![](\"http:\/\/www.birdunyabilgi.net\/wp_content\/fotograflar\/2813.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Etik; insan\u0131n b\u00fct\u00fcn hareket ve faaliyetlerinin temelini yani onun konu\u015fmalar\u0131nda, bir\u015feyi savunmas\u0131nda veya reddetmesinde, be\u011fenmesinde veya be\u011fenmemesinde, sayg\u0131 duyup duymamas\u0131ndaki temeli inceler. (T.Meng\u00fc\u015fo\u011flu)<\/p>\n
Varl\u0131k prensiplerini ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ele alan ve bu alan\u0131 belirleyen, varl\u0131k karakterini inceleyen bilme etkinli\u011fine \u2018etik\u2019 denir.<\/p>\n
Etik, eylemlerimizin temelinde ne var ise onu betimler. Etik, \u2018nas\u0131l davranmal\u0131y\u0131m, hangi ilkelere g\u00f6re hareket etmeliyim?\u2019 sorunuyla ilgilenmez. Bu eti\u011fin, metafizi\u011fini (ahlak metafizi\u011fi) yapmakt\u0131r.<\/p>\n
Antropolojik etik; olan bitene bak\u0131larak yap\u0131lan etiktir.<\/p>\n
Normatif \/ deontolojik etik; b\u00fct\u00fcn insanlar i\u00e7in ge\u00e7erli evrensel kurallar koymak. Olmayan bir \u015feye bak\u0131larak yap\u0131lan metafizik bir etik. Ki\u015finin kendi de\u011fer yarg\u0131lar\u0131yla herkes i\u00e7in ge\u00e7erli evrensel moraller koymaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131. (Moralin de\u011fil, kurallar\u0131n felsefesi yap\u0131l\u0131r.)<\/p>\n
Etik; ahlaksal olan\u0131n \u00f6z\u00fc ve temelini inceleyen bilgi dal\u0131.<\/p>\n
Metafizik etik; iyiyi ya da ne yapmam\u0131z gerekti\u011fini ara\u015ft\u0131ran disiplin.<\/p>\n
Bedia Akarsu\u2019ya g\u00f6re Kant\u2019a kadar olan etik, \u2018eudomonist\u2019 (mutluluk\u00e7u) etiktir.<\/p>\n
KYRENE OKULU \u2013 AR\u0130ST\u0130PPOS :<\/p>\n
Sadece haz ko\u015fulsuz iyidir. \u0130nsan\u0131n t\u00fcm ere\u011fi hazd\u0131r. Hazz\u0131 sa\u011flayan iyidir. Ya\u015fanan andaki haz \u00f6nemli. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 andan haz alan ki\u015fi bilgedir. \u0130yi, olabildi\u011fince \u015fiddetli olan hazd\u0131r. Ac\u0131dan ka\u00e7mal\u0131. Bilge ki\u015fi hi\u00e7bir e\u011flenceyi ka\u00e7\u0131rmaz. Yapt\u0131klar\u0131n\u0131n da bilincindedir. (Hayata kar\u015f\u0131 bir \u2018ya\u015fama ilkesi\u2019 sunuyor)<\/p>\n
KYN\u0130KLER \u2013 ANT\u0130STENES :<\/p>\n
Mutluluk nedir? Ya da ya\u015fam\u0131n ere\u011fi olan mutlulu\u011fa nas\u0131l eri\u015filir?<\/p>\n
Ahlaksal ama\u00e7lara hizmet etmeyen her bilgi bo\u015ftur. Mutlu olmak i\u00e7in, erdem d\u0131\u015f\u0131nda her \u015feyi hor g\u00f6rmeli. Hazz\u0131n k\u00f6lesi olmamak i\u00e7in hazdan ka\u00e7mal\u0131.<\/p>\n
Kimseden korkmayan, kayg\u0131lanmayan ac\u0131 duymadan katlanabilen al\u0131n yaz\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor. Erdemden ba\u015fka iyi, erdemsizlikten ba\u015fka k\u00f6t\u00fc yoktur. Do\u011faya uygun ya\u015fama, gereksinme duymadan ya da en basit ihtiya\u00e7larla ya\u015famak. (Bu da hayata kar\u015f\u0131 \u2018ya\u015fama ilkesi\u2019 sunuyor)<\/p>\n
STOA OKULU :<\/p>\n
Hazc\u0131l\u0131k ortadan kalk\u0131yor. Haz, ger\u00e7ek mutlulu\u011fu vermez. Ger\u00e7ek mutluluk, duygulara hakim olmakt\u0131r.<\/p>\n
M.A.AEREL\u0130US:<\/p>\n
Evren tek bir varl\u0131\u011fa, tek bir ruha ve \u00f6ze sahiptir. O halde do\u011faya uygun ya\u015famal\u0131. Akl\u0131nla hareket edersen d\u0131\u015f d\u00fcnyaya uyars\u0131n. Ya\u015fama olana\u011f\u0131 olan yerde, iyi ya\u015fama olana\u011f\u0131 da vard\u0131r. Ya\u015fam\u0131na her zaman d\u00fczenli bir ak\u0131\u015f verebilirsin. Seni k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcrenleri, k\u00f6t\u00fcl\u00fck edenleri bile sev. \u00d6fkelenme her \u015fey evrensel do\u011faya uygundur. Hi\u00e7bir insan\u0131n ba\u015f\u0131na insani olmayan bir\u015fey gelmez. Hasta olabilir ama tehlikede olmayabilir, kuruntulara kap\u0131lma.<\/p>\n
EP\u0130KTETOS :<\/p>\n
Tanr\u0131ya inan\u0131r, ona g\u00f6re hayat bir \u015f\u00f6lendir. Buna g\u00f6re hareket edersen tanr\u0131lar\u0131n sofras\u0131na bile davet edilirsin. Arzular\u0131na kendini kapt\u0131rma. Ona g\u00f6re stoisyen hastayken, tehlikedeyken, \u00f6l\u00fcm an\u0131ndayken de mutludur. Tanr\u0131 b\u00f6yle uygun g\u00f6rm\u00fc\u015f, o halde b\u00f6yle mutlu olmaya bak.<\/p>\n
EP\u0130K\u00dcROS :<\/p>\n
\u2018Biz varken \u00f6l\u00fcm yok, \u00f6l\u00fcm varken de biz yokuz \u00f6yleyse \u00f6l\u00fcmden niye korkmal\u0131\u2019.<\/p>\n
Haz, do\u011fu\u015ftan bizimle gelen en b\u00fcy\u00fck iyiliktir. Her haz iyidir ama eri\u015filmeye de\u011fmez. Bize d\u00fc\u015fen iyi ve k\u00f6t\u00fcy\u00fc hakk\u0131yla ay\u0131rmakt\u0131r. Haz hayat\u0131n en \u00fcst\u00fcn amac\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u2018Bizim i\u00e7in haz, beden alan\u0131nda hi\u00e7bir ac\u0131 \u00e7ekmemek, ruh alan\u0131nda da hi\u00e7bir huzursuzluk duymamakt\u0131r. Ciddi bir huzursuzlu\u011fa u\u011framazsan mutlu olursun\u2019.<\/p>\n
DEMOKR\u0130TOS :<\/p>\n
Ak\u0131lla duygular\u0131 yenmek, hakim olmak. \u00d6zg\u00fcr olmak da budur. Elden geldi\u011fince ac\u0131dan uzak haz i\u00e7inde ya\u015famak. \u0130nsan\u0131 mutlu yapan ak\u0131ld\u0131r. Ak\u0131l sayesinde duygulara hakim olur. B\u00f6ylece de haz ve ac\u0131 akl\u0131n kontrol\u00fc alt\u0131na girer.<\/p>\n
SOF\u0130STLER :<\/p>\n
Eylemlerde de her \u015feyin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc olarak insan\u0131 al\u0131yorlar. Buna g\u00f6re iyi \u00f6b\u00fcr\u00fcne g\u00f6re k\u00f6t\u00fc olabilir. De\u011ferler g\u00f6relidir diyorlar. Ama\u00e7lar\u0131, yararl\u0131 yutta\u015f yeti\u015ftirmek.<\/p>\n
HERAKLE\u0130TOS :<\/p>\n
Logosu tan\u0131y\u0131p bilen ki\u015fi, kendi eylemine de \u00f6l\u00e7\u00fc olarak alacakt\u0131r. B\u00fct\u00fcn\u00fcn d\u00fczenine ba\u011flanmakla en \u00fcst\u00fcn ya\u015fama eri\u015fecektir. \u0130nsan\u0131n amac\u0131; ak\u0131l yasas\u0131yla en y\u00fcksek mutlulu\u011fa ula\u015fmakt\u0131r.<\/p>\n
SOKRATES :<\/p>\n
\u2018Do\u011fru ya\u015fant\u0131 hangisidir?\u2019 diye soruyor. Ona g\u00f6re erdem; bilgidir. Bu bilgi, iyidir. Bu bilginin i\u00e7eri\u011fini bilen iyi, erdemli insand\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc o, yap\u0131lmas\u0131 gerekeni yap\u0131lmamas\u0131 gerekenden ay\u0131rt edebilir. Do\u011fru eylem, do\u011fru bilginin sonucudur. Yanl\u0131\u015f eylem ise bilgisizli\u011fin. \u0130nsan kendisiyle uyum i\u00e7inde olursa mutlu olur.<\/p>\n
Bilgili olmak (bilge ki\u015fi)\u00a0 Erdemli olmak\u00a0 Mutlu olmak<\/p>\n
PLATON:<\/p>\n
Ona g\u00f6re insan ruhunun \u00fc\u00e7 yan\u0131 vard\u0131r :<\/p>\n
1-Arzulayan yan,
2-\u0130steyen \/ irade yan\u0131, erdemi; \u2018yi\u011ftlik\u2019, s\u0131n\u0131f\u0131; \u2018koruyucular\u2019.
3-Ak\u0131l \/ bilen yan\u0131, erdemi; \u2018bilgelik\u2019, s\u0131n\u0131f\u0131; \u2018y\u00f6neticiler\u2019.<\/p>\n
Adalet; t\u00fcm erdemlerin d\u00fczenleyicisi. Ruhun her b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn kendine uygun \u00f6devi yerine getirmesi. Erdemlerin en y\u00fckse\u011fi, b\u00fct\u00fcn erdemleri i\u00e7inde topluyor. Bu erdemi ger\u00e7ekle\u015ftiren insan, en yetkin insan.<\/p>\n
Bilgelik; akl\u0131n erdemi, do\u011fruyu yanl\u0131\u015ftan ay\u0131rt etme.<\/p>\n
Yi\u011fitlik; korkulacak ve korkulmayacak olandan, haz ve ac\u0131dan ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n
\u00d6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck; kendine egemen olma.<\/p>\n
Tek tek ki\u015filer i\u00e7in de devlet i\u00e7in de bu erdemler s\u00f6zkonusu. Devletin amac\u0131 da mutlulu\u011fu sa\u011flamak. Bunun i\u00e7in de adil olup, g\u00f6revini yerine getirmesi gerekiyor.<\/p>\n
AR\u0130STOTELES :<\/p>\n
Eti\u011fi \u00fc\u00e7e ay\u0131r\u0131yor:<\/p>\n
1-Teoretik; kendi kendisi i\u00e7in ara\u015ft\u0131r\u0131yorlar.
2-Pratik; davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131za kurallar koymak i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131yorlar.
3-Poetik; yararl\u0131 ya da g\u00fczel, iyi \u015feyleri yaratmak i\u00e7in ara\u015ft\u0131ran bilim. En y\u00fcce pratik bilim. Toplumsal bir bilim. Etik, poetikan\u0131n i\u00e7inde, onun bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc. Poetika, ne yapmam\u0131z gerekeni \u00f6\u011fretiyor. Etik, karakter incelemesi yap\u0131yor; karakter bilimi.<\/p>\n
Ona g\u00f6re insan ruhu iki k\u0131s\u0131m:<\/p>\n
1-Logossuz yan:<\/p>\n
a)Bitkisel yan
b)Arzulayan yan (epithemition)<\/p>\n
2-Logoslu yan ;(Dionetik d\u00fc\u015f\u00fcnce\u00a0 erdemleri) hakikatle ilgili.<\/p>\n
a)\u0130steme (pratik yan); ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc olabilecek olanlar\u0131 bilmemizi sa\u011flayan yan.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Zorunlu olmayanlar\u0131n hakikati.
Pronesis (mezotesi sa\u011flayan); belirli durumda ne yap\u0131lmas\u0131 gerekeni buyuruyor.
Synesis (bunlar etik erdemler)
b)Teorik yan; ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc olamayacak olanlar\u0131 bilmemizi sa\u011flayan. Zorunlu olanlar\u0131n hakikati. Bunun da iki niteli\u011fi:<\/p>\n
Sophia<\/p>\n
Episteme<\/p>\n
Aristoteles\u2019e g\u00f6re, mutlak iyi yok. Her eylemde ba\u015fka bir iyi olabilir. Bunun yan\u0131nda varl\u0131k basama\u011f\u0131n\u0131n da en y\u00fcksek iyisi var. En y\u00fcksek iyinin mutluluk da oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n
Mutluluk; ruhun tam erdeme g\u00f6re etkinli\u011fi.<\/p>\n
Erdem ise ruhun akla g\u00f6re etkinli\u011fi.<\/p>\n
Aristoteles, erdemleri; etik erdemler ve dionetik erdemler diye ikiye ay\u0131r\u0131yor.<\/p>\n
Etik erdemler;\u00a0 adalet, cesaret, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck, \u015fan-\u015feref sevgisi, c\u00f6mertlik, a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131l\u0131k\u2026<\/p>\n
Bu erdemler; arzulayan yanla, ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc olabilecekleri bilmemizi sa\u011flayan yan\u0131n ili\u015fkisinde ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bunlar, orta olan\/ mezotestir. Bizde orta olmay\u0131 sa\u011flayan bir yeti var; prhonesis.<\/p>\n
Etik erdemler, istemenin de\u011fil, arzulaman\u0131n \u00f6zellikleridir. \u0130steme ama\u00e7larla ilgilidir ve bilgisel bir taraf\u0131 da vard\u0131r. Arzulayan yan\u0131n, bilgisel bir taraf\u0131 yok, ama\u00e7 da olmayabilir. Ona g\u00f6re bu erdemler, al\u0131\u015fkanl\u0131klar sonucu yap\u0131la yap\u0131la erdem oluyor. Pronesis yoksa, ortay\u0131 da bulam\u0131yoruz.<\/p>\n
Dionetik (d\u00fc\u015f\u00fcnce) erdemleri; logoslu yan\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn \u00f6zellikleri. Pronesis, sinesis, sophia, episteme birer dionetik d\u00fc\u015f\u00fcnce erdemleridir.<\/p>\n
Mutlulu\u011fun olmas\u0131 i\u00e7in, erdemin olmas\u0131 laz\u0131m ama sadece erdem de\u011fil ba\u015fka \u015feylerin de olmas\u0131 laz\u0131m.<\/p>\n
Aristoteles, kural koymuyor, olan bitene bakarak ontolojik a\u00e7\u0131klama yap\u0131yor.<\/p>\n
DESCARTES :<\/p>\n
\u0130yiye y\u00f6nelmi\u015f ak\u0131ll\u0131ca bir isteme ile duygulan\u0131mlar\u0131 yenmek. \u00c7\u00fcnk\u00fc, duygular\u0131m\u0131zla de\u011fil irademizle hareket etti\u011fimizde mutlu oluruz. \u0130nsan\u0131 mutlulu\u011fa g\u00f6t\u00fcren, erdemdir.<\/p>\n
Mutlulu\u011fa varman\u0131n \u00fc\u00e7 yolu:<\/p>\n
1-Hakikati a\u00e7\u0131k olarak bilme.
2-Hakikati iyice istemek.
3-Elimizde olmayan \u015feylerle ilgili b\u00fct\u00fcn isteklerden vazge\u00e7mek.<\/p>\n
Bilgiyi eylemlerimize klavuz yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z vakit, mutlu oluruz. K\u00f6t\u00fc iradenin, duygulara k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne ba\u011flanmas\u0131 insan\u0131 mutsuz yapar. \u0130nsan, iradesini a\u00e7\u0131k se\u00e7ik hakikatlere ba\u011flarsa erdemli ve dolay\u0131s\u0131yla mutlu olur.<\/p>\n
SP\u0130NOZA :<\/p>\n
Kendimizi koruma duygusu iyi, bunun d\u0131\u015f\u0131ndakiler k\u00f6t\u00fcd\u00fcr. \u0130yi, insan\u0131n elde etmek istedi\u011fi neyse odur. K\u00f6t\u00fc, insan\u0131n ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131, yakla\u015fmak istemedi\u011fi.<\/p>\n
\u0130yinin \u00f6zelli\u011fi; haz vermek, k\u00f6t\u00fcn\u00fcn ki ise, ac\u0131 vermektir.<\/p>\n
Erdemli olma, iyiden de \u00fcst\u00fcn olma, g\u00fc\u00e7l\u00fc, etkin olma. Erdemli olmay\u0131 sa\u011flayan, ruhun etkin olmas\u0131. Ruh, tam a\u00e7\u0131k se\u00e7ik d\u00fc\u015f\u00fcnebiliyorsa etkindir. Hi\u00e7bir itilimlerin, arzular\u0131n etkisi alt\u0131nda kalmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ruh etkin.<\/p>\n
\u00d6zg\u00fcrl\u00fck de a\u00e7\u0131k se\u00e7ik d\u00fc\u015f\u00fcnebilmeye ba\u011fl\u0131.<\/p>\n
Spinoza bu doktrini, hayat\u0131n y\u00f6netilmesine yard\u0131mc\u0131 olsun diye koyuyor.<\/p>\n
Etik ki\u015fi, do\u011fru eylemde bulunan\u00a0 ki\u015fidir.<\/p>\n
Buna g\u00f6re Spinoza bizim:<\/p>\n
1-Tanr\u0131n\u0131n iradesiyle hareket etti\u011fimizi,
2-Mutlulu\u011fumuzun neden ibaret oldu\u011funu,
3-Erdemle tanr\u0131ya ba\u011fl\u0131l\u0131k. Tanr\u0131ya ba\u011flanan hakiki hazza erer,
4-\u015eu ya da bu tercihi ayn\u0131 zihniyetle beklemeyi, katlanmay\u0131,
5-Bu doktrin kimseden nefret etmemeyi, hor g\u00f6rmemeyi, alay etmemeyi, hasetle bakmamay\u0131 \u00f6\u011fretti\u011finden sosyal hayata da yararl\u0131 oluyor. Ayn\u0131 zamanda o bize her \u015feyden memnun olmay\u0131, kom\u015fumuza yard\u0131m etmeyi, yanl\u0131\u015f inan\u00e7la davranmamay\u0131 \u00f6\u011fretiyor.<\/p>\n
Tutkular, s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in k\u00f6t\u00fc, d\u00fc\u015f\u00fcnce ise tanr\u0131n\u0131n bir uzant\u0131s\u0131 oldu\u011fu (s\u0131n\u0131rs\u0131z) i\u00e7in iyidir. Bu nedenle d\u00fc\u015f\u00fcnerek hareket etmeli.<\/p>\n
\u2018\u0130yilik, bize faydal\u0131 oldu\u011funu kesinlikle bildi\u011fim bir \u015fey. K\u00f6t\u00fcl\u00fck ise tam tersi\u2019.<\/p>\n
\u0130yi bilgisi; sevin\u00e7 duygulan\u0131\u015f\u0131, k\u00f6t\u00fc ise; keder duygulan\u0131\u015f\u0131 verir. Ger\u00e7ekten tanr\u0131n\u0131n bilgisine g\u00f6t\u00fcren iyi, engel olan her\u015fey ise k\u00f6t\u00fc.<\/p>\n
Erdemin ya da do\u011fru hayat gidi\u015finin ilk biricik ilkesi; bize faydal\u0131 olan\u0131n aranmas\u0131d\u0131r. Ruh; duygular\u0131, tutkular\u0131 yenebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc o sonsuz t\u00f6z tanr\u0131n\u0131n bir uzant\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n
LOCKE :<\/p>\n
De\u011fer yarg\u0131lar\u0131na bakarak herkes i\u00e7in genel ge\u00e7er de\u011fer yarg\u0131lar\u0131 olamaz diyor. Ahlak, haz ve ac\u0131ya dayanmaktad\u0131r. Biz bir eyleme iyi ya da k\u00f6t\u00fc dedi\u011fimizde daha \u00f6nceki bilgilerimizden hareket ediyoruz. (Locke, etik de\u011fil moral yap\u0131yor.)<\/p>\n
HUME :<\/p>\n
Locke gibi de\u011fer yarg\u0131lar\u0131yla u\u011fra\u015f\u0131yor. Eylemin de\u011ferini, yararl\u0131 ya da zararl\u0131 olarak \u00f6l\u00e7\u00fcyor. Oysa biz bir\u00e7ok eyleme, eylem olanaklar\u0131na bakarak, bir eylemin, di\u011fer eylemler aras\u0131ndaki yerini bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. K\u0131saca Hume da, etik de\u011fil, moral yap\u0131yor.<\/p>\n
KANT : 18. yy notlar\u0131na bak.<\/p>\n
BENTHAM :<\/p>\n
\u0130nsan dahil b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar, hazza y\u00f6nelir ac\u0131dan ka\u00e7ar. Bentham da insan eylemlerini de\u011ferlendirirken, haz ve ac\u0131y\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fc olarak al\u0131yor.<\/p>\n
J.S.M\u0130LL :<\/p>\n
Ahlak sorunlar\u0131n\u0131n, toplum i\u00e7inde bulundu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Ona g\u00f6re, b\u00fct\u00fcn insan eylemlerinin en son ere\u011fi; en \u00fcst\u00fcn iyi. Hem nitelik hem de nicelik a\u00e7\u0131s\u0131ndan elden geldi\u011fince sevin\u00e7 duymak, ac\u0131 duymamak.<\/p>\n
\u0130OANNA KU\u00c7URAD\u0130 :<\/p>\n
Eylem:<\/p>\n
1-De\u011ferlendirme (De\u011fer felsefesine bak)
2-\u0130lgili ya\u015fant\u0131 (De\u011fer felsefesine bak)
3-Yapma \/ yapmama (tutum)<\/p>\n
Yapman\u0131n \u00d6geleri (Ki\u015fi perspektifinden):<\/p>\n
1-\u0130steme veya ama\u00e7:<\/p>\n
a) Ki\u015finin tatmin bekleyen ihtiyac\u0131. \u0130steme, isteneni ne belirliyorsa, o eylemin de\u011feri ona g\u00f6re olacakt\u0131r. Bunlar\u0131n yararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ya da yarars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zkonusu yoksa de\u011ferlili\u011fi ya da de\u011fersizli\u011fi de\u011fil.<\/p>\n
b) Ana ama\u00e7lar :<\/p>\n
I- \u0130nsan\u0131n de\u011ferinin bilgisinde temelini bulan anlamlar\u0131n belirlemesi olabilir. Bir ki\u015finin etik ki\u015fi olmas\u0131n\u0131 bunlar belirliyor. \u0130stemeyi bunlar belirledi\u011fi zaman de\u011ferler; etik de\u011ferler oluyor.<\/p>\n
Etik de\u011ferler, insan haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Bu de\u011ferleri koruyan da etik ki\u015fi. Benim istememi, insan haklar\u0131n\u0131 kapsayan etik de\u011ferler belirliyorsa o; etik ki\u015fi, eylem de de\u011ferli eylem. Burada istemeyi belirleyen ili\u015fki; zorunlu. \u0130nsan haklar\u0131 herkes i\u00e7in ge\u00e7erli yani evrensel, bu nedenle zorunlu.<\/p>\n
II- Anlaml\u0131 k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f \u015feylerin, ideallerin belirlemesi, ki\u015fice ya da<\/p>\n
ki\u015fi grubunca yap\u0131l\u0131yor. Vatan sevgisi, soy sevgisi, Turanc\u0131l\u0131k, nikah alt\u0131nda \u00f6lme\u2026anlaml\u0131 k\u0131l\u0131nan \u015feyler bunlar. Bunlar\u0131n eyleminin de\u011ferli olmas\u0131 s\u00f6zkonusu de\u011fil. Sadece yapan\u0131n kendisi i\u00e7in anlaml\u0131 oldu\u011fundan, de\u011fer olmayana de\u011fer atfediliyor. B\u00f6ylece de de\u011ferlerin de\u011fi\u015fti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlar. Bunlar anlaml\u0131 k\u0131l\u0131nan \u015feyleri, insan haklar\u0131 gibi ilkeler veya etik de\u011ferler olarak g\u00f6r\u00fcyorlar. Burada istemeyi belirleyen; rastlant\u0131sal.<\/p>\n
2- Karar verme veya hedef :<\/p>\n
a) \u00d6nemli olan karar verme de\u011fil, neye karar verdi\u011fi ve ger\u00e7ekte ne yapt\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u0130stenilen ile yap\u0131lan aras\u0131ndaki ili\u015fki rastlant\u0131sal. Burada karar vermeme s\u00f6zkonusu ise bu komik bir \u00e7at\u0131\u015fma. Bu \u00e7at\u0131\u015fma kendi i\u00e7inde birbirine denk, ki\u015finin psikolojik doyumsuzluklar\u0131 oluyor. \u00d6rne\u011fin, hem \u00e7ok susam\u0131\u015f hem de \u00e7ok ac\u0131km\u0131\u015f. Komik \u00e7at\u0131\u015fma bu, \u00f6nce hangisini yapaca\u011f\u0131na karar veremiyor.<\/p>\n
Senin i\u00e7in de\u011fil kendim i\u00e7in istiyorum ve ger\u00e7ekle\u015ftiriyorum, onun i\u00e7in rastlant\u0131sal.<\/p>\n
b) Burada istenen ile ger\u00e7ekle\u015ftirilen aras\u0131ndaki ili\u015fki, zorunlu. Buradaki \u00e7at\u0131\u015fma ise; trajik \u00e7at\u0131\u015fma.<\/p>\n
Tamamen kozal \u015fartlar\u0131n, rastlant\u0131sal d\u00fc\u011f\u00fcmlenmesi neden oluyor. Ki\u015finin kendi d\u0131\u015f\u0131ndaki kozal \u015fartlar \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmedik\u00e7e \u00e7at\u0131\u015fma ortadan kalkmaz.<\/p>\n
c) \u0130stenen ile ger\u00e7ekle\u015ftirilen aras\u0131ndaki ili\u015fki; rastlant\u0131sal. Buradaki \u00e7at\u0131\u015fma ise, etik \u00e7at\u0131\u015fma. (Buradaki etik olumsuz) Ki\u015finin yetersiz de\u011fer bilgisinden dolay\u0131 de\u011fer olmayan\u0131 de\u011fer sanmas\u0131, bu nedenle etik \u00e7at\u0131\u015fma.<\/p>\n
Ki\u015finin karar\u0131n\u0131 hedef haline getirdi\u011fi an \u00e7at\u0131\u015fmalar s\u00f6zkonusu. Bir de\u011ferlendirme yapm\u0131\u015fsam ve ilgili ya\u015fant\u0131m\u0131 bu de\u011ferlendirmem gerekli k\u0131l\u0131yorsa yani etik ya\u015fant\u0131 ile istememi insan de\u011ferinin bilgisinde temelini bulan anlamlar belirliyorsa buradaki ili\u015fki zorunlu ve eylemde de\u011ferli eylem. Bunun d\u0131\u015f\u0131ndaki rastlant\u0131sal ve de\u011fersiz eylem.<\/p>\n
Ki\u015fi de\u011ferlendirme yap\u0131p, ilgili ya\u015fant\u0131s\u0131 da ona g\u00f6re ise ama istemesinin ki\u015finin tatmin bekleyen bir ihtiyac\u0131 veya anlaml\u0131 k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f \u015feyler, idealler belirliyorsa onun ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 bilemeyiz. \u0130\u015fte bu rastlant\u0131sal, eylemi de de\u011ferli eylem de\u011fil.<\/p>\n
3- Ger\u00e7ekle\u015ftirme veya davran\u0131\u015f :<\/p>\n
a) Tek tek davran\u0131\u015flar\u0131 yapan i\u00e7in, yararl\u0131 veya zararl\u0131 de\u011ferlendirilmesinden \u00e7\u0131k\u0131yor. \u0130nd\u00fcksiyon \u00fcr\u00fcn\u00fc gereklilik d\u00fc\u015f\u00fcnceleri olarak bu davran\u0131\u015f ilkeleri bir genellemedirler. Ama genel ge\u00e7er de\u011fildirler.<\/p>\n
b) Bunlar insanlar aras\u0131 ili\u015fkilerde eylemleri belirleme talepleri olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Kayna\u011f\u0131n\u0131 insan\u0131n de\u011ferlendirilmesinde buluyor. Temelinde insan\u0131n de\u011ferlili\u011fi ilkesi var.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin; \u2018insan \u00f6ld\u00fcr\u00fclmez\u2019, ger\u00e7i \u2018insan \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr\u2019 diye bir ilke konulamaz ama bu ilkelerin, her tek durumda ge\u00e7erli olmas\u0131 s\u00f6zkonusu de\u011fil.<\/p>\n
Bunlar, insan\u0131n de\u011ferini korursan, insan\u0131n de\u011feri de artar diyorlar.<\/p>\n
Davran\u0131\u015f ilkeleri; kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z de\u011fildir.<\/p>\n
\u0130steme ilkeleri; kay\u0131ts\u0131z \u015fars\u0131zd\u0131r.<\/p>\n
\u0130lkeler, tarihte bir kez konduktan sonra kald\u0131r\u0131lamazlar. Bu ilkeler, kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z de\u011fil, genel ge\u00e7erdirler. \u00d6r. \u2018\u0130nsan \u00f6ld\u00fcr\u00fclemez\u2019 ilkesi genel ge\u00e7erdir. Yine ilke de olsa de\u011ferlendirme s\u00f6zkonusu.<\/p>\n
c) Kendileri de ilke ama ba\u015fka davran\u0131\u015f ilkelerinden de\u011fer yarg\u0131lar\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n
Tanr\u0131y\u0131 kabul etti\u011fimizde, iyi-k\u00f6t\u00fc tanr\u0131ya g\u00f6re anlam kazan\u0131yor. Tanr\u0131 yoksa, iyi-k\u00f6t\u00fc de yok her \u015fey m\u00fcbah. Buradaki iyi-k\u00f6t\u00fc birer meta yarg\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u0130. Ku\u00e7uradi eti\u011finin di\u011fer etiklerden fark\u0131:<\/p>\n
1- \u0130nsan ve ki\u015fi ayr\u0131m\u0131 yapmas\u0131
2- \u0130li\u015fkide eyleme bakmas\u0131.<\/p>\n
Kant ve Aristoteles de eyleme bak\u0131yor ama ili\u015fkide eyleme de\u011fil.<\/p>\n
Ku\u00e7uradi\u2019ye g\u00f6re do\u011fru eylem:<\/p>\n
1-Ki\u015fi ile ilgili olan do\u011fru bir de\u011ferlendirmeye dayanmas\u0131.
2-Ya\u015fant\u0131y\u0131 bir de\u011ferin ya da insan\u0131n de\u011ferine olan bir inanc\u0131n belirlemesi.
3- Di\u011fer ki\u015fi i\u00e7in isteneni bir anlam\u0131n belirlemesi.
4-Konmu\u015f hedefin isteneni o \u015fartlarda ger\u00e7ekle\u015ftiren bir hedef olmas\u0131.
5-Bu hedefin en az\u0131ndan insan\u0131n de\u011ferini korumaya y\u00f6nelik ilkelere dayanarak ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f olmas\u0131.<\/p>\n
Bunlar varsa eyleme, \u2018do\u011fru eylem\u2019 diyoruz. B\u00f6yle eylemde bulunana da \u2018etik ki\u015fi\u2019 diyoruz.<\/p>\n
Ku\u00e7uradi\u2019ye g\u00f6re de\u011ferli eylemde bulumak i\u00e7in, her tek durumda de\u011ferlendirme yapmak zorunday\u0131z. E\u011fer de\u011ferlendirmemiz do\u011fru ise, ilgili ya\u015fant\u0131m\u0131z etik ya\u015fant\u0131 ise ve eylemimiz de buna g\u00f6reyse, eylem; de\u011ferli eylemdir.<\/p>\n
Kant \u2013 Ku\u00e7uradi ayr\u0131m\u0131:<\/p>\n
Kant, eyleme de\u011fil, istemeye bak\u0131yor. E\u011fer ki\u015finin istemesi do\u011fruysa eylemi de do\u011frudur. Kant sadece ki\u015finin isteme ilkesinin de\u011ferli olup olmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131yor.<\/p>\n
Ku\u00e7uradi ise yapmaya \/ eyleme, eylemin sonucuna bak\u0131yor. Aristoteles de eyleme bak\u0131yor, bu y\u00fczden\u00a0 yapt\u0131\u011f\u0131na \u2018etik\u2019 diyoruz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Etik; insan\u0131n b\u00fct\u00fcn hareket ve faaliyetlerinin temelini yani onun konu\u015fmalar\u0131nda, bir\u015feyi savunmas\u0131nda veya reddetmesinde, be\u011fenmesinde veya be\u011fenmemesinde, sayg\u0131 duyup duymamas\u0131ndaki temeli inceler. (T.Meng\u00fc\u015fo\u011flu) Varl\u0131k prensiplerini ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ele alan ve bu alan\u0131 belirleyen, varl\u0131k karakterini inceleyen bilme etkinli\u011fine \u2018etik\u2019 denir. Etik, eylemlerimizin temelinde ne var ise onu betimler. Etik, \u2018nas\u0131l davranmal\u0131y\u0131m, hangi ilkelere g\u00f6re hareket […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[45],"tags":[],"class_list":{"0":"post-3942","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-etik"},"yoast_head":"\n