{"id":4020,"date":"2010-01-17T21:05:29","date_gmt":"2010-01-17T18:05:29","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/"},"modified":"2010-01-17T21:05:29","modified_gmt":"2010-01-17T18:05:29","slug":"cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/","title":{"rendered":"\u00c7ocu\u011fun Ahlak Yarg\u0131s\u0131n\u0131n Geli\u015fimine Bilimsel bir bak\u0131\u015f | Derek Wright – Mary Croxen"},"content":{"rendered":"

<\/strong>P\u0130AGET’\u0130N \u00c7ALI\u015eMALARI<\/p>\n

Piaget’nin sosyal geli\u015fme anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131za en \u00f6nemli katk\u0131s\u0131 “\u00c7ocu\u011fun Ahlak Yarg\u0131s\u0131” adl\u0131 monografisidir. 1932 y\u0131l\u0131nda ilk defa yay\u0131mlanan bu eser, onun bu konu hakk\u0131ndaki, tek beyan\u0131 olarak kalm\u0131\u015f, zaman zaman bu konuya d\u00f6nmesine kar\u015f\u0131n, kitap malzemesi olacak bir \u015fey eklememi\u015ftir.Bu eser tam bir ara\u015ft\u0131rma alan\u0131 olu\u015fturan ve ortaya \u00e7\u00f6z\u00fcmledi\u011finden \u00e7ok fazla soru \u00e7\u0131karan, canl\u0131 ve te\u015fvik edici bir \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Piaget’nin Ara\u015ft\u0131rma Y\u00f6ntemleri
Bu b\u00f6l\u00fcmde, Piaget’nin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 temel deneysel b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde kulland\u0131\u011f\u0131 y\u00f6ntemlerin tan\u0131mlanmas\u0131 \u00fczerinde duraca\u011f\u0131z. Bu y\u00f6ntemler muhakkak ki geli\u015ftirilip belirli durumlara uydurulabilir. Sorunun alaca\u011f\u0131 \u015fekil \u00e7ocu\u011fa do\u011fal g\u00f6r\u00fcnecek olursa, k\u0131smen ba\u011flamla belirlenmelidir. Bu \u00fc\u00e7 ana b\u00f6l\u00fcmde s\u0131rayla \u00e7ocu\u011fun bilincine, oyun kurallar\u0131n\u0131 uygulamas\u0131na, yalan ve h\u0131rs\u0131zl\u0131k hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerine, adalet, sorumluluk ve ceza kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tutumuna de\u011finilecektir.<\/p>\n

<\/p>\n

Piaget, ilk olarak \u00e7ocukluk \u00e7a\u011f\u0131 oyunu olan “bilyeler” ba\u011flam\u0131nda \u00e7ocu\u011fun kurallar kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tutumunu incelemeyi se\u00e7ti. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu kurallar \u00e7ocuklar taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015f olup yeti\u015fkinlerin \u00f6\u011fretiminden etkilenmesi olanaks\u0131zd\u0131r. Dahas\u0131, bu ba\u011flamda, \u00e7ocuklar\u0131n bu kurallara ne kadar uyduklar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemleyebiliyordu.
Piaget’nin genel y\u00f6ntemi, \u00e7ocu\u011fa oyun kurallar\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretip, kendisiyle oynamas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131. Bu s\u00fcre\u00e7te \u00e7ocu\u011fun kurallar\u0131 nas\u0131l a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m,Piaget’nin hatalar\u0131yla nas\u0131l ba\u015fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7ocu\u011fun kurallara nas\u0131l ba\u011fl\u0131 kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 yak\u0131ndan izledi. Piaget, yeri geldik\u00e7e \u00e7ocuklara \u00fc\u00e7 anahtar soru sordu:
1- Yenilerini icad ederek kurallar\u0131, de\u011fi\u015ftirmek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?
2- Bu oyun hep bu \u015fekilde mi oynand\u0131?
3- Bu kurallar nereden kaynaklanmaktad\u0131r?
H\u0131rs\u0131zl\u0131k ve yalan s\u00f6yleme gibi ahlaki konular\u0131n \u00fczerinde dururken, Piaget’nin kendisini kurallar\u0131n bilinciyle ve hatta ger\u00e7ek ya\u015famda ortaya \u00e7\u0131kanlar\u0131n tersine kuramsal ahlak yarg\u0131s\u0131 ad\u0131m verdi\u011fimiz bu bilincin en az canl\u0131 ve \u015fekillenmi\u015f k\u0131sm\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fuyla s\u0131n\u0131rlamaktan ba\u015fka se\u00e7ene\u011fi yoktu. Piaget \u00e7ocu\u011fun kuramsal ve varsay\u0131msal ahlak yarg\u0131s\u0131n\u0131 fiili durumdaki canl\u0131 yarg\u0131lar\u0131n\u0131n bilin\u00e7li olarak fark\u0131nda olmas\u0131 \u015feklinde yorumluyordu. Bu bilin\u00e7li fark\u0131nda olma s\u00fcreci zaman almaktad\u0131r. B\u00f6ylece kuramsal yarg\u0131 her zaman ger\u00e7ek ve pratik yarg\u0131n\u0131n gerisinde kal\u0131r. Biz bundan dolay\u0131, \u00e7ocu\u011fun s\u00f6zel ve kuramsal yarg\u0131s\u0131n\u0131n, sorgulamay\u0131 izleyen y\u0131llar s\u0131ras\u0131nda, kendi davran\u0131\u015flar\u0131 yoluyla olu\u015fturdu\u011fu somut ve pratik yarg\u0131lara tekab\u00fcl etti\u011fi varsay\u0131m\u0131n\u0131 geli\u015ftirebiliriz.
D\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fczeyinin davran\u0131\u015fla g\u00f6sterilmesi ile bu d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fczeyinin s\u00f6zel olarak ifade edilmesi aras\u0131ndaki s\u00fcrenin bu genel ilkesi Piaget’nin bili\u015fsel geli\u015fim kuram\u0131nda belirlidir.Piaget’nin y\u00f6ntemleri, \u00e7ocu\u011fun h\u0131rs\u0131zl\u0131k ye yalan s\u00f6yleme hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin baz\u0131 \u00f6zel y\u00f6nlerini ve davran\u0131\u015flar\u0131n de\u011ferlendirilmesinde bireyin niyetini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurma kapasitesini otaya \u00e7\u0131karmak \u00fczere planlanm\u0131\u015ft\u0131r. Soru sormaya ek olarak, \u00e7ocu\u011fa niyet ve sonu\u00e7lar\u0131n farkl\u0131 oldu\u011fu hikayeler verilmekte ve \u00e7ocu\u011fun bunlar \u00fczerinde yorum yapmas\u0131 istenmektedir. Piaget niyetten \u00e7ok sonu\u00e7 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak verilen yarg\u0131lar i\u00e7in “nesnel sorumluluk” terimini kullanmaktad\u0131r.
H\u0131rs\u0131zl\u0131k ile ilgili olarak a\u015fa\u011f\u0131da iki hikaye \u00f6rne\u011fi verilmi\u015ftir:
a) Alfred, \u00e7ok fakir, k\u00fc\u00e7\u00fck bir arkada\u015f\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. Bu arkada\u015f\u0131 ona, evde yiyecek bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in o g\u00fcn hi\u00e7bir \u015fey yemedi\u011fini S\u00f6yler. Sonra, Alfred bir f\u0131r\u0131na girer, paras\u0131 yoktur ve f\u0131r\u0131nc\u0131n\u0131n arkas\u0131n\u0131 d\u00f6nmesini bekler ve bir ekmek \u00e7alarak ka\u00e7ar. Ekme\u011fi arkada\u015f\u0131na verir.
b) Heriette bir d\u00fckkana girer, tezgah\u0131n \u00fczerinde g\u00fczel bir kurdele g\u00f6r\u00fcr ve kurdelenin elbisesinin \u00fczerinde \u00e7ok g\u00fczel duraca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. B\u00f6ylece d\u00fckkan sahibesi arkas\u0131n\u0131 d\u00f6n\u00fcnce onu alarak ka\u00e7ar.
Bu hikayeler hakk\u0131nda sorulan sorular,\u015funlard\u0131r:
1- Her iki \u00e7ocuk da e\u015fit derecede yaramaz m\u0131d\u0131r?
2- Hangisi daha yaramazd\u0131r? Ni\u00e7in?
Piaget’nin hem nesnenin de\u011ferini hem de h\u0131rs\u0131zl\u0131k nedenini de\u011fi\u015f’tirdi\u011fine dikkat edilmelidir. Bundan da Piaget’nin her iki de\u011fi\u015fkenin etkisini ay\u0131ramad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Kesin olarak belirtmek gerekirse bu durum, planda bir hata olarak nitelendirilebilir.Yalan s\u00f6ylenceyle ilgili olarak Piaget iki \u00e7ift hikaye kulland\u0131. \u0130lk iki hikayede kimsenin kanmayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k olan bir ger\u00e7e\u011fin abart\u0131lmas\u0131 ile planl\u0131 ve inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131kta ba\u015far\u0131l\u0131 bir yalan, ikinci gruptaki hikayelerde ise ciddi sonu\u00e7lar\u0131 olan masum bir yanl\u0131\u015f ile ciddi bir sonu\u00e7 yaratmayan\u0131 kas\u0131tl\u0131 bir yalan kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.
\u0130lk gruptan bir \u00f6rnek;
a) K\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7ocuk sokakta y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe \u00e7\u0131kar ve b\u00fcy\u00fck bir k\u00f6pek g\u00f6rerek \u00e7ok korkar. Sonra eve giderek annesine inek kadar b\u00fcy\u00fck bir k\u00f6pek g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yler.
b) Okuldan eve d\u00f6nen bir \u00e7ocuk annesine \u00f6\u011fretmenin ona iyi notlar verdi\u011fini s\u00f6yler. Bu do\u011fru olmay\u0131p, \u00f6\u011fretmen ne iyi ne de k\u00f6t\u00fc not vermi\u015ftir. Annesi sevinerek onu \u00f6d\u00fcllendirir.
\u0130kinci gruptan bir \u00f6rnek;
a) Sokaklar\u0131n isimlerini \u00e7ok iyi bilmeyen bir \u00e7ocuk “Rue de Caurouge” soka\u011f\u0131n\u0131n nerede oldu\u011fundan tam emin de\u011fildir. Bir adam onu durdurarak “Rue de Caurouge” soka\u011f\u0131n\u0131n nerede oldu\u011funu sorar. \u00c7ocuk san\u0131r\u0131m \u015furada diye yan\u0131t verir. Sokak tarif edilen yerde olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in adam yolunu tamamen kaybederek arad\u0131\u011f\u0131 evi bulamaz.
b) Bir \u00e7ocuk sokaklar\u0131n isimlerini \u00e7ok iyi bilmektedir. Bir g\u00fcn, bir adam “Rue de Caurouge” soka\u011f\u0131n\u0131n nerede oldu\u011funu sorar. \u00c7ocuk ona bir oyun oynamak niyetiyle yanl\u0131\u015f bir soka\u011f\u0131 g\u00f6sterir. Fakat adam kaybolmayarak yolunu bulmay\u0131 ba\u015far\u0131r.
Bunlara ek olarak, Piaget \u00e7ocuklara daha genel olarak yalan hakk\u0131ndaki fikirleriyle ilgili sorular sordu.
Bunlar:
Yalan nedir? Neden yalan s\u00f6ylememeliyiz ?, \u00c7ocuklara yalan s\u00f6ylemekle b\u00fcy\u00fcklere yalan s\u00f6ylemek farkl\u0131 \u015feyler midir ? Yarg\u0131 hakk\u0131nda \u00e7ocu\u011fun fikirlerine yakla\u015f\u0131m\u0131na, \u00e7e\u015fitli ceza y\u00f6ntemlerinin adaleti hakk\u0131nda \u00e7ocu\u011fun yarg\u0131lar\u0131n\u0131 incelemeyle ba\u015flad\u0131.
\u00c7ocu\u011fa a\u015fa\u011f\u0131daki gibi bir hikaye verildi:
Bir erkek \u00e7ocuk, k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fine ait olan bir oyunca\u011f\u0131 k\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ocu\u011fun cezas\u0131n\u0131n ne olmas\u0131 gerekmektedir? Kendi oyuncaklar\u0131ndan birini k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fine verecek inidir? Bir hafta s\u00fcreyle karde\u015finin hi\u00e7bir oyunca\u011f\u0131 ile oynamas\u0131na izin verilmeyecek midir ? Oyunca\u011f\u0131n onar\u0131m\u0131 i\u00e7in para m\u0131 \u00f6deyecektir?
Piaget, \u00e7ocuktan bu cezalardan hangisinin ve neden durumu \u00e7\u00f6zecek en adil yol olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermesini ister. Bu hikayeleri olu\u015fturman\u0131n arkas\u0131ndaki ilke, \u00e7ocu\u011fun su\u00e7a uyacak cezay\u0131 m\u0131, yoksa keyfi ve su\u00e7la ilgisi olmayan bir cezay\u0131 m\u0131 se\u00e7ece\u011fini bulmakt\u0131.Bundan sonra Piaget’nin g\u00f6z\u00f6n\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131 durum, \u00fcyelerinden biri veya ikisinin su\u00e7u i\u00e7in bir grup \u00e7ocu\u011fu cezaland\u0131rma adaleti sorunudur.
A\u015fa\u011f\u0131da buna \u00f6rnek olacak bir hikaye verilmi\u015ftir:
Bir anne \u00fc\u00e7 o\u011fluna evde olmad\u0131\u011f\u0131 zaman makasla oynamamalar\u0131n\u0131 s\u00f6yler, fakat birincisi anneleri \u00e7\u0131kar \u00e7\u0131kmaz “Haydi makasla oynayal\u0131m”, der. \u0130kinci \u00e7ocuk kesmeleri i\u00e7in gazete getirmeye gider. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc Hay\u0131r, annemiz oynamamam\u0131z gerekti\u011fini s\u00f6yledi. Ben makasa dokunmayaca\u011f\u0131m.” der. Anneleri eve d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde yerdeki gazete k\u0131rp\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr. B\u00f6ylece birisinin makasla oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlay\u0131p \u00fc\u00e7 o\u011flunu da cezaland\u0131r\u0131r. Bu adil midir?
Piaget’nin ele ald\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc konu “ilahi adalet” kavram\u0131yla ilgilidir. \u0130lahi adalet, k\u00f6t\u00fc bir i\u015fi izleyen fakat bu i\u015fle ilgili olmay\u0131p \u015fans eseri olu\u015fan tats\u0131z olaylar\u0131 bu i\u015f i\u00e7in ceza olarak g\u00f6rme e\u011filimidir.
A\u015fa\u011f\u0131da tipik bir hikaye \u00f6rne\u011fi verilmi\u015ftir:
Bir zamanlar meyve bah\u00e7esinden meyve \u00e7alan iki \u00e7ocuk varm\u0131\u015f. Bir g\u00fcn yine meyve \u00e7alarlarken bir polis gelir ve \u00e7ocuklar ka\u00e7arlar. Bir tanesi yakalan\u0131r. Di\u011feri dolamba\u00e7l\u0131 bir yoldan eve gitmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bir nehrin \u00fcst\u00fcndeki \u00e7\u00fcr\u00fck bir k\u00f6pr\u00fcden kar\u015f\u0131ya ge\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken suya d\u00fc\u015fer. Bu olay\u0131 nas\u0131l yorumluyorsunuz? E\u011fer elmay\u0131 \u00e7almam\u0131\u015f olsayd\u0131, \u00e7\u00fcr\u00fck k\u00f6pr\u00fcden ge\u00e7erken yine suya d\u00fc\u015fer miydi?
Piaget’nin g\u00f6z\u00f6n\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131 son, alan “\u00e7ocu\u011fun e\u015fitlik anlay\u0131\u015f\u0131” ile ilgilidir. Konuya iki yoldan yakla\u015fmaktad\u0131r. Bu yollardan birincisi, yeti\u015fkin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n adil olarak yorumlanmayacak \u015fekilde \u00e7ocuklar\u0131nkinden farkl\u0131 tutuldu\u011fu, yeti\u015fkin egemenli\u011fine boyun e\u011fip kabul etmeyle \u00e7ocu\u011fun kendi e\u015fitlik ve adalet anlay\u0131\u015f\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n ortaya kondu\u011fu hikayelerdir, ikinci ‘tip hikayelerde ise ayn\u0131 adalet sorununa sadece \u00e7ocuklar\u0131n kendi aralar\u0131nda de\u011finilmi\u015ftir.
\u0130lk hikayeye \u00f6rnek olarak a\u015fa\u011f\u0131dakini verebiliriz:
Bir annenin bir itaatkar olan, di\u011feri olmayan iki k\u0131z\u0131 vard\u0131r. Anne itaatk\u00e2r olan\u0131n\u0131 daha \u00e7ok sever ve ona kek dilimlerinin en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc verir. Annenin bu davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 nas\u0131l yorumlars\u0131n\u0131z?
\u0130kinci \u00f6rne\u011fimizde ise:
Bir okulda, b\u00fcy\u00fck bir \u00e7ocuk, kendinden daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7ocu\u011fu d\u00f6vmektedir. K\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuk yeterince g\u00fc\u00e7l\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kar\u015f\u0131l\u0131k verememektedir. Bu y\u00fczden bir g\u00fcn bir e\u011flence s\u0131ras\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00e7ocu\u011fun elmas\u0131n\u0131 ve ekme\u011fini eski bir dolaba saklar. Bu davran\u0131\u015f\u0131 nas\u0131l yorumluyorsunuz?
Piaget’nin hikayelerini \u00fcretti\u011fi, geli\u015ftirilip desteklenebilecek muhakkak ki \u00e7e\u015fitli yollar vard\u0131r. Fakat onun amac\u0131 bu hikayeleri \u00e7ocu\u011fun d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in ba\u015flang\u0131\u00e7 noktalar\u0131 olarak kullanmakt\u0131. \u00c7ocu\u011fun yan\u0131tlar\u0131n\u0131 yeni sorular sorarak izliyordu ve b\u00f6ylece her iki sorgulama ayn\u0131 olmuyordu.
Bili\u015fsel Geli\u015fme Kuram\u0131
Genelde Piaget’nin bulgular\u0131 onun geli\u015fme kuram\u0131ndan beklenene gayet iyi uyuyordu. Piaget 4 ile 12 ya\u015flar aras\u0131ndaki d\u00f6nemde verilen yan\u0131tlarda \u00f6zel ya\u015f e\u011filimleri buldu.Piaget ahlak yarg\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6zellikle bir yandan yeti\u015fkinlerin otoriter kontrol\u00fc, di\u011fer yandan \u00e7ocu\u011fun ya\u015f gruplar\u0131 aras\u0131ndaki etkile\u015fimleri gibi sosyal ili\u015fkilerinin karakteriyle olduk\u00e7a etkilendi\u011fini \u00f6ne s\u00fcrerek bu konuyu a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Bununla beraber, iki z\u0131t ahlak anlay\u0131\u015f\u0131 belirlemi\u015ftir.
Birincisi ben merkezci, i\u015flem \u00f6ncesi d\u00f6nemdeki \u00e7ocuklarda g\u00f6r\u00fclen ahlak anlay\u0131\u015f\u0131 ve yeti\u015fkin bask\u0131s\u0131. Di\u011feri ise i\u015flem d\u00f6nemindeki \u00e7ocukta ortaya \u00e7\u0131kan i\u015fbirli\u011fi ve kar\u015fd\u0131kl\u0131 ili\u015fki ahlak\u0131.Piaget’nin buldu\u011fu sonu\u00e7lar\u0131, yukar\u0131da tan\u0131mlanan y\u00f6ntemlerle \u00f6zetlerken ilk \u00f6nce i\u015flem \u00f6ncesi \u00e7ocu\u011fu ele alaca\u011f\u0131z.
\u0130\u015flem \u00f6ncesi \u00e7ocuk:
\u0130ki \u00fc\u00e7 ya\u015flar\u0131ndaki \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015flem \u00f6ncesi \u00e7ocuk, bilye oyununu kabul edilebilir herhangi bir bilin\u00e7le oynamaya yetenekli de\u011fildir. Oyunu tamamen bireyseldir ve \u00f6zel fantezilerle hen\u00fcz birle\u015fmeyen kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f davran\u0131\u015flar\u0131n tekrar\u0131m i\u00e7ermektedir. Bu kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f davran\u0131\u015flar bir \u00e7e\u015fit \u00f6n kural\u0131 temsil etmektedir. Tam bir kural olarak kabul edilemezler. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7ocu\u011fun bilincinde bu kurallara ba\u011fl\u0131 olma anlay\u0131\u015f\u0131 yoktur. Fakat bu kurallar yap\u0131l\u0131 ve d\u00fczenlidirler.
Bir dereceye kadar, daha b\u00fcy\u00fck i\u015flem \u00f6ncesi \u00e7ocuk Piaget i\u00e7in \u00e7ok daha ilgin\u00e7tir. Birbirlerinin oyunlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak taklit etme yoluyla oyunlar\u0131n\u0131 olu\u015fturup durumun sosyal y\u00f6nlerinden de zevk almaya ba\u015flarlar. Ayn\u0131 zamanda birbirlerinden, oyunun \u00e7ok basit \u015fekilde de olsa temel kurallar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenirler. Fakat oyunlar\u0131 benmerkezcidir. \u00c7ocuk sosyal bir d\u00fczende bireysel olarak oynar. S\u00f6zle ifade edebildi\u011fi kurallar\u0131, oyun esnas\u0131nda duraksamadan \u00e7i\u011fner ve herkesin kazanmas\u0131na raz\u0131d\u0131r. Di\u011fer \u00e7ocuklar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 oynamas\u0131 i\u00e7in bir d\u00fcrt\u00fc olu\u015fturur; fakat oyunlar\u0131 di\u011fer \u00e7ocuklar\u0131n oyunlar\u0131yla hen\u00fcz bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck sa\u011flam\u0131\u015f de\u011fildir. Di\u011fer \u00e7ocuklarla bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck sa\u011flayamama, \u00e7ocu\u011fun herkesin aras\u0131nda konu\u015ftu\u011fu fakat ger\u00e7ekte kimseye hitap etmedi\u011fi kolektif monolog olgusuyla yak\u0131ndan ilgilidir. Ayn\u0131 zamanda, kurallar\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7ocukta olu\u015fturdu\u011fu bilin\u00e7 bu kurallar\u0131n kesin, de\u011fi\u015fmez ve babalar\u0131n\u0131n, b\u00fcy\u00fcklerin ve daha b\u00fcy\u00fck \u00e7ocuklar\u0131n mistik otoritesinden kaynaklanm\u0131\u015f oldu\u011fudur. Bu kurallar d\u0131\u015far\u0131dan zorla y\u00fcklenmi\u015ftir ve \u00e7ocuk taraf\u0131ndan \u00f6z\u00fcmlenmemi\u015ftir. Bu kurallar\u0131n otoriter kayna\u011f\u0131na gerekli sayg\u0131y\u0131 duymalar\u0131na kar\u015f\u0131n bu kurallar kendi davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 y\u00f6nlendirmede \u00e7ok az bir etkiye sahiptirler.
H\u0131rs\u0131zl\u0131k ve yalan hakk\u0131ndaki yarg\u0131larla ilgili olarak Piaget, i\u015flem \u00f6ncesi \u00e7ocu\u011fun, su\u00e7lunun niyetini hi\u00e7 veya \u00e7ok az bir oranda g\u00f6z \u00f6n\u00fcne ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 fakat yarg\u0131lar\u0131n\u0131 hemen hemen sadece maddi sonu\u00e7lar \u00fczerine oturttu\u011funu bulmu\u015ftur. Bu y\u00fczden a\u00e7 bir arkada\u015f\u0131 i\u00e7in bile. olsa ekmek \u00e7alan bir \u00e7ocuk bencil bir nedenle kurdele \u00e7alan \u00e7ocuktan daha yaramazd\u0131 ve kas\u0131ts\u0131z olarak bir ki\u015finin yolunu \u015fa\u015f\u0131rmas\u0131na neden olan bir \u00e7ocuk, kas\u0131tl\u0131 olarak yalan s\u00f6yleyen fakat ciddi bir sonuca neden olmayan \u00e7ocuktan daha yaramazd\u0131. Bu, \u00e7ocu\u011fun insanlar\u0131n niyetini hesaba katmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermeyip sadece bu hikayelerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 zaman maddi sonu\u00e7lar \u00fczerinde durdu\u011funu belirtir. \u00c7ocuk i\u00e7in maddi sonu\u00e7lar daha \u00e7arp\u0131c\u0131d\u0131r ve dikkatleri \u00fczerine \u00e7ekmektedir. Piaget, \u00e7ocu\u011fun hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 kendi davran\u0131\u015flar\u0131 \u00fczerinde yorum yaparken niyete daha fazla \u00f6nem verdi\u011fini g\u00f6zlemlemi\u015ftir. \u0130\u015flem \u00f6ncesi bir \u00e7ocuk taraf\u0131ndan verilen yalan\u0131n en karakteristik tan\u0131m\u0131 onun k\u00f6t\u00fc bir kelime oldu\u011fudur. Yalan\u0131n bu \u015fekilde tan\u0131mlanmas\u0131, yalan s\u00f6ylemenin ne ger\u00e7e\u011fi s\u00f6ylememek ne de bir \u015feyi ba\u015fka bir \u015feyle kar\u0131\u015ft\u0131rmak oldu\u011funun \u00e7ocuk taraf\u0131ndan bilinmemesinden dolay\u0131 olmay\u0131p, \u00e7ocu\u011fun bu iki olguyu e\u015fde\u011fer g\u00f6rmesi y\u00fcz\u00fcndendir. Yalan\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 kand\u0131rma niyetinden olduk\u00e7a ayr\u0131 olarak, onun ger\u00e7eklerden s\u00f6zel anlamda uzakla\u015fma derecesi ile belirlenmektedir. Yalan\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011funa ili\u015fkin verilen ortak bir neden, yalan y\u00fcz\u00fcnden cezaland\u0131r\u0131yor olmam\u0131zd\u0131r. Bu y\u00fczden \u00e7ocuklar\u0131n, b\u00fcy\u00fcklere yalan s\u00f6ylemenin di\u011fer \u00e7ocuklara yalan s\u00f6ylemekten daha yanl\u0131\u015f oldu\u011fu yarg\u0131s\u0131na sahip olmalar\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir.
\u0130\u015flem \u00f6ncesi \u00e7ocu\u011fun ceza hakk\u0131ndaki fikirleri g\u00f6rece basittir. Bu \u00e7ocuklar su\u00e7un kapsam\u0131 ile cezan\u0131n do\u011fas\u0131 aras\u0131nda ili\u015fki bulunmayan keyfi niteli\u011fe sahip, kefaret t\u00fcr\u00fcnden cezalar\u0131 onaylamaktad\u0131rlar. \u00d6nemli olan cezan\u0131n ac\u0131 vermesidir. Bir ceza ne kadar fiziksel ac\u0131 verirse o kadar iyidir. Piaget baz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131n \u00f6nerdi\u011fi cezalar\u0131n sertli\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Onlar i\u00e7in en adil ceza en a\u011f\u0131r olan\u0131d\u0131r. Bir ki\u015finin su\u00e7u y\u00fcz\u00fcnden yeti\u015fkinler taraf\u0131ndan bir grup \u00e7ocu\u011fun cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n adil oldu\u011funu kabul etmeye haz\u0131rd\u0131rlar ve yeti\u015fkinler taraf\u0131ndan verilecek herhangi bir cezan\u0131n adil oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnme e\u011filimleri Vard\u0131r. Yeti\u015fkinler hata yapamaz olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Son olarak da, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuk k\u00f6t\u00fc bir davran\u0131\u015f\u0131 izleyen kazay\u0131 bu davran\u0131\u015fa ceza olarak yorumluyordu (ilahi adalet).
Piaget’nin kabul etti\u011fi gibi b\u00fct\u00fcn bu yan\u0131tlar otoriter yeti\u015fkin disiplininin etkisini yans\u0131tmaktad\u0131r. Bu nedenle bunu yeti\u015fkin bask\u0131s\u0131n\u0131n ahlak\u0131 olarak nitelendirdi.
Somut i\u015flemler d\u00f6nemindeki \u00e7ocuk:
Somut i\u015flemler d\u00f6neminde 7 ile 12 ya\u015flar aras\u0131ndaki, \u00e7ocuk, i\u015f birli\u011finin ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkilerin yaratt\u0131\u011f\u0131 ahlak anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 geli\u015ftirerek ortaya koyar. Oyunlar\u0131n kurallar\u0131 \u00f6z\u00fcmlenir, bu nedenle \u00e7ocuk kurallara titizlikle uyar. Oyun oynamak \u015fimdi yar\u0131\u015fma mahiyetinde olup adaletin \u00f6nemi \u00fcst\u00fcn gelir. Ayn\u0131 zamanda \u00e7ocu\u011fun kurallar\u0131n do\u011fas\u0131 konusundaki bilinci de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Bu kurallar\u0131 art\u0131k kesin, otoriteden t\u00fcretilmi\u015f ve de\u011fi\u015fmez olarak g\u00f6rmez. Aksine, kurallar kendisine ait oldu\u011fu i\u00e7in isterse de\u011fi\u015ftirebilecektir. \u0130lgileri soyut ve kuramsal olmaktan \u00e7ok pragmatik olsa da 8 ile 10 ya\u015flar\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7ocuklar\u0131n her \u00e7e\u015fit amaca y\u00f6nelik kurallar\u0131 tasarlay\u0131p d\u00fczenlemede ne kadar ilgili olduklar\u0131 s\u0131k s\u0131k g\u00f6zlenmi\u015ftir. Ayn\u0131 zamanda \u00e7ocuk art\u0131k kurallar\u0131n i\u015flevi konusunda bir i\u00e7g\u00f6r\u00fc geli\u015ftirmi\u015f oldu\u011fu, yani oyunu onun yapt\u0131\u011f\u0131 ve t\u00fcm oyuncular i\u00e7in adaleti garantiledi\u011finden kurallar\u0131n ancak herkesin raz\u0131 olmas\u0131 ile de\u011fi\u015ftirilebilece\u011fini kabul eder. Bu durumu ba\u015fkas\u0131n\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00f6rme yetene\u011fini ortaya koymaktad\u0131r ve bazen “ba\u015fkas\u0131n\u0131n rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlenme” yetene\u011fi olarak da ifade edilir. Ayn\u0131 yetenek, \u00e7ocuklar\u0131n birbirlerini etkilemek i\u00e7in bir istek g\u00f6z\u00f6n\u00fcne serdikleri, fikir al\u0131\u015fveri\u015fi ve uzla\u015fma yoluyla bir sonuca vard\u0131klar\u0131 uzun tart\u0131\u015fmalarla da a\u00e7\u0131\u011fa vurulur.
Ayn\u0131 geli\u015fme \u00e7ocu\u011fun h\u0131rs\u0131zl\u0131k ve yalan konusundaki yarg\u0131lar\u0131nda da yans\u0131t\u0131l\u0131r. Piaget’nin uygulad\u0131\u011f\u0131, y\u00f6ntemlerin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde, daha b\u00fcy\u00fck \u00e7ocu\u011fun, yarg\u0131lar\u0131nda niyeti de g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulundurmaya haz\u0131r oldu\u011funu ortaya koyabiliriz. H\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n temelindeki d\u00fcrt\u00fc bencilce bir h\u0131rs oldu\u011fu zaman, bu davran\u0131\u015f. \u00e7alman nesnenin de\u011feri g\u00f6z\u00f6n\u00fcne al\u0131nmaks\u0131z\u0131n fedakarca nedenlerden dolay\u0131 yap\u0131lan h\u0131rs\u0131zl\u0131ktan daha yaramazca olarak de\u011ferlendirilmektedir. Ayn\u0131 \u015fekilde kand\u0131rma niyeti ile s\u00f6ylenmi\u015f bir yalan masum bir hatadan daha k\u00f6t\u00fcyd\u00fc. Yalanlar art\u0131k daha \u00e7ok kand\u0131rma niyeti hesaba kat\u0131larak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Piaget’nin y\u00f6ntemlerinin \u00e7ocu\u011fun de\u011ferlendirmelerinde maddi sonu\u00e7lar\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulundurma derecesini ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in uygun bir hale getirilemedi\u011fi eklenmelidir.
Daha b\u00fcy\u00fck \u00e7ocuklar\u0131n niyet \u00fczerinde durduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemekten \u00e7ok, hem niyet hem de sonucu g\u00f6z\u00f6n\u00fcne alma yetene\u011fine sahip olduklar\u0131n\u0131 belirtmek Piaget’nin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ile tutarl\u0131 olacakt\u0131r. Yalan s\u00f6ylemek hatal\u0131d\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc yalan yeti\u015fkinlerin kuralar\u0131n\u0131 \u00e7i\u011fnemekten \u00f6te kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcveni ve sosyal etkile\u015fim i\u00e7in gerekli i\u015fbirli\u011fini yok edici unsurlar\u0131 i\u00e7erir. Yeti\u015fkinlere yalan s\u00f6ylemenin \u00e7ocuklara yalan s\u00f6ylemekten daha k\u00f6t\u00fc oldu\u011fu \u015feklinde yarg\u0131ya varma e\u011filimi \u00e7ok daha zay\u0131ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc yalan s\u00f6ylemenin y\u0131k\u0131c\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 kime s\u00f6ylenirse s\u00f6ylensin aynidir.
Daha b\u00fcy\u00fck \u00e7ocuk, cezay\u0131 keyfi olarak ac\u0131 \u00e7ektirme \u015feklinde g\u00f6rme e\u011filiminde olmay\u0131p, daha \u00e7ok su\u00e7la i\u015flevsel y\u00f6nden ilgili olan cezan\u0131n verilmesini ister. Cezan\u0131n amac\u0131, su\u00e7luya su\u00e7unun tabiat\u0131n\u0131 hat\u0131rlatmak ve onu yola getirmektir. Asl\u0131nda daha b\u00fcy\u00fck \u00e7ocuklar\u0131n baz\u0131lar\u0131 bu sonu\u00e7lara ceza verilmeden ula\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 ye\u011fler. Piaget denekleri taraf\u0131ndan belirtilen alt\u0131 de\u011fi\u015fik ceza bulmu\u015ftur: Birincisi “gruptan \u00e7\u0131karmad\u0131r”. \u00c7\u00fcnk\u00fc su\u00e7lu sosyal ili\u015fkileri \u015fu veya bu yolla bozmu\u015ftur, ikincisi, do\u011frudan do\u011fruya “su\u00e7u dengeleme niyetiyle” verilen cezalard\u0131r. \u00d6rne\u011fin evde ekmek olmad\u0131\u011f\u0131 zaman gidip almay\u0131 reddedince, \u00e7ocu\u011fa ekmek verilmemesi gibi. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc “k\u00f6t\u00fc kulland\u0131\u011f\u0131 nesneden \u00e7ocu\u011fu yoksun etmeyi’ kapsar. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc “\u00e7ocu\u011fun ba\u015fkalar\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 davran\u0131\u015f\u0131n kendisine uygulanmas\u0131”; ba\u015fkas\u0131n\u0131n oyunca\u011f\u0131n\u0131 k\u0131rm\u0131\u015f olan bir \u00e7ocu\u011fun oyunca\u011f\u0131n\u0131n k\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi. Be\u015fincisi “k\u0131r\u0131lan bir nesnenin \u00f6detme yoluyla geri verilmesi”. Sonuncusu neden hatal\u0131 oldu\u011funu su\u00e7luya g\u00f6sterme amac\u0131 olan “ele\u015ftiri y\u00f6ntemi”dir. \u00c7ocuklar art\u0131k yeti\u015fkinlerin verdikleri cezalar\u0131 adil olarak nitelemeyip duyarl\u0131 davran\u0131yorlar ve k\u0131z\u0131yorlar. Adil olmamas\u0131 nedeniyle, bir ki\u015finin i\u015fledi\u011fi su\u00e7tan dolay\u0131 toplu ceza verilmesine de kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorlar. \u0130lahi adalet olgusunda da g\u00f6ze \u00e7arpan bir gerileme g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu.
TARTI\u015eMA
Piaget’nin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irirken Piaget’nin ahlak d\u00fc\u015f\u00fcncesinin geli\u015fmesinde daha \u00e7ok sadece iki a\u015famay\u0131 ortaya \u00e7\u0131kartt\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir. Ger\u00e7ek bu de\u011fildir. Biri otoriter k\u0131s\u0131tlamalara di\u011feri demokratik i\u015fbirli\u011fine dayanan temelde ayr\u0131 iki ahlak g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden s\u00f6z etti\u011fi ger\u00e7ektir. Fakat her iki ahlak g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc olu\u015fturan unsurlar\u0131n geli\u015fmesi ile ilgili olarak bunlar\u0131n aras\u0131nda bir\u00e7ok a\u015fama bulmu\u015ftur.
\u0130lk ahlak g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden ikincisine ge\u00e7i\u015fte \u00e7ocu\u011fun geli\u015fimini a\u00e7\u0131klarken Piaget, iki ana etkene de\u011finmi\u015ftir. Birincisi \u00e7ocuk zekas\u0131n\u0131n do\u011fal geli\u015fimidir. Geli\u015fimin ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 \u00fczerinde daha \u00f6nce durulup ahlak yarg\u0131s\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda geli\u015ftirilmi\u015ftir. \u0130kincisi \u00e7ocu\u011fun ili\u015fkilerinin tabiat\u0131d\u0131r. Piaget “tek tarafl\u0131 sayg\u0131” ile “kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sayg\u0131” ili\u015fkilerini ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ocuk anababa ili\u015fkileri ilk a\u015famalar\u0131nda ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak bir \u00f6l\u00e7\u00fcye kadar tek tarafl\u0131 sayg\u0131 ile karakterizedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc anababalar \u00e7ocu\u011fun kontrol etmedi\u011fi y\u00f6nlendirmedi\u011fi ve \u00f6\u011fretmedi\u011fi yollarla \u00e7ocu\u011fu kontrol eder, y\u00f6nlendirir ve \u00f6\u011fretirler. \u00c7ocukla anababa aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck oranda asimetri vard\u0131r. Kurallar ve davran\u0131\u015f modelleri \u00e7ocu\u011fa zorla y\u00fcklenir ve \u00e7ocu\u011fun kararlar\u0131nda ‘hay\u0131r’ demek yoktur. Piaget ilk \u00e7a\u011flardan itibaren, anababalar\u0131n demokratik ilkeleri uygulamaya ba\u015flamalar\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu belirtir ve bu davran\u0131\u015f\u0131 \u00f6nerir. Fakat bir dereceye kadar, otoriter kontrol\u00fcn ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011funu da d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir.
Ahlaki ger\u00e7ek\u00e7ilik ve bask\u0131 ahlak\u0131 yaratmak ve bunlar\u0131 onaylamak i\u00e7in, \u00e7ocu\u011fun geli\u015fimsel benmerkezcili\u011fi ile ili\u015fkideki otoriter kontrol\u00fcn bu yap\u0131s\u0131 etkile\u015fir. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sayg\u0131 ili\u015fkileri hi\u00e7bir taraf\u0131n bask\u0131n olmay\u0131p di\u011ferini kontrol etmedi\u011fi ve aralar\u0131nda ger\u00e7ek bir al\u0131\u015fveri\u015fin oldu\u011fu e\u015fit ki\u015filerin varl\u0131\u011f\u0131 do\u011frultusunda simetriktir. Bu t\u00fcr ili\u015fkiler, s\u0131kl\u0131kla sadece akranlar aras\u0131nda ve uygulamada \u00e7ocu\u011fun somut i\u015flemsel d\u00fc\u015f\u00fcnceyi geli\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ileriki d\u00f6nemde ortaya \u00e7\u0131kmaya y\u00fcz tutar. \u0130\u015fbirli\u011fi ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ahlak\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karan, iki ki\u015finin etkile\u015fimidir. Bu ahlak\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7in bireylerden sadece bir tanesi yeterli olmay\u0131p, her ikisi de gereklidir.
Piaget’nin monografisinin, pilot bir \u00e7al\u0131\u015fma oldu\u011fu \u00e7ok fazla vurgulanamaz; daha \u00e7ok \u00e7ocuk geli\u015fiminin geni\u015f kapsaml\u0131 ve karma\u015f\u0131k y\u00f6n\u00fc hakk\u0131nda ba\u015flang\u0131\u00e7 t\u00fcr\u00fcnden bir \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r. B\u00fcy\u00fck \u00e7ocuklar k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklardan kuramsal ahlak d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin belirlenmi\u015f baz\u0131 y\u00f6nleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131d\u0131r. Karakteristik olarak Piaget, \u00f6rnekleme y\u00f6ntemlerini tan\u0131mlamamaktad\u0131r, cinsiyet ve ya\u015f d\u0131\u015f\u0131nda denekleriyle ilgili \u00e7ok az bilgi vermektedir. Hangi ya\u015f gruplar\u0131nda hangi yan\u0131tlar\u0131n s\u0131kl\u0131kla verildi\u011fini \u00e7ok az belirtmi\u015ftir. Kan\u0131tlardan daha fazlas\u0131na dayanmas\u0131 gereken b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde spek\u00fclatif kuramlar\u0131 i\u00e7in Piaget, kan\u0131tlan ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olarak kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Kan\u0131tlar\u0131 ara\u015ft\u0131rmamaktad\u0131r ye elindeki verilere eklenebilecek alternatif iddialar\u0131n tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00e7ok az yapmaktad\u0131r.
Piaget’nin monografisi yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131ndan bu yana, buradaki iddialar\u0131n do\u011frulu\u011funu analiz etmeye y\u00f6nelik daha kat\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Piaget’nin yapt\u0131\u011f\u0131’ deneylerden elde etti\u011fi merkezi ampirik kuramlarla ba\u011f\u0131nt\u0131l\u0131 olarak, bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6zetlemek uygun olacakt\u0131r:
1- Ahlak kavram\u0131n\u0131n her iki y\u00f6n\u00fcnde, b\u00fcy\u00fck \u00e7ocuklar k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklardan farkl\u0131 olarak ve Piaget’nin g\u00f6sterdi\u011fi \u015fekilde yan\u0131t verirler.
2 Ya\u015f. grubunun u\u00e7 noktas\u0131ndaki k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar her iki do\u011frultuda da olgun de\u011fillerken, b\u00fcy\u00fck \u00e7ocuklar\u0131n s\u00fcrekli olgun olduklar\u0131 saptanm\u0131\u015ft\u0131r.
3- \u00d6zellikle Piaget’nin anlad\u0131\u011f\u0131 anlamda geli\u015fen zeka, artan yarg\u0131 olgunlu\u011fu ile birlikte gitmektedir.
4- Tek tarafl\u0131 sayg\u0131 ili\u015fkilerinin egemenli\u011fi, olgun bir yarg\u0131ya eri\u015fememe ile; ayn\u0131 \u015fekilde olgun bir yarg\u0131ya ula\u015fma ise kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sayg\u0131 ili\u015fkilerinin egemenli\u011fi ile birlikte gitmektedir.
Birinci \u00f6neriye de\u011finmek gerekirse, k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7eren daha sonraki ara\u015ft\u0131rmalar, \u00f6nemli bir oranda. Piaget’nin bulgular\u0131n\u0131 onaylam\u0131\u015ft\u0131r, ikinci \u00f6neri ile ilgili olan \u00e7ok az kan\u0131t bulunmaktad\u0131r. Bu \u00f6neri temelde ya\u015f gruplar\u0131n\u0131n u\u00e7 noktalar\u0131nda olan \u00e7ocuklar\u0131n, \u00e7e\u015fitli yarg\u0131 alanlar\u0131 i\u00e7inde tutarl\u0131 olmaya az bir e\u011filim g\u00f6sterdiklerini ortaya koymaktad\u0131r. Piaget’nin iki ahlak yarg\u0131s\u0131n\u0131n belirli \u00f6l\u00e7\u00fcde kavramsal uyum ve tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, her. ikisini de tamamen ba\u011fl\u0131 olan bir \u00e7ocu\u011fa rastlamak \u00e7ok g\u00fc\u00e7t\u00fcr. \u00d6nemli bir ara\u015ft\u0131rma, zeka testleriyle \u00f6l\u00e7\u00fclen zeka ile yan\u0131tlar\u0131n olgunlu\u011fu aras\u0131nda ili\u015fki bulmu\u015ftur. Bu ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n \u00e7ok az\u0131. Piaget’nin kastetti\u011fi anlamda zek\u00e2 ile olan ili\u015fkiyi ara\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa zeka ile yan\u0131tlar\u0131n olgunlu\u011fu aras\u0131ndaki ili\u015fki bu ara\u015ft\u0131rmay\u0131 yapan ki\u015filer taraf\u0131ndan bulunmu\u015ftur. Piaget’in sosyal ili\u015fkinin \u00f6nemi kuram\u0131 desteklenmemi\u015f olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r. Sosyal ili\u015fkinin \u00f6nemini de\u011ferlendirmeye y\u00f6nelik, bir sonuca varmayan \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Piaget’nin kavramsal analizleri y\u00fczeysel olarak akla yak\u0131n gelmekle birlikte bu iki \u00e7e\u015fit ili\u015fkinin deneylere dayanarak tan\u0131mlanabilmesi ve bunlar\u0131n \u00e7ocu\u011fun ya\u015fam\u0131ndaki bask\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131klayabilmesinin olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7 olmas\u0131 ana sorunu olu\u015fturmaktad\u0131r. K\u0131saca belirtmek gerekirse, Piaget iki \u015fey yapm\u0131\u015ft\u0131r. Deneysel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda \u00e7ocu\u011fun ahlak geli\u015fiminde \u00f6nemli ve ger\u00e7ek olan hususlara ba\u011fl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r ve kuramlar\u0131nda halen uygun bir ara\u015ft\u0131rma bekleyen \u00f6zg\u00fcn ve tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7an fikirler \u00fcretmi\u015ftir.
II LAWRENCE KOHLBERG’\u0130N \u00c7ALI\u015eMALARI
G\u0130R\u0130\u015e
Kohlberg, bili\u015fsel geli\u015fimsel yakla\u015f\u0131ma ba\u011fl\u0131 kalarak bu yakla\u015f\u0131m\u0131 geni\u015fletip toplumsal geli\u015fmeye uygulamay\u0131 kendine ama\u00e7 edinmi\u015ftir. Bili\u015fsel geli\u015fimsel yakla\u015f\u0131m\u0131n, cinsiyet rol\u00fc kazan\u0131m\u0131, anababa \u00e7ocuk ili\u015fkisi ve \u00f6zde\u015fle\u015fme gibi olgularla ba\u011f\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 \u0131srarla savunmu\u015ftur. Koblberg’in katk\u0131lar\u0131 Piaget’ye dayanmas\u0131na kar\u015f\u0131n onun \u00e7ok \u00f6tesine ge\u00e7mi\u015f .ve bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan onun \u00f6zg\u00fcn form\u00fclasyonlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir.Piaget’nin tersine Kohlberg psikoloji alan\u0131nda Ortodoks deney gelene\u011finde uzmanla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bili\u015fsel geli\u015fimsel g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc benimsemesi, bu gelene\u011fin ahlak geli\u015fimine uyguland\u0131\u011f\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan eksikliklerine ve s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Kohlberg’in sav\u0131, bili\u015fsel geli\u015fimsel g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn, g\u00fcnaha kar\u015f\u0131 koyma, su\u00e7, fedakarl\u0131k, ahlak d\u00fc\u015f\u00fcncesi ve karar verme gibi olgular\u0131n doyurucu kavramsal bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck olu\u015fturmas\u0131na tek ba\u015f\u0131na olanak sa\u011flamas\u0131d\u0131r. Piaget’nin sistemine. ili\u015fkin \u00e7ok yayg\u0131n iki yanl\u0131\u015f alg\u0131lamay\u0131 ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in u\u011fra\u015f yermi\u015ftir. Bunlardan ilki Piaget’nin sisteminin dar bir a\u00e7\u0131dan sadece zeka ve zekasal \u00f6\u011frenmeyle ilgili olmas\u0131, ikincisi bili\u015fsel geli\u015fmenin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 i\u00e7in olgunla\u015fmaya \u00e7ok fazla \u00f6nem vermesidir. Kohlberg’in \u0131srarla onaylad\u0131\u011f\u0131 gibi, bili\u015fsel yap\u0131lar, d\u00fc\u015f\u00fcncenin yan\u0131s\u0131ra davran\u0131\u015flar\u0131 ve duygular\u0131 belirlemek ve \u015fekillendirmek i\u00e7in kurulmu\u015flard\u0131r ve zihinsel yap\u0131, belirli organizmasal yap\u0131land\u0131rma e\u011filimleri ile d\u0131\u015f d\u00fcnyan\u0131n yap\u0131lar\u0131 aras\u0131ndaki etkile\u015fim sonucudur. Oysa Kohlberg, Piaget’nin iki \u00e7e\u015fit toplumsal diskinin \u00d6nemi inanc\u0131na kat\u0131lmamaktad\u0131r. Deneyimin, ahlak geli\u015fiminde gerekli bir ko\u015ful oldu\u011funu tart\u0131\u015fmas\u0131z kabul eder, fakat erken ahlak geli\u015fimi i\u00e7in insanlar\u0131n fark\u0131nda olma ve rol \u00fcstlenmenin gereklili\u011fini, sonraki ahlak geli\u015fimi i\u00e7in ise g\u00fcncel ahlaki yarg\u0131da bulunma deneyimlerini vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Deneysel \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda ahlak geli\u015fimini orta ya\u015fa kadar incelemi\u015ftir ve sonraki evrelere yeti\u015fkinlikte ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 fikrini savunmaktad\u0131r.
Ahlak geli\u015fimi \u00fczerindeki deneysel ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc, aldatmaya ve \u00e7almaya diren\u00e7, su\u00e7 ya da su\u00e7tan sonraki tepki ve fedakar davran\u0131\u015flar \u00fczerinde odakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.
Bu ara\u015ft\u0131rma, a\u00e7\u0131k davran\u0131\u015flar\u0131 incelemi\u015f, fakat dene\u011fin i\u00e7inde bulundu\u011fu durumu kurgulama y\u00f6ntemini ve durumun ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 sorunlar hakk\u0131nda nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hemen hemen g\u00f6zard\u0131 etmi\u015ftir. Kohlberg’in belirtti\u011fi gibi bu \u00e7al\u0131\u015fmadan \u00e7\u0131kart\u0131labilecek \u00fc\u00e7 genel sonu\u00e7 bulunmaktad\u0131r.
1- D\u00fcr\u00fcstl\u00fck ve \u00f6zgecilik \u00f6zelliklerinden s\u00f6z etmek i\u00e7in ikna edici bir kan\u0131t bulunmamaktad\u0131r. E\u011fer birey bir durumda d\u00fcr\u00fcst davran\u0131yorsa, onun di\u011fer bir durumda da d\u00fcr\u00fcst davranaca\u011f\u0131n\u0131 veya ba\u015fka bir anda ayn\u0131 durumda ayn\u0131 d\u00fcr\u00fcst davran\u0131\u015f\u0131 g\u00f6sterece\u011fini g\u00fcvenilir bir bi\u00e7imde kestiremeyiz. Kohlberg’in dedi\u011fi gibi, “aldatma veya itaat etmeme” e\u011filimlerine kar\u015f\u0131 direnci belirleyen en etkili etkenler, d\u00fcr\u00fcstl\u00fc\u011f\u00fcn belirli, 1 bireysel ahlaki karakter \u00f6zellikleri olmas\u0131ndan daha \u00e7ok ortamsal etkenlerdir. Vicdan; veya \u00fcstbenlik konusunda sa\u011fduyunun veya psikoanalizin kavramlar\u0131n\u0131 destekleyecek doyurucu kan\u0131t yoktur.
2- Bu \u00e7al\u0131\u015fma hi\u00e7 bir belirli geli\u015fim e\u011filimlerini ortaya \u00e7\u0131karmamaktad\u0131r. \u00c7ocuklar davran\u0131\u015fsal \u00f6l\u00e7\u00fctler a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fcme ile a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde daha d\u00fcr\u00fcst ve daha fedakar olmazlar.
3- S\u00fcrekli \u00e7abalar, daha sonraki d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ve fedakarl\u0131kla ili\u015fkisi kurulabilecek \u00e7ocuk yeti\u015ftirme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131n tutarl\u0131 \u00f6r\u00fcnt\u00fclerini bulamam\u0131\u015ft\u0131r. Kohlberg bireyin ahlak davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n alt\u0131nda yatan tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve geli\u015fimsel ilerleme kan\u0131tlar\u0131n\u0131 bulabilece\u011fimiz tek yolun felsefe, mant\u0131k ve d\u00fc\u015f\u00fcnce ve davran\u0131\u015flar\u0131n temelini olu\u015fturan bili\u015fsel yap\u0131lar\u0131n i\u00e7inde bulunan usavurum yolu oldu\u011funu savunmaktad\u0131r. Dahas\u0131, Kohlberg’in benimsedi\u011fi etkile\u015fimci yakla\u015f\u0131m anababa disiplini ile sonraki davran\u0131\u015flar aras\u0131nda kesin hi\u00e7bir ili\u015fkinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, bu disiplinin etkisi \u00e7ocu\u011fun onu yorumlay\u0131p anlamas\u0131, di\u011fer bir deyi\u015fle bili\u015fsel yap\u0131lar\u0131n\u0131n do\u011fas\u0131 ve bu yap\u0131lar\u0131n anababa e\u011fitimini \u00f6z\u00fcmlenmesi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile olacakt\u0131r.
Kohlberg’in Testi
Kohlberg, bireyin g\u00fcncel ahlak geli\u015fini, evrelerini belirlemek amac\u0131yla ayr\u0131mc\u0131 bir test geli\u015ftirmi\u015ftir. Piaget’nin y\u00f6ntemleri ile desteklenmesine kar\u015f\u0131n ayr\u0131nt\u0131da bu y\u00f6ntemlere hi\u00e7 bir\u015fey bor\u00e7lu de\u011fildir. Piaget’nin formelle\u015ftirilmemi\u015f tekniklerinden \u00e7ok daha sistematik ve daha iyi d\u00fczenlenmi\u015ftir. Test halen de\u011fi\u015ftirilip geli\u015ftirilmektedir.
Kohlberg’in testinin temelini bir grup ahlak ikilemi olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu ahlak ikilemlerinde, birey bir ahlak kural\u0131na uymak ile insanlar\u0131n sorunlar\u0131na e\u011filmek aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmayla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131da buna bir \u00f6rnek verilmektedir:
Avrupa’da, \u00e7ok hasta olmas\u0131ndan dolay\u0131 bir kad\u0131n \u00f6lmek \u00fczeredir. Doktorlar, ona sadece bir ilac\u0131n iyi gelece\u011fini s\u00f6ylerler. \u0130la\u00e7 ayn\u0131 \u015fehirde ya\u015fayan bir doktor taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Doktor, kendisine ikiy\u00fcz dolara mal olmas\u0131na kar\u015f\u0131n ilac\u0131n \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir par\u00e7as\u0131 i\u00e7in ikibin dolar istemektedir. Hasta kad\u0131n\u0131n kocas\u0131 ilac\u0131 alabilmek i\u00e7in bor\u00e7 bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 herkesten bor\u00e7 ister. Fakat gereksiniminin sadece yar\u0131s\u0131n\u0131 sa\u011flayabilmi\u015ftir. \u0130lac\u0131 bulan doktora giderek kar\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6lmekte oldu\u011funu s\u00f6yler, ilac\u0131 daha ucuza satmas\u0131n\u0131 veya yar\u0131s\u0131n\u0131 sonra \u00f6demeyi \u00f6nerir. Fakat doktor ilac\u0131 kendisinin buldu\u011funu ve bu ila\u00e7tan para kazanmak istedi\u011fini belirtir. Sonunda Hienz muayenehaneye zorla girerek ilac\u0131 \u00e7alar.
Denekler her ikilem hakk\u0131nda yak\u0131ndan sorgulan\u0131p yan\u0131tlar\u0131 kaydedilmekte ve incelemektedir. Kohlberg denek yarg\u0131lar\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fi ile ilgilenmemekte, \u00f6rne\u011fin Heinz’in ilac\u0131 \u00e7alma karar\u0131yla ayn\u0131 fikirde olup olmamalar\u0131 sorun olu\u015fturmamaktad\u0131r. Kohlberg’in ilgisi deneklerin yargdar\u0131n\u0131 savunurken \u00fcrettikleri tart\u0131\u015fmalar ve bu tart\u0131\u015fmalarda gizli olan varsay\u0131mlard\u0131r. Daha \u00f6nce Piaget’nin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131rken, \u00e7ocu\u011fun g\u00fcncel bili\u015fsel yap\u0131sal geli\u015fim d\u00fczeyi hakk\u0131nda temel ipu\u00e7lar\u0131 sa\u011flayan yolun \u00e7ocu\u011fun d\u00fcnyay\u0131 kendili\u011finden a\u00e7\u0131k se\u00e7ik bir d\u00fcnya olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bu yollar oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir. \u0130nsanlar kendileri i\u00e7in kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir bir a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6zkan\u0131t\u0131 olan yarg\u0131dan ayn\u0131 \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fcrler ve bu yarg\u0131lar onlar\u0131n ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 ahlak geli\u015fimini en a\u00e7\u0131k \u015fekilde g\u00f6sterir.
Kohlberg ahlak yarg\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcncesinin, de\u011fi\u015ftirilip geni\u015fletilebilecek otuz kadar g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fc belirlemi\u015ftir. Bu liste insan ya\u015fam\u0131na verilen de\u011fer, otoritenin alam ve s\u0131n\u0131rlar\u0131, ceza e\u011filimleri, uygu i\u00e7in g\u00fcd\u00fc olu\u015fturan al\u0131\u015fveri\u015f ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkiler, kurallar\u0131n tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve genelli\u011fi v.b. kapsamaktad\u0131r. Dene\u011fin bu yarg\u0131 y\u00f6nleriyle ilgili her tepkisi uygun evre kategorisine yerle\u015ftirilerek kodlan\u0131r. Sonu\u00e7 olarak denek, tepkilerinin en s\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ahlak geli\u015fimi evresine kaydedilir. Deneklerin bu \u015fekilde uygun bir evreye kaydedilmesi yorucu ve karma\u015f\u0131k bir s\u00fcre\u00e7tir. Bu s\u00fcreci Kohlberg’in yay\u0131mlanm\u0131\u015f bir raporundan \u00f6\u011frenmek g\u00fc\u00e7t\u00fcr, tam bir bilgi edinmek i\u00e7in Kohlberg ve arkada\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen seminerlerden birine kat\u0131lmak gerekmektedir.
Kohlberg, ard\u0131\u015f\u0131k evrelerine, k\u0131smen ikilemlerine verilen yan\u0131tlar\u0131n \u00f6zg\u00fcn analizleriyle sa\u011flanan deneysel temellere dayanarak ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat ayn\u0131 zamanda, ard\u0131\u015f\u0131k evrelerin saptanmas\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc ak\u0131lc\u0131 unsurlar da yer almaktad\u0131r. Her evre g\u00f6rece tutarl\u0131 bir ahlak felsefesini tem, sil eder. Her evrede belirli temel veya merkezi fikirler vard\u0131r. Bir evreye ait olarak belirli bir yan\u0131t\u0131n belirli bir yarg\u0131 alan\u0131 i\u00e7inde s\u0131n\u0131flanmas\u0131, bu tepkinin bu alandaki temel fikirlerin mant\u0131ksal uygulamas\u0131n\u0131 temsil edip etmemesine dayan\u0131r. Bu Kohlberg sisteminin potansiyel bir kusurudur. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kohlberg’in her evrenin felsefe unsurlar\u0131 aras\u0131nda \u00f6zenli bir ba\u011flant\u0131 kurmamas\u0131 sistemin a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6lge d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bununla ilgili bir \u00f6rnek ileride verilecektir.
Bu nedenle Kohlberg sisteminin temel dire\u011fi ard\u0131\u015f\u0131k evrelerdir. Bu sistem alt\u0131 ard\u0131\u015f\u0131k evreden veya iki d\u00fczeyi i\u00e7eren \u00fc\u00e7 ana d\u00f6nemden olu\u015fur. Sistem halen geli\u015fmekte oldu\u011fundan son g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fc ortaya koymak olas\u0131 de\u011fildir. Yak\u0131n zamanda, Kohlberg evre “0”\u0131 eklenmi\u015ftir ve be\u015finci evreyi iki alt evreye b\u00f6lmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r.
Bu \u00fc\u00e7 d\u00f6nemin kendi tutarl\u0131l\u0131k ilkeleri vard\u0131r. Bu d\u00f6nemler Kohlberg taraf\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131daki gibi verilmi\u015ftir.
1- D\u00f6nem: Ahlaki de\u011ferler, ki\u015filerden ve standartlardan \u00e7ok d\u0131\u015fsal.fiziksel olgularda, k\u00f6t\u00fc eylemde veya fiziksel gereksinimlerde yer al\u0131r.
2- D\u00f6nem: Ahlaki de\u011ferler, iyi veya do\u011fru rollerin yerine getirilmesinde, geleneksel d\u00fczenin sa\u011flanmas\u0131nda ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n beklentilerinin kar\u015f\u0131lanmas\u0131nda yer al\u0131r.
3- D\u00f6nem: Ahlaki de\u011ferler, payla\u015f\u0131lm\u0131\u015f veya payla\u015f\u0131labilir standartlara, haklara ve g\u00f6revlere ki\u015fi taraf\u0131ndan uyulmas\u0131nda yer al\u0131r.
A\u015fa\u011f\u0131daki tabloda alt\u0131 ana evrenin ahlak felsefesini belirleyen temel fikirler, Kohlberg’in belirtti\u011fi gibi verilecektir. Be\u015finci evrenin alt b\u00f6l\u00fcmleri atlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca Piaget’inin bili\u015fselgeli\u015fme d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fczeyleri, bu ahlak evrelerini kar\u015f\u0131layacak \u015fekilde belirtilmi\u015ftir. Kohlberg bili\u015fsel evreye ula\u015fmay\u0131 ona denk d\u00fc\u015fen ahlak evresine ula\u015fmak i\u00e7in gerekli, fakat yeterli olmayan ko\u015ful olarak g\u00f6rmektedir. Dahas\u0131,, ilerde g\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi, be\u015finci evreden alt\u0131nc\u0131 evreye ge\u00e7i\u015f bili\u015fsel yap\u0131lardaki daha fazla geli\u015fmeye dayanmay\u0131p, ahlaki karar verme ve bu karar vermenin ve bunun \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmenin bir i\u015flevidir.
Evre felsefelerinin b\u00f6yle bir \u00f6zeti, bu evrelerin do\u011fas\u0131yla ilgili \u00e7ok genel bir fikir vermekten \u00f6teye gidemez. Yukar\u0131da verilen form\u00fclasyonlar Kohlberg taraf\u0131ndan ilk yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131ndan beri geli\u015ftirilmektedir. Piaget’nin \u00f6zg\u00fcn planlar\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irip b\u00fcy\u00fck oranda geni\u015fletti\u011fi g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r.
Kohlberg’in Ahlak Sisteminin Evreleri
-Ahlaki Evre
-Bili\u015fsel Evre
– I. Evre
\u0130yi benim istedi\u011fim ve be\u011fendi\u011fimdir. \u0130taat ve ceza y\u00f6nelimi. \u00dcst\u00fcn g\u00fc\u00e7, otorite ve sorun \u00f6nleyici d\u00fczen kar\u015f\u0131s\u0131nda benmerkezci itaat. Nesnel sorumluluk. \u0130\u015flem \u00f6ncesi, simgesel ve sezgisel d\u00fc\u015f\u00fcnce Somut i\u015flemler, 1. alt evre, II. Evre, Saf bencil y\u00f6nelim. Do\u011fru eylem nadiren ba\u015fkalar\u0131n\u0131n genelde bireyin gereksinimlerini sa\u011flayand\u0131r. Her bireyin gereksinimine ve bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fen de\u011ferlerin bilincinde olma. Saf e\u015fit\u00e7ilik ve al\u0131\u015fveri\u015fe ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131\u011fa y\u00f6nelme.Somut i\u015flemler, 2. alt evre, III. Evre, \u0130yi \u00e7ocuk y\u00f6nelimi. Onaylanmaya, ba\u015fkalar\u0131m memnun etmeye ve insanlara yard\u0131m etmeye y\u00f6nelme. \u00c7o\u011funlu\u011fun kal\u0131p imgelerine, veya do\u011fal davran\u0131\u015flara ve niyete g\u00f6re yarg\u0131 y\u00fcr\u00fctmeye uyma.
– Soyut i\u015flemler,
1. alt evre
IV. Evre
Otorite ve toplum d\u00fczenini s\u00fcrd\u00fcrmeye y\u00f6nelim. “G\u00f6revini yapma” ya otoriteye sayg\u0131 g\u00f6stermeye ve varolan toplumsal d\u00fczeni s\u00fcrd\u00fcrmeye d\u00fczenin yarar\u0131 i\u00e7in y\u00f6nelme.Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n beklentilerine sayg\u0131 duyma.
Soyut i\u015flemler,
2. alt evre
V. Evre
S\u00f6zle\u015fmeye dayal\u0131 yasal d\u00fczenleme y\u00f6nelimi. Kurallardaki \u00f6znel \u00f6\u011fenin ya da hareket noktas\u0131n\u0131n ya da anla\u015fman\u0131n yarar\u0131 do\u011frultusunda beklentilerin fark\u0131na yarma. Anla\u015fma y\u00f6n\u00fcnde tan\u0131mlanan g\u00f6rev, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n isteklerini ve haklar\u0131n\u0131 ihlalden ka\u00e7\u0131nma, \u00e7o\u011funlu\u011fun istek ve refah\u0131.
Soyut i\u015flemler,
3. alt evre
VI. Evre
Vicdan ve ilke y\u00f6nelimi. G\u00fcncel olarak kabul edilen, toplumsal kurallar\u0131n yan\u0131s\u0131ra mant\u0131ksal evrenselli\u011fi ve tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan ilkelere y\u00f6nelme. Y\u00f6nlendirici bir etmen olarak vicdana, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sayg\u0131 ve g\u00fcvene y\u00f6nelme.
Bu temel evre fikirlerinin ahlaki d\u00fc\u015f\u00fcncenin belirli g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerine uygulanmas\u0131 yollan, “kurallara uyma g\u00fcd\u00fcs\u00fc” veya “ahlaki eylem”, ve “insan ya\u015fam\u0131n\u0131n de\u011feri” ele al\u0131narak g\u00f6sterilebilir. A\u015fa\u011f\u0131da bunlardan ikisi ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.
Kurallara uyma g\u00fcd\u00fcs\u00fc
1. Evre: Ceza almamak i\u00e7in kurallara itaat et.
2. Evre: \u00d6d\u00fcl almak, onaylanmak i\u00e7in gerekeni yap.
3. Evre: Ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan onaylanmamaktan ve sevilememekten ka\u00e7\u0131n.
4. Evre: Yasal otoritelerin sans\u00fcr\u00fcnden ve bundan do\u011facak cezadan ka\u00e7\u0131n.
5. Evre: Toplumun refah\u0131 do\u011frultusunda, \u00f6nyarg\u0131s\u0131z yarg\u0131da bulunan bireylerin sayg\u0131s\u0131n\u0131 kazan.
6. Evre: Kendi kendini su\u00e7lamaktan ka\u00e7\u0131n. \u0130nsan ya\u015fam\u0131n\u0131n de\u011feri
1. Evre: \u0130nsan ya\u015fam\u0131n\u0131n de\u011feri fiziksel nesnelerin de\u011feriyle kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmakta ve bireylerin [toplumsal stat\u00fcs\u00fcne ve fiziksel \u00f6zelliklerine dayand\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.
2. Evre: \u0130nsan ya\u015fam\u0131n\u0131n de\u011feri, bireyin veya di\u011fer insanlar\u0131n gereksinimlerinin yerine getirilmesine ba\u011fl\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.
3. Evre: \u0130nsan ya\u015fam\u0131n\u0131n de\u011feri o bireye kar\u015f\u0131 insanlar\u0131n ve aile \u00fcyelerinin g\u00f6sterdi\u011fi ilgi ve anlay\u0131\u015fa ba\u011fl\u0131d\u0131r.
4. Evre: Ya\u015fam, haklar\u0131n ve g\u00f6revlerin kategorik bir ahlak d\u00fczeni yada dinsel d\u00fczen i\u00e7indeki yerine g\u00f6re kutsal olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr.
5. Evre: Ya\u015fam, hem toplum refah\u0131, hem de evrensel insan haklar\u0131 ile ilgili olarak de\u011ferlendirilir.
6. Evre: Ya\u015fam, evrensel bir insan de\u011feri olan bireye sayg\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan kutsal olarak de\u011ferlendirilir. Kohlberg’in sistemi gibi ak\u0131lc\u0131 ve karma\u015f\u0131k bir sistemin de\u011feri, onun bireylerin g\u00fcncel yan\u0131tlar\u0131na uyguland\u0131\u011f\u0131 zaman iyi \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131na dayan\u0131r. Kohlberg, genelde bir dene\u011fin s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f yan\u0131tlar\u0131n\u0131n y\u00fczde ellisinin tek bir evreye rastlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu evrenin de dene\u011fin kaydedildi\u011fi evre oldu\u011funu belirtmektedir. Geri kalan yan\u0131tlar\u0131n \u00e7o\u011fu biti\u015fik \u00fcst veya alt evreye rastlayarak hemen hemen e\u015fit \u015fekilde alt ve \u00fcst evrelere da\u011fdular. Kohlberg denek yan\u0131tlar\u0131n\u0131n bask\u0131n oldu\u011fu evre d\u00fczeyini iki unsur aras\u0131ndaki uyu\u015fma olarak yorumlanmaktad\u0131r: Ba\u015farabildi\u011fi en \u00fcst d\u00fczeyde i\u015flev yapma arzusu ile en kolay ve rahat d\u00fczeyde i\u015flev yapma arzusu. Bu, dene\u011fin kaydedildi\u011fi evreden alt d\u00fczeylerde tepkide bulunmas\u0131n\u0131n olas\u0131 olmas\u0131na kar\u015f\u0131n b\u00f6yle yapmamak i\u00e7in dikkat etti\u011fini a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r.
Bu yorumun temelinde, evrelerin hiyerar\u015fik oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesi bulunmaktad\u0131r. Kohlberg, Piaget gibi evrelerini yeni \u00f6r\u00fcnt\u00fclerle de\u011fi\u015ftirilebilecek tepki \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmemektedir. Tam tersine, bu evreler, yeni karma\u015f\u0131kl\u0131k ve yeterlik d\u00fczeyine g\u00f6re \u015fekil de\u011fi\u015ftiren yeniden \u00f6rg\u00fctlenen “yap\u0131sal b\u00fct\u00fcnler”dir. Bu ard\u0131\u015f\u0131k evreler, ahlaki sorunlar hakk\u0131nda gittik\u00e7e geni\u015fleyen bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, daha fazla etkeni g\u00f6z\u00f6n\u00fcne almak i\u00e7in geli\u015fen bir yetenek, bireyin ki\u015fisel gereksinimlerinin bask\u0131s\u0131ndan uzakla\u015fma, daha nesnel bir bilin\u00e7 ve ahlaki sorunlar\u0131n kapsam\u0131na giren unsurlar\u0131 ay\u0131rma yetene\u011fini g\u00f6sterir. Kohlberg de Plato gibi iyiyi bir b\u00fct\u00fcn olarak ele almaktad\u0131r ve en temel ahlaki ilke kavram\u0131 da Plato’nun adalet kavram\u0131na uymaktad\u0131r. Kohlberg’in evreleri, bireyin geli\u015fen adalet anlay\u0131\u015f\u0131ndaki basamaklar\u0131 temsil etmektedir. Bu adalet kavram\u0131 \u00e7ocu\u011fa \u00f6\u011fretilmez, fakat \u00e7ocu\u011fun geli\u015fen zekas\u0131 ile di\u011fer bireylerle olan deneyimlerinin etkile\u015fiminden kendili\u011finden ortaya \u00e7\u0131kar.
DE\u011eERLEND\u0130RME
Zaman\u0131m\u0131zda, Kohlberg’in evre \u015femas\u0131 iyi bir ara\u015ft\u0131rma konusunun merkezini olu\u015fturmaktad\u0131r. Asl\u0131nda her ne kadar bu \u00e7al\u0131\u015fma onun kuram\u0131n\u0131 destekliyorsa da. bu konuda fikir y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in zaman \u00e7ok erkendir; Kohlberg, onbe\u015f y\u0131ldan fazla bir s\u00fcre, bir grup erkek \u00e7ocu\u011fun geli\u015fimini izlemi\u015f ve ilerlemenin tan\u0131mlanm\u0131\u015f oldu\u011fu s\u0131radaki ahlaki evreler yoluyla oldu\u011funu kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. Kuram\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131, \u00e7ocuklar\u0131n bu evrelerden bu s\u0131rayla ge\u00e7mekle kalmay\u0131p, bunu yapmaya zorunlu olmalar\u0131d\u0131r. Hi\u00e7bir evre atlanamaz. Bunu deneysel olarak g\u00f6stermek zordur. \u015eu ana kadar \u00e7ocuklar\u0131n yan\u0131t d\u00fczeylerini y\u00fckseltmeye y\u00f6nelik belirli e\u011fitim y\u00f6ntemleri kullan\u0131larak pek \u00e7ok deney yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yan\u0131t frekans\u0131n\u0131 \u00e7ocu\u011fun kaydedildi\u011fi evreden bir \u00fcst d\u00fczeye y\u00fckseltmenin iki a\u015fama y\u00fckseltmekten daha kolay oldu\u011funu elde edilen sonu\u00e7 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermektedir. Kuramdan bu evrelerin ard\u0131\u015f\u0131k d\u00fczeninin de\u011fi\u015fmez ve evrensel oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bug\u00fcne kadar k\u00fclt\u00fcrleraras\u0131 kan\u0131tlar baz\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerde bu evrelerdeki ilerlemenin di\u011ferlerinden daha. h\u0131zl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterse de durum yukar\u0131da anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibidir.
Bireyin geli\u015fim evresiyle d\u00fcr\u00fcstl\u00fc\u011f\u00fc aras\u0131ndaki ili\u015fki karma\u015f\u0131k olmaya zorunludur. Deneycilerin benimsedi\u011fi ola\u011fan y\u00f6ntemler, bireyin aldatmak ve h\u0131rs\u0131zl\u0131k yapmaya itildi\u011fi durumlar\u0131n b\u00fct\u00fcn denekler i\u00e7in ayn\u0131 oldu\u011funu varsaymaktad\u0131r. Bu sadece ayn\u0131 ahlak evresinde olan denekler i\u00e7in ayn\u0131 olabilir; durumun anlam\u0131, duruma ili\u015fkin etkenler ve insanlarda i\u015fleyen g\u00fcd\u00fcler evrelere g\u00f6re de\u011fi\u015fecektir. Be\u015finci ve alt\u0131nc\u0131 evrelerdeki insanlar\u0131n ahlakl\u0131l\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn durumlara egemen olan genel ilkelere ba\u011flad\u0131klar\u0131na dayan\u0131r. Bu da insanlar\u0131n, aldatmaya ve yalan s\u00f6ylemeye k\u0131\u015fk\u0131rtan unsurlardan daha az etkilendiklerini g\u00f6steril1. Bu evrelere kadar, k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 unsurlar \u00f6z ilgiye ba\u015fvurma zemini olu\u015fturmu\u015f ve insanlar ba\u015fkalar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerine daha az ilgi g\u00f6stermi\u015flerdir. Bu, insanlar\u0131n be\u015finci ve alt\u0131nc\u0131 evrede aldatmayacaklar\u0131 ve yalan s\u00f6ylemeyecekleri anlam\u0131na gelmeyip, bu davran\u0131\u015flar\u0131 yapmak i\u00e7in kendilerini hakl\u0131 \u00e7\u0131karacak baz\u0131 ahlak ilkeleri bulma gereksinimi i\u00e7inde olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Aldatma ve yalanla ilgili standart davran\u0131\u015fsal testler k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 unsurlara dayand\u0131r\u0131labilecek hi\u00e7 bir ahlaki savunma yapmayacak \u015fekilde d\u00fczenlenmi\u015ftir. B\u00f6ylece be\u015finci ve alt\u0131nc\u0131 evre deneklerinin bu testlerde daha d\u00fcr\u00fcst olmalar\u0131n\u0131 bekleyebiliriz. Bir ara\u015ft\u0131rmada, ileri evrelerdeki \u00f6\u011frenci deneklerin sadece y\u00fczde onbiri aldatma davran\u0131\u015f\u0131 g\u00f6sterirken, daha alt evrelerde bu oran\u0131n y\u00fczde k\u0131rkikiye \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bulunmu\u015ftur. Di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmalar, be\u015finci ve alt\u0131nc\u0131 evre deneklerinin di\u011fer insanlar\u0131n ilkelerini zedeleme s\u00f6z konusu oldu\u011funda otoriteye daha az uyma e\u011filiminde olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir. Bu evredeki deneklerin daha \u00e7ok \u00f6zele\u015ftiri ve \u00f6zsu\u00e7lama yapt\u0131klar\u0131 da bulunmu\u015ftur ve ayn\u0131 deneklerin toplumsal adaletsizli\u011fe \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc evredekilerden daha fazla kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 da g\u00f6zlenmi\u015ftir. Kohlberg’in ahlaki d\u00fc\u015f\u00fcnce evrelerinin plan\u0131, ahlaki \u00e7at\u0131\u015fma durumlar\u0131nda, davran\u0131\u015fla Piaget’nin evrelerinden daha yak\u0131ndan ilgilidir.Son olarak Kohlberg, kuram\u0131n sonu\u00e7lar\u0131yla okullardaki ve hapishanelerdeki ahlak e\u011fitimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha fazla ilgilenmi\u015ftir. Ahlak e\u011fitimcisinin g\u00f6revi, bireyin bulundu\u011fu evre d\u00fczeyine inip, i\u00e7inde bulundu\u011fu evrenin k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n\u0131 ve yetersizliklerini tart\u0131\u015fma ve davran\u0131\u015f yoluyla g\u00f6stererek bireyi bir sonraki evreye ge\u00e7mek i\u00e7in g\u00fcd\u00fclemektedir. Bir\u00e7ok proje bunun olabilirli\u011fi \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Kohlberg’in e\u011fitim alan\u0131ndaki etkisi tart\u0131\u015fmas\u0131z kabul edilmektedir.
Daha \u00f6nce belirtildi\u011fi gibi Kohlberg’in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ile ilgili kesin bir yarg\u0131y\u0131 kabul etmek i\u00e7in hen\u00fcz \u00e7ok erkendir. Yarg\u0131lar\u0131n do\u011frulanmas\u0131 veya \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclmesi i\u00e7in daha fazla \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u015eu andaki temel sorun, bireyin ahlak geli\u015fimi evresini \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 y\u00f6ntemde odaklanmaktad\u0131r. Bu y\u00f6ntem son derece ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ve zaman al\u0131c\u0131d\u0131r ve hakk\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 yay\u0131nlar hen\u00fcz yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Konuyla ilgilenen ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Kohlberg veya arkada\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilmelidir. Dene\u011fin belirli evreye kaydedilmesine, a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilen \u00f6l\u00e7\u00fct ve kurallardan \u00e7ok empatinin kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00fcphesinden uzakla\u015fmak zordur. T\u00fcm bunlar, ele\u015ftirmenlere ara\u015ft\u0131rmay\u0131 de\u011ferlendirirken g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7\u0131karmaktad\u0131r.
Fakat Kohlberg’in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 hala geli\u015fiyorsa bu da onun ciddiye al\u0131nmay\u0131 hak eden. \u00f6nemli ve yarat\u0131c\u0131 bir katk\u0131da bulundu\u011funu g\u00f6sterir.
SONU\u00c7
Piaget ve Kohlberg, “Bili\u015fsel geli\u015fimsel” olarak nitelendirilen yakla\u015f\u0131m\u0131n en \u00f6nemli ve ger\u00e7ekte tek temsilcileridir.Kohlberg’in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, bireyin toplumsal deneyimlerini ahlak a\u00e7\u0131s\u0131ndan yorumlad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6ntemlere odakla\u015fmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan e\u015fsizdir. Ahlak\u0131n sadece belirli \u015fekilde davranma sorunu olmay\u0131p, ayn\u0131 zamanda yarg\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnceyi de kapsad\u0131\u011f\u0131 vurgulanmaktad\u0131r. “Toplumsal \u00d6\u011frenme Kuram\u0131n\u0131n davran\u0131\u015f\u00e7\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 i\u00e7inde, ahlaki davran\u0131\u015f temelde iki unsura dayan\u0131larak incelenmektedir. Nesnel olarak tan\u0131mlanan durum ve bireyin bu durumda g\u00f6zlenmi\u015f davran\u0131\u015f\u0131. Bu, bireyin kendi davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve davran\u0131\u015f\u0131 ortaya koydu\u011fu durumun anlam\u0131n\u0131 kapsam\u0131na almaktad\u0131r. Bili\u015fsel geli\u015fimsel kuram bu anlam\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almadan ahlaki davran\u0131\u015f\u0131 anlayamayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 varsaymaktad\u0131r. Ahlakl\u0131 bir birey olmak sadece ahlakl\u0131 davranmakla kalmay\u0131p, davran\u0131\u015flar\u0131 do\u011fru veya yanl\u0131\u015f olarak yarg\u0131lamak ve bunu yaparken kan\u0131tlara dayanmaktad\u0131r.
Kohlberg’in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, geli\u015fimsel bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7ocuklar\u0131n ahlaki sorunlar konusunda y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc fikirlerin ya\u015fla birlikte sistematik bir \u015fekilde de\u011fi\u015fti\u011fini ortaya koymaktad\u0131r. Toplumsal \u00d6\u011frenme Kuram\u0131 bu a\u00e7\u0131dan geli\u015fimsel de\u011fildir ve sorun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc ve d\u00fc\u015f\u00fcnce geli\u015fimiyle ilgili di\u011fer yakla\u015f\u0131mlar daha ahlak d\u00fc\u015f\u00fcncesi alan\u0131na girmemi\u015ftir. De\u011fi\u015fim sistematik olarak ya\u015fa ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r; y\u00f6n\u00fc her zaman ayn\u0131d\u0131r. Fakat bili\u015fsel geli\u015fimsel kuram, daha ileri giderek \u00e7ocu\u011fun ahlaki usavurumunun bir seri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmden ge\u00e7ti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrmektedir. Bu, \u00e7ocu\u011fun usavurumunun s\u00fcrekli iyile\u015fti\u011fi anlam\u0131nda de\u011fil, t\u00fcm d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6rg\u00fctlenmesinin, zorlay\u0131c\u0131 buldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncelerin ve bunlar\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcne alma yetene\u011finin nitelikli bir de\u011fi\u015fiklik ard\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na girdi\u011fini g\u00f6sterir.
Bireyin ahlaki usavurum evresi onun genel usavurum d\u00fczeyini ve ge\u00e7irmi\u015f oldu\u011fu toplumsal deneyimin niteli\u011fini yans\u0131t\u0131r. Bir evreden di\u011ferine ge\u00e7i\u015f, bir yandan \u00e7ocu\u011fun genel zeka geli\u015fimine, di\u011fer yandan yeni ve at\u0131lgan toplumsal deneyimlere dayan\u0131r. \u00d6te yandan, genel zeka geli\u015fimi k\u0131smen olgunla\u015fma s\u00fcrecinin etkisi alt\u0131nda oldu\u011fu i\u00e7in ahlaki geli\u015fim de olgunla\u015fmadan etkilenmektedir. B\u00f6ylece bili\u015fsel geli\u015fimsel ram, ahlak\u0131n biyolojik temeli oldu\u011funu belirtmektedir.
Bununla anlat\u0131lmak istenilenin a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fmas\u0131 \u00f6nemlidir. Ahlak\u0131n biyolojik temeli olmas\u0131, ahlaki davran\u0131\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fcncenin do\u011fal oldu\u011funu belirtmez. insana \u00f6zg\u00fc do\u011fu\u015ftan gelen genetik etkenler, do\u011fal toplumsal \u00e7evre veya bireyin “evrimsel uyum \u00e7evresi” diye adland\u0131r\u0131labilecek \u00e7evre i\u00e7inde yeti\u015ftirilirken bireyi d\u00fc\u015f\u00fcncenin ahlaki kategorilerini geli\u015ftirmek i\u00e7in haz\u0131rlar. Bu, ahlak\u0131n bir ku\u015faktan di\u011ferine aktar\u0131lan k\u00fclt\u00fcrel bir olgu olmas\u0131n\u0131 yads\u0131mak olmay\u0131p, \u00e7ocu\u011fun toplumsal deneyimleriyle ba\u011f\u0131nt\u0131l\u0131 \u015fekilde bu d\u00fc\u015f\u00fcnce \u015feklini edinmek \u00fczere biyolojik olarak donat\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu anlam\u0131ndad\u0131r. Ahlak\u0131n, birey ili\u015fkilerinin insanlarla ve insans\u0131z .\u00e7evrede d\u00fczenlenmesiyle ilgili olmas\u0131ndan dolay\u0131, di\u011fer canl\u0131larda i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel davran\u0131\u015fla sa\u011flanan ayni biyolojik i\u015flevlere ve insan\u0131n varolmas\u0131na hizmet etti\u011fi g\u00f6r\u00fclebilir. Belirli ahlak yap\u0131lar\u0131, bu i\u015flevlere az veya \u00e7ok yard\u0131m eder. Kohlberg, ahlak\u0131n merkezi d\u00fczenleme ilkesinin adalet oldu\u011funu savunmakta ve evrelerinin adalet duygusu geli\u015fimini birincil olarak ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. Adaletin, birey i\u00e7in toplumsal d\u00fc\u015f\u00fcnce ve otoriteden ba\u011f\u0131ms\u0131z evrensel bir ilke oldu\u011funu ve sadece alt\u0131nc\u0131 evrede ahlak\u0131n, bireyin biyolojik i\u015flevlerine ve insan\u0131n varolmas\u0131na yard\u0131m etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. E\u011fer bu b\u00f6yleyse \u00e7ok az \u015fey bir insan\u0131n bu evreye ge\u00e7mesinden daha \u00f6nemlidir.
Ahlaki bir varl\u0131k olarak insan\u0131n ahlaki d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fczeyinin, davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir y\u00f6n\u00fc oldu\u011fu konusunda Kohlberg’le ayn\u0131 fikirde olabiliriz. Fakat bireyin davran\u0131\u015flar\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fczeyi ile uyum i\u00e7inde olmayabilir; Usavurumlar\u0131 en \u00fcst d\u00fczeyde olan ahlak felsefesi uzmanlar\u0131, \u00e7ok kaba bir kendini ama\u00e7lama temeline g\u00f6re davranabilir ve hatta ahlaki usavurum alan\u0131ndaki yeteneklerini kendi benmerkezci ama\u00e7lar\u0131 i\u00e7in kullanabilirler. Kohlberg bu olana\u011f\u0131n olduk\u00e7a bilincindedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bireyin ahlaki geli\u015fim evresi, bireyin hem d\u00fc\u015f\u00fcncesini hem de eylemini belirleyen ve b\u00fct\u00fcnleyen bili\u015fsel yap\u0131lara at\u0131fta bulunmaktad\u0131r. Fakat g\u00fcncel \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcnde Kohlberg, bireyin d\u00fc\u015f\u00fcncelerini hi\u00e7 bir ki\u015fisel ilgisi olmadan sadece varsay\u0131msal durumlarda \u00f6l\u00e7er. B\u00f6yle .varsay\u0131msal d\u00fc\u015f\u00fcnceyi g\u00fcncel davran\u0131\u015fa ba\u011flarken, sadece \u00e7ok fazla kan\u0131t sorunu \u00e7\u00f6zebilir ve bu kadar fazla kan\u0131t hen\u00fcz bulunmam\u0131\u015ft\u0131r.
Bili\u015fsel geli\u015fimsel yakla\u015f\u0131m zeka \u00fczerinde fazla durup duyguyu g\u00f6zard\u0131 etmi\u015ftir, insanlar yanl\u0131\u015f yapt\u0131klar\u0131 zaman su\u00e7luluk hissederler, olumsuz yarg\u0131 y\u00fcr\u00fctmekle kalmay\u0131p \u00f6fke de duyarlar. Ahlaki tepkilerimizin \u00e7o\u011fu usavurma ve t\u00fcmden gelim sorunu olmaktan \u00e7ok, sezgi ve duy duygu sorunu olarak g\u00f6z\u00fckmektedir. Kohlberg’in, ahlak geli\u015fiminin ba\u015fkalar\u0131yla olan ki\u015fisel ili\u015fkiler yoluyla ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc, empatinin ve olaylara di\u011fer insanlar\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakman\u0131n \u00f6nemini ve i\u015fe kar\u0131\u015fan duygular\u0131 vurgulad\u0131\u011f\u0131 do\u011frudur. Fakat Kohlberg’in kuram\u0131 bu duygular\u0131n nas\u0131l i\u015fe kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamamaktad\u0131r.
Bir nokta daha var. \u0130nsanlar ahlak sorunlar\u0131 \u00fczerinde zihinsel olarak anla\u015fmaya varsalar bile, duygular\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc y\u00f6n\u00fcnden a\u00e7\u0131k \u015fekilde ayr\u0131l\u0131k g\u00f6sterirler. Bir ki\u015fi her ikisini de yanl\u0131\u015f olarak nitelemesine kar\u015f\u0131n cinsel ahlaks\u0131zl\u0131k hakk\u0131nda yalan s\u00f6ylemekten daha fazla su\u00e7luluk duyarken, di\u011fer bir ki\u015fi bunun tam tersi duygular i\u00e7inde olabilir. Adaletsizli\u011fin do\u011fas\u0131 hakk\u0131nda ayn\u0131 fikirde olmalar\u0131na kar\u015f\u0131n baz\u0131 insanlar ekonomik adaletsizlik kar\u015f\u0131s\u0131nda daha fazla \u00f6fkeye kap\u0131labilir. \u015e\u00fcphesiz, \u00f6nceki ki\u015fisel deneyimler bu konuya b\u00fcy\u00fck bir a\u00e7\u0131kl\u0131k getirebilir, fakat ki\u015filik farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6z ard\u0131 edemeyiz.
Bili\u015fsel geli\u015fimsel yakla\u015f\u0131m ahlaki yarg\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 savunma yolumuzla ilgilidir, bunlar\u0131n i\u00e7eri\u011fini hi\u00e7bir \u015fekilde irdelemez. Bireyin bir eylemin yanl\u0131\u015f’ oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmesine kar\u015f\u0131n o davran\u0131\u015f\u0131 yapmas\u0131, davran\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131yd\u0131. Piaget ve Kohlberg \u00e7ocuklar\u0131n yalan s\u00f6yleme ve adaletsizli\u011fi yanl\u0131\u015f olarak nitelemeye nas\u0131l geldikleri konusunda yeterli bir a\u00e7\u0131klama vermemi\u015flerdir. \u00c7ocuklar\u0131n yeti\u015fkinin \u00f6\u011fretimini kendi g\u00fcncel d\u00fc\u015f\u00fcncelerine uymas\u0131 oran\u0131nda benimseyip \u00f6z\u00fcmsedikleri ilkesi Piaget ve Kohlberg’in g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc oldu\u011funa g\u00f6re, bu olguyu sadece yeti\u015fkinlerin \u00e7ocuklara s\u00f6ylemi\u015f oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fiyle a\u00e7\u0131klayamazlar. B\u00fcy\u00fck bir olas\u0131l\u0131kla, yalan s\u00f6yleme ve adaletsizli\u011fi yanl\u0131\u015f olarak kan\u0131t\u0131 kendinde bir olgu gibi g\u00f6rmeye \u00e7ocuklar\u0131 \u015fu veya bu yolla y\u00f6nelten ki\u015fisel ili\u015fkiler deneyimdir. Dahas\u0131, usavurumun t\u00fcr\u00fcn\u00fcn var\u0131lan sonu\u00e7lardan tamamen nas\u0131l ayr\u0131labilece\u011fini g\u00f6rmek g\u00fc\u00e7t\u00fcr. E\u011fer usavurumun d\u00fczeyi \u00f6nem ta\u015f\u0131yorsa \u00e7\u0131kan sonucun t\u00fcr\u00fcne k\u0131smen ba\u011fl\u0131 olmas\u0131ndand\u0131r.
Daha \u00f6nce belirtildi\u011fi gibi, ahlak, ba\u011flanma, sevgi deneyimi, de\u011fer verme ve insanlara g\u00fcvenme ile geli\u015fir. Psikologlar karakteristik olarak bu s\u00fcrecin unsurlar\u0131n\u0131 ay\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Bu liste \u00f6d\u00fcl, ceza, \u00f6yk\u00fcnme, empati, ba\u015fkas\u0131n\u0131n rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlenme, kendimizi di\u011fer insanlar\u0131n yerine koyma toplumsal beklenti ve bask\u0131, k\u00fclt\u00fcrel \u00e7evre, benlik kavram\u0131, emir ve tart\u0131\u015fmay\u0131 kapsayarak gittik\u00e7e uzamaktad\u0131r. Hen\u00fcz ciddi olarak g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nmayan, bir\u00e7ok ba\u015fka etken bulunmaktad\u0131r. Fakat kesin olan, t\u00fcm s\u00fcreci a\u00e7\u0131klayabilecek tek bir kavramsal sistemin olmamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

P\u0130AGET’\u0130N \u00c7ALI\u015eMALARI Piaget’nin sosyal geli\u015fme anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131za en \u00f6nemli katk\u0131s\u0131 “\u00c7ocu\u011fun Ahlak Yarg\u0131s\u0131” adl\u0131 monografisidir. 1932 y\u0131l\u0131nda ilk defa yay\u0131mlanan bu eser, onun bu konu hakk\u0131ndaki, tek beyan\u0131 olarak kalm\u0131\u015f, zaman zaman bu konuya d\u00f6nmesine kar\u015f\u0131n, kitap malzemesi olacak bir \u015fey eklememi\u015ftir.Bu eser tam bir ara\u015ft\u0131rma alan\u0131 olu\u015fturan ve ortaya \u00e7\u00f6z\u00fcmledi\u011finden \u00e7ok fazla soru \u00e7\u0131karan, canl\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[52],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4020","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-psikoloji"},"yoast_head":"\n\u00c7ocu\u011fun Ahlak Yarg\u0131s\u0131n\u0131n Geli\u015fimine Bilimsel bir bak\u0131\u015f | Derek Wright - Mary Croxen - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u00c7ocu\u011fun Ahlak Yarg\u0131s\u0131n\u0131n Geli\u015fimine Bilimsel bir bak\u0131\u015f | Derek Wright - Mary Croxen\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"P\u0130AGET’\u0130N \u00c7ALI\u015eMALARI Piaget’nin sosyal geli\u015fme anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131za en \u00f6nemli katk\u0131s\u0131 “\u00c7ocu\u011fun Ahlak Yarg\u0131s\u0131” adl\u0131 monografisidir. 1932 y\u0131l\u0131nda ilk defa yay\u0131mlanan bu eser, onun bu konu hakk\u0131ndaki, tek beyan\u0131 olarak kalm\u0131\u015f, zaman zaman bu konuya d\u00f6nmesine kar\u015f\u0131n, kitap malzemesi olacak bir \u015fey eklememi\u015ftir.Bu eser tam bir ara\u015ft\u0131rma alan\u0131 olu\u015fturan ve ortaya \u00e7\u00f6z\u00fcmledi\u011finden \u00e7ok fazla soru \u00e7\u0131karan, canl\u0131 […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-01-17T18:05:29+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/2.bp.blogspot.com\/_VFrHvaXXoPU\/Sbe0e2NdkSI\/AAAAAAAAAD8\/_K3V0GzON1c\/s320\/ahlak5hz1.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"45 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"\u00c7ocu\u011fun Ahlak Yarg\u0131s\u0131n\u0131n Geli\u015fimine Bilimsel bir bak\u0131\u015f | Derek Wright – Mary Croxen\",\"datePublished\":\"2010-01-17T18:05:29+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/\"},\"wordCount\":9104,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/2.bp.blogspot.com\/_VFrHvaXXoPU\/Sbe0e2NdkSI\/AAAAAAAAAD8\/_K3V0GzON1c\/s320\/ahlak5hz1.jpg\",\"articleSection\":[\"Psikoloji\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/\",\"name\":\"\u00c7ocu\u011fun Ahlak Yarg\u0131s\u0131n\u0131n Geli\u015fimine Bilimsel bir bak\u0131\u015f | Derek Wright - Mary Croxen - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/2.bp.blogspot.com\/_VFrHvaXXoPU\/Sbe0e2NdkSI\/AAAAAAAAAD8\/_K3V0GzON1c\/s320\/ahlak5hz1.jpg\",\"datePublished\":\"2010-01-17T18:05:29+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/2.bp.blogspot.com\/_VFrHvaXXoPU\/Sbe0e2NdkSI\/AAAAAAAAAD8\/_K3V0GzON1c\/s320\/ahlak5hz1.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/2.bp.blogspot.com\/_VFrHvaXXoPU\/Sbe0e2NdkSI\/AAAAAAAAAD8\/_K3V0GzON1c\/s320\/ahlak5hz1.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u00c7ocu\u011fun Ahlak Yarg\u0131s\u0131n\u0131n Geli\u015fimine Bilimsel bir bak\u0131\u015f | Derek Wright – Mary Croxen\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u00c7ocu\u011fun Ahlak Yarg\u0131s\u0131n\u0131n Geli\u015fimine Bilimsel bir bak\u0131\u015f | Derek Wright - Mary Croxen - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"\u00c7ocu\u011fun Ahlak Yarg\u0131s\u0131n\u0131n Geli\u015fimine Bilimsel bir bak\u0131\u015f | Derek Wright - Mary Croxen","og_description":"P\u0130AGET’\u0130N \u00c7ALI\u015eMALARI Piaget’nin sosyal geli\u015fme anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131za en \u00f6nemli katk\u0131s\u0131 “\u00c7ocu\u011fun Ahlak Yarg\u0131s\u0131” adl\u0131 monografisidir. 1932 y\u0131l\u0131nda ilk defa yay\u0131mlanan bu eser, onun bu konu hakk\u0131ndaki, tek beyan\u0131 olarak kalm\u0131\u015f, zaman zaman bu konuya d\u00f6nmesine kar\u015f\u0131n, kitap malzemesi olacak bir \u015fey eklememi\u015ftir.Bu eser tam bir ara\u015ft\u0131rma alan\u0131 olu\u015fturan ve ortaya \u00e7\u00f6z\u00fcmledi\u011finden \u00e7ok fazla soru \u00e7\u0131karan, canl\u0131 […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2010-01-17T18:05:29+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/2.bp.blogspot.com\/_VFrHvaXXoPU\/Sbe0e2NdkSI\/AAAAAAAAAD8\/_K3V0GzON1c\/s320\/ahlak5hz1.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"45 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"\u00c7ocu\u011fun Ahlak Yarg\u0131s\u0131n\u0131n Geli\u015fimine Bilimsel bir bak\u0131\u015f | Derek Wright – Mary Croxen","datePublished":"2010-01-17T18:05:29+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/"},"wordCount":9104,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/2.bp.blogspot.com\/_VFrHvaXXoPU\/Sbe0e2NdkSI\/AAAAAAAAAD8\/_K3V0GzON1c\/s320\/ahlak5hz1.jpg","articleSection":["Psikoloji"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/","name":"\u00c7ocu\u011fun Ahlak Yarg\u0131s\u0131n\u0131n Geli\u015fimine Bilimsel bir bak\u0131\u015f | Derek Wright - Mary Croxen - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/2.bp.blogspot.com\/_VFrHvaXXoPU\/Sbe0e2NdkSI\/AAAAAAAAAD8\/_K3V0GzON1c\/s320\/ahlak5hz1.jpg","datePublished":"2010-01-17T18:05:29+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/#primaryimage","url":"http:\/\/2.bp.blogspot.com\/_VFrHvaXXoPU\/Sbe0e2NdkSI\/AAAAAAAAAD8\/_K3V0GzON1c\/s320\/ahlak5hz1.jpg","contentUrl":"http:\/\/2.bp.blogspot.com\/_VFrHvaXXoPU\/Sbe0e2NdkSI\/AAAAAAAAAD8\/_K3V0GzON1c\/s320\/ahlak5hz1.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/01\/17\/cocuun-ahlak-yargsnn-geliimine-bilimsel-bir-bak-derek-wright-mary-croxen\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u00c7ocu\u011fun Ahlak Yarg\u0131s\u0131n\u0131n Geli\u015fimine Bilimsel bir bak\u0131\u015f | Derek Wright – Mary Croxen"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4020","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4020"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4020\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4020"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4020"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4020"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}