarat\u0131lmas\u0131n\u0131 bir \u00e7e\u015fit bask\u0131 sayar. Aristoteles\u2019in sa\u011faltma (catharsis) kavram\u0131n\u0131 \u00f6zde\u015fleyim kapsam\u0131nda ele al\u0131r. Korku ve ac\u0131ma duygular\u0131n\u0131 hipnotize olma olarak a\u00e7\u0131klar. Oysa \u00f6nemli olan ya\u015fam\u0131n ger\u00e7e\u011fini, insanlar\u0131n ili\u015fkilerini tan\u0131mak, onlar\u0131 ele\u015ftirebilmek, ac\u0131ma ve korku uyand\u0131ran durumlar\u0131 ortadan kald\u0131rabilmektir.<\/p>\n
Bertolt Brecht, nat\u00fcralist tiyatronun da, realist tiyatronun da do\u011fru g\u00f6zlemler yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmekle beraber, toplumbilim bulgular\u0131na e\u011filmediklerini, insanlar aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin s\u0131n\u0131fsal karakterine \u0131\u015f\u0131k tutamad\u0131klar\u0131n\u0131 belirtir. Ger\u00e7ek\u00e7i tiyatro ili\u015fkileri krizli durumlar i\u00e7inde dondurmu\u015f, toplumun geli\u015fimini, \u00e7eli\u015fkileri ve diyalektik ili\u015fkiyi g\u00f6sterememi\u015ftir. Oysa seyircinin ilgisi olaylar\u0131n nedenlerine \u00e7ekilmeli, seyirci toplumsal s\u00fcre\u00e7lere egemen olan yasalar\u0131 bulmal\u0131d\u0131r. Bunu sa\u011flamak i\u00e7in her \u015feyden \u00f6nce yan\u0131lsama bozulmal\u0131, \u00f6zde\u015fleyim ba\u011f\u0131 kopar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Seyirci oldu\u011funun bilincinde olan ki\u015fi, sahnede g\u00f6sterilen ger\u00e7ekleri ku\u015fku ile kar\u015f\u0131layacak, onlar\u0131 tart\u0131\u015facak, temeldeki ko\u015fullar\u0131 tan\u0131yacak, toplumun de\u011fi\u015febilirli\u011fini kavrayacakt\u0131r. Bertolt Brecht\u2019in \u00f6zde\u015fle\u015fmeyi k\u0131rmak, yan\u0131lsamay\u0131 bozmak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 y\u00f6nteme \u201cyad\u0131rgatma y\u00f6ntemi\u201d, bunu sa\u011flamak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 ara\u00e7lar\u0131n t\u00fcm\u00fcne \u201cyad\u0131rgatma etmenleri\u201d diyoruz. Yad\u0131rgatma, bir \u00e7e\u015fit uzak a\u00e7\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. Sahnede g\u00f6sterilen ve anlat\u0131lan\u0131 ele\u015ftirel a\u00e7\u0131dan incelemenin, yanl\u0131\u015flar\u0131 g\u00f6rmenin ilk ko\u015fuludur uzak a\u00e7\u0131dan bakmak. Bu uzak a\u00e7\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131 ile ezberletilmi\u015f bilginin k\u00fcf\u00fcn\u00fc silmek, al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131 k\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn olur. Bertolt Brecht\u2019in yad\u0131rgatma y\u00f6ntemi, estetik uzakl\u0131\u011f\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f uygulama y\u00f6nteminden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Seyirci izledi\u011fi olaylar\u0131 hem daha iyi, daha do\u011fru tan\u0131yacak, hem de bunu anlatan oyunun bi\u00e7imsel d\u00fczeninin fark\u0131na varacakt\u0131r. Yad\u0131rgatma estetik bir zevk sa\u011fl\u0131yorsa bu zevkin iki kayna\u011f\u0131 vard\u0131r: Ger\u00e7ekleri bilmenin verdi\u011fi zevk ile sanatsal d\u00fczenin fark\u0131na varmaktan do\u011fan zevk. Ger\u00e7ek ya\u015fam oyunla\u015ft\u0131r\u0131lacak bir sanat yap\u0131t\u0131 olmu\u015f fakat ya\u015famdan kopmadan onun temelindeki nedensellik ba\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda sanat yap\u0131t\u0131n\u0131n bi\u00e7imsel g\u00fczelli\u011fine kavu\u015fmu\u015ftur. Yabanc\u0131la\u015fma, ya da yad\u0131rgatma olay\u0131, bu zevk kaynaklar\u0131n\u0131 en iyi bi\u00e7imde de\u011ferlendirilmesini sa\u011flar.<\/p>\n
\u00d6te yandan Bertolt Brecht, epik tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 diyalektik tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131na do\u011fru olgunla\u015ft\u0131r\u0131rken seyirci ile sahne aras\u0131nda diyalektik bir ili\u015fki kurman\u0131n gere\u011fi \u00fczerinde durmu\u015ftur. B\u00f6yle bir ili\u015fki hem uzakla\u015fmay\u0131 hem yak\u0131nla\u015fmay\u0131 gerektirir. Uzakla\u015fma \u00e7eli\u015fkilerin belirtilmesi ile ortaya \u00e7\u0131kar. Yaln\u0131zca taklit edilen ya\u015fam\u0131n kendi \u00e7eli\u015fkilerini g\u00f6stermekten ibaret de\u011fildir bu. Oyunun \u00f6\u011felerinin bir biri ile \u00e7eli\u015fkisini de g\u00f6sterir. Dekor ile aksesuar, sahne m\u00fczi\u011fi ile oyun, m\u00fczi\u011fin s\u00f6z\u00fc ile ezgisi, oyuncunun kendi ile oyunu, toplumsal tavr\u0131 ile do\u011fal mizac\u0131 ve giderek oyun ile seyirci aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiler vurgulan\u0131r. \u00c7eli\u015fkilerin belirtilmesi ile sa\u011flanan uzakla\u015fma, sentezlerin belirtilmesi ile yak\u0131nla\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. B\u00f6ylece hem ili\u015fkilerin diyalektik karakteri g\u00f6sterilmi\u015f olur, hem de yad\u0131rgatma uzakl\u0131\u011f\u0131 esnek, dinamik, de\u011fi\u015fken bir nitelik kazan\u0131r. \u0130li\u015fkilerin diyalektik oldu\u011funu s\u00f6ylemek, yad\u0131rgatman\u0131n yaln\u0131zca bir uzakla\u015fma de\u011fil, \u201cuzakla\u015fma ve yak\u0131nla\u015fma\u201d oldu\u011funu kabul etmek demektir. Yak\u0131nla\u015fmalar seyircinin olay\u0131 i\u00e7ten kavramas\u0131n\u0131, uzakla\u015fmalar olay\u0131 ak\u0131lla denetlemesini sa\u011flar Ak\u0131l ile duyguyu, inanma ile ele\u015ftirmeyi dinamik bir denge i\u00e7inde tutan bu hareket, estetik uzakl\u0131k ilkesine \u00e7ok yeni ve \u00e7arp\u0131c\u0131 bir yorum getirmi\u015f olur. Estetik olarak yorumlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z yad\u0131rgatma olay\u0131 uzay\u0131p k\u0131salan esnek bir ba\u011flant\u0131y\u0131 g\u00f6stermektedir. Estetik uzakl\u0131k k\u00f6pr\u00fcs\u00fcn\u00fcn bu de\u011fi\u015fken niteli\u011fi epik tiyatronun diyalektik ili\u015fki ve geli\u015fme anlay\u0131\u015f\u0131na son derece uygundur. Burada Bertolt Brecht\u2019in belli aral\u0131klarla sahne ile seyirci aras\u0131nda bir yakla\u015fma olmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmam\u0131\u015f oldu\u011funu an\u0131msamam\u0131z gerekiyor. Bertolt Brecht yad\u0131rgatman\u0131n ele\u015ftiri a\u00e7\u0131s\u0131 kazand\u0131rma i\u015flevinden s\u0131k s\u0131k s\u00f6z etmesine kar\u015f\u0131n, duygusal yak\u0131nla\u015fma s\u00fcre\u00e7lerinden pek az bahsetmi\u015ftir. Fakat onun duygusal yak\u0131nla\u015fmay\u0131 yads\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 da s\u00f6ylemez. Messingkauf konu\u015fmalar\u0131nda \u00e7ok hafif bir \u00f6zde\u015fle\u015fmenin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Ayn\u0131 bi\u00e7imde, oyuncular\u0131n da rollerini \u00f6nce i\u00e7ten kavray\u0131p ya\u015famalar\u0131n\u0131, sonra role yabanc\u0131la\u015fmalar\u0131n\u0131 istemi\u015ftir. Brecht, d\u00fc\u015f ile tasar\u0131y\u0131, bilgi ile sezgiyi, duygu ile d\u00fc\u015f\u00fcnceyi birbiri ile ili\u015fki kuramayan kar\u015f\u0131tlar olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fini de a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Bilginin sezgiye, sezginin bilgiye, d\u00fc\u015flerin tasar\u0131ya, tasar\u0131lar\u0131n d\u00fc\u015flere d\u00f6n\u00fc\u015fmesinden s\u00f6z etmi\u015ftir. Bu gidip gelmeleri, yak\u0131nla\u015fma ve uzakla\u015fmalar\u0131 yad\u0131rgatma d\u00fc\u015f\u00fcncesine uygulamamak i\u00e7in neden yoktur. Sonu\u00e7 olarak diyebiliriz ki Bertolt Brecht\u2019in yad\u0131rgatma d\u00fc\u015f\u00fcncesi tiyatronun estetik uzakl\u0131k ilkesinin \u00e7a\u011fda\u015f bir yorumudur. Bu yeni yorum estetik uzakl\u0131\u011fa esnek, dinamik, de\u011fi\u015fken bir nitelik kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bertolt Brecht\u2019in oyunlar\u0131nda seyircinin oyun boyunca sahneye uzaktan bakmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, zaman zaman duygusal bir yak\u0131nl\u0131k i\u00e7ine girdi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu yak\u0131nla\u015fma anlar\u0131 seyrek olmakla beraber etkilidir. Oyunun en \u00e7ok hat\u0131rda kalan sahnele olu\u015fturur.<\/p>\n
Epik tiyatroda yad\u0131rgatma d\u00fc\u015f\u00fcncesinin estetik uzakl\u0131k olarak yorumlanmas\u0131 ve bu uzakl\u0131\u011f\u0131n dondurulmu\u015f olmay\u0131p bir yak\u0131nla ve uzakla\u015fma dalgalanmas\u0131 bi\u00e7iminde g\u00f6r\u00fclmesi rejis\u00f6re yeni bir bi\u00e7imleme \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc getirmektedir. Bir gel-git olay\u0131na benzeyen bu yak\u0131nla\u015fma ve uzakla\u015fmalar\u0131n geli\u015fig\u00fczel olmamas\u0131, kendine \u00f6zg\u00fc bir tart\u0131m\u0131 olmas\u0131 gerekir. Bu tart\u0131m oyunun baz\u0131 yerlerinde h\u0131zlanacak, baz\u0131 yerlerinde yava\u015flayacakt\u0131r. Gidip gelmelerin temposunu belirleyecek olan oyunun i\u00e7eri\u011fi ve seyircinin bu i\u00e7eri\u011fi alg\u0131lama yetene\u011fidir. Y\u00f6netmen, seyircinin duygusal yak\u0131nla\u015fmaya girece\u011fi ve oyuna yabanc\u0131la\u015faca\u011f\u0131 noktalar\u0131 saptayacak, sonra bunun ritmik bir bi\u00e7imde uygulamaya \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r. Ritmin temposu son \u015feklini seyirci \u00f6n\u00fcnde, seyircinin kat\u0131l\u0131m\u0131 ile alacakt\u0131r. Estetik uzakl\u0131\u011f\u0131n esnek, devingen ve tart\u0131ml\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n sanat anlay\u0131\u015f\u0131na uygundur. Bu durumda hareket yaln\u0131zca oyunun kendi i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fmemekte, seyirciyi de kapsamaktad\u0131r. Oyunda hareket nas\u0131l bir konu geli\u015fimini g\u00f6steriyorsa, estetik uzakl\u0131\u011f\u0131n dalgalanmas\u0131 da seyircide bir geli\u015fim meydana getirebilir. Ya\u015famdan oyuna, oyundan ya\u015fama ge\u00e7i\u015fler seyircinin duygular\u0131n\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini, bilgisini ve bilincini geli\u015ftirebilir. Devinimin tan\u0131m\u0131 bu i\u015flemin yorulmadan ve zevkle ger\u00e7ekle\u015fmesini sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n
Sav\u0131m\u0131 \u015f\u00f6yle \u00f6zetliyorum:<\/p>\n
1- Bertolt Brecht\u2019in yad\u0131rgatma kuram\u0131, tiyatro sanat\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan beri g\u00f6zetilmi\u015f olan estetik uzakl\u0131k ilkesinin \u00e7a\u011fda\u015f yorumu ve uygulanmas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n
2- Yad\u0131rgatma kuram\u0131 estetik uzakl\u0131\u011f\u0131n \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ve estetik duyarl\u0131\u011f\u0131na \u00e7ok uygun bir estetik uzakl\u0131k yorumudur, \u00e7\u00fcnk\u00fc devingen, diyalektik bir nitelik ta\u015f\u0131r.<\/p>\n
3- Yad\u0131rgatma olay\u0131 yaln\u0131zca bir uzakla\u015ft\u0131rma olarak de\u011fil, bir yak\u0131nla\u015ft\u0131rma ve uzakla\u015ft\u0131rma olarak anla\u015f\u0131lmal\u0131, sahne ile seyirci aras\u0131nda duygusal ve d\u00fc\u015f\u00fcnsel bir gel git olay\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fclmelidir.<\/p>\n
4- Yad\u0131rgatman\u0131n b\u00f6yle bir dalgalanma olu\u015fu epik tiyatronun ili\u015fki ilkesine uyar. Yak\u0131nla\u015fma ve uzakla\u015fmalar sahne ile seyirci aras\u0131nda diyalektik bir ili\u015fki kurulmas\u0131na yard\u0131m eder.<\/p>\n
5- Epik tiyatro an1ay\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcne uygun olarak yad\u0131rgatma devinimin ayn\u0131 zamanda geli\u015fimsel olmas\u0131, seyircide bir de yaratmas\u0131 beklenir.<\/p>\n
6- Epik tiyatronun yad\u0131rgatma kavram\u0131n\u0131n devingen, diyalektik, geli\u015fimsel bir estetik uzakl\u0131k yorumlanmas\u0131 g\u00fcndeme yeni bir reji sorunu getirmi\u015ftir. Sahne ile seyirci aras\u0131ndaki yak\u0131nla\u015fma ve uzakla\u015fmalar\u0131n belli bir tart\u0131m\u0131, bir temposu olmas\u0131 gerekir. Y\u00f6netmen bu devinimin tart\u0131m\u0131n\u0131, temposunu oyunun i\u00e7eri\u011finin anlam\u0131na ve seyircinin bunu alg\u0131lama s\u00fcrecine g\u00f6re d\u00fczenleyecektir.<\/p>\n
7\u2014 Epik bir oyunda sahnedeki olaylar\u0131n devinimine ko\u015fut olan ve sahneden ta\u015farak seyirciyi de kapsayan bir ba\u015fka devinimin dikkate al\u0131nmas\u0131 tiyatro olay\u0131na seyircinin daha etkin bir bi\u00e7imde kat\u0131lmas\u0131 demektir.<\/p>\n
Prof. Dr. Sevda \u015eener<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bu konu\u015fmada Bertold Brecht\u2019in da yabanc\u0131la\u015ft\u0131rma ya da yad\u0131rgatma d\u00fc\u015f\u00fcncesini, estetik uzakl\u0131k ilkesinin kapsam\u0131 i\u00e7inde ele almak ve o a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirmek istiyorum. Tiyatro sanat\u0131nda estetik uzakl\u0131k ilkesi \u015f\u00f6yle tan\u0131mlanabilir:Estetik uzakl\u0131k, oyunu ya\u015famdan ay\u0131ran, ya\u015fam ile oyun aras\u0131na girerek seyircinin bu iki varl\u0131k alan\u0131n\u0131 bir arada ve birbirinden farkl\u0131 olarak alg\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan uzakl\u0131kt\u0131r. Bu uzakl\u0131k, sahnedeki […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[64],"tags":[],"class_list":["post-385","post","type-post","status-publish","format-standard","category-tiyatro-uzerine"],"yoast_head":"\n