![](\"http:\/\/wpcontent.answers.com\/wikipedia\/commons\/8\/8f\/Biehl.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Pek \u00e7ok gelenekte oldu\u011fu gibi Bat\u0131 demokrasi gelene\u011fi de hi\u00e7 bir zaman kat\u0131\u015f\u0131ks\u0131z bir olgu olmam\u0131\u015ft\u0131r. Tarihsel olarak, demokratik kat\u0131l\u0131m ve yurtta\u015fl\u0131k genelde k\u00fc\u00e7\u00fck bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131 olagelmi\u015ftir. Ancak demokrasi gelene\u011fi bir b\u00fct\u00fcn olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Ernst Bloch’un “umut ilkesi” -insan ayd\u0131nlanmas\u0131nda bir par\u0131lt\u0131-dedi\u011fi \u015feyin bir par\u00e7as\u0131 ve radikal toplumsal de\u011fi\u015fim d\u00f6nemlerinde s\u0131k\u00e7a \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn ve toplumsal e\u015fitli\u011fin yeni olanaklar\u0131n\u0131 ayd\u0131nlatan bir deniz feneri olmu\u015ftur. Bu nedenle, tarihsel pratikteki eksikliklerine kar\u015f\u0131n, bir ideal olarak, y\u00fczy\u0131llar boyunca \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe kavu\u015fmu\u015f bir d\u00fcnyaya dair en de\u011ferli umut kaynaklar\u0131ndan biri olagelmi\u015ftir.<\/p>\n
Bu umut, her ne kadar gelene\u011fin kaynakland\u0131\u011f\u0131 yer olsa da, Bat\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun \u00f6rne\u011fini Pekin’deki Tieananmen Alan\u0131’na dolan ve Bat\u0131 modeli bir demokrasi isteyen\u00a0 halk g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n
Bat\u0131 demokrasi gelene\u011fi temelde iki b\u00fcy\u00fck tarihsel olayla kimli\u011fini kazanm\u0131\u015ft\u0131r: Atina’da \u0130.\u00d6. alt\u0131nc\u0131 ve be\u015finci y\u00fczy\u0131llarda\u00a0 demokratik polisin do\u011fu\u015fu ve modern \u00e7a\u011flarda Avrupa ile Kuzey Amerika’da ger\u00e7ekle\u015fen demokratik devrimler. Bug\u00fcn, Frans\u0131z Devrimi’nin ikiy\u00fcz\u00fcnc\u00fc y\u0131l\u0131 kutlan\u0131rken, baz\u0131 tarih\u00e7iler ve k\u00fclt\u00fcr ele\u015ftirmenleri aras\u0131nda reva\u00e7ta olan ve reklam\u0131 \u00e7ok iyi yap\u0131lan bir e\u011filim 1793-94 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Fransa’da ya\u015fanan ter\u00f6r olaylar\u0131 \u00fczerinde yo\u011funla\u015fmaktad\u0131r- demokrasi gelene\u011fi politikas\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc devrimci karakteri nedeniyle politik olarak bu gelene\u011fin k\u00f6klerini silkeleme\u011fe y\u00f6nelmi\u015f g\u00f6r\u00fcnen bir e\u011filimdir bu.<\/p>\n
Ayn\u0131 zamanda, Atina polis’inin erkekler etraf\u0131nda yap\u0131lanm\u0131\u015f olmas\u0131 nedeniyle, Bat\u0131 demokrasi gelene\u011finin bu \u00e7ok eski k\u00f6klerini, cinsiyet ele\u015ftirisi ile, silkeleme giri\u015fimleri de daha incelikli olarak denenmektedir. Bunlar, tarihsel olarak kad\u0131nlar\u0131 d\u0131\u015flam\u0131\u015f, \u00f6zel alanda kad\u0131nlar\u0131n gereksinimlerine kay\u0131ts\u0131z kalm\u0131\u015f, -baz\u0131lar\u0131n\u0131n iddias\u0131na g\u00f6re- \u00f6zel alanda kad\u0131nlar\u0131n s\u0131rt\u0131nda kurulmu\u015f liberal “demokratik” ulus-devletin sa\u011flam bir feminist g\u00f6zle ele\u015ftirisi ad\u0131na yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Atina\u00a0 polisi, bununla birlikte, yaln\u0131zca liberal ulus-devlet “demokrasi”sinin kayna\u011f\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda pek \u00e7ok radikal taraf\u0131ndan benimsenen taban-demokratik \u00f6zg\u00fcrl\u00fck gelene\u011finin de kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur. Polisin tarihte e\u015fi g\u00f6r\u00fclmemi\u015f \u00f6zellikleri- y\u00fcz-y\u00fcze kurumlar\u0131, politika ve yurtta\u015fl\u0131kla ilgili zengin i\u00e7erikli kavramlar\u0131, kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa ili\u015fkin vurgusu- kat\u0131l\u0131mc\u0131 do\u011frudan demokratik kurumlarla ilgilenen radikaller taraf\u0131ndan uzun s\u00fcreden beri hemen hemen sezgisel bir bi\u00e7imde kabul edilegelmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Yunanistan’da, sonu\u00e7 olarak -ve \u00f6zellikle Atina’da-ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir halk, yurtta\u015flar\u0131n\u0131n-say\u0131ca az da olsalar-t\u00fcm y\u00f6nleriyle kendi y\u00f6netimlerine kat\u0131ld\u0131klar\u0131 s\u0131rad\u0131\u015f\u0131 bir politika k\u00fclt\u00fcr\u00fc yaratt\u0131lar.<\/p>\n
Bug\u00fcnk\u00fc ulus-devletler ve \u00e7ok uluslu \u015firketler \u00e7a\u011f\u0131nda, polisin erdemlerine yeniden kavu\u015fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 neredeyse \u00fctopik g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Yine de, demokrasi ideali, pek \u00e7ok Ye\u015fil ve di\u011fer ba\u011f\u0131ms\u0131z solcular aras\u0131nda hem “umut ilkesi” hem de pratik olarak canl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle, Frans\u0131z Devrimi’nin h\u0131r\u00e7\u0131nl\u0131\u011f\u0131n giderek artt\u0131\u011f\u0131 bir tart\u0131\u015fma konusu oldu\u011fu bu zamanda, baz\u0131 feminist kuramc\u0131lar\u0131n, belki ayn\u0131 yayg\u0131nl\u0131kta olmasa da, ayn\u0131 hararetle polis \u00fczerine odaklanm\u0131\u015f tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 incelemek yerinde olacak gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n
PROBLEM<\/p>\n
Eski Atina’n\u0131n demokratik politika k\u00fclt\u00fcr\u00fc kad\u0131n\u0131 d\u0131\u015flad\u0131, k\u00f6t\u00fcledi ve ikinci s\u0131n\u0131f olarak g\u00f6rd\u00fc. Demokrasi prati\u011findeki bu \u00fcrpertici ama ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olan \u00e7eli\u015fki, bug\u00fcn\u00fcn taban-demokratik hareketlerinin kurulu\u015funda yer alan kad\u0131nlar\u0131 bir ikilemle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rakmaktad\u0131r: Bat\u0131 demokrasi gelene\u011fi ile ili\u015fkilerini nas\u0131l tan\u0131mlayacaklard\u0131r ?<\/p>\n
Baz\u0131 feministlerin ye\u011fledi\u011fi se\u00e7enek, demokrasi gelene\u011fine g\u00fcvenmemek hatta onu reddetmektir. Onun yerine kabile ya da aile t\u00fcr\u00fcnden toplumsal \u00f6rg\u00fctlenmelere \u015fans tan\u0131maktad\u0131rlar. Bunlar\u0131n \u00f6rnekleri Atina’da polisten \u00f6nce var olan yap\u0131lar veya bu k\u00fclt\u00fcrde ve di\u011fer k\u00fclt\u00fcrlerde binlerce y\u0131ll\u0131k kamu alan\u0131 tarihinin temelini olu\u015fturan \u00f6zel alan\u0131n “kad\u0131n k\u00fclt\u00fcrleri”dir. Ekofeminist Ynestra King “Bat\u0131 demokrasi gelene\u011finden s\u00f6z ederken” ye\u015filleri \u015f\u00f6yle uyarmaktad\u0131r: “ye\u015filler, hala, insanlar aras\u0131ndaki organik, di\u015fil, kabileye dayal\u0131 (tribal) ve \u00f6zel ba\u011flar\u0131 reddetme temeline dayal\u0131 bir politik miras\u0131 baz alarak \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. Hatta, demokrasi gelene\u011fini yeniden canland\u0131rmaktad\u0131rlar… bu gelene\u011fe g\u00f6re \u00f6zg\u00fcn yurtta\u015f\u0131n erkek, varl\u0131k sahibi ve yabanc\u0131 d\u00fc\u015fman\u0131 oldu\u011funu an\u0131ms\u0131yorum” (1). Bundan da \u00f6te, baz\u0131 feministlere g\u00f6re, kad\u0131nlara \u00f6zg\u00fc “di\u015fil” de\u011ferler -\u00f6zellikle annelik, aile ya\u015fam\u0131 ve koruma duygular\u0131 (ve ayn\u0131 zamanda gizemcili\u011fin sezgileri) ile ilgili “ahlaki” de\u011ferler-, “so\u011fuk”, “soyut”, “bireyci” ve “ak\u0131lc\u0131” demokratik ideallere sevecen ve organik bir alternatif olu\u015fturur gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir (2).<\/p>\n
A\u00e7\u0131kt\u0131r ki, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde tabandan gelen bir demokrasi hareketine, t\u00fcm halk bir b\u00fct\u00fcn olarak kat\u0131lmal\u0131d\u0131r ve tabii ki, toplumsal koruma ve sevecenlik, toplumsal adaleti hedefleyen t\u00fcm hareketlerde b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Ger\u00e7ekten de ge\u00e7mi\u015fte olsun, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde olsun, k\u00f6lelik, cad\u0131 yakma, kapitalizm, yoksulluk, ulus-devlet, cins ayr\u0131m\u0131, \u0131rk ayr\u0131m\u0131, homoseks\u00fcellere bask\u0131 gibi toplumsal bask\u0131lara son verme ve adil, e\u015fitlik\u00e7i bir toplum yaratma amac\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilen t\u00fcm politik hareketler kesinlikle, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde, geni\u015f anlam\u0131yla halk\u0131 korumaya dayanm\u0131\u015ft\u0131r. Hareketin bu y\u00f6n\u00fc, hi\u00e7 ku\u015fkusuz, bu y\u00fczy\u0131lda g\u00f6r\u00fclen baz\u0131 toplumsal de\u011fi\u015fimlerde g\u00f6zden kaybolmu\u015ftur. Feministlerin, bunun \u00f6neminin an\u0131msanmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck gereksinim duyulan bir katk\u0131lar\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n
Yeni olan, “koruma”n\u0131n feministler ve ekofeministler taraf\u0131ndan demokrasiye bir alternatif olarak bug\u00fcn ortaya konulu\u015funun almakta oldu\u011fu \u00f6zel bi\u00e7imidir. Konunun tam bir tart\u0131\u015fmas\u0131 bir kitap yazmay\u0131 gerektirir, burada, baz\u0131lar\u0131n\u0131n “koruma” ya da “anal\u0131k” idealinin ald\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imin, politik kuram ve uygulama alan\u0131na aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ortada \u00f6nemli \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f g\u00fc\u00e7l\u00fckler kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini belirtmek yeterlidir. \u00d6ncelikle, \u00f6zel ya\u015fam ve aileyi politik alan\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kararak, potansiyel olarak tabana dayal\u0131 demokrasi veya \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc yerel y\u00f6netim \u00e7izgileri do\u011frultusunda yerel politik kurumlar\u0131 yeniden canland\u0131rma ve yap\u0131land\u0131rma gibi \u00f6nemli bir amac\u0131 y\u0131prat\u0131r. \u00d6te yandan, bu ideal, kad\u0131nlarda var olan yar\u0131-biyolojik, hatta do\u011fal bir “ahlaki” duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na kuramsal temel olu\u015fturma anlam\u0131nda pek g\u00fcvenilir de\u011fildir (3).<\/p>\n
Bir yandan da ki\u015fisel bak\u0131m, duygusal olarak, ki\u015finin g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak \u00e7evresindekilerin t\u00fcm\u00fcne sunabilece\u011fi bir \u015fey de\u011fildir. Kendi i\u00e7inde bak\u0131m, kendisi d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in ele\u015ftiriye a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bunun yan\u0131nda, “bak\u0131m” ideali toplumsal b\u00fct\u00fcnl\u00fck a\u00e7\u0131s\u0131ndan, uzun erimde, \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici politik kurumlardan \u00e7ok, belli bir \u00f6l\u00e7\u00fcde rahibelik gibi dini kurumlar\u0131 kabul etme\u011fe ba\u011fl\u0131d\u0131r.\u00a0 \u00d6te yandan da, rasyonel olmayan insan karakteristiklerine dayal\u0131 politik hareketlerin tarihi, en az\u0131ndan bulan\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
Ne var ki, konumuza en yak\u0131n, “annelik” idealine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f, Mary Dietz’in yak\u0131nlarda dikkatleri \u00e7ekti\u011fi \u00fczere, bu idealin kendisinin kal\u0131tsal olarak demokratik olmad\u0131\u011f\u0131 ve hatta \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc beslemedi\u011fidir. “Anneli\u011fin demokratik uygulamalara ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 te\u015fvik etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmemizi gerektiren hi\u00e7 bir neden yoktur”, diye g\u00f6zlemleyen Dietz \u015funu da ekliyor “ne de \u2018k\u0131r\u0131lgan insan ya\u015fam\u0131n\u0131n korunmas\u0131’ gibi bir ilkenin tan\u0131m\u0131 itibar\u0131 ile kat\u0131l\u0131mc\u0131 yurtta\u015fl\u0131\u011f\u0131n savunmas\u0131n\u0131 i\u00e7erdi\u011fini savlamak i\u00e7in iyi temeller vard\u0131r. Ayd\u0131n bir despotizm, bir refah devleti, bir tek-partili b\u00fcrokrasi, ve bir demokratik cumhuriyet, bunlar\u0131n t\u00fcm\u00fc, annelere sayg\u0131 duyabilir, \u00e7ocuklar\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 koruyabilir ve k\u0131r\u0131lgan olana sevecenlik g\u00f6sterebilir” (4). Annece bir bak\u0131m ahlak\u0131, kendi ba\u015f\u0131na, hiyerar\u015fi ve egemenli\u011fe kar\u015f\u0131 tehdit olu\u015fturmaz.<\/p>\n
Do\u011frudan demokrasi hareketlerine kat\u0131lan kad\u0131nlar\u0131n sahip olduklar\u0131 \u00f6zel “bak\u0131m”a bir alternatif, yerel politik alan\u0131 \u00f6zel ya\u015fam alan\u0131 ile de\u011fi\u015ftirmek yerine onu g\u00fc\u00e7lendirmektir: – her ne kadar demokrasi gelene\u011fi daha \u00f6nceki tarihi d\u00f6nemlerde kad\u0131nlar\u0131 istismar etmi\u015fse de – kat\u0131l\u0131mc\u0131 demokrasiyi bir ideal olarak kabul etmek, kapsad\u0131\u011f\u0131 alanlar\u0131 geni\u015fletmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmak, toplumsal “bak\u0131m”\u0131 besleyecek ve toplum dayan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 kuracak do\u011frudan demokratik kurumlar\u0131 olu\u015fturmak ve canland\u0131rmak. Bu a\u00e7\u0131k\u00e7a me\u015fu bir se\u00e7enektir. Ancak, \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde, bu se\u00e7ene\u011fin kuramsal temelleri feminist kuramda ara\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n, demokratik gelene\u011fi reddetmenin nedenleri \u00e7ok daha kapsaml\u0131 bir bi\u00e7imde ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Ne var ki, demokrasi gelene\u011finin tarihi incelendi\u011finde, kad\u0131nlar\u0131n bu ikinci se\u00e7ene\u011fi ye\u011flemeleri i\u00e7in \u00e7ok iyi nedenlerin var oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ger\u00e7ek \u015fudur ki, Atina polisinin tarihi, pop\u00fcler feminist ele\u015ftirilerin sundu\u011fundan \u00e7ok daha karma\u015f\u0131k olup, g\u00f6zard\u0131 edilemeyecek tart\u0131\u015fma noktalar\u0131 vard\u0131r. Kad\u0131nlar i\u00e7in, “umut ilkesi”nin hayati bir y\u00f6n\u00fc olarak, kendi se\u00e7tikleri demokrasiyi savunmalar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok iyi nedenler mevcuttur.<\/p>\n
Bu nedenle, yak\u0131n zamanlara ait, Atina polisi ile ilgili feminist ele\u015ftirileri biraz ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak ele almak istiyorum (ele\u015ftiriler de biraz ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde yap\u0131lmaktad\u0131r). Bunu yaparken -tarihsel s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131 ger\u00e7ekten var oldu\u011fundan- polisi bir model olarak yeniden ortaya atmay\u0131 de\u011fil, insanl\u0131\u011f\u0131n belli ba\u015fl\u0131 ba\u015far\u0131lar\u0131ndan biri olan demokrasi idealinin kal\u0131tsal olarak cinsiyete dayal\u0131 oldu\u011fu kavram\u0131n\u0131 ve reddedilmesi gere\u011fini sorgulamay\u0131 ama\u00e7l\u0131yorum.<\/p>\n
POL\u0130S\u0130N FEM\u0130N\u0130ST ELE\u015eT\u0130R\u0130S\u0130<\/p>\n
Bir ka\u00e7 on y\u0131ld\u0131r feminist ara\u015ft\u0131rmac\u0131\u0131lar, en az\u0131ndan Kate Millet’in\u00a0 Sexual Politics (Cinsel Politika) ine d\u00f6necek olursak,\u00a0 hakl\u0131 olarak Atina’l\u0131 kad\u0131nlar\u0131n -k\u00f6leler ve Yunan olmayanlar gibi- poliste kat\u0131l\u0131m\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131ld\u0131klar\u0131n\u0131, ve hatta yurtta\u015f olarak polisin y\u00f6netimine kat\u0131lan erkeklerden politik olarak ve yasal a\u00e7\u0131lardan a\u015fa\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fcklerini g\u00f6stermi\u015flerdir. S\u00f6z konusu ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Atina k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn kad\u0131nlar\u0131 yaln\u0131zca ikincil bir konuma getirmekle kalmay\u0131p, ihtiras, karga\u015fa gibi “istenmeyen” bir tak\u0131m nitelikleri olduklar\u0131 gerek\u00e7esi ile k\u00f6t\u00fclendiklerini de belirtmi\u015flerdir. Buna kar\u015f\u0131n erkekler rasyonellik ve d\u00fczenlilik gibi nitelikleri nedeniyle de\u011ferli bulunuyorlard\u0131. Ele\u015ftirmenler hakl\u0131 olarak, kad\u0131nlar oikos denen ev i\u015fleri ve \u00e7ocuk bak\u0131m\u0131 gibi g\u00fcnl\u00fck i\u015fler ile bo\u011fulmu\u015fken, Atina’l\u0131 erkeklerin yurtta\u015f olman\u0131n ve g\u00fcc\u00fcn getirdi\u011fi haklar ve zorunluluklar\u0131 kapsayan ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir politik ya\u015fam s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcklerini vurgulam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Atinal\u0131lar, edebiyatlar\u0131nda ve mitolojilerinde, kad\u0131nlara polis i\u00e7in uygunsuz bulduklar\u0131 baz\u0131 karakteristikler y\u00fcklemi\u015flerdir -karga\u015fa, rasyonel olmama, beden, do\u011fa, “disiplin tan\u0131mayan kad\u0131ns\u0131 kuvvetler” ile ilgili duygular. Marylin Arthur’un belirtti\u011fi gibi, “Kad\u0131nlar kendileri uygar ya\u015fama kar\u015f\u0131 ne varsa bunlar\u0131 temsil eder duruma geldiler. T\u00fcm g\u00fcd\u00fcler ve ihtiraslar d\u00fcnyas\u0131, uygar ya\u015fam\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmesi i\u00e7in bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nmak durumunda idi” (5). Toplumsal ve politik ya\u015famda pek \u00e7ok kad\u0131n kesinlikle “gereklilikler alan\u0131”na, evi\u015flerine sevkedilmi\u015flerdi -yani oikos despotizmine ve kocalar\u0131n\u0131n \u015farts\u0131z kurallar\u0131na k\u00f6r\u00fck\u00f6r\u00fcne itaat etmeleri gerekiyordu. Oikos ile polis aras\u0131ndaki ayr\u0131m, kad\u0131n\u0131n Atina’daki politik ya\u015fama kat\u0131lmas\u0131n\u0131 olanaks\u0131z k\u0131l\u0131yor, kad\u0131n\u0131 polisin “\u00f6zg\u00fcrl\u00fck alan\u0131”n\u0131n kesinlikle d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131yor ve kad\u0131nlar\u0131n pek \u00e7o\u011funu “gereklilikler alan\u0131”na hapsediyordu. Bu toplumsal d\u00fczenleme Atina’da bir kad\u0131n d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yerle\u015fmesine yol a\u00e7t\u0131: Oikos kapsam\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 me\u015fakkatli i\u015fler y\u00fcz\u00fcnden, kad\u0131nlar\u0131n yaln\u0131zca bu t\u00fcrden me\u015fakkatli i\u015fler i\u00e7in uygun olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr oldu.<\/p>\n
Bu ele\u015ftiriler yerindedir ve kabul g\u00f6rmektedir. Ancak akademik ve pop\u00fcler feminist ele\u015ftirmenler, bunun da \u00f6tesine giderek, Atina k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc t\u00fcm\u00fcyle, do\u011fas\u0131 gere\u011fi cinsiyet\u00e7i olmakla su\u00e7lam\u0131\u015flard\u0131r. Polis’in do\u011fas\u0131 gere\u011fi cinsiyet\u00e7i oldu\u011fu \u015feklindeki indirgemeci bir \u00f6nc\u00fclle yola \u00e7\u0131kan bu ele\u015ftirmenler do\u011frudan ya da dolayl\u0131 olarak Atina’daki kad\u0131n d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n harfi harfine olu\u015fturuldu\u011fu, demokratik politik ideallere rehberlik etti\u011fi ve dolay\u0131s\u0131 ile de Bat\u0131 demokratik gelene\u011finin de ayn\u0131 \u015fekilde cinsiyete dayal\u0131 oldu\u011fu sonucuna varm\u0131\u015flard\u0131r. Yunan demokrasisinin bi\u00e7im al\u0131\u015f\u0131nda kad\u0131nlar\u0131n erkeklere tabi olu\u015funun belirleyici bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayarak, Atina’l\u0131 erkeklerin \u00f6ncelikli, hatta tek problemlerinin kad\u0131nlara h\u00fckmetmek ve kendilerine kad\u0131nlar\u0131n s\u0131rt\u0131ndan bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck alan\u0131 yaratmak oldu\u011funu iddia ettiler ve polisi cinsiyetler aras\u0131 bir sava\u015f olan\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fcler.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/p>\n
\u00d6rne\u011fin feminist kuramc\u0131 Nancy Hartsock, polisin de\u011ferleri ile kad\u0131nlar\u0131n de\u011ferlerini radikal \u00f6l\u00e7\u00fcde ortak yan\u0131 olmayan kar\u015f\u0131tlar olarak g\u00f6r\u00fcr -\u015fiddet ve \u00f6l\u00fcm gibi erke\u011fe \u00f6zg\u00fc de\u011ferlere kar\u015f\u0131 cinsel a\u015fk ve bak\u0131m gibi kad\u0131na \u00f6zg\u00fc de\u011ferler. Hartsock iddia eder ki, Eski Atina’n\u0131n erkek yurtta\u015flar\u0131 kendilerini tehdit eden “mitsel kad\u0131ns\u0131 g\u00fc\u00e7ler”e kar\u015f\u0131 s\u00fcrekli korunma zorunlulu\u011fu hissetmi\u015flerdir. Bu g\u00fc\u00e7ler “politik topluma kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir tehdit” olu\u015fturuyordu. Bu nedenle der [Hartsock], polisin ideallerini ve demokratik geleneklerini \u015f\u00fcphe ile kar\u015f\u0131lamal\u0131y\u0131z. En az\u0131ndan: “\u00c7a\u011fda\u015f politika ve g\u00fc\u00e7 anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n k\u00f6kleri bu polisin ideallerinde yatt\u0131\u011f\u0131ndan kendi politik ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131n da \u015fiddet ve \u00f6l\u00fcmle yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131 erkeksi bir cinsel a\u015fkla kuruldu\u011funu anlamak gerekir” (6).<\/p>\n
Polis’e y\u00f6nelik bu ele\u015ftiriler, kesinlikle kad\u0131nlar\u0131n gereksinimlerine ve radikal bir perspektiften \u00f6zel ya\u015fam alan\u0131n\u0131n [gereklerine] yan\u0131t vermemesi\u00a0 nedeni ile modern liberal ‘demokratik’ ulus-devlete y\u00f6neltilmi\u015ftir (ulus-devlet asl\u0131nda demokratik de\u011fil cumhuriyet\u00e7idir). Bu anlamda, Hartsock’un g\u00f6r\u00fc\u015fleri bir istisna de\u011fildir; (daha \u00f6nceki radikal ku\u015faklar bir yana) radikal feministler uzun s\u00fcredir liberal ulus-devleti reddetmektedirler. Ama Hartsock, “Eski Atinal\u0131lar\u0131n kurdu\u011fu politik toplumun\u00a0 \u00e7a\u011fda\u015f g\u00fc\u00e7 kuramc\u0131lar\u0131na \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirme vizyonu edinmeleri yolunda sunabilece\u011fi pek bir \u015fey yoktur” (7) derken do\u011frudan demokrasinin k\u00f6kenini olu\u015fturan polisin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sa\u011flay\u0131c\u0131 \u00f6zelliklerini de reddediyor gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n
Polis demokrasisi kad\u0131nlar\u0131 d\u0131\u015flad\u0131 diye demokratik politik ya\u015fam\u0131n kad\u0131nlar\u0131 hi\u00e7 bir zaman i\u00e7ermeyece\u011fi sonucuna m\u0131 varmal\u0131y\u0131z? Demokrasinin kendisinin kad\u0131n\u0131n boyun e\u011fmi\u015fli\u011fini pe\u015finen varsayd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve demokrasinin hangi bi\u00e7imiyle olursa olsun, evi\u00e7inin \u00f6zellikleriyle ba\u015fda\u015fmaz oldu\u011fu sonucuna m\u0131 varmal\u0131y\u0131z? \u00dctopik bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc M.\u00d6. be\u015finci y\u00fczy\u0131l\u0131n ko\u015fullu tarihsel etkenleri y\u00fcz\u00fcnden\u00a0 terk mi etmeliyiz?<\/p>\n
Belirtmek gerekir ki, baz\u0131 feminist kuramc\u0131lar, \u0131srarla \u00f6nermelerini bu u\u00e7 sonu\u00e7lara dayand\u0131rmay\u0131 reddetmektedirler. \u00d6rne\u011fin, klasik tarih\u00e7i Marylin Arthur, polisle ilgili feminist ele\u015ftiriler “bizi k\u00f6reltmemeli, polis t\u00fcm yurtta\u015flara haklar ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler sa\u011flanmas\u0131 ideali \u00fczerine kurulmu\u015ftur, aristokratik devleti karakterize eden do\u011fu\u015ftan gelen soylulu\u011fa dayal\u0131 keyfi d\u00fczene g\u00f6re ileri bir ad\u0131md\u0131r” (8) s\u00f6zleriyle uyar\u0131da bulunmu\u015ftur. Ayni \u015fekilde, Aristo’nun cinsiyetcili\u011fini hakl\u0131 olarak ele\u015ftiren Jean Bethke Elshtain, b\u00fct\u00fcn olarak polisi veya demokrasiyi bu y\u00fczden su\u00e7lamay\u0131 reddeder. [Elshtain] Aristo’nun a\u00e7\u0131klama mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n -zorunlu olarak de\u011fil- yaln\u0131zca tarihsel olarak kad\u0131nlar, k\u00f6leler ve Yunanl\u0131 olmayanlar \u00fczerinde kurulan tahakk\u00fcmle ba\u011flant\u0131land\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgular ve Atina k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde kad\u0131nlar\u0131n boyun e\u011fdirilmi\u015fli\u011fine ra\u011fmen, politika kuram\u0131nda, polis demokrasisinin ne olursa olsun b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eder : “Bir insan … a\u00e7\u0131klaman\u0131n t\u00fcm mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 yads\u0131madan … genel bir kuram\u0131n ak\u0131\u015f\u0131ndan kaynaklanan belirli de\u011ferlendirmeleri reddebilir … Ana nokta kuram\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc a\u015f\u0131nd\u0131rmadan neyin at\u0131labilece\u011fi konusunda \u00f6l\u00e7\u00fcy\u00fc tutturmakt\u0131r” (9).<\/p>\n
Atina ve sonraki Bat\u0131 politik k\u00fclt\u00fcrleri ara\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kad\u0131nlar\u0131n tabiyetinin ger\u00e7ekten demokratik kuram ve uygulaman\u0131n\u00a0 bir “gere\u011fi” de\u011fil “tarihsel” oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
ERKEK D\u00dcZEN\u0130NE KAR\u015eI KADIN D\u00dcZEN\u0130 M\u0130?<\/p>\n
Polis’le ilgili yak\u0131n d\u00f6nem feminist ele\u015ftirilerinin \u00e7o\u011fu Atina’daki haks\u0131z toplumsal d\u00fczenlemelerin cinsler aras\u0131nda bir m\u00fccadelenin sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, a\u015firet toplumuna dayal\u0131, klasik d\u00f6nem \u00f6ncesi kad\u0131n d\u00fczeninde “anne-hakk\u0131”, kanda\u015fl\u0131k ve bar\u0131\u015f\u0131n ya\u015fam\u0131 zenginle\u015ftiren de\u011ferleri; sava\u015f hali, soyut rasyonellik, egemenlik ve do\u011fadan nefrete dayal\u0131 muzaffer erkek d\u00fczeni taraf\u0131ndan altedilerek polisi olu\u015fturdu. Bunlar, Kate Millett ve Simone de Beauvoir’\u0131n son ony\u0131llardaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 bir yana b\u0131rak\u0131rsak, J. J. Bachofen’in bir y\u00fczy\u0131l \u00f6nce ortaya att\u0131\u011f\u0131 polis \u00f6ncesi “anaerkillik” kuram\u0131n\u0131 izleme e\u011filimi g\u00f6sterirler.<\/p>\n
Hem Bachofen hem de pop\u00fcler feminist ele\u015ftirmenler, bu sava\u015f ve yenilginin birincil kan\u0131t\u0131 olarak mitolojiyi, \u00f6zellikle Aeschylus’un Oresteia adl\u0131 eserinde dramatize edildi\u011fi \u015feklini kullan\u0131rlar. \u0130lk kez M.\u00d6. 458’de ortaya \u00e7\u0131kan bu \u00fc\u00e7leme, Krali\u00e7e Clytemnestra’n\u0131n kad\u0131n d\u00fczenini, tanr\u0131 Apollo ve Athene’nin erkek d\u00fczenini temsil ettikleri bir mitolojiyi kullanarak a\u015firet toplumundan polis demokrasisine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc anlat\u0131r. Bu tiyatro yap\u0131t\u0131nda, kad\u0131n d\u00fczeninin yenilgisi polisin kendi i\u00e7inde, Atina mahkemesinde, ger\u00e7ekle\u015fir. Yarg\u0131\u00e7 olarak karar\u0131 belirleyici oyu kullanan Athene, Clytemnestra’nin kocas\u0131 Agamemnon’u \u00f6ld\u00fcrmesinin Oreste’nin annesi Clytemnestra’y\u0131 \u00f6ld\u00fcrmesinden daha a\u011f\u0131r bir su\u00e7 oldu\u011funa karar\u00a0 verir. B\u00f6ylece, Athene anne ba\u011f\u0131n\u0131n, kar\u0131-koca ba\u011f\u0131ndan daha az \u00f6nemli oldu\u011fu, \u00e7\u00fcnk\u00fc baban\u0131n \u00e7ocu\u011fun ger\u00e7ek ebeveyni oldu\u011fu, anne rahminin yaln\u0131zca baban\u0131n tohumunu ta\u015f\u0131yan bir ara\u00e7 oldu\u011funa h\u00fckmetmi\u015ftir (Bu g\u00f6r\u00fc\u015f Aristo taraf\u0131ndan da \u00f6ne s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr).<\/p>\n
Yak\u0131n d\u00f6nem feminist ele\u015ftirmenler, bu oyunun, polisin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n kad\u0131n d\u00fczenine kar\u015f\u0131 erkek d\u00fczeninin bir zaferi oldu\u011funu\u00a0 ortaya koydu\u011fu yorumunu yapmaktad\u0131rlar.\u00a0 \u00d6rne\u011fin edebiyat ara\u015ft\u0131rmas\u0131 alan\u0131nda s\u00f6z sahibi Froma Zeitlin, Aeschylus’un bu oyunda, “eskimi\u015f, ilkel ve gerici” kad\u0131n d\u00fczenine kar\u015f\u0131, “evlilik, toplum ve ilerleme” ye dayal\u0131 erkek d\u00fczeninin kesin zaferini do\u011frulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr: “E\u011fer Aeschylus bir d\u00fcnya-kurmak istiyor idiyse, mimarisinin yap\u0131 ta\u015f\u0131n\u0131, uygarl\u0131\u011f\u0131n kurulmas\u0131 i\u00e7in toplumsal ve k\u00fclt\u00fcrel\u00a0 bir \u00f6nko\u015ful olarak, kad\u0131n\u0131n denetimi olu\u015fturur.” Marylin French Oresteia’y\u0131 “politik g\u00fcc\u00fcn kad\u0131ndan erke\u011fe kay\u0131\u015f\u0131n\u0131n dramatik bir anlat\u0131m\u0131” (10) olarak g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n
Nancy Hartscock da polisin kad\u0131nla erkek aras\u0131nda bir sava\u015f\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrer: “Temelde, polis’in kurulmas\u0131, olu\u015fmakta olan politik toplulu\u011fu saran tehlikeli ve tehditk\u00e2r kad\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fcn evcille\u015ftirilmesi ve tabi k\u0131l\u0131nmas\u0131 s\u00fcreci \u015feklinde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Erkek\/kad\u0131n \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 yeni ve ilerlemeci erkek d\u00fcnyas\u0131 ile eski ve tepkisel kad\u0131n d\u00fcnyas\u0131 aras\u0131ndaki bir sava\u015f\u0131ma d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr” (11).<\/p>\n
Bu ele\u015ftiriler, kendi y\u00fczy\u0131l\u0131m\u0131zda, klasik bilginlerin poliste kad\u0131nlar\u0131n d\u0131\u015flanmas\u0131 sorununa zaten de\u011finmi\u0131 olduklar\u0131 ger\u00e7e\u011fine nadiren de\u011finirler (12). Bu tart\u0131\u015fmada, Sarah Pomeroy’un da belirtti\u011fi gibi, Atina’da kad\u0131nlar\u0131n ger\u00e7ek stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn ne oldu\u011fu konusunda “bilginler aras\u0131nda derin g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131” vard\u0131 ve bir bilginin bu konuda vard\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7, Pomeroy’a g\u00f6re, “ba\u015fvurulan kan\u0131tlar\u0131n t\u00fcr\u00fcne ba\u011fl\u0131yd\u0131”. S\u0131n\u0131rs\u0131z mitolojik i\u00e7erikleriyle trajedilere ba\u015fvuranlar, konu\u015fmalara, cenaze t\u00f6renlerine, vazo \u00fcstlerindeki resimlere ve di\u011fer \u00e7e\u015fitli kan\u0131tlara bakanlardan daha farkl\u0131 sonu\u00e7lara var\u0131yorlard\u0131.\u00a0 Pomeroy’un belirtti\u011fi gibi, d\u00fc\u015f\u00fcnceler bu denli farkl\u0131 oldu\u011fundan, tart\u0131\u015fma “Atina’daki kad\u0131nlar\u0131n ya\u015fam\u0131 ile ilgili uygun kan\u0131t kaynaklar\u0131n neler oldu\u011fu\u00a0 hakk\u0131ndaki daha geni\u015f \u00e7aptaki tart\u0131\u015fmalardan ayr\u0131lamaz” (13). Bu tart\u0131\u015fmalar Yunan trajedilerinin mitolojilerinin her zaman g\u00fcvenilir olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131n sorgulamas\u0131n\u0131 da i\u00e7erir.<\/p>\n
Ancak, son d\u00f6nem ele\u015ftirmenleri, kan\u0131t kaynaklar\u0131n ge\u00e7erlili\u011fi ile ilgili bu “daha geni\u015f \u00e7aptaki tart\u0131\u015fma”ya hemen hi\u00e7 de\u011finmemektedirler. Nadiren kan\u0131t olarak efsanelere dayanman\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131 dile getirmekte ya da mitolojileri bir tarihi d\u00f6nemin toplumsal ve politik ger\u00e7eklerinden ay\u0131rmaktad\u0131rlar. Baz\u0131lar\u0131 ise polisin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n ger\u00e7ek tarihini ve bununla ba\u011flant\u0131l\u0131 pek \u00e7ok karma\u015f\u0131k toplumsal geli\u015fmeyi tamamen g\u00f6rmezden gelmektedirler. Bu t\u00fcr ele\u015ftirmenler i\u00e7in, tiyatro oyunlar\u0131nda anlat\u0131lan k\u00fclt\u00fcrel mitolojilerden derlenen kan\u0131tlar\u0131n ge\u00e7erlili\u011fi tamamen tart\u0131\u015fma d\u0131\u015f\u0131d\u0131r (Bundan da \u00f6te, kulland\u0131klar\u0131 efsaneler konusunda olduk\u00e7a se\u00e7ici olma e\u011filimi g\u00f6sterirler. Ki\u015fi Sophocles ve Euripides’in trajedilerini okudu\u011funda, e\u015fit \u00f6l\u00e7\u00fcde, Atina’da kad\u0131nlar\u0131n gayet g\u00fc\u00e7l\u00fc ve ba\u011f\u0131ms\u0131z olduklar\u0131 sonucuna da varabilir).<\/p>\n
Bug\u00fcnk\u00fc tart\u0131\u015fmalarda g\u00f6zden ka\u00e7an can al\u0131c\u0131 ger\u00e7eklik, tarihi ger\u00e7eklerin genellikle k\u00fclt\u00fcrel mitolojilerden \u00e7ok farkl\u0131 olduklar\u0131d\u0131r. Tarihsel olarak, Atina\u00a0 polis’inin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 kad\u0131n d\u00fczenine kar\u015f\u0131 erkek d\u00fczeninin bir zaferi de\u011fildi. Ger\u00e7ek \u015fudur ki, Bronz \u00c7a\u011f\u0131 Atina’s\u0131nda polisin yerini alaca\u011f\u0131 bir “anaerkil” d\u00fczen zaten yoktu. “Anaerki” bir yana, anneden gelen bir soyk\u00fct\u00fc\u011f\u00fc ile ilgili kan\u0131tlar bile bu d\u00f6nem i\u00e7in inand\u0131r\u0131c\u0131 olmaktan uzakt\u0131r. Polis \u00f6ncesi Atina’n\u0131n klan sistemi soyk\u00fct\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan anne ya da baba \u00e7izgisini izliyor olabilir veya bu ikisinin bir birle\u015fimidir (Pomeroy’un belirtti\u011fi gibi, Homerik destanlarda bile hem ana oca\u011f\u0131n\u0131n (matrilocality) hem de baba oca\u011f\u0131n\u0131n (patrilocality) kan\u0131tlar\u0131 vard\u0131r [14]).<\/p>\n
Ancak Bronz \u00c7a\u011f\u0131 Atina toplumunda, soyk\u00fct\u00fc\u011f\u00fc ister anne, isterse baba \u00e7izgisini izlesin, toplumsal ve politik \u00f6rg\u00fctlenme a\u00e7\u0131s\u0131ndan kesinlikle monar\u015fik ve daha sonralar\u0131 ise aristokratikti. Sava\u015f\u00e7\u0131 aristokrasinin sonucu de\u011ferleri sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n kurallar\u0131 idi. \u00d6yle g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, h\u00fck\u00fcmdar\u0131n prestiji sava\u015f\u00e7\u0131 s\u0131n\u0131fa dayal\u0131 oldu\u011fundan saltanat ezici bir bi\u00e7imde erkeklerin i\u015fiydi. Ya\u015fam\u0131\u015f olsun ya da olmas\u0131n Clytemnestra’n\u0131n prestijine sahip krali\u00e7eler \u00e7ok nadir olabilirdi. Ne de Yunan “Karanl\u0131k \u00c7a\u011f\u0131”nda, monar\u015finin zay\u0131flamas\u0131n\u0131 ve yok olu\u015funu izleyen aristokratik klan sistemi (be\u015finci y\u00fczy\u0131l oikosunda daha sonralar\u0131 rastlanan \u00e7ekirdek aileye\u00a0 oranla biraz daha gev\u015fek bir aile \u00f6rg\u00fctlenmesine kar\u015f\u0131n) kad\u0131nlara ger\u00e7ek anlamda \u00f6ncelik vermi\u015ftir.<\/p>\n
Bronz \u00c7a\u011f\u0131, sava\u015fc\u0131lar\u0131n muazzam toplumsal g\u00fcce sahip oldu\u011fu ve kad\u0131nlar\u0131n belirgin bi\u00e7imde ikinci derecede bir konumda kald\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemdir. “Anaerki”nin kad\u0131nlara atfetti\u011fi \u00fcst\u00fcnl\u00fck miti tarih taraf\u0131ndan tamamen yalanlanmaktad\u0131r. Bu d\u00f6nemde kad\u0131n\u0131n sahipmi\u015f gibi g\u00f6sterildi\u011fi “\u00f6zg\u00fcrl\u00fck” mitolojiktir. Bronz \u00c7a\u011f\u0131’n\u0131n kad\u0131n\u0131, bir Clytmnestra’n\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini, 16. Y\u00fczy\u0131lda, \u0130ngiltere’de bir kad\u0131n\u0131n I.Elizabeth’in \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini ya\u015fad\u0131\u011f\u0131ndan daha fazla ya\u015famam\u0131\u015ft\u0131r. Bir Bronz \u00c7a\u011f\u0131 “anaerki”nin var olmad\u0131\u011f\u0131 ya da kad\u0131n d\u00fczeninin egemen olmad\u0131\u011f\u0131 yerde, polisin kurulu\u015fu kad\u0131nlara kar\u015f\u0131 bir zafer olamaz.<\/p>\n
Bundan da \u00f6te, tarihsel kan\u0131tlar ortaya koymaktad\u0131r ki, kad\u0131nlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 polis \u00f6ncesi d\u00f6nemden polise ge\u00e7i\u015fte stat\u00fcleri itibar\u0131 ile kayda de\u011fer bir kayba u\u011framam\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7o\u011fu kad\u0131n\u0131n ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 ger\u00e7ekte gerek monar\u015fide olsun, gerekse klan sisteminde de\u011fi\u015fmeden kald\u0131 ve asl\u0131nda \u00e7o\u011fu Akdeniz ve Yak\u0131n Do\u011fu toplumlar\u0131nda bug\u00fcn de ayn\u0131d\u0131r. Kaderin bir cilvesi olarak varl\u0131kl\u0131 kad\u0131nlar daha k\u00f6t\u00fc duruma d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve kesinlikle polis d\u00f6neminde daha fazla bask\u0131 alt\u0131nda kalm\u0131\u015flard\u0131r. Ama orta s\u0131n\u0131f ve yoksul kad\u0131nlar yine \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 yeti\u015ftirmeyi s\u00fcrd\u00fcrmekle kalmam\u0131\u015f, ip e\u011firme\u011fe, fabrikalarda kuma\u015f dokumaya, giysiler dikmeye devam etmi\u015fler ve evi\u00e7ini y\u00f6netmeyi s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Arthur, polise ge\u00e7i\u015fte “kad\u0131nlar\u0131n toplumsal rol\u00fc ve i\u015flevleri hi\u00e7 bir temel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7irmemi\u015ftir” diye yazar (15).<\/p>\n
Ne de Oresteia’da anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi b\u0131rak\u0131n kad\u0131nlar\u0131n “yenilgisi”ni, polisin kurulu\u015fu tek bir olayla ve birden ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015ftir. Atina polisi uzun ve derin toplumsal \u00e7eki\u015fmelerin sonucu olarak ve kesinlikle kentlilerin toplumlar\u0131n\u0131 despotizmden korumak i\u00e7in bilin\u00e7li kararlar\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ger\u00e7ekten de, e\u011fer Atinal\u0131lar toplumlar\u0131n\u0131 bilin\u00e7li olarak bir \u015feye kar\u015f\u0131 tan\u0131mlad\u0131larsa, bu \u015fey kad\u0131nlar de\u011fil, kesinlikle b\u00f6yle otoriter bir y\u00f6netimdi.<\/p>\n
Atina k\u00fclt\u00fcr\u00fc bir b\u00fct\u00fcn olarak hangi bi\u00e7imi alm\u0131\u015f olursa olsun hem despotizme hem de ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 nefretin izini ta\u015f\u0131yordu. Feminist yazarlar, Atinal\u0131lar\u0131n ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 polise kar\u015f\u0131 bir tehdit olarak g\u00f6rd\u00fcklerini belirtirken tabii ki, do\u011fru bir saptama yap\u0131yorlar. Ancak, Atinal\u0131lar kad\u0131nlardan \u00e7ok, Yak\u0131n Do\u011fu despotizmini bir tehdit olarak g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. Ger\u00e7ekte bu tehditler b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde di\u011fer erkeklerden geliyordu.<\/p>\n
Atinal\u0131lar\u0131n despotizm ve ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 duyduklar\u0131 korkunun hakl\u0131 nedenleri vard\u0131. Polis kurulunca, \u00f6ncelikle \u00e7abalar\u0131n\u0131 hem d\u0131\u015fardan gelecek despotizmlerin istilas\u0131ndan hem de genel olarak ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n i\u00e7erden yaratt\u0131\u011f\u0131, politik bask\u0131lara yol a\u00e7abilecek tehditlere y\u00f6nelttiler. Atinal\u0131lar hi\u00e7bir zaman g\u00fcven i\u00e7inde ve huzurlu olmad\u0131klar\u0131 gibi kom\u015fular\u0131 ile de bar\u0131\u015f i\u00e7inde ya\u015fam\u0131yorlard\u0131 (Bu kom\u015fu \u00fclkelerin kad\u0131nlar taraf\u0131ndan de\u011fil erkekler taraf\u0131ndan y\u00f6netildi\u011fini eklemek isterim). Atinal\u0131 yurtta\u015flar\u0131n, \u00f6zy\u00f6netimin dayand\u0131\u011f\u0131 ak\u0131lc\u0131l\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131, kaypak -erkeklerden olu\u015fan- kamuoyunun ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n, ya da (erkeklerin) ki\u015fisel\u00a0 kendini y\u00fckseltme \u00e7abalar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 tehditlerden azade de\u011fildi. Ger\u00e7ekten de, sonunda polisi bunlar y\u0131kt\u0131.<\/p>\n
K\u00dcLT\u00dcREL M\u0130TOLOJ\u0130LER<\/p>\n
Atinal\u0131 yurtta\u015flar, despotizm ve ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131, y\u00fczy\u0131llar boyunca ac\u0131lar \u00e7ekerek yava\u015f bir bi\u00e7imde de\u011fi\u015ftirdikleri eski toplumsal sistemleriyle; klan akrabal\u0131k rejimleriyle ili\u015fkilendirmeye ba\u015flad\u0131lar. Akrabal\u0131k sistemini ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak despotik ve dar kafal\u0131 bulduklar\u0131 i\u00e7in, despotizm ve ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 toplumlar\u0131nda akrabal\u0131k sisteminin bir kal\u0131nt\u0131s\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fcler : bu kal\u0131nt\u0131lar oikos (evi\u00e7inin kendisi) ve kan ba\u011f\u0131 (ailenin kendisi) idi. -Tabii ki yanl\u0131\u015f bir bi\u00e7imde-kad\u0131nlar\u0131 biyolojik a\u00e7\u0131dan oikos’a ba\u011fl\u0131 g\u00f6rd\u00fckleri i\u00e7in despotizm ve ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 kesin bir tav\u0131rla-yine yanl\u0131\u015f bir bi\u00e7imde-kad\u0131nlarla ba\u011flant\u0131land\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n
Atinal\u0131 erkeklerin kad\u0131nlara atfetti\u011fi-kaos ve d\u00fczensizlik, karanl\u0131k ve chthonic (topra\u011f\u0131n i\u00e7inde veya alt\u0131nda ya\u015fayan tanr\u0131\u00e7a veya do\u011fa\u00fcst\u00fc varl\u0131klara \u00f6zg\u00fc), “do\u011fa,” gereklilikler alan\u0131-“olumsuz” karakteristiklerin t\u00fcm\u00fc yaln\u0131zca kad\u0131nlara de\u011fil, ayn\u0131 zamanda despotizme de atfe-diliyordu. B\u00f6ylece kad\u0131nlar yanl\u0131\u015f bir bi\u00e7imde “do\u011fa” ile ve bunun sonucu olarak da despotizmle \u00f6zde\u015fle\u015ftirildikleri i\u00e7in, yine yanl\u0131\u015f bir bi\u00e7imde, polisi ger\u00e7ekten tehdit eden \u015feylerle ba\u011flant\u0131lan-d\u0131r\u0131l\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n
Bu metaforlar hi\u00e7 ku\u015fkusuz Atina’da kad\u0131nlara uygulanan yap\u0131sal bask\u0131lar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdi. Ve yine hi\u00e7 ku\u015fkusuz, kad\u0131nlar\u0131n politik ya\u015famdan yasal ve politik olarak ayr\u0131 tutulmalar\u0131na k\u00fclt\u00fcrel bir dayanak sa\u011flad\u0131. Bu ayr\u0131 tutulman\u0131n kendisi k\u00fclt\u00fcrel mitolojilerden de\u011fil Akdeniz b\u00f6lgesinin \u00e7o\u011fu kesimlerin-de uzun s\u00fcredir var olan kabilesel i\u015f ve k\u00fclt\u00fcr ya\u015fam\u0131ndaki cins ayr\u0131m\u0131ndan do\u011fmu\u015ftu.<\/p>\n
Ama bu benzetmeler tan\u0131mlar de\u011fil, re\u00e7etelerdir. Despotizmi do\u011fru bi\u00e7imde tan\u0131mlayabilir ya da tan\u0131mlayamayabilirler, ama kesinlikle ailenin, kad\u0131n\u0131n ya da do\u011fan\u0131n ontolojik ger\u00e7ekli\u011fini do\u011fru olarak tan\u0131mlamazlar. Yine de, son zamanlarda var olan pek \u00e7ok tart\u0131\u015fmada, Atina k\u00fclt\u00fcrel mitolojileri \u00f6rt\u00fck ya da a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde Atina politik ya\u015fam\u0131n\u0131n\u0131n kurulmas\u0131nda t\u00fcm\u00fcyle belirleyici bir rol oynad\u0131. Ger\u00e7ekten de, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz feminist ele\u015ftirmenleri Atina k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile ilgili mitolojileri\u00a0 polisin yarat\u0131lmas\u0131nda di\u011fer t\u00fcm toplumsal ve tarihi etkenlerden daha belirleyici olarak g\u00f6r\u00fcyor gibiler.<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz feminist ele\u015ftirmenleri, \u00f6rne\u011fin, Oresteia’daki Apollo’nun karar verilmesi gereken bir anda yapt\u0131\u011f\u0131, \u00e7ocuklar\u0131n ger\u00e7ek ebeveynlerinin babalar\u0131 oldu\u011fu ve kad\u0131n rahminin sadece erke\u011fin tohumunu ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 yolundaki a\u00e7\u0131klamas\u0131 \u00fczerinde \u00e7ok durmaktad\u0131rlar. Pomeroy’un belirtti\u011fi gibi, M.\u00d6. 5. y\u00fczy\u0131lda memelilerin yumurtal\u0131klar\u0131 oldu\u011fu bilinmedi\u011fi ger\u00e7e\u011fi bir yana, bu k\u00fclt\u00fcrel efsane Atina’daki baz\u0131 ger\u00e7ekten olan \u015feylerle de ba\u011fda\u015fmamaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc “\u00e7a\u011fda\u015f Atina hukuku…ayn\u0131 baban\u0131n ayr\u0131 annelerden olan \u00e7ocuklar\u0131na evlenme hakk\u0131 verirken ayn\u0131 anadan gelen karde\u015fler aras\u0131nda evlili\u011fi yasaklam\u0131\u015ft\u0131. Bundan da \u00f6te bir tutars\u0131zl\u0131k…kad\u0131n varisleri baba taraf\u0131ndan akrabalarla evlenme\u011fe te\u015fvik eden kurallarda bulunabilir” (16)<\/p>\n
Atina k\u00fclt\u00fcr\u00fcndeki kad\u0131nlarla ilgili olumsuz imajlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, kad\u0131nlar\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczde oldu\u011fundan daha fazla bask\u0131 alt\u0131nda tutulmalar\u0131 i\u00e7in bir neden te\u015fkil edemezdi. Tarihin idealist bir yorumunun bizi inand\u0131racabilece\u011finin aksine, zaman i\u00e7inde kabullenilmi\u015f metoforlar\u0131n g\u00fcc\u00fc k\u00fclt\u00fcrel a\u00e7\u0131dan belirleyici de\u011fildir. Metoforlara ve mitolojilere ra\u011fmen, varl\u0131kl\u0131 olmayan \u00e7o\u011fu Atinal\u0131 kad\u0131n oikosa kapan\u0131p kalmam\u0131\u015ft\u0131. S\u0131radan Atinal\u0131 kad\u0131nlar pazara gidiyor ve Perikles’in Atina’s\u0131nda sokaklarda dola\u015f\u0131yorlard\u0131. Tarihsel kan\u0131tlar g\u00f6steriyor ki pek \u00e7ok kad\u0131n oikosun d\u0131\u015f\u0131nda, genelde tekstil \u00fcretimi gibi oikosa \u00f6zg\u00fc i\u015flerde, ama ayn\u0131 zamanda vazo boyama gibi “erkek” i\u015flerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Atinal\u0131 kad\u0131nlar kendilerine \u00f6zg\u00fc bir “kad\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fc” bile olu\u015fturmu\u015f olabilirler (17).<\/p>\n
KAOSA KAR\u015eI D\u00dcZEN
Feminist ele\u015ftirmenlerin sald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 k\u00fclt\u00fcrel mitolojilerden biri de Atina’ya \u00f6zg\u00fc d\u00fczen a\u015fk\u0131d\u0131r. S\u00f6z\u00fcm ona, soyut, ak\u0131lc\u0131 tanr\u0131 Apollo ile simgelenen erkekler d\u00fczeni ararken, kad\u0131nlar kaotik g\u00f6r\u00fcl\u00fcyorlard\u0131. Hartsock, Atina’daki d\u00fczen ve kaos aras\u0131nda yap\u0131lan bu kesin ayr\u0131m\u0131 her \u015feyden \u00f6tesinde cinsiyetle ba\u011flant\u0131l\u0131 g\u00f6r\u00fcyordu: ” [D\u00fczensizli\u011fe kar\u015f\u0131 d\u00fczen g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc] Yunan toplumunda kad\u0131n ve erkek aras\u0131ndaki cins ayr\u0131m\u0131n\u0131n bir sonucu olarak g\u00f6r\u00fcyorum” (18).<\/p>\n
Ancak kad\u0131nlar\u0131 kaotik olarak tan\u0131mlamak ne onlar\u0131n ger\u00e7ekten erkeklerden daha kaotik olduklar\u0131 anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r, ne d\u00fczene kar\u015f\u0131 bir tehdit olu\u015fturduklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir; ne de buna dayanarak feminist kad\u0131nlar\u0131n erkek “d\u00fczeni”ne kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak i\u00e7in kaosa de\u011fer vermelerini gerektirir. Ger\u00e7ek olan, hem kad\u0131nlar\u0131n hem de erkeklerin -ideallerde, do\u011fada ve toplumda-d\u00fczeni arad\u0131klar\u0131d\u0131r, bu da sadece ola\u011fan bir insan karakteristi\u011fidir. Emin olunmal\u0131d\u0131r ki, insan\u0131n buldu\u011fu d\u00fczen de\u011fi\u015fik bi\u00e7imlerde olabilir; do\u011faya matematiksel ve mekanik ya da organizmik bir g\u00f6r\u00fc\u015fle bak\u0131labilir. \u0130nsanlar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 politik d\u00fczen hiyerar\u015fik\u00a0 ya da demokratik, bask\u0131c\u0131 ya da liberal olabilir. Ama do\u011fan\u0131n t\u00fcm kavran\u0131\u015flar\u0131 ve t\u00fcm politik olu\u015fumlar bir \u00f6l\u00e7\u00fcye kadar ve herhangi bir bi\u00e7imde bir d\u00fczene sahiptirler. T\u00fcm insan toplumlar\u0131n\u0131n, a\u015firet toplumlar\u0131n\u0131n bile bir d\u00fczeni vard\u0131r. \u00d6nemli olan toplumun ne t\u00fcr bir d\u00fczene sahip oldu\u011fudur.<\/p>\n
Polisin erkek yurtta\u015flar\u0131 do\u011fada ve toplumda d\u00fczeni ke\u015ffetme\u011fe \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 i\u00e7in yarg\u0131lanamazlar\u00a0 -d\u00fczeni di\u011fer herhangi bir toplumda ya\u015fayanlardan daha az aramad\u0131lar. Ancak \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri i\u00e7in kendilerine kar\u015f\u0131 sava\u015ft\u0131klar\u0131 Asurlar ve Perslilerin tam aksine, eski d\u00fcnyaya hakim olan cinsiyet\u00e7i s\u0131n\u0131rlar g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulursa, nispeten hiyerar\u015fik olmayan ak\u0131lc\u0131 bir d\u00fczen bi\u00e7imi arad\u0131lar. K\u00f6leli\u011fin ve erkekmerkezcili\u011fin yayg\u0131n oldu\u011fu Akdeniz d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ko\u015fullar\u0131nda, insan olarak kendilerine g\u00fcvenerek adil, akl\u0131n y\u00f6netti\u011fi ve etik bir politik d\u00fczen kurabileceklerine inand\u0131lar.<\/p>\n
-Her ne kadar mitolojik bi\u00e7imde olsa da-Oresteia’da nakledilen ger\u00e7ek tarihsel olaylar nispeten hiyerar\u015fik olmayan demokratik bir d\u00fczenin kurulu\u015funu anlat\u0131rlar. Bu, \u00f6zellikle adalet sistemin k\u0131smen demokratikle\u015ftirildi\u011fi, a\u015firet\u00e7i de\u011ferlere dayal\u0131 bask\u0131c\u0131 bir adalet sisteminden nispeten \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc bir sisteme ge\u00e7i\u015fin ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi bir tarihsel d\u00f6nemdir.<\/p>\n
\u0130K\u0130 ADALET S\u0130STEM\u0130<\/p>\n
Atina polis’inin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan \u00f6nceki y\u00fczy\u0131llarda Attika’daki adalet da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 tek tek klanlar\u0131n elindeydi ve akrabal\u0131\u011fa-kan ba\u011f\u0131-dayal\u0131 olarak d\u00fczenlenmi\u015fti. Bir klan\u0131n bir \u00fcyesine kar\u015f\u0131 adam \u00f6ld\u00fcrme gibi bir su\u00e7 i\u015flendi\u011finde, \u00f6\u00e7 almak klan\u0131n di\u011fer \u00fcyelerine d\u00fc\u015fmekteydi. Hi\u00e7 zaman ge\u00e7irmeden \u00f6\u00e7 almak tart\u0131\u015fma g\u00f6t\u00fcrmez bir zorunluluktu. Bu kan\u0131 yerde b\u0131rakmama zorunlulu\u011funun\u00a0 ard\u0131ndaki ilke lex talionis (Tevrat’tan bilindi\u011fi gibi “g\u00f6ze g\u00f6z”)tir. Bu zorunlulu\u011fa g\u00f6re bir kurban\u0131 \u00f6ld\u00fcren ki\u015fi kar\u015f\u0131l\u0131k olarak \u00f6ld\u00fcr\u00fclmeliydi. Klasik d\u00f6nem ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 George Thomson der ki, “Attika hukukunda ‘kovu\u015fturma’ ve ‘savunma” terimleri asl\u0131nda ka\u00e7mak ve kovalamak anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r”(19). Bu kanla \u00f6\u00e7 alma sistemi adaleti olu\u015fturuyordu.<\/p>\n
Ancak, en yumu\u015fak anlat\u0131mla bu adalet bi\u00e7iminin ciddi sorunlar\u0131 vard\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc, \u00f6\u00e7 almak i\u00e7in \u00f6ld\u00fcren \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcnce yeni bir \u00f6\u00e7 alma zorunlulu\u011fu do\u011fuyordu. \u0130\u00e7lerinden birinin yeni \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ilk \u00f6ld\u00fcrenin ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu klan, bu kez, bu \u00f6l\u00fcm\u00fcn \u00f6c\u00fcn\u00fc almak i\u00e7in birini \u00f6ld\u00fcrmek zorunda kal\u0131yordu. Kan davalar\u0131 bazen ku\u015faklar boyu s\u00fcr\u00fcp gidiyordu.\u00a0 Su\u00e7lular\u0131n soyundan gelenler sonu gelmez \u015fiddet dolu misillemelerin sorumlulu\u011fu ile adeta “lanet”lenmi\u015f oluyorlard\u0131.<\/p>\n
Kan g\u00fctmeye dayal\u0131 adalet sistemi Oresteia’n\u0131n ba\u015f k\u0131s\u0131mlar\u0131nda anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: “Ama eski \u015fiddet \u00e7o\u011falmak ister \/ yeni \u015fiddet gelir \/ u\u011fursuz an gelince, \u015feytan gelir \/ can almaya”(20). Clytemnestra, oyunda bu ac\u0131mas\u0131z ve \u015fiddet dolu sistemin bir \u00f6rne\u011fini olu\u015fturur. Feminist Riane Eisler’in onaylayarak vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi Clytemnestra Agamemnon’u, “klan\u0131n ba\u015f\u0131 olarak toplumsal rol\u00fc gere\u011fi, akrabas\u0131n\u0131n kan\u0131n\u0131 yerde b\u0131rakmama sorumlulu\u011fu ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in” \u00f6ld\u00fcr\u00fcr(21).<\/p>\n
Oresteia’da klan\u0131n kan davas\u0131 sistemi, onu savunan ve v\u00fccuda getiren Furiler taraf\u0131ndan temsil edilir. Sistemin tepkisel yanlar\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde Mary Daly’nin Furileri y\u00fccelti\u015fi u\u011fursuz, atac\u0131 ve tepkisel bir uyum tonu ta\u015f\u0131r: “Furiler gibi…Feministler de Tanr\u0131\u00e7a Nemesis’in temsilcileridirler” ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr, “Furiler gibi…Feministler de Great Hags’in gelene\u011fi \u00e7izgisinde uzla\u015fman\u0131n \u00f6tesindedirler”(22).\u00a0 E\u011fer ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131l\u0131k ve mutlak bir kan g\u00fctme istenilir bir\u015feyse, “uzla\u015fman\u0131n \u00f6tesinde” olmak da bu ba\u011flamda y\u00fcceltilecek bir \u015fey olabilir.<\/p>\n
Bu oyunda, Furilerin di\u015fi olmalar\u0131 tarihsel olarak anaerkil bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n kan\u0131t\u0131 da de\u011fildir. Tarihsel ger\u00e7eklikte tipik olarak kan davas\u0131 hi\u00e7bir \u015fekilde kad\u0131nlar taraf\u0131ndan uygulanm\u0131yordu -yazara g\u00f6re bu ho\u015f bir saptamad\u0131r. Kabile ve Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131 toplumunda kan g\u00fctme dah \u00e7ok erkeklerin i\u015fiydi. Oyunun eski ve reddedilmi\u015f kan ba\u011f\u0131na dayal\u0131 d\u00fczeni ve \u00f6c almay\u0131 kad\u0131nlarla ba\u011fda\u015ft\u0131rmas\u0131, gerek olumlu, gerekse olumsuz yanlar\u0131yla, a\u00e7\u0131k\u00e7a ve anlams\u0131zca yap\u0131lm\u0131\u015f bir yanl\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Ne de kan g\u00fctmeye dayal\u0131 adalet sisteminde Furilerin rol\u00fc kad\u0131nlar\u0131 destekleyici anlam ta\u015f\u0131r. En iyimser yakla\u015f\u0131mla, Hartsock gibi “Erinyelerin (Furiler) ana katlinin \u00f6\u00e7 al\u0131c\u0131lar\u0131” olduklar\u0131n\u0131 iddia etmek yaln\u0131zca k\u0131smen do\u011frudur. Ger\u00e7ek \u015fudur ki, Furiler, oyunda, Orestes’i babas\u0131n\u0131n \u00f6c\u00fcn\u00fc almak i\u00e7in annesini \u00f6ld\u00fcrmeye k\u0131\u015fk\u0131rtarak, baba katlinin de \u00f6c\u00fcn\u00fc ald\u0131r\u0131rlar; -sonra da bunun i\u00e7in onu cezaland\u0131r\u0131rlar. Kan g\u00fctme zorunlulu\u011fu cins tan\u0131maz: \u0130\u00e7lerinden biri zarar g\u00f6ren\u00a0 akrabalar bunun \u00f6c\u00fcn\u00fc almak zorundad\u0131rlar. Baba k\u0131z\u0131n\u0131, kar\u0131 kocas\u0131n\u0131, o\u011ful anas\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcr. Bu sistemde, nas\u0131l ki Clytemnestra’n\u0131n Agamemnon’u \u00f6ld\u00fcrmesi kan adaletinin yerini bulmas\u0131ysa, Orestes’in de annesini babas\u0131n\u0131n \u00f6c\u00fcn\u00fc almak i\u00e7in \u00f6ld\u00fcrmesi, yaln\u0131zca kan hakk\u0131n\u0131n yerini bulmas\u0131d\u0131r. Furileri gizemselle\u015ftirerek d\u00fc\u015f\u00fcnmeden y\u00fccelten bu k\u00f6r, kan g\u00fctmeye dayal\u0131 adalet sisteminde her iki taraf\u0131n da ba\u015fka se\u00e7enekleri yoktu.<\/p>\n
Oyunda ortaya konuldu\u011fu gibi, eski adalet sisteminin sorunu, yaln\u0131zca mitle\u015ftirilmi\u015f Orestes’in annesini \u00f6ld\u00fcrmesi de\u011fildir. Daha \u00f6nemli olan sorun, adaletin b\u00f6yle kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 kan ak\u0131tmaya dayal\u0131 bir bi\u00e7imde olmas\u0131n\u0131n ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, insanlar d\u00fc\u015f\u00fcnmeden ve otomatik olarak akrabalar\u0131n\u0131, hatta ebeveynlerini-annelerden hi\u00e7 de az olmamak \u00fczere babalar\u0131n\u0131-\u00f6ld\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. Bu polis d\u00f6nemi Yunan akl\u0131na g\u00f6re barbarl\u0131kt\u0131.<\/p>\n
Mitolojik terimlerle s\u00fcslenmi\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, oyun eski Attika’n\u0131n klanlar\u0131nda adaletin nas\u0131l da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 konusunda ya\u015fanan ger\u00e7ek bir krizi anlat\u0131r. M.\u00d6 8. ve 7. y\u00fczy\u0131llarda, Attika klanlar\u0131n\u0131n zenginle\u015fmesi ile kan davalar\u0131 giderek \u015fiddet kazan\u0131yordu. Ortada b\u00fcy\u00fck maddi \u00e7\u0131karlar olunca, g\u00fc\u00e7 sahibi olmak ve b\u00fcy\u00fck miraslara konmak i\u00e7in s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen kan davalar\u0131 ve \u00f6\u00e7 almalar tamamen kontrolden \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Oyunda, Atina polisinin tanr\u0131\u00e7as\u0131 olan Athene, Orestes ile (Clymnestera’n\u0131n avukatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapan) Furiler aras\u0131ndaki tart\u0131\u015fmay\u0131 h\u00fckme ba\u011flar. Mitolojik olarak, hi\u00e7 kimse bu h\u00fckm\u00fcn verili\u015finde cinsiyetin rol oynad\u0131\u011f\u0131 gibi bir iddia ortaya atamaz, mitolojik cinsiyet ba\u011flam\u0131nda Athene’nin erkeklerin taraf\u0131n\u0131 tuttu\u011fu iddia edilemez. Ancak Athene, eski s\u00f6z\u00fcm ona “anaerkil” d\u00fczende, ne bir Furi’nin, ne bir aristokrat klan y\u00f6neticisinin yapmayaca\u011f\u0131 bir \u015feyi yapar: Davay\u0131 bir grup yurtta\u015fa, bir j\u00fcriye, tart\u0131\u015fmak ve karar vermek \u00fczere devreder.<\/p>\n
Bu eylem \u00e7ok reel tarihsel bir olay\u0131n metaforik bir\u00a0 temsilidir: Kan davas\u0131na dayal\u0131 adalet sisteminden laik, toplumsal ve sonuca varan- kan\u0131tlar\u0131n rasyonel a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 temelini dikkate alan, juri taraf\u0131ndan olu\u015fturulmu\u015f duru\u015fma ve mahkemelerin sivil konrol\u00fcndeki -yeni bir sisteme ge\u00e7i\u015fin temsilidir. Solon, Attika savas\u00e7\u0131 toplulu\u011funu canland\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda ve onu radikal olarak yurtta\u015flar\u0131n adalet mahkemesine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcnde, adaleti bireysel klanlar\u0131n elinden alarak Atina yurttaslar\u0131n\u0131n eline verdi. \u015eimdi adalet onlar\u0131n j\u00fcri kararlar\u0131ndaki rasyonel s\u00f6ylev, vicdan ve d\u00fcr\u00fcstl\u00fcklerine ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Athene`nin Klytemnestra`ya kar\u015f\u0131 ve mitolojik olarak annelik ba\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 olan mitolojik yarg\u0131s\u0131 bu nedenle, adaletin k\u00f6keni a\u00e7\u0131s\u0131ndan, kan ba\u011f\u0131n\u0131n kendisine kar\u015f\u0131 tarihsel bir yarg\u0131d\u0131r. Klanlar\u0131n adaleti yurtta\u015flara kar\u015f\u0131 y\u00f6netmedikleri Athene’nin polis d\u00fczeninde, mitsel Furiler taraf\u0131ndan zorla yapt\u0131r\u0131lan sonsuz kan davas\u0131n\u0131n s\u00fcrmesinin kar\u015f\u0131s\u0131nda, yurtta\u015f kendi adaletini her iki taraf\u0131 dinleyerek\u00a0 ve-umulur ki-\u00f6zel bir durumda kimin su\u00e7lu kimin masum oldu\u011funa rasyonel ve d\u00fcr\u00fcst bir \u015feklde karar vererek olu\u015fturmaktad\u0131r. Halka \u00f6zg\u00fc bu adaletin kurumla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131\u00a0 \u015fiddet ve g\u00fcc\u00fcn s\u0131kl\u0131kla keyfi olarak kullan\u0131lmana kar\u015f\u0131 devrimci bir ilerlemeydi.<\/p>\n
Bu draman\u0131n mitolojilerinde dahi cinslere y\u00f6nelik yanl\u0131\u015f g\u00f6ndermeler ile, Athene Furilerin faziletlerini-ihtiraslar\u0131n\u0131 ve \u015fiddetlerini-yeni sisteme dahil eder; bundan b\u00f6yle onlar\u0131n rol\u00fc yalanc\u0131 tan\u0131klar\u0131 \u00f6nceden su\u00e7lulara verilmesini zorlad\u0131klar\u0131 cezalarla, vicdani cazalarla cezaland\u0131rmakt\u0131r. Draman\u0131n gidi\u015fat\u0131 boyunca yurtta\u015f adaleti\u00a0 lex talionisin yerini ald\u0131k\u00e7a asl\u0131nda Furiler onun ihtirasl\u0131 vicdan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Benzer olarak tarihi Atina’da yeni sistemin ba\u015far\u0131s\u0131 yurtta\u015flar\u0131n do\u011fruluk tutkular\u0131na ve su\u00e7lar\u0131 i\u015fleyenlere kar\u015f\u0131 olan sorgulama \u015fiddetlerine ba\u011fl\u0131 oldu. Baz\u0131 feminist teorisyenlere “so\u011fuk” ve “soyut” gelen \u015fey adalet ve kendini y\u00f6netmekte \u00f6zg\u00fcr olmak gibi dikkate de\u011fer bir fikirler k\u00fcmesine duyulan ideal \u00fczerine kurulmu\u015ftur.<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz demokratisi hareketi i\u00e7inde yer alan kad\u0131nlar, Atina demokrasisinin “d\u00fczenlilik” gibi yanlar\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fclemek yerine, pek\u00e2la kabilesel adalet sisteminin mutlakiyet\u00e7i ve sert oldu\u011funun fark\u0131na varabilirler. O kesinlikle feminist bir sistem de\u011fildi. Oresteian\u0131n kan davas\u0131ndan yurtta\u015f adaletine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc, bizim taraf\u0131m\u0131zdan kabul edilemeyecek olan Atina’n\u0131n kad\u0131n d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ayd\u0131nlanmas\u0131 de\u011fildir. Onun mitolojisi Atina’l\u0131lar\u0131n kad\u0131nlara kar\u015f\u0131 olan k\u00fclt\u00fcrel davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ve Atina’l\u0131 kad\u0131nlar\u0131n yasal ve politik haklar\u0131n d\u0131\u015f\u0131da tutulmas\u0131n\u0131 yans\u0131tabilir fakat bu demokratik adaletin tarihsel ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00f6nemini g\u00f6zden d\u00fc\u015f\u00fcrmez. Tarihsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler demokratik ya\u015fam\u0131n toplam\u0131n\u0131 g\u00f6sterirler. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz ele\u015ftirmenleri taraf\u0131ndan\u00a0 “ki\u015fisel olmayan” ve “yasalc\u0131” gibi terimler k\u00f6t\u00fclendi\u011fi halde, o bununla birlikte o ana dek hemen hemen hi\u00e7 bilinmeyen rasyonel bir sistemdi.<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz feminist teorisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, Mary Daly’nin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi kad\u0131nlar\u0131 kan davas\u0131 sistemleri ile birle\u015ftirmek veya do\u011fruluklara ya da yanl\u0131\u015fl\u0131klara ili\u015fkin d\u00fcr\u00fcst ve rasyonel yarg\u0131lar\u0131n sadece erkeksi oldu\u011fu sonucuna varmak feminist projeyi k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcrmektir. Polisin rasyonel de\u011ferlerini inkar edme ve kabilecili\u011fi yeniden kurma gibi d\u00fc\u015f\u00fcncesiz \u00e7abalar \u00f6zg\u00fcr bir toplum i\u00e7in polisi m\u00fckemmel bir model olarak yeniden kurma ista\u011fi kadar tepkisel olacakt\u0131r. Her iki sistemin de\u011ferleri ve yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131 onlar\u0131n tarihsel i\u00e7eriklerinde anla\u015f\u0131lmak ve bunlar\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz do\u011frudan-demokrasi hareketleriyle ne \u00f6l\u00e7\u00fcde ilgili olduklar\u0131\u00a0 belirlenmek zorundad\u0131r.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Pek \u00e7ok gelenekte oldu\u011fu gibi Bat\u0131 demokrasi gelene\u011fi de hi\u00e7 bir zaman kat\u0131\u015f\u0131ks\u0131z bir olgu olmam\u0131\u015ft\u0131r. Tarihsel olarak, demokratik kat\u0131l\u0131m ve yurtta\u015fl\u0131k genelde k\u00fc\u00e7\u00fck bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131 olagelmi\u015ftir. Ancak demokrasi gelene\u011fi bir b\u00fct\u00fcn olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Ernst Bloch’un “umut ilkesi” -insan ayd\u0131nlanmas\u0131nda bir par\u0131lt\u0131-dedi\u011fi \u015feyin bir par\u00e7as\u0131 ve radikal toplumsal de\u011fi\u015fim d\u00f6nemlerinde s\u0131k\u00e7a \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[176],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4104","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-kadin-a-dair"},"yoast_head":"\n