![\"lilith\"](\"images\/stories\/lilith.jpg\")
<\/h2>\n<\/h2>\n\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc Adem ve Havva ile ba\u015fl\u0131yor, \u00f6yle mi? Eski bir yahudi efsanesine g\u00f6re, bu \u00f6yk\u00fc Adem’le Havva’dan \u00f6ncesine uzan\u0131yor. Yani Adem’in ilk e\u015fi Havva de\u011fil, Lilith ad\u0131nda bir kad\u0131nd\u0131r. Ama, tarih boyunca gizlice aram\u0131zda dola\u015f\u0131p, her kad\u0131n-erkek tart\u0131\u015fmas\u0131nda kendini g\u00f6sterse de onu \u00e7ok az tan\u0131yoruz.S\u00f6z\u00fc edilen efsane \u015f\u00f6yle ba\u015fl\u0131yor: Tanr\u0131 topraktan Adem ile Lilith’i yarat\u0131r. Mutlu mutlu ya\u015fas\u0131nlar diye onlar\u0131 cennete yerle\u015ftirir. Ama bu iki insan \u00e7ifti bir t\u00fcrl\u00fc huzur bulamaz. Sorunlar\u0131 m\u0131? G\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u00e7iftlerinin sorunlar\u0131ndan farkl\u0131 de\u011fildir. Adem ili\u015fkide her alanda s\u00f6z sahibi olmak ister. Ancak Lilith buna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
\u00d6zellikle cinsel ili\u015fki s\u0131ras\u0131nda Adem’in hep \u00fcstte yer almas\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 bularak itiraz eder. Kendisinin de Adem gibi topraktan yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, yani e\u015fit olduklar\u0131n\u0131 savunur. Adem ise kendini, ba\u011f\u0131\u015flayan, bereketli g\u00f6ky\u00fcz\u00fc; Lilith’i de \u00fcr\u00fcn veren topra\u011fa benzeterek bu \u015fekilde birle\u015fmek konusunda diretir. Adem tav\u0131rlar\u0131nda \u0131srar edince, Lilith, birlikte ya\u015famalar\u0131n\u0131n zor olaca\u011f\u0131na karar verip Tanr\u0131’n\u0131n s\u00f6ylenmemesi gereken ad\u0131n\u0131 anarak g\u00f6\u011fe do\u011fru y\u00fckselir. Sahip oldu\u011fu olanaklar\u0131 terk eden Lilith’in yeri art\u0131k d\u0131\u015flanm\u0131\u015flar\u0131n aras\u0131ndad\u0131r. \u00c7evresindeki cinlerle ve cinlerin kral\u0131 \u015eamael (\u015eeytan) ile ili\u015fkiye girer ve onlardan \u00e7ocuklar do\u011furur.<\/p>\n
Bu arada cennette yaln\u0131z kalan Adem, Tanr\u0131’ya dua ederek Lilith’i geri ister. Tanr\u0131, Sanvai, Sansanvai ve Semangelof isimli \u00fc\u00e7 mele\u011fi geri \u00e7a\u011f\u0131rmak \u00fczere Lilith’e g\u00f6nderir. Meleklere, d\u00f6nmedi\u011fi takdirde her g\u00fcn y\u00fcz \u00e7ocu\u011funun \u00f6ld\u00fcr\u00fclece\u011fini emreder. Ama, o kesinlikle d\u00f6nmeyece\u011fini bildirir. Ve tehdit yerine getirilir…
Lilith, duydu\u011fu ac\u0131yla bundan sonra, b\u00fct\u00fcn hamile ve do\u011fum yapm\u0131\u015f kad\u0131nlar\u0131n, bebeklerin ba\u015f d\u00fc\u015fman\u0131 olmaya yemin eder. Erkek \u00e7ocuklar\u0131n do\u011fduktan sonra ilk sekiz g\u00fcn, k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n ise ilk yirmi g\u00fcn i\u00e7inde can\u0131n\u0131 alacakt\u0131r. Sadece yak\u0131nlar\u0131nda bu \u00fc\u00e7 mele\u011fin ismi ya da \u015fekli bulunanlara dokunulmayacakt\u0131r. Lilith art\u0131k k\u00f6t\u00fcler taraf\u0131na ge\u00e7mi\u015ftir.
Bunun \u00fczerine Tanr\u0131 Adem’in kaburga kemi\u011finden Havva’y\u0131 yarat\u0131r. Bu yeni kad\u0131n, Adem’den bir par\u00e7a oldu\u011fu i\u00e7in, ona kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmayacakt\u0131r.<\/p>\n
Asl\u0131nda Lilith hakk\u0131nda pek \u00e7ok efsane ve \u00f6yk\u00fc var. \u00d6rne\u011fin Talmud’da (Tevrat’\u0131n ba\u015fta yaz\u0131l\u0131 olmay\u0131p, sonradan yaz\u0131l\u0131 hale getirilen ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fc) ondan di\u015fi bir \u015feytan olarak s\u00f6z edilir. Bu rol\u00fcyle bir hayalet gibi y\u00fczy\u0131llarca tarih sayfalar\u0131nda dola\u015f\u0131r. Kad\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131 hedef al\u0131r, erkekleri ba\u015ftan \u00e7\u0131kararak onlara zarar verir. Yapt\u0131klar\u0131 bunlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Bir hayalet gibi kad\u0131nlar\u0131n beynine girip, erkeklerle e\u015fit haklara sahip olma sava\u015f\u0131n\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Baz\u0131 efsanelerde de cad\u0131 suretinde \u00e7\u0131kar kar\u015f\u0131m\u0131za. Lilith’e hepsi birbirinden farkl\u0131, ancak hepsi de k\u00f6t\u00fc yak\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131n niye yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayabilmek i\u00e7in geriye d\u00f6n\u00fcp, dinler tarihine ve efsanelere bir g\u00f6z atmak gerekiyor.
Lilith’in ge\u00e7mi\u015fi tek tanr\u0131l\u0131 dinlerden \u00e7ok daha \u00f6nceye, eski Mezopotamya uygarl\u0131klar\u0131na kadar uzan\u0131yor. Genellikle S\u00fcmer ve Babil mitolojisindeki r\u00fczgar tanr\u0131\u00e7as\u0131 Lilitu ile ili\u015fkilendiriliyor. Lil, f\u0131rt\u0131na ya da r\u00fczgar anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n
Bir babil metninde ise, b\u00fcy\u00fck tanr\u0131\u00e7a \u0130\u015ftar’\u0131n tap\u0131nak fahi\u015fesidir. \u0130\u015ftar, eski do\u011fu dinlerinde \u015fevhetli a\u015fk\u0131n, tutkunun ve ba\u015ftan \u00e7\u0131kar\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n tanr\u0131\u00e7as\u0131 kabul ediliyordu. Bu \u00f6zellikleri nedeniyle, fahi\u015felerin, \u00f6zellikle de k\u00fclt olan ta\u011f\u0131nak fahi\u015felerinin koruyucu tanr\u0131\u00e7as\u0131yd\u0131.
Tap\u0131nak fahi\u015feli\u011fi me\u015fru bir i\u015fti. Herodot’un bize ula\u015fan yaz\u0131lar\u0131nda, Babil’de her gen\u00e7 k\u0131z\u0131n bir kez yabanc\u0131 bir erkekle cinsel ili\u015fkiye girmek zorunda oldu\u011fu biliniyor. Ancak, bu tap\u0131nak fahi\u015feli\u011fi kesinlikle k\u00fc\u00e7\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc bir i\u015f de\u011fildi. Babillilerin yabanc\u0131 erkekleri tanr\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc san\u0131l\u0131yor. Kendilerini onlara teslim eden gen\u00e7 k\u0131zlar, simgesel olarak tanr\u0131lar\u0131n e\u015fi haline geliyor ve kutsalla\u015f\u0131yorlard\u0131.
Lilith’e baz\u0131 \u00f6zellikler Babil’in k\u00f6t\u00fc tanr\u0131\u00e7as\u0131 (belki de di\u015fi \u015feytan\u0131 demek gerek) Lamatsu’da da g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Lamatsu halk aras\u0131nda albast\u0131 ya da la\u011fusa hastal\u0131\u011f\u0131 olarak bilinen rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor, hamilelere zarar verip yeni do\u011fan bebekleri \u00f6ld\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Lilith’in \u00f6zellikleri Lamatsu’ya aktar\u0131lm\u0131\u015f olabilir miydi? Yoksa tersi mi yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131?<\/p>\n
Lilith’in Yahudi efsanelerinde ne zaman boy g\u00f6sterdi\u011fi bilinmiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc tanr\u0131lar ve efsaneler, do\u011fu k\u00fclt\u00fcrlerinin bir\u00e7o\u011funda ortakt\u0131 ya da b\u00fcy\u00fck benzerlikler ta\u015f\u0131yordu. Yine de her ko\u015fulda, Yahudilerin \u015feytanla ilgili inan\u0131\u015flar\u0131nda \u00f6nemli bir yere sahipti. Erkeklerin akl\u0131n\u0131 ba\u015f\u0131ndan alan bir \u015feytan olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ve ondan \u00e7ok korkuluyordu.
Bu konuda en eski kaynak olan Tevrat’a bir g\u00f6z at\u0131yoruz. Ancak Tevrat’ta bir tutars\u0131zl\u0131k g\u00f6ze \u00e7arp\u0131yor. Kutsal kitab\u0131n bir yerinde “Ve Allah insan\u0131 kendi suretiyle yaratt\u0131 ve onlar\u0131 erkek ve di\u015fi olarak yaratt\u0131.” deniliyor. Ancak ilerleyen baplarda daha farkl\u0131 anlat\u0131l\u0131yor: Tanr\u0131 do\u011fuda Aden’de bir bah\u00e7e yap\u0131yor. Adem’i oraya koyuyorve yaln\u0131z kalmas\u0131n diye kaburgas\u0131ndan kad\u0131n\u0131 yarat\u0131yor. Talmud’a g\u00f6re Adem’le ayn\u0131 anda yarat\u0131lan kad\u0131n\u0131n ad\u0131 Lilith’tir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc kutsal kitaptaki bu tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.
Adem’in ilk e\u015fi Lilith’e daha sonra 9. ya da 10. y\u00fczy\u0131llara ait “Ben Sira Alfabesi”nde rastl\u0131yoruz. Metnin ana kahraman\u0131, M.\u00d6. 600’l\u00fc y\u0131llarda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 san\u0131lan Ben Sira. Yazar\u0131n kim oldu\u011fu bilinmiyor. Bu el yazmas\u0131na g\u00f6re Tant\u0131 topraktan Adem ve Lilith’i yaratm\u0131\u015ft\u0131. \u0130lgili b\u00f6l\u00fcm \u015f\u00f6yle devam ediyor: “K\u0131sa bir s\u00fcre sonra birbiriyle kavga etmeye ba\u015flarlar. Adem’e \u015f\u00f6yle der: Ben altta yatmak istemiyorum. Ama Adem: Ben altta de\u011fil, \u00fcstte yatmak istiyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc sen altta yatacak ki\u015fi olarakbelirlendin. Lilith ona: \u0130kimiz de ayn\u0131 haklara sahibiz, \u00e7\u00fcnk\u00fc ikimiz de topraktan yarat\u0131ld\u0131k. Ama ikisi de birbirini dinlemez.” Bunun \u00fczerine Lilith g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne y\u00fckselerek kaybolur. \u00dc\u00e7 mele\u011fin Lilith’i geriye d\u00f6nmeye ikna \u00e7abalar\u0131 i\u015fe yaramay\u0131nca, Tanr\u0131, Adem i\u00e7in bu kez Havva’y\u0131 yarat\u0131r.<\/p>\n
Bir ba\u015fka b\u00f6l\u00fcmde de Lilith \u00fc\u00e7 mele\u011fe \u015f\u00f6yle der: “Ben \u00e7ocuklara zarar vermek \u00fczere yarat\u0131ld\u0131m, do\u011fumdan sonraki ilk sekiz g\u00fcn i\u00e7inde erkek \u00e7ocuklar\u0131na, yirmi g\u00fcn i\u00e7inde de k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131na. (Ama) Yemin ederim: Sizi ya da g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcz\u00fc bir muska ya da t\u0131ls\u0131m \u00fcst\u00fcnde g\u00f6r\u00fcr\u00fcsem, o \u00e7ocu\u011fa hi\u00e7bir zarar vermeyece\u011fim.” O g\u00fcnden bu yana \u00e7e\u015fitli k\u00fclt\u00fcrlerde, yeni do\u011fan \u00e7ocuklar\u0131n k\u00f6t\u00fc kalpli Lilith’e kar\u015f\u0131 korunmas\u0131 i\u00e7in \u00f6zel t\u0131ls\u0131mlar kullan\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. Lilith’in halk inan\u0131\u015flar\u0131nda varl\u0131\u011f\u0131nu y\u0131llarca korumas\u0131n\u0131n ve bir g\u00fcn gelip de bir \u015fekilde cad\u0131larla ili\u015fkilendirilmesinin nedeni de budur.
Lilith efsanesi Orta\u00e7a\u011f’\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda, Yahudilerin ezoterik yazmas\u0131 Kabala’da da (Yahudi ruhbanlar\u0131n\u0131n, as\u0131rlard\u0131r birbirlerine aktard\u0131klar\u0131 ve Kutsal Kitap’\u0131n “gizli anlamlar\u0131” ile ilgilenen bir t\u00fcr ok\u00fcltizm -gizlicilik- ve mistisizm) yer alma\u015f. Burada erkekleri ba\u015ftan \u00e7\u0131karan ve u\u011fursuzluk getiren di\u015fi \u015feytan olarak tarif ediliyor: “Her t\u00fcrl\u00fc s\u00fcs malzemesiyle s\u00fcslenip cilveli bir kad\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Onun s\u00fcs\u00fc, g\u00fcl gibi k\u0131rm\u0131z\u0131 sa\u00e7lar\u0131. S\u00f6zleri ya\u011f gibi yumu\u015fak, dudaklar\u0131 d\u00fcnyadaki her \u015feyden daha tatl\u0131. Ona y\u00f6nelen ve (afrodizyak olarak y\u0131lan zehriyle kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f) \u015faraptan i\u00e7en aptallar onunla zina yaparlar.” Ama sonra uyand\u0131klar\u0131nda onlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcr\u00fc ve cehennemin tam ortas\u0131na atar. Asl\u0131nda onun niyeti sadece erkekleri ba\u015ftan \u00e7\u0131kar\u0131p \u00e7ok say\u0131da \u00e7ocuk do\u011furmakt\u0131r.<\/p>\n
Kabalac\u0131lar i\u00e7in Lilith temiz olmayan, fahi\u015fe bi kad\u0131n\u0131 simgeliyor. Kabala’daki bir paragrafta, ayr\u0131ld\u0131ktan sonra Adem’i yeniden ba\u015ftan \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131yor. \u0130\u015fledi\u011fi bu g\u00fcnahtan sonra Adem, 130 y\u0131l cinsel pehrizli ya\u015far. Adem, b\u00f6yle bir \u015feyin tekrar ba\u015f\u0131na gelmemesi i\u00e7in, kendini dikenlerle korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ancak uyurken Lilith Adem’in \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kar ve onu uyararak bo\u015falmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Lilith, bunun ard\u0131ndan “insanl\u0131\u011fa ceza” olarak adland\u0131r\u0131lan yarat\u0131klar\u0131 d\u00fcnyaya getirir. Kabala’n\u0131n bir ba\u015fka yerinde de \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor: “Lilith en sonunda oarda burada dola\u015farak insano\u011fullar\u0131na sark\u0131nt\u0131l\u0131k eder ve kendi kendilerini kirletmelerini sa\u011flar.” Bunun ard\u0131ndan ad\u0131 “tohum h\u0131rs\u0131z\u0131”na \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
Ku\u015fkusuz Havva’n\u0131n i\u015fledi\u011fi “g\u00fcnah”tan da o sorumludur. Kabalac\u0131lar\u0131n ana eserinden Zohar’da (\u0130hti\u015fam Kitab\u0131 ya da I\u015f\u0131k Kitab\u0131) yer alan efsaneye g\u00f6re adet d\u00f6neminde oldu\u011fu halde, Adem’le birlikte olma konusunda Havva’y\u0131 kand\u0131ran o y\u0131lan ve fahi\u015fe Lilith’ti.
Lilith’le daha sonra Flistinliler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Yunanl\u0131lar da tan\u0131\u015ft\u0131. Onu, hayaletler ve di\u011fer hayali g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri y\u00f6neten tanr\u0131\u00e7a Hekate’nin ki\u015fili\u011fiylr birle\u015ftirdiler. Bu konu Ge\u00e7 Antik\u00e7a\u011f’da Yahudi olmayan gnostik ak\u0131m yanda\u015flar\u0131n\u0131n da ilgisini \u00e7ekti. Onlar taraf\u0131ndan yaz\u0131ya aktar\u0131lan bir efsanede, Lilith’in \u0130srailli peygamber \u0130lyas’\u0131 nas\u0131l ba\u015ftan \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 anlat\u0131l\u0131yor. Lilith ona \u015f\u00f6yle der: “Senden \u00e7ocuklar\u0131m var.” Ve o yan\u0131t verir: “Benden nas\u0131l \u00e7ocuklar\u0131n olabilir, ben bir aziz gibi ya\u015f\u0131yorum.” Lilith der ki: “Evet, ama uykunda, r\u00fcyalar\u0131nda s\u0131k s\u0131k bo\u015falt\u0131ld\u0131n. Tohumlar\u0131n\u0131 alarak hamile kald\u0131m.” Bu metin M.S. 4. y\u00fczy\u0131la ait. Lilith, \u00f6zellikle bu tarihten sonra hep ayn\u0131 motifle i\u015flenir. O bir “tohum h\u0131rs\u0131z\u0131”d\u0131r.7<\/p>\n
Lilith efsaneleri, H\u0131ristiyanl\u0131k d\u00fcnyas\u0131yla tan\u0131\u015ft\u0131ktan sonra, bat\u0131l\u0131lar\u0131n hayal g\u00fcc\u00fcn\u00fc harekete ge\u00e7irdi. \u00d6zellikle Kabalac\u0131 yaz\u0131lar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla, Lilith b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada tan\u0131n\u0131r hale geldi. “K\u00f6t\u00fc kalpli Lilith” her yerde ilgi g\u00f6rd\u00fc. \u00c7\u00fcnk\u00fc o, normalde a\u00e7\u0131klanmas\u0131 ya da kavranmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan \u015feyleri rahatl\u0131kla \u00fcstlenebilecek bir ki\u015filikti. Bu \u00f6zelli\u011fi, onun “cad\u0131lar”la \u00f6zde\u015fle\u015ftirilmesi i\u00e7in gereken k\u00f6pr\u00fcy\u00fc olu\u015fturuyordu.
Orta\u00e7a\u011f’\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru ba\u015flayan ve inan\u0131lmaz bir toplumsal histeriye neden olan cad\u0131 ve b\u00fcy\u00fcc\u00fc furyas\u0131yla birlikte, Lilith’in ad\u0131 da s\u0131k s\u0131k an\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. Ayr\u0131ca o, kad\u0131nlar\u0131 ba\u015ftan \u00e7\u0131karma konusunda \u015eeytan’\u0131n en b\u00fcy\u00fck yard\u0131mc\u0131s\u0131yd\u0131. Art\u0131k, k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 g\u00fczelli\u011fi ve ba\u015ftan \u00e7\u0131kar\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131k\u0131yordu. \u0130nsanlar bir yandan b\u00fcy\u00fc ve t\u0131ls\u0131mlarla ondan korunmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, di\u011fer yandan kendilerini onun b\u00fcy\u00fcs\u00fcnden kurtaram\u0131yorlard\u0131. B\u00f6ylece 19. y\u00fczy\u0131la gelindi\u011finde Lilith ressamlar ve edebiyat\u00e7\u0131lar i\u00e7in sevilen bir motif oldu. Art\u0131k dini kimli\u011finden yava\u015f yava\u015f kurtuluyordu. \u0130ngiliz ressam Dante Gabriel Rossetti’nin yapt\u0131\u011f\u0131 “Lady Lilith” tablosunda bu cad\u0131, Victoria D\u00f6nemi’nin g\u00fczellik anlay\u0131\u015f\u0131na uygun olarak tasarlanm\u0131\u015f ve g\u00f6steri\u015fli dekoltesiyle uzun k\u0131z\u0131l sa\u00e7l\u0131, biraz dolgun, etli dudaklarla resmedilmi\u015f.<\/p>\n
Edebiyat d\u00fcnyas\u0131na da girince, \u015feytan kad\u0131n kimli\u011fi tamamen kayboldu. Art\u0131k ona korku ve nefretle bak\u0131lm\u0131yor, hatta sempatik bile bulunuyordu. Her ne kadar \u015furada ya da burada, nahif ruhlu insanlar dikkatli olmak ad\u0131na t\u0131ls\u0131mlar\u0131na g\u00fcvenmeye devam etseler de, ayd\u0131n fikirliler k\u00f6t\u00fc kalpli \u015feytan kad\u0131n tiplemesini raflardaki tozlu dosyalara kald\u0131rm\u0131\u015flard\u0131. Ho\u015fa giden ve benimsenen, onun ba\u015ftan \u00e7\u0131kar\u0131c\u0131 \u00f6zelli\u011fi de\u011fildi. Lilith’in Adem’in ilk e\u015fi oldu\u011funu anlatan efsaneye odaklan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu \u00f6yk\u00fc, insanl\u0131k tarihinin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bug\u00fcne uzanan bir tart\u0131\u015fmay\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6zellikle son y\u00fczy\u0131ld\u0131r iyice kesinle\u015fen bir tart\u0131\u015fmayd\u0131 b\u0131: e\u015fitlik, daha do\u011frusu kad\u0131n ve erkek aras\u0131ndaki e\u015fitsizlik sorunu.
Psikanaliz uzman\u0131 ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Siemund Hurwitz, “Adem ile Lilirh aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7 sava\u015f\u0131”n\u0131, as\u0131rlarca s\u00fcren ve babaerkil sistemdeki erke\u011fin konumu ile kad\u0131nlar\u0131n e\u015fit haklara sahip olma talebini temel alan cinsiyetlerarasi sava\u015f\u0131n aynadaki g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc olaran de\u011ferlendiriliyor.
Asl\u0131nda ne Antik\u00e7a\u011f, ne Orta\u00e7a\u011f ne de onu izleyen y\u00fczy\u0131llarda bu sorun \u00e7ok \u00f6nemsenmedi. Cinsiyetler aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmaya gerek yoktu: Kad\u0131n erke\u011fin egemenli\u011fi alt\u0131nda olmakzorundayd\u0131. Havari Aziz Paulus, “Erkek kad\u0131ndan de\u011fil, kad\u0131n erkekten yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Erkek kad\u0131n\u0131n isteklerini de\u011fil, kad\u0131n erke\u011fin isteklerini yerine getirmek \u00fczere yarat\u0131ld\u0131.” demi\u015fti. Ne de olsa kad\u0131n Adem’in kaburga kemi\u011finden yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, kad\u0131n\u0131n y\u00fczlerce y\u0131ll\u0131k toplmsal konumunu belirleyen ana etkendi.<\/p>\n
Kad\u0131n, d\u00f6rt b\u00fcy\u00fck dinde de “g\u00fcnah kazan\u0131” olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bunun nedeni Havva’ya kadar uzan\u0131yor. Yasak meyveyi her ikisi de yemesine ra\u011fmen, i\u015flenen g\u00fcnahtaki su\u00e7luluk pay\u0131 e\u015fit de\u011fildi: Kand\u0131r\u0131lan Adem de\u011fil, Havva’yd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc, y\u0131lan\u0131n s\u00f6z\u00fcne inanm\u0131\u015ft\u0131. Adem ku\u015fkusuz inanmam\u0131\u015ft\u0131, ancak biricik e\u015fi ile ili\u015fkilerini tehlikeye atmak istememi\u015fti sadece. S\u00f6z konusu bir g\u00fcnah olsa dahi, g\u00fcnahkar ve su\u00e7lu olan kad\u0131nd\u0131. \u015eeytanla i\u015fbirli\u011fi yapmas\u0131 ve cad\u0131l\u0131kla su\u00e7lanabilmesi i\u00e7in \u00f6nemli nedenlerdi bunlar.<\/p>\n
Bu dayanaklardan g\u00fc\u00e7 alan erkekler, kad\u0131nlar\u0131n ki\u015fili\u011fini adeta bask\u0131 alt\u0131na ald\u0131lar ve onlar\u0131 kendilerine ait bir mal gibi g\u00f6rd\u00fcler. Ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l i\u00e7inde yo\u011funla\u015fan kad\u0131n direni\u015fi buna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. E\u015fit haklar ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck i\u00e7in sava\u015fan Lilith’i de kendilerine simgesel fig\u00fcr olarak se\u00e7tiler. Lilith’in sava\u015f\u0131n\u0131 ba\u015far\u0131yla sona erdirememesi onalar\u0131 y\u0131ld\u0131rm\u0131yor. Lilith efsanesi, arzulad\u0131klar\u0131 toplumsal konuma ula\u015fmak i\u00e7in onlar\u0131 biraz daha kam\u00e7\u0131l\u0131yor…
Lilith \u0130branice’de “geceye ait olan” anlam\u0131na geliyor. Ad\u0131ndan da anl\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, \u00e7a\u011flar boyu kad\u0131nalara yak\u0131\u015ft\u0131r\u0131labilecek b\u00fct\u00fcn olumsuz \u00f6zelliklerin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olmu\u015f: Ba\u015ftan \u00e7\u0131kar\u0131c\u0131, fahi\u015fe, cad\u0131, vampir, cinlerin ba\u015f\u0131, gece canavar\u0131 onun \u00fcnvanlar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131. Saf, edilgen cinselli\u011fi ancak yasak meyveyi tad\u0131nca \u00f6\u011frenen Havva’n\u0131n tersine, ba\u015f\u0131ndan itibaren g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ve cinselli\u011finin bilincindedir ve yeri gelince kullanmaktan da \u00e7ekinmez.
Kendi ba\u015f\u0131na buyruk, zapt edilemez, denetlenemez oldu\u011fundan, \u00f6zellikle tektanr\u0131l\u0131 din adamlar\u0131n\u0131n s\u00fcrekli absk\u0131 alt\u0131na almaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 bir kad\u0131n \u00f6rne\u011fi, erke\u011fin kad\u0131na ve cinselli\u011fe dutdu\u011fu korkunun bir simgesi asl\u0131nda. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6l\u00fcml\u00fc insanlar\u0131n aras\u0131nda yeri yoktur. Yeri bilinmeyen, a\u00e7\u0131klanmayan k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerin geldi\u011fi karanl\u0131k g\u00fc\u00e7lerin d\u00fcnyas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u0130yi ile k\u00f6t\u00fcy\u00fc ay\u0131rt etmeyi sa\u011flayan a\u011fac\u0131n yasak meyvesinden yemedi\u011fi i\u00e7in \u00f6l\u00fcms\u00fcz kalm\u0131\u015f, cennetin yak\u0131nlar\u0131ndaki bir da\u011f ge\u00e7idinde \u015feytanlarla birle\u015ferek \u015eeytan’dan “Lilim” ad\u0131 verilen \u00e7ocuklar do\u011furmu\u015ftur. Tevrat’ta \u015f\u00f6ylr yaz\u0131yor: “Ve \u00e7\u00f6l\u00fcn vah\u015fi hayvanlar\u0131 ile kurtlar bulu\u015facak; evet, gece canavar\u0131 orada yerle\u015fecek ve kendisi i\u00e7in istirahat yeri bulacak…”<\/p>\n
Sembolik hayvan\u0131 bayku\u015ftur. Tablo ve heykellerinde, genellikle ay \u015feklinde ta\u00e7la tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r.
Yahudi kad\u0131nlar, e\u015flerinin bu \u015feytan kad\u0131na kap\u0131lmamalar\u0131 i\u00e7in yatak odalar\u0131n\u0131n duvarlar\u0131na bir daire i\u00e7inde “Adem ile Havva buyursunlar i\u00e7eri, girmesin kap\u0131dan 11 (LILITH-Lilith)” yaz\u0131yorlard\u0131. N\u00fcmerolojiyle u\u011fra\u015fanlar 11’i k\u00f6t\u00fcl\u00fckle y\u00fckl\u00fc oldu\u011fu i\u00e7in korkun\u00e7 bir say\u0131 olarak kabul ediyorlar. Kabalac\u0131lara g\u00f6re bu say\u0131, iyi ve g\u00fczel olan ne varsa tam tersini temsil ediyor. G\u00fcnah y\u00fckl\u00fc, zarar verici ve m\u00fckemmel olmay\u0131 reddetmi\u015f bir say\u0131d\u0131r bu.
Modern \u00e7a\u011flarda Lilith feminizmin simgesi haline geldi. Bu isimde dergiler \u00e7\u0131kt\u0131, kafeler a\u00e7\u0131ld\u0131, sadece kad\u0131n m\u00fczisyenlerin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 “Lilith Fair” adl\u0131 gezici m\u00fczik festivalleri d\u00fczenlendi, “ideal kad\u0131n” olarak tan\u0131mlanan Havva gibi olmak istemeyen kad\u0131nlar, tepkilerini dile getirmek i\u00e7in k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131na Lilith ad\u0131n\u0131 verdiler.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc Adem ve Havva ile ba\u015fl\u0131yor, \u00f6yle mi? Eski bir yahudi efsanesine g\u00f6re, bu \u00f6yk\u00fc Adem’le Havva’dan \u00f6ncesine uzan\u0131yor. Yani Adem’in ilk e\u015fi Havva de\u011fil, Lilith ad\u0131nda bir kad\u0131nd\u0131r. Ama, tarih boyunca gizlice aram\u0131zda dola\u015f\u0131p, her kad\u0131n-erkek tart\u0131\u015fmas\u0131nda kendini g\u00f6sterse de onu \u00e7ok az tan\u0131yoruz.S\u00f6z\u00fc edilen efsane \u015f\u00f6yle ba\u015fl\u0131yor: Tanr\u0131 topraktan Adem ile Lilith’i […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[139],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4128","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-mitoloji"},"yoast_head":"\n