{"id":4015,"date":"2010-01-16T12:24:33","date_gmt":"2010-01-16T09:24:33","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/"},"modified":"2010-01-16T12:24:33","modified_gmt":"2010-01-16T09:24:33","slug":"koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/","title":{"rendered":"K\u00f6ktendinci hareketler nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ? | Dinler ve K\u00f6ktendinciler – Prof. Dr. Nur Serter"},"content":{"rendered":"

Dinler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan beri, k\u00f6ktenciler de vard\u0131r. K\u00f6ktendincili\u011fi sadece \u0130slamiyete \u00f6zg\u00fc bir hal saymak \u00e7ok yanl\u0131\u015f olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00f6ktendinci ak\u0131mlar\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc olanlar\u0131 H\u0131ristiyanl\u0131k aleminde ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Benzeri ak\u0131mlara \u0130srail de de s\u0131k\u00e7a tan\u0131k olunmaktad\u0131r. \u0130srail Ba\u015fbakan\u0131 \u0130shak Rabin’in \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi, k\u00f6ktendinci hareketin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren en \u00f6nemli delillerden say\u0131lmaktad\u0131r. H\u0131ristiyanl\u0131k ise orta \u00e7a\u011f boyunca k\u00f6kten dincili\u011fin say\u0131s\u0131z \u00f6rneklerini ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bilimi dinin tekeline alan kilise, d\u00fcnyan\u0131n hareket etti\u011fini savunan Bruno’yu dini \u00f6\u011fretilere ayk\u0131r\u0131 olan bu iddias\u0131 sebebiyle ate\u015fte yakm\u0131\u015f, d\u00fcnyan\u0131n g\u00fcne\u015f etraf\u0131nda d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ileri s\u00fcren Galile ise engizisyon mahkemesinin karar\u0131 ile dokuz y\u0131l bir kul\u00fcbede hapse mahkum edilmi\u015ftir. Her yeni bulu\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fcncenin kan\u0131t\u0131n\u0131 dinde arayan bu anlay\u0131\u015f, Avrupa’n\u0131n orta \u00e7a\u011f karanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya\u015famas\u0131na sebep olmu\u015ftur. K\u00f6ktendinci ak\u0131mlar; insanl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fimi ile ortaya \u00e7\u0131kan yeni ihtiya\u00e7lara cevap verecek her t\u00fcrl\u00fc yenile\u015fme hareketine, dini kaynaklardan yan\u0131t aramay\u0131 esas ald\u0131klar\u0131 i\u00e7in, \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma ile daima \u00e7at\u0131\u015fmak zorunda kalm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

K\u00f6ktendincilik, Kutsal Vahye dayal\u0131 dini \u00f6\u011fretilerin insan akl\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnde ve her t\u00fcrl\u00fc \u00e7a\u011fda\u015f ihtiyaca cevap verebilecek gizli ve a\u00e7\u0131k \u015fifreleri ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131na inanan bir inanc\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Vahyin \u00fcr\u00fcn\u00fc olan her kelime, her kal\u0131p, her t\u00fcrl\u00fc yorumun d\u0131\u015f\u0131nda, oldu\u011fu gibi kabul edilmesi ve uyulmas\u0131 gereken h\u00fck\u00fcmler olarak kabul edilir. Ancak \u0130slamc\u0131lar\u0131n k\u00f6ktendincili\u011finde hedef, yaln\u0131zca \u015feriata d\u00f6n\u00fc\u015f de\u011fildir. Siyasal ve sosyal ya\u015fam\u0131n, ilk m\u00fcsl\u00fcman toplumun yap\u0131s\u0131na uygun bi\u00e7imde yani Peygamber ve d\u00f6rt halife devri olan Asr-\u0131 Saadete g\u00f6re yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirir. Dine ba\u011fl\u0131l\u0131k, bu ba\u011fl\u0131l\u0131ktaki titizlik, her emre k\u0131l\u0131 k\u0131rk yararak uyma, uymayanlar\u0131 cezaland\u0131rma k\u00f6ktendinci ak\u0131mlar\u0131n temel felsefesini olu\u015fturur. B\u00f6ylece k\u00f6ktendinciler, daima en dindar olduklar\u0131n\u0131 ve dinin mutlak koruyuculu\u011fu g\u00f6revini \u00fcstlendiklerini iddia edegelmi\u015flerdir. \u00c7o\u011fu kez bir k\u00f6ktendinci i\u00e7in sava\u015f\u0131lmas\u0131 gereken as\u0131l hedefi, farkl\u0131 dine inananlar de\u011fil, kendisi ile ayn\u0131 dine inan\u0131p da, dine farkl\u0131 yorumlar getirdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnenler te\u015fkil etmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc dini \u00e7a\u011fda\u015fla\u015ft\u0131rarak, g\u00fcn\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131na uygun bi\u00e7imde yorumlamak, dini tahrif etmek anlam\u0131na gelmektedir ki, bu kabul edilmesi m\u00fcmk\u00fcn bir durum de\u011fildir. \u00dcstelik dini, g\u00fcn\u00fcn \u015fartlar\u0131na g\u00f6re yorumlamak, Allah s\u00f6z\u00fc olan Kitab\u0131n \u00f6z\u00fcnden sapt\u0131r\u0131lmas\u0131 olarak kabul edilmektedir ki, bunu yapanlar, kendilerini Allah yerine koyup, O’nun s\u00f6zlerini de\u011fi\u015ftirmeye c\u00fcret edenler, bir ba\u015fka ifade ile Allah’a \u015firk ko\u015fanlard\u0131r.<\/p>\n

\u0130slamda ilk k\u00f6ktendinci hareketler S\u0131ff\u0131n sava\u015f\u0131 ile ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Hz. Ali ile Muaviye aras\u0131ndaki sava\u015fta, Muaviye askerlerine m\u0131zraklar\u0131n\u0131n ucuna Kuran sayfalar\u0131n\u0131 ge\u00e7irmelerini s\u00f6ylemi\u015f ve Ali’nin ordusunu, Kuran’a uymaya davet etmi\u015ftir. Hz. Ali, bu eylemin bir anlam\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sava\u015fmaya devam etmeleri gerekti\u011fini askerlerine s\u00f6yledi\u011fi halde, ordunun i\u00e7inden bir grup, buna kar\u015f\u0131 koymu\u015ftur. Bu grup, Kurralar d\u0131r. Kurralar, Kuran’daki h\u00fck\u00fcmleri d\u00fc\u015f\u00fcnmeden, boyuna Kuran okuyan, vakitlerini ancak namaz k\u0131lmakla ge\u00e7iren bir haf\u0131zlar toplulu\u011fudur. Kurralar isimlerini ilk defa Ebu Bekir zaman\u0131nda yalanc\u0131 peygamber Museylime ile yap\u0131lan sava\u015fta duyurmu\u015flar ve o sava\u015fta \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde zaiyat vermi\u015flerdir. Kuran’\u0131 ezbere bilen insanlar\u0131n sava\u015flarda \u00f6lmesinden endi\u015fe duyan \u00d6mer’in \u0131srar\u0131 ile Ebu Bekir ilk yaz\u0131l\u0131 Kuran’\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Hz. Osman ise Kuran mushaflar\u0131n\u0131 yeniden tanzim ettirip \u00e7o\u011faltt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.(age,s.85) \u0130\u015fte Ali’nin ordusunun da\u011f\u0131lmas\u0131nda rol oynayan Kurralar, \u0130slamdaki ilk k\u00f6ktendincilerdir.<\/p>\n

B\u00f6ylece Peygamber zaman\u0131nda Kuran’\u0131 ezberlemekle ba\u015flay\u0131p, yava\u015f, yava\u015f a\u015f\u0131r\u0131 dindarl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015fen bir ak\u0131m, Hz. Osman zaman\u0131nda yobazl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor, S\u0131ff\u0131n sava\u015f\u0131nda ise, y\u00fczy\u0131llar\u0131n kaderini etkileyecek bir boyuta ula\u015f\u0131yordu. Kurralar\u0131n bu ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131nda k\u00f6ktendinci e\u011filimlerinin yan\u0131s\u0131ra, giderek azalan sosyal stat\u00fclerini siyasal bir hareketle g\u00fc\u00e7lendirme e\u011filiminin de yatt\u0131\u011f\u0131 ku\u015fku g\u00f6t\u00fcrmez bir ger\u00e7ektir. Halife Osman’\u0131n Kuran’\u0131 yaz\u0131l\u0131 hale getirip \u00e7o\u011faltmas\u0131, Kurralara olan ihtiyac\u0131 azaltm\u0131\u015f, onlar da siyasal bir hareketle eski stat\u00fclerini yeniden kazanmak i\u00e7in eyleme ge\u00e7mi\u015flerdir. Haricilik hareketi, k\u00f6ktendincilerin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki ilk muhalefet hareketi olarak \u0130slam tarihindeki yerini alm\u0131\u015ft\u0131r. Haricili\u011fin k\u00f6ktendinci bir zihniyetin \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funu g\u00f6steren ilgin\u00e7 olay\u0131 aktarmakta, bu mezhebin dine bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 anlamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan yarar vard\u0131r. Basra’dan \u00e7\u0131kan Haricili\u011fin bir b\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc, Nehrevan’a gelirken, merkep \u00fcst\u00fcnde bir kad\u0131n\u0131n gelmekte oldu\u011funu, yan\u0131nda da kocas\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcrler. Kad\u0131n hamiledir ve do\u011furmas\u0131 yak\u0131n g\u00f6r\u00fcnmektedir. Adama kim oldu\u011fu sorulur. O da Ashap’dan Habbab’\u0131n o\u011flu Abdullah oldu\u011funu s\u00f6yler.<\/p>\n

Bunun \u00fczerine kendilerine bir hadis s\u00f6ylemesini isterler. Konu\u015fma devam eder. Daha sonra adama Halife Ebu Bekir, \u00d6mer, Osman hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc sorulur. Hepsi i\u00e7in iyi \u015feyler s\u00f6yler. Ali hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc istendi\u011finde de Abdullah, Ali’nin hepsinden daha alim, takva sahibi ve basiret sahibi oldu\u011fu cevab\u0131n\u0131 verir. Bu cevaptan ho\u015flanmayan Hariciler Abdullah’\u0131 \u00f6ld\u00fcrmeye karar verirler. Onu ve kar\u0131s\u0131n\u0131 bir hurma a\u011fac\u0131n\u0131n alt\u0131na s\u00fcr\u00fcklerler. Bu s\u0131rada a\u011fa\u00e7tan bir hurma d\u00fc\u015fer. Haricilerden birisi, bu hurmay\u0131 al\u0131p, a\u011fz\u0131na atar. Bir di\u011feri, hemen arkada\u015f\u0131n\u0131 uyar\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc hurmay\u0131 sahibi helal etmeden ya da para vermeden alm\u0131\u015ft\u0131r. Hurma hemen a\u011f\u0131zdan \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. O s\u0131rada bulunduklar\u0131 yere bir H\u0131ristiyana ait bir domuz gelir. Haricilerden biri bir k\u0131l\u0131\u00e7 sallayarak domuzu \u00f6ld\u00fcr\u00fcr. Di\u011ferleri ona, bu yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131n fesat \u00e7\u0131karmak oldu\u011funu s\u00f6ylerler ve hemen domuzun sahibi bulunup, paras\u0131 verilir. Bu \u00f6rnekler, Haricilerin Kurandaki emirlere nas\u0131l itina ile uyduklar\u0131na \u00f6rnektir. Ancak olay burada bitmemektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Abdullah, m\u00fcsl\u00fcman oldu\u011funu ve \u0130slamda bir k\u00f6t\u00fcl\u00fck yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemesine ra\u011fmen koyun gibi yat\u0131r\u0131l\u0131p bo\u011fazlan\u0131r. Kar\u0131s\u0131n\u0131n da karn\u0131 de\u015filir.<\/p>\n

A\u011fa\u00e7tan d\u00fc\u015fen hurmay\u0131 sahibinin izni olmadan yemeyen, domuzun bedelini \u00f6deyen bu k\u00f6ktendinciler, kendi dinda\u015flar\u0131n\u0131 hem de sahabeden bir m\u00fcsl\u00fcman\u0131 ve onun hamile kar\u0131s\u0131n\u0131 ac\u0131mas\u0131zca \u00f6ld\u00fcrmekte bir sak\u0131nca g\u00f6rmemi\u015flerdir.(\u00d6nder G\u00fcng\u00f6r; age,s.82-83) Bu \u00f6rnek, Kuran’\u0131 ezbere bilmek, ve emirlerine aynen uyman\u0131n, dar g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcl\u00fc\u011fe engel olamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve insan hayat\u0131 gibi en kutsal de\u011ferlerin, hatta Kuran’da b\u00fcy\u00fck \u00f6nem verilen din karde\u015fli\u011finin bile bu k\u0131s\u0131r d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemi i\u00e7inde nas\u0131l kolayca feda edilebildi\u011fini g\u00f6stermektedir. K\u00f6ktendincili\u011fin dine verdi\u011fi b\u00fcy\u00fck zarar\u0131 da a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymaktad\u0131r. K\u00f6ktendinci ak\u0131mlar\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki izd\u00fc\u015f\u00fcmlerinde de benzeri motifleri bulmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. T\u00fcrk toplumunun 20. yy. daki k\u00f6ktendincileri, hayat\u0131n her a\u015famas\u0131na dinin egemen olmas\u0131n\u0131 isterken ku\u015fkusuz dinin sahibi olarak kendilerini g\u00f6rmektedirler. Dinin siyasal ve sosyal ya\u015fama hakimiyeti, k\u00f6ktendincilerin de iktidara hakimiyeti anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n

Ancak iktidar s\u00f6zkonusu oldu\u011funda cevaplanmas\u0131 gereken pek\u00e7ok soru vard\u0131r. K\u00f6ktendinci bir iktidar\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f toplumun ihtiya\u00e7lar\u0131 konusundaki \u00e7\u00f6z\u00fcmleri neler olacakt\u0131r? Akit Gazetesi yazarlar\u0131ndan Faruk K\u00f6se, \u0130slam Devleti Kurulamaz ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda(Akit Gazetesi, 14 Mart.1997) bu konudaki zorluklar\u0131 ve \u0130slami kesimin yeterince haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ince bir serzeni\u015fle \u015f\u00f6yle dile getiriyor: \u0130slam Devletine giden yolda vazge\u00e7ilmez ve olmazsa olmaz \u00fc\u00e7 esas vard\u0131r. Bunlardan birincisi, \u015fah\u0131slar etraf\u0131nda de\u011fil, ilkeler, prensipler ve m\u00fcesseseler etraf\u0131nda bir araya gelmektir. Bunlar\u0131 belirleyip, tespit ettik mi? \u0130kincisi l\u00fczumlu eleman yeti\u015ftirmek, kadro haz\u0131rlamakt\u0131r. Hangi kadrolar\u0131 kurabildik? \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirilecek \u0130slami Devlete ula\u015ft\u0131rabilecek nitelikte yap\u0131lanmakt\u0131r. Devlete g\u00f6re mi yap\u0131land\u0131k?<\/p>\n

Dilerseniz bu hususu biraz a\u00e7al\u0131m. \u0130slam f\u0131kh\u0131 ve hukuku inceden inceye ara\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 m\u0131? De\u011fi\u015fik kitaplar\u0131n de\u011fi\u015fik yerlerinde varolan hukuk kaideleri konular\u0131na g\u00f6re ayr\u0131 ayr\u0131 ve her konuya dahil h\u00fck\u00fcmler de kendi i\u00e7inde sistematik olarak d\u00fczenlenmek suretiyle tedvin ve tasnif edildi mi? \u0130slam hukuku \u015fah\u0131s, aile, miras, bor\u00e7lar, alacaklar, haklar, ticaret, s\u00f6zle\u015fmeler, t\u00fczel ki\u015filer, kurumlar, ceza, m\u00fckafat vb. b\u00fct\u00fcn hususlar\u0131yla sistemli birer hukuk k\u00fclliyat\u0131 olarak haz\u0131rland\u0131 m\u0131? Mesela \u0130slam hukukuna g\u00f6re \u0130slami Ceza Kanunu haz\u0131rland\u0131 m\u0131? \u0130slam Devletine giden yolda gerek duyulacak \u015feri ilkeler, prensipler, m\u00fcesseseler tespit, tayin ve tedvin edildi mi? Sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde m\u00fcessesele\u015fildi mi?… G\u00f6r\u00fclen odur ki \u0130slam Devletini kurmaktan belki daha zor olan y\u00f6netmektir. Ancak bu zorlu\u011fun sebebi elbet ki k\u00f6ktendinci yakla\u015f\u0131m olmaktad\u0131r.<\/p>\n

Zaman\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na cevap vermeyen bir sistemden, zorlama yorumlarla yeni ve k\u00f6klerine tamamen ba\u011fl\u0131 bir sistem \u00fcretmek nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn olabilir ki? B\u00f6yle bir sistemin \u00fcretilebilirli\u011fini iddia edenlerin kar\u015f\u0131s\u0131nda, her zaman sistemin dinin \u00f6z\u00fcne, Peygamber d\u00f6nemindeki uygulamalara uygun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eden ba\u015fka k\u00f6ktendinci gruplar\u0131n olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. K\u00f6ktendinci zihniyetin bu konudaki rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131, gazete s\u00fctunlar\u0131na da yans\u0131maktad\u0131r. \u0130\u015fte Akit Gazetesi yazarlar\u0131ndan Mustafa Kaplan bir okuyucusunun d\u00fc\u015f\u00fcncelerine kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ederek, rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle dile getiriyor: Rasulullah sana geliyor! Evet yar\u0131n zaman ve mekan kavram\u0131 ortadan kalksa ve birisi size b\u00f6yle s\u00f6ylese ne olur? Evimize, efendimiz, \u015fefaat\u00e7imiz gelse, evimizden neler kald\u0131r\u0131r\u0131z? diye bir soru ile ba\u015fl\u0131yor yaz\u0131s\u0131na. Sonra devam ediyor, \u00d6mr\u00fcnde hi\u00e7 oturmad\u0131\u011f\u0131 ceviz koltuktar\u0131 m\u0131, yata\u011f\u0131n\u0131 sermek i\u00e7in \u00e7abalarken yayl\u0131 s\u00fcnger yataklar\u0131 m\u0131 kald\u0131r\u0131r\u0131z? K\u00f6\u015fede as\u0131l\u0131 duran babam\u0131z\u0131n resmini mi, b\u00fcfedeki kristal bardaklar\u0131 m\u0131?…\u0130\u015flerimizi sorsa, fabrikam\u0131za ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z kredinin d\u00fc\u015f\u00fck faizli oldu\u011funu nas\u0131l izah ederiz?…Okudu\u011fumuz dergiyi, gazeteyi ona g\u00f6n\u00fcl rahatl\u0131\u011f\u0131 ile g\u00f6sterebilir miyiz? E\u015f ve \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n onun han\u0131mlar\u0131na benzedi\u011fini s\u00f6yleyebilir miyiz? Ya da sakal b\u0131rakmamam\u0131z\u0131n sebebini izah edebilir miyiz? …Onunla yeme\u011fe otursak, \u00f6mr\u00fcnde \u00fc\u00e7 \u00e7esit yeme\u011fi bir arada yememi\u015f olan Allah’\u0131n Habibine, Getirin buzdolab\u0131ndaki kat\u0131klar\u0131 dese, ne cevap veririz?.<\/p>\n

Namazlar\u0131m\u0131z\u0131 k\u0131larken O \u00f6n\u00fcm\u00fczde durdu\u011funda, aya\u011f\u0131m\u0131zda kotla, k\u0131sa kollu g\u00f6mlekle ya da ba\u015f\u0131m\u0131zda baba, \u015fapkas\u0131 gibi takkeyle namaza dahil olmaya kalksak, bizi cemaatine al\u0131r m\u0131?…(Akit Gazetesi, 20 Mart 1997) Yazar bu sorular\u0131n ard\u0131ndan peygamberin S\u00fcnnet-i Seniyyesinden uzakta ya\u015famas\u0131n\u0131n ac\u0131s\u0131n\u0131 hissetti\u011fini anlat\u0131yor. Bu anlat\u0131m \u00e7a\u011fda\u015f ya\u015fam\u0131n her t\u00fcrl\u00fc imkan ve kolayl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sadece Peygamber d\u00f6neminde olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in dine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu mesaj\u0131n\u0131 vermekte ve k\u00f6ktendincili\u011fin boyutlar\u0131n\u0131 anlamaya yard\u0131mc\u0131 olmaktad\u0131r. \u0130nsan\u0131n toplumsal ya\u015fam\u0131n\u0131 oldu\u011fu kadar \u00f6zel ya\u015fam\u0131n\u0131 da en k\u00fc\u00e7\u00fck ayr\u0131nt\u0131s\u0131na varana dek d\u00fczenlemeye talip olanlar, Kuran’da yer almayan, insan\u0131n \u00f6zg\u00fcr iradesine terkedilen alanlar\u0131 da kontrole almak konusunda \u00f6zel bir gayretke\u015flik i\u00e7indedirler. Bu zorlama dinselle\u015ftirme gayretlerine birka\u00e7 \u00f6rnekle a\u00e7\u0131kl\u0131k kazand\u0131rmak yararl\u0131 olacakt\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6rneklerle, halk\u0131n \u00f6zg\u00fcr iradesinin dini kullananlarca nas\u0131l engellenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na \u00f6zellikle dikkati \u00e7ekmek ve k\u00f6ktendinci d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemine a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmek ama\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. Bir okuyucu Akit Gazetesinde F\u0131k\u0131h yazar\u0131 Yusuf Kerimo\u011fluna soruyor: \u0130slam dininde m\u00fczi\u011fin h\u00fckm\u00fc nedir?….M\u00fcbah olan m\u00fczik \u00e7e\u015fidi var m\u0131d\u0131r? Cevap: \u0130slam dinide m\u00fczi\u011fin h\u00fckm\u00fc nedir sualine tek bir cevap verebilmemin imkan\u0131 yoktur.<\/p>\n

Zira m\u00fc\u00e7tehid imamlar, farkl\u0131 delillere dayanarak de\u011fi\u015fik i\u00e7tihadlar\u0131 g\u00fcndeme getirmi\u015flerdir. Bunlardan herhangi birisini tek ba\u015f\u0131na islam\u0131n h\u00fckm\u00fc ilan etmek do\u011fru de\u011fildir. \u00d6nce Hanefi fukahas\u0131n\u0131n m\u00fczik konusunda ortaya koydu\u011fu h\u00fck\u00fcmleri izah etmeye gayret edelim. Resul-i Ekrem (SAV)’in \u00e7alg\u0131 aletlerini kendi arzusuyla dinlemesi ben-i adem i\u00e7in ma’siyettir. Onun ile zevklenmek, k\u00fcfran-\u0131 nimettir. hadisi \u015ferifini esas alan Hanefi fukahas\u0131 M\u00fczik \u00e7almak ve isteyerek dinlemek caiz de\u011fildir h\u00fckm\u00fcn\u00fc Zahirur rivaye olarak benimsemi\u015ftir. Cihada te\u015fvik i\u00e7in vurulan k\u00f6s, d\u00fc\u011f\u00fcnlerde \u00e7al\u0131nan zilleri olmayan tef(m\u00fczik olarak de\u011fil ilan olarak belirlendi\u011fi i\u00e7in) istisna kabul edilmi\u015ftir. Ba\u015fkas\u0131na dinletmek ve r\u0131zk\u0131n\u0131 o yoldan temin etmek caiz de\u011fildir. Feteva-\u0131 Hindiyye’de Bir m\u00fckellef, davul zurna \u00e7alarak, bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda mal alsa, bu kazanc\u0131 helal olmaz. Teganni ederek (\u015fark\u0131-t\u00fcrk\u00fc s\u00f6yleyerek) kazand\u0131\u011f\u0131 paray\u0131 borcuna veren kimsenin alacakl\u0131s\u0131, bunu kabul edemez. h\u00fckm\u00fc kay\u0131tl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u0130mam-\u0131 Merginani bir de\u011fnek \u00e7ubu\u011funun yere d\u00fczenli, \u015fekilde vurulmas\u0131ndan \u00e7\u0131kan sesin dahi m\u00fczik h\u00fckm\u00fcnde oldu\u011funu ve bundan zevklenmenin caiz olmayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. \u0130mam-\u0131 Yusufa Tef \u00e7alman\u0131n h\u00fckm\u00fc nedir? suali sorulmu\u015f, bunun \u00fczerine: D\u00fc\u011f\u00fcn merasiminde \u00e7al\u0131\u015fma caizdir. Ayr\u0131ca bir kad\u0131n a\u011flayan \u00e7ocu\u011funun susmas\u0131 i\u00e7in tef \u00e7alarsa, zarar\u0131 yoktur. Bu mekruh da de\u011fildir. Ancak tef ile beraber \u015fark\u0131-t\u00fcrk\u00fc s\u00f6ylerse bu kerihtir. (i\u011fren\u00e7tir). Bayram g\u00fcn\u00fcnde tef \u00e7almakta bir beis yoktur. cevab\u0131n\u0131 vermi\u015ftir. \u0130mam-\u0131 \u015eaf\u015fi ve \u0130mam-\u0131 Malik, D\u00fc\u011f\u00fcn merasimlerinde \u00e7al\u0131nan musikinin ve bayram e\u011flencelerinin caiz oldu\u011funu esas alm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130mam-\u0131 Gazali \u0130hya isimli me\u015fhur eserinde, m\u00fczik hakk\u0131nda varid olan b\u00fct\u00fcn ihtilaflar\u0131 zikrettikten sonra, M\u00fczi\u011fin tek bir h\u00fckme ba\u011flanamayaca\u011f\u0131n\u0131, durumuna g\u00f6re haram, mektuh, m\u00fcbah ve m\u00fcstehab olabilece\u011fini kaydetmektedir… \u0130slam ulemas\u0131 G\u00fcftesi \u0130slami h\u00fck\u00fcmlerin reddini, kaderin inkar\u0131n\u0131 ve fesad\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 te\u015fvik ediyorsa, icra edilmesi caiz olmaz h\u00fckm\u00fcnde m\u00fcttefiktirler. Konu Elfaz-\u0131 K\u00fcfr a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Bug\u00fcn g\u00fcftesi elfaz-\u0131 k\u00fcfr (dinden \u00e7\u0131kmaya sebep olan s\u00f6zler) i\u00e7inde m\u00fctalaa edilebilecek \u00e7ok \u015fark\u0131 ve t\u00fcrk\u00fc vard\u0131r.<\/p>\n

Bu \u00f6rnek, m\u00fczik dinleme ve icra etmenin dini a\u00e7\u0131dan ne kadar farkl\u0131 ve karma\u015f\u0131k yorumlara a\u00e7\u0131k oldu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r. Kuran’da bu konuda herhangi bir h\u00fck\u00fcm olmamas\u0131na ra\u011fmen, k\u00f6ktendincili\u011fin, insan ruhunun geli\u015fmesi, sanat\u0131n ilerlemesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6nemli olan m\u00fczik gibi bir konuda bile nas\u0131l k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 bir tav\u0131r ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. Elbette burada sorulmas\u0131 unutulan bir soru vard\u0131r. Onu da biz soral\u0131m. M\u00fczi\u011fin kayna\u011f\u0131 do\u011fan\u0131n ta kendisi de\u011fil midir? R\u00fczgar\u0131n sesi, a\u011fa\u00e7lar\u0131n h\u0131\u015f\u0131rt\u0131s\u0131, ku\u015flar\u0131n na\u011fmeleri, ya\u011fmur damlac\u0131klar\u0131n\u0131n sesini dinlemek, dinen caiz midir? Bir ba\u015fka \u00f6rnek, ilkinden daha da garip. Yine Akit Gazetesinin okuyucu k\u00f6\u015fesi olan Sizin K\u00f6\u015feniz(Akit Gazetesi, 15. Mart. 1997) b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yer ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, okuyuculardan \u00f6z\u00fcr dileyerek, aktar\u0131yorum: Yaz\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131: Ya\u015far Nuri ve ayakta bevl! Yazan \u0130smail Kurtaran adl\u0131 bir okur. Yaz\u0131n\u0131n ana konusunu te\u015fkil etti\u011fi i\u00e7in bevl kelimesinin l\u00fcgat anlam\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131klayal\u0131m. Bevl: idrar yapma Prof. Dr. Ya\u015far Nuri \u00d6zt\u00fcrk’\u00fcn 7.3.1997 g\u00fcn\u00fc ATV’de kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir programda, \u015fu ifadeleri kulland\u0131; Ayakta bevl yapmak g\u00fcnaht\u0131r diyorlar, bunun dinle ne alakas\u0131 var? ve buna benzer bir\u00e7ok ifadeler kulland\u0131… Kitaplarda def-i hacetten bahsederken ayakta bevl yapman\u0131n mekruh oldu\u011fu ifade edilmektedir. Bununla alakal\u0131 bilgi f\u0131k\u0131h kitaplar\u0131nda hatta kitaplar\u0131n taharet b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde hususiyle kitaplar\u0131n ibtidas\u0131nda zikredilmektedir.<\/p>\n

Ayakta bevl yapma ve bevlden ka\u00e7\u0131nma hususunda baz\u0131 hadis-i \u015eerifleri hat\u0131rlatmak istiyorum. 1.\u0130drardan korununuz, \u00e7\u00fcnk\u00fc kabir azab\u0131n\u0131n hemen hepsi bevldendir. 2.\u0130drardan \u00e7ok iyi korununuz, \u00e7\u00fcnk\u00fc kulun kabirde ilk \u00f6nce hesaba \u00e7ekilece\u011fi husus bevldir. 3.Muhakkak ki sizden biriniz, kabirde azab edilir. \u015e\u00fcphesiz bevl etti\u011fi zaman istintar etmezdi denilir. \u0130stintar, idrar\u0131n son damlas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmak i\u00e7in \u00e7aba harcamakt\u0131r. \u00d6z\u00fcrs\u00fcz olarak ayakta idrar yapmak mekruhtur. Bu hususta Peygamberimiz, \u015f\u00f6yle buyurur: Hz. Ay\u015fe: Kendisine Kuran nazil olmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan beri.. Resulullah ayakta bevl etmemi\u015ftir. Yine \u0130mam-\u0131 Ahmed’in Tirmizi’nin (cilt 1,225. sayfa) Nesai’nin 307 nolu hadis ve \u0130bn-i Mace’nin tahri\u015f etti\u011fi hadiste de Ay\u015fe demi\u015ftir ki, Size Nebiyyi Azam’\u0131n ayakta bevl etti\u011fini kim haber verirse ona inanmay\u0131n. mutlaka oturarak abdest bozard\u0131. 4.Abdullah \u0130bni Mesud’un \u015f\u00f6yle dedi\u011fi rivayet olunmu\u015ftur: \u015e\u00fcphesiz ayakta abdest bozman da cefadand\u0131r.<\/p>\n

5.Peygamberimiz ayakta idrar yapmay\u0131 yasaklad\u0131. Baz\u0131 alimler de ayakta idrar yapmay\u0131 caiz g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir, ayakta idrar yapmaya ruhsat vermi\u015flerdir. Dayand\u0131klar\u0131 isnad, \u015eu hadisi \u015feriftir: Hz. Huzeyf’dan bir g\u00fcn Peygamber bir kavimin \u00e7\u00f6pl\u00fc\u011f\u00fcne vard\u0131 ve oraya ayakta bevl etti. Ayakta idrar yapmay\u0131 mekruh g\u00f6ren ulema bu hadisi \u015ferif kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fu tevili yapm\u0131\u015ft\u0131r. A.Kad\u0131 \u0130yaz’\u0131n beyan\u0131na g\u00f6re; uzun zaman oturan Efendimiz’i bevl s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f, uza\u011fa gidememi\u015f hemen ayakta bevlini yapm\u0131\u015ft\u0131r. B.Rasulullah dizindeki veya belindeki bir hastal\u0131ktan dolay\u0131 idrar\u0131n\u0131 ayakta yapm\u0131\u015ft\u0131r. (Zira Araplarda bu \u015fekilde yap\u0131lan idrar\u0131n bel a\u011fr\u0131lar\u0131na iyi gelece\u011fi kanaati yayg\u0131nd\u0131) C.\u00c7\u00f6pl\u00fckte m\u00fcsait bir yer bulamam\u0131\u015ft\u0131r. D.Bir ihtimal de ayakta k\u00fc\u00e7\u00fck abdest bozman\u0131n caiz oldu\u011funu g\u00f6stermek i\u00e7in yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bu hadis-i \u015feriflerden \u00e7\u0131kar\u0131lan neticeye g\u00f6re ayakta idrar yapmak mekruhtur. Fakat bu mekruhiyet, kerahati tahrimiye olmay\u0131p, kerahati tenzihiyedir. B\u00fct\u00fcn bunlardan anla\u015f\u0131lan \u015fudur ki; ayakta veya oturarak bevl yapman\u0131n dinle alakas\u0131 \u00e7oktur… Bu \u00f6rnekle ilgili yorumu okuyucuya b\u0131rak\u0131yorum. Ancak yukar\u0131daki konularda bile bir fikir birli\u011fine varmay\u0131 zorunlu g\u00f6ren, buna ula\u015fmak i\u00e7in de b\u00fcy\u00fck emek harcayan k\u00f6ktendinci zihniyetin, \u00e7a\u011fda\u015f sorunlar\u0131 din arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015ft\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 sorarak, T\u00fcrk insan\u0131n\u0131n hakk\u0131 olsa gerek.<\/p>\n

Elbet ki k\u00f6ktendinciler her zaman bu kadar masum konularla u\u011fra\u015fm\u0131yorlar. Ancak zihniyeti tan\u0131mak i\u00e7in, bu masum \u00f6rneklere at\u0131f yapmak gerekmi\u015ftir. \u0130nsanlar\u0131n tuvalet al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131na dahi kar\u0131\u015fma ihtiyac\u0131 duyan bir zihniyetin nas\u0131l bir sistemin m\u00fcjdecisi oldu\u011fu ortadad\u0131r. K\u00f6ktendinci zihniyetin bir di\u011fer \u00f6rne\u011fi ise T\u00fcrk kamuoyuna mal olmu\u015f bir olayd\u0131r. RP. milletvekili Hasan H\u00fcseyin Ceylan, sar\u0131kla namaza gitmenin 80 kere daha fazla sevap te\u015fkil etti\u011fi konusunda halk\u0131 bilgilendirmi\u015ftir. \u0130slam\u0131n ibadet anlay\u0131\u015f\u0131 ile tezat te\u015fkil eden ve Diyanet \u0130\u015flerinin de itiraz\u0131na yol a\u00e7an bu a\u00e7\u0131klama, k\u00f6ktendinci anlay\u0131\u015fa tam bir \u00f6rnek te\u015fkil etmektedir. Halk\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise, Peygamberin de namaz\u0131 sar\u0131kla k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu sebeple sar\u0131kla namaz k\u0131lman\u0131n s\u00fcnnet oldu\u011funu TV kameralar\u0131 \u00f6n\u00fcnde s\u00f6ylemekte ancak sevab\u0131n ka\u00e7 kat artt\u0131\u011f\u0131 konusunda Ceylan’la anla\u015famamaktad\u0131rlar. Hatta namaza y\u00fcr\u00fcyerek gitmekle, bir ta\u015f\u0131ta binerek gitmenin sevaba katk\u0131s\u0131 da irdelenen konular aras\u0131nda yer almaktad\u0131r. Bu anlay\u0131\u015f\u0131n, dinin amac\u0131na ya da insan\u0131n iman\u0131na ve ahlak\u0131na ne gibi bir katk\u0131s\u0131 oldu\u011fu ise, tart\u0131\u015fma d\u0131\u015f\u0131d\u0131r. K\u00f6ktendinci harekete g\u00f6sterilen tepkinin, bilin\u00e7siz bir tepki olmad\u0131\u011f\u0131 da a\u00e7\u0131kt\u0131r. Din ad\u0131na iktidara talip olanlar\u0131n, \u00fclkeyi nas\u0131l bir maceraya s\u00fcr\u00fcklemek istedikleri, f\u0131k\u0131h karma\u015fas\u0131na bo\u011fulmu\u015f bir sistemden, nas\u0131l bir y\u00f6netim yaratmay\u0131 ama\u00e7lad\u0131klar\u0131 ve \u00f6zel hayat\u0131n hangi noktalar\u0131na kadar dini tekel uygulamay\u0131 planlad\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereken ciddi sorulard\u0131r.<\/p>\n

Dinler tarihi boyunca ya\u015fanan pek\u00e7ok olaydan da g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi gibi, k\u00f6ktendincilik, dipsiz bir kuyu gibidir. Her \u0130slami hareket ve yorumun ka\u0131\u015f\u0131s\u0131nda daha k\u00f6ktenci bir hareket bulmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla k\u00f6ktendinci d\u00fc\u015f\u00fcnceler, sadece din devletine kar\u015f\u0131 olanlar i\u00e7in de\u011fil, Siyasal \u0130slam\u0131 ya\u015fama ge\u00e7irmek isteyenler i\u00e7in de b\u00fcy\u00fck bir tehdit olu\u015fturmaktad\u0131rlar. \u015eeriata dayal\u0131 bir devlet d\u00fczenine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131p, yine din ve Allah ad\u0131na daha kat\u0131 bir anlay\u0131\u015fla y\u00f6netime talip olmak iste\u011finin \u00f6n\u00fc al\u0131namaz. Tarihin her d\u00f6neminde dinin \u00f6z\u00fcn\u00fc hayata ge\u00e7irmeye talip olan yeni k\u00f6ktendinci gruplara raslamak ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130slam dini, do\u011frulu\u011fu ku\u015fku g\u00f6t\u00fcrecek kadar geni\u015f, sahih oldu\u011fu tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r nitelikteki bir hadis kayna\u011f\u0131na sahiptir: \u0130slamda otorite kabul edilen en \u00f6nemli hadis yazarlar\u0131ndan olan Buhari, Sahih-i Buhari diye bilinen eserini yazarken, 600.000 hadis toplam\u0131\u015f, ancak bunlar\u0131n 7275’ini de\u011ferlendirmi\u015ftir. Bir di\u011fer \u00f6nemli hadis kitab\u0131 olan Sahih-i M\u00fcslim’in yazan M\u00fcslim bin Haccac ise, toplad\u0131\u011f\u0131 300.000 hadisten sadece 4000’ini kitab\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r. Ahmednin Hanbel ise M\u00fcsned isimli hadis kitab\u0131 i\u00e7in 750.000 hadis toplam\u0131\u015f, bunlardan 40.000 ini se\u00e7erek kullanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Ebu Bekir ve \u00d6mer’in d\u00f6neminde hadis yasa\u011f\u0131 konulmu\u015f ve yaz\u0131l\u0131 hadisler toplan\u0131p yakt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ancak Emevi Halifesi \u00d6mer bin Abd\u00fclaziz d\u00f6neminde yeniden hadis toplama i\u015flemi ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.(\u00d6nder G\u00fcng\u00f6r; age, s.100) Acaba Peygambere en yak\u0131n ki\u015filer olan Ebu Bekir ve \u00d6mer hadisleri neden yakt\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r? Bu karar\u0131 almalar\u0131ndaki sebebin, sahih olmayan hadislerin, gelecekte dini yozla\u015ft\u0131rmas\u0131ndan duyduklar\u0131 endi\u015fe oldu\u011fu muhakkakt\u0131r. Ayr\u0131ca Hz. Peygamber, peygamberli\u011finin ilk y\u0131llar\u0131nda kendi s\u00f6zlerinin yaz\u0131l\u0131p, toplanmas\u0131n\u0131 yasaklam\u0131\u015ft\u0131r. Sebep a\u00e7\u0131kt\u0131r: O, yaln\u0131z Kuran vahiylerinin yaz\u0131lmas\u0131n\u0131, ezberlenmesini ve korunmas\u0131n\u0131 esas al\u0131yordu. Kendi s\u00f6zleriyle Kuran ayetleri aras\u0131nda korunmas\u0131 gereken fark\u0131 sahabilerin bildiklerinden ku\u015fkusu olmamakla beraber, ilk zamanlarda dikkatleri yaln\u0131z Kuran \u00fczerinde toplamak i\u00e7in b\u00f6yle bir yol se\u00e7mi\u015ftir. Daha sonra, vahyin gelen ayetleri yerle\u015fmi\u015f bir tav\u0131r ve metodla, m\u00fckemmel bi\u00e7imde zaptedildi\u011fi i\u00e7in, ba\u015fta konan yasak kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.(Ya\u015far Nuri \u00d6zt\u00fcrk; 500 Soruda \u0130slam, \u0130stanbul, 1989, s.143)<\/p>\n

Ancak peygamberin s\u00f6z\u00fc oldu\u011fundan ku\u015fku duyulmayan ve m\u00fctevatir denilen hadislerin say\u0131s\u0131 \u00e7ok azd\u0131r. Lafz\u0131 ve manas\u0131yla m\u00fctevatir say\u0131lan hadislerin say\u0131s\u0131 20’ye kadar inmektedir… M\u00fctevatir d\u0131\u015f\u0131nda kalan hadislere, \u0130slam bilginleri haber-i vahit, yani tek ki\u015fiden nakledilen haber demi\u015flerdir… Bunlar ancak g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131n pratik meselelerinde uygulamaya esas al\u0131nabilir. Ne var ki bu konu da ba\u015flang\u0131\u00e7tan beri tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131sacas\u0131 hadis alan\u0131 hayli s\u00f6z g\u00f6t\u00fcren bir aland\u0131r. Y\u00fczlerce, binlerce hadis uydurulmu\u015ftur. (24. age,s. l42)<\/p>\n

Bu uydurma hadislerin k\u00f6ktendincili\u011fin kayna\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu, \u015f\u00fcphe g\u00f6t\u00fcrmez bi\u00e7imde a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u0130slam alemi uydurma hadislerin yan\u0131s\u0131ra, dar g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcl\u00fckle k\u0131s\u0131r yorumlara a\u00e7\u0131k bir s\u00fcnnet anlay\u0131\u015f\u0131na sahip kitleleri de i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Peygamberin davran\u0131\u015flar\u0131ndan, hal ve tav\u0131rlar\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze aktar\u0131lan bilgilerin, ne kadar do\u011fru oldu\u011fu da en az s\u00f6zlerinde ki aktar\u0131mlar kadar ku\u015fkuya a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu nedenlerle, Kuran’la s\u0131n\u0131rl\u0131 kalamayan ve bireysel yorumlarla yap\u0131lanmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcren dinin, k\u00f6ktendinci g\u00f6r\u00fc\u015flere ge\u00e7it vermesinden en fazla yara alan yine ya\u015fayan \u0130slam olmaktad\u0131r. \u0130nsan akl\u0131n\u0131n, din ad\u0131na yap\u0131lan yorumlar\u0131n alt\u0131nda bir de\u011fere sahip k\u0131l\u0131nmas\u0131, k\u00f6ktendincilere alabildi\u011fine geni\u015f bir hareket alan\u0131 yaratmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dinler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan beri, k\u00f6ktenciler de vard\u0131r. K\u00f6ktendincili\u011fi sadece \u0130slamiyete \u00f6zg\u00fc bir hal saymak \u00e7ok yanl\u0131\u015f olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00f6ktendinci ak\u0131mlar\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc olanlar\u0131 H\u0131ristiyanl\u0131k aleminde ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Benzeri ak\u0131mlara \u0130srail de de s\u0131k\u00e7a tan\u0131k olunmaktad\u0131r. \u0130srail Ba\u015fbakan\u0131 \u0130shak Rabin’in \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi, k\u00f6ktendinci hareketin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren en \u00f6nemli delillerden say\u0131lmaktad\u0131r. H\u0131ristiyanl\u0131k ise orta \u00e7a\u011f boyunca k\u00f6kten dincili\u011fin say\u0131s\u0131z […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[54],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4015","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-din"},"yoast_head":"\nK\u00f6ktendinci hareketler nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ? | Dinler ve K\u00f6ktendinciler - Prof. Dr. Nur Serter - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"K\u00f6ktendinci hareketler nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ? | Dinler ve K\u00f6ktendinciler - Prof. Dr. Nur Serter\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dinler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan beri, k\u00f6ktenciler de vard\u0131r. K\u00f6ktendincili\u011fi sadece \u0130slamiyete \u00f6zg\u00fc bir hal saymak \u00e7ok yanl\u0131\u015f olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00f6ktendinci ak\u0131mlar\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc olanlar\u0131 H\u0131ristiyanl\u0131k aleminde ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Benzeri ak\u0131mlara \u0130srail de de s\u0131k\u00e7a tan\u0131k olunmaktad\u0131r. \u0130srail Ba\u015fbakan\u0131 \u0130shak Rabin’in \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi, k\u00f6ktendinci hareketin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren en \u00f6nemli delillerden say\u0131lmaktad\u0131r. H\u0131ristiyanl\u0131k ise orta \u00e7a\u011f boyunca k\u00f6kten dincili\u011fin say\u0131s\u0131z […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-01-16T09:24:33+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/images.habervitrini.com\/haber_resim\/nur%20serter01.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"21 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"K\u00f6ktendinci hareketler nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ? | Dinler ve K\u00f6ktendinciler – Prof. Dr. Nur Serter\",\"datePublished\":\"2010-01-16T09:24:33+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/\"},\"wordCount\":4162,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/images.habervitrini.com\/haber_resim\/nur%20serter01.jpg\",\"articleSection\":[\"Din\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/\",\"name\":\"K\u00f6ktendinci hareketler nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ? | Dinler ve K\u00f6ktendinciler - Prof. Dr. Nur Serter - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/images.habervitrini.com\/haber_resim\/nur%20serter01.jpg\",\"datePublished\":\"2010-01-16T09:24:33+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/images.habervitrini.com\/haber_resim\/nur%20serter01.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/images.habervitrini.com\/haber_resim\/nur%20serter01.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"K\u00f6ktendinci hareketler nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ? | Dinler ve K\u00f6ktendinciler – Prof. Dr. Nur Serter\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"K\u00f6ktendinci hareketler nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ? | Dinler ve K\u00f6ktendinciler - Prof. Dr. Nur Serter - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"K\u00f6ktendinci hareketler nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ? | Dinler ve K\u00f6ktendinciler - Prof. Dr. Nur Serter","og_description":"Dinler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan beri, k\u00f6ktenciler de vard\u0131r. K\u00f6ktendincili\u011fi sadece \u0130slamiyete \u00f6zg\u00fc bir hal saymak \u00e7ok yanl\u0131\u015f olur. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00f6ktendinci ak\u0131mlar\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc olanlar\u0131 H\u0131ristiyanl\u0131k aleminde ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Benzeri ak\u0131mlara \u0130srail de de s\u0131k\u00e7a tan\u0131k olunmaktad\u0131r. \u0130srail Ba\u015fbakan\u0131 \u0130shak Rabin’in \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi, k\u00f6ktendinci hareketin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren en \u00f6nemli delillerden say\u0131lmaktad\u0131r. H\u0131ristiyanl\u0131k ise orta \u00e7a\u011f boyunca k\u00f6kten dincili\u011fin say\u0131s\u0131z […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2010-01-16T09:24:33+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/images.habervitrini.com\/haber_resim\/nur%20serter01.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"21 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"K\u00f6ktendinci hareketler nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ? | Dinler ve K\u00f6ktendinciler – Prof. Dr. Nur Serter","datePublished":"2010-01-16T09:24:33+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/"},"wordCount":4162,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/images.habervitrini.com\/haber_resim\/nur%20serter01.jpg","articleSection":["Din"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/","name":"K\u00f6ktendinci hareketler nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ? | Dinler ve K\u00f6ktendinciler - Prof. Dr. Nur Serter - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/images.habervitrini.com\/haber_resim\/nur%20serter01.jpg","datePublished":"2010-01-16T09:24:33+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/#primaryimage","url":"http:\/\/images.habervitrini.com\/haber_resim\/nur%20serter01.jpg","contentUrl":"http:\/\/images.habervitrini.com\/haber_resim\/nur%20serter01.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/16\/koktendinci-hareketler-nasil-ortaya-cikmistir-dinler-ve-koktendinciler-prof-dr-nur-serter\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"K\u00f6ktendinci hareketler nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ? | Dinler ve K\u00f6ktendinciler – Prof. Dr. Nur Serter"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4015","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4015"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4015\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4015"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4015"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4015"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}