![](\"http:\/\/www.atanjumusul.com\/wp-content\/uploads\/2010\/03\/sartre2.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Varolu\u015f\u00e7ulu\u011fun kurucusu olan \u00e7agdas Frans\u0131z filozofu. 1905-1980 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f olan Sartre’\u0131n temel eserleri: L’Etre et le Neant (Varl\u0131k ve Hi\u00e7lik), La Transcendence de l’Ego (Benin A\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131), La Nausee (Bulant\u0131), Les Chemins de la Liberte (\u00d6zg\u00fcrl\u00fcg\u00fcn Yollar\u0131), L’Existentialisme est un humanisme (Varolu\u015f\u00e7uluk), Critique de la Raison Dialectique (Diyalektik Akl\u0131n Ele\u015ftirisi)’dir. O, akademik bir kurumda profesyonel bir filozof olarak \u00e7alismak yerine, zaman zaman pop\u00fcler birtak\u0131m eserlerle geni\u015f halk kitlelerine ula\u015fmay\u0131 denemi\u015f olan \u00fcnl\u00fc bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcr.<\/p>\n
Temeller: \u0130nsan\u0131n kendi yazg\u0131s\u0131n\u0131 belirlemedeki aktif rol\u00fcn\u00fc vurgulayan ve Marks, Husserl ve Heidegger gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerden etkilenmi\u015f olan Sartre’\u0131n temel \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131, insan varl\u0131\u011f\u0131 ile \u00f6teki nesnelerin varl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n incelenmesinden olu\u015fur. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, Descartes’\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, \u00f6zneden yola \u00e7ikan Sartre, Kant’\u0131n problemini, yani \u015feylerin ya da nesnelerin nedensel olarak belirlenmi\u015f d\u00fcnyas\u0131nda, insan\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve sorumlulu\u011funun nas\u0131l a\u00e7\u0131klanabilece\u011fi problemini ortaya koyup, bu probleme bir \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmeye \u00e7alismistir.<\/p>\n
Metafizi\u011fi: Ona g\u00f6re, insan\u0131n do\u011fas\u0131, insan taraf\u0131ndan \u00fcretilmis olan bir \u00fcr\u00fcn\u00fc tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z tarzda a\u00e7\u0131klanamaz. Sartre’\u0131n bu tezine g\u00f6re, herhangi bir alet, nesne yapacak olsak, \u00f6nce bu nesnenin nas\u0131l olaca\u011f\u0131n\u0131 tasarlar\u0131z. \u00d6rnegin, bir masay\u0131 ele alal\u0131m. Masa, kafas\u0131nda bir masa fikrine sahip olan, masan\u0131n ne i\u00e7in kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve nas\u0131l \u00fcretilecegini bilen bir insan taraf\u0131ndan imal edilmi\u015ftir. Buna g\u00f6re, masa, meydana getirilmezden \u00f6nce, belirli bir amac\u0131 olup, bir s\u00fcrecin \u00fcr\u00fcn\u00fc olan bir \u015fey olarak tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Masan\u0131n \u00f6z\u00fcyle, masan\u0131n meydana getirili\u015f s\u00fcrecini ve onun yap\u0131lma amac\u0131n\u0131 anlarsak e\u011fer, masan\u0131n \u00f6z\u00fc, onun varolu\u015fundan \u00f6nce gelir. Sartre’a g\u00f6re, insanda durum b\u00f6yle de\u011fildir.<\/p>\n
\u0130lk bak\u0131\u015fta insan\u0131n da bir yarat\u0131c\u0131n\u0131n, Tanr\u0131’n\u0131n eseri oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz. Tanr\u0131’y\u0131, masay\u0131 imal eden marangoz benzeri do\u011fa\u00fcst\u00fc bir sanatkar olarak g\u00f6r\u00fcr ve b\u00f6ylelikle, Tanr\u0131’n\u0131n insan\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131 zaman, neyi yaratm\u0131\u015f oldu\u011funu bildi\u011fine i\u015faret ederiz. Oysa, Sartre Tanr\u0131’n\u0131n varolu\u015funu inkar etmi\u015f olan tanr\u0131tan\u0131maz bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcr. Tanr\u0131 var de\u011filse, Sartre’a g\u00f6re, insan\u0131n Tanr\u0131 taraf\u0131ndan \u00f6nceden belirlenmi\u015f bir \u00f6z\u00fc de olamaz. \u0130nsan, yaln\u0131zca vard\u0131r, kendinden \u00f6nceki bir modele, bir tasla\u011fa, bir \u00f6ze g\u00f6re ve belli bir ama\u00e7 g\u00f6zetilerek yarat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsan \u00f6ncelikle varolur ve kendisini daha sonra tan\u0131mlar. \u0130nsan yaln\u0131zca vard\u0131r ve Sartre’a g\u00f6re, kendisini nas\u0131l yaparsa, \u00f6yle olur.<\/p>\n
\u0130nsan\u0131n \u00f6nceden belirlenmi\u015f bir \u00f6z\u00fc olmasa da, o, Sartre’a g\u00f6re, bir ta\u015f ya da sopa gibi, basit ve bilin\u00e7siz bir varl\u0131k de\u011fildir. O, bir ta\u015f par\u00e7as\u0131n\u0131n her ne ise o oldu\u011funu s\u00f6yler; ta\u015fin varl\u0131\u011f\u0131, kendi i\u00e7ine kapan\u0131k, kendisinden ba\u015fka bir \u015fey olamayan varl\u0131kt\u0131r. S\u00f6z konusu ta\u015f par\u00e7as\u0131n\u0131n \u015f\u00f6yle ya da b\u00f6yle olmak imkan\u0131 yoktur; o, ne ise daima odur. Bu, Sartre’a g\u00f6re, kendinde varl\u0131kt\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n, insan, kendinde varl\u0131k (yani, ta\u015f par\u00e7as\u0131n\u0131n var oldu\u011fu tarzda var) olmak d\u0131\u015f\u0131nda, kendisi i\u00e7in varl\u0131\u011fa (yani, onu ta\u015f par\u00e7as\u0131ndan farkl\u0131la\u015ft\u0131ran varl\u0131k tarz\u0131na) sahiptir. Yani, insan bilin\u00e7li \u00f6znedir; insan, varoldu\u011funun bilincindedir. \u0130nsan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 bilincinde, kendine d\u00f6nmekte, kendini bilmektedir. Bundan dolay\u0131, insana \u00f6nceden verilmi\u015f ve de\u011fi\u015fmeyen bir \u00f6z y\u00fcklemek s\u00f6z konusu olamaz. Bilin\u00e7li bir varl\u0131k olan insan, ‘ne de\u011filse odur, ne ise o de\u011fildir.’ Yani, bilin\u00e7li bir varl\u0131k olan insanda, sonsuzca de\u011fi\u015fme kapasitesi vard\u0131r. Onu \u015fimdi oldu\u011fu \u015feyle tan\u0131mlayamazs\u0131n\u0131z, \u00e7\u00fcnk\u00fc tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z anda, o ba\u015fka bir \u015fey, ba\u015fka bir birey olma yoluna girmi\u015ftir. Bilinci insan\u0131 her zaman ba\u015fka bir \u015feye , bir \u00f6teye g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Bilin\u00e7li bir \u00f6zne, s\u00fcrekli olarak bir gelecek \u00f6n\u00fcnde duran varl\u0131kt\u0131r. Ve bilin\u00e7, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve bir gelece\u011fe do\u011fru y\u00f6neli\u015ftir.<\/p>\n
Ba\u015fka bir deyi\u015fle, insan do\u011fas\u0131, ba\u015fka herhangi bir ger\u00e7eklik t\u00fcr\u00fcnden, bir bak\u0131ma hi\u00e7 farkl\u0131 de\u011fildir. \u0130nsan ba\u015fka herhangi bir \u015fey gibi vard\u0131r, yal\u0131n bir bi\u00e7imde oradad\u0131r. Bununla birlikte, insan di\u011fer \u015feylerden ya da ger\u00e7ekliklerden farkl\u0131 olarak, bir bilince sahiptir. Bu nedenle, insan \u015feylerin d\u00fcnyas\u0131 ve ba\u015fka insanlarla farkl\u0131 ili\u015fkiler i\u00e7inde olur. Buna g\u00f6re, bilin\u00e7 her zaman bir \u015feyin bilincidir ki, bu, bilincin kendisini a\u015fan bir nesnenin varolu\u015funu tasdik etmek suretiyle varoldu\u011fu anlam\u0131na gelir. Bilincin nesnesi, yaln\u0131zca ‘orada olan’ bir \u015fey olarak d\u00fcnya olabilir.<\/p>\n
Tek bir kat\u0131 k\u00fctle olarak d\u00fcnya d\u0131\u015f\u0131nda, Sartre’a g\u00f6re, sandalye, da\u011f benzeri belirli nesnelerden s\u00f6z ederiz. Masa dedi\u011fimiz nesne, bilincin faaliyetiyle, d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcnden kopar\u0131larak \u015fekillendirilir. D\u0131\u015f d\u00fcnya yaln\u0131zca bilince, ayr\u0131 fakat kar\u015fil\u0131kl\u0131 ili\u015fkiler i\u00e7inde bulunan \u015feylerden meydana gelen anla\u015fil\u0131r bir sistem olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Bilin\u00e7 olmadan, d\u00fcnya yaln\u0131zca vard\u0131r; o, kendinde varl\u0131kt\u0131r ve bu haliyle anlamdan yoksundur. Bilin\u00e7tir ki, d\u00fcnyadaki \u015feylere, varl\u0131k vermese bile, anlam verir. Buna g\u00f6re, bilin\u00e7 her \u015feyden \u00f6nce, d\u00fcnyadaki \u015feyleri tan\u0131mlar ve onlara anlam y\u00fckler. \u0130kinci olarak, bilin\u00e7 kendisini a\u015far, yani kendisiyle nesneler aras\u0131na bir mesafe koyar ve bu \u015fekilde nesneler kar\u015fis\u0131nda bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k elde eder. Bilin\u00e7li ben, d\u00fcnyadaki \u015feyler kar\u015fis\u0131nda bu t\u00fcr bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa sahip oldu\u011fu i\u00e7in, \u015feylere farkl\u0131 ya da alternatif anlamlar y\u00fcklemek, bilincin g\u00fcc\u00fc i\u00e7indedir. \u0130nsan, Sartre’a g\u00f6re, m\u00fchendis ya da i\u015f\u00e7i olmay\u0131 se\u00e7ebilir, \u015fu ya da bu proje veya tasar\u0131ya ba\u011flan\u0131r; d\u00fcnyadaki varl\u0131klar da, insan\u0131n bu tercihlerine ba\u011fl\u0131 olarak anlam kazan\u0131rlar.<\/p>\n
Ahlak G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc: Buna g\u00f6re, insan \u00f6ncelikle vard\u0131r, insan\u0131n varolu\u015fu, onun ne olaca\u011f\u0131ndan \u00f6nce gelir. \u0130nsan\u0131n ne olaca\u011f\u0131, bilincin belli bir mesafeden g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc d\u00fcnya kar\u015fis\u0131nda nas\u0131l bir tav\u0131r alaca\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olacakt\u0131r. \u0130nsan, bu uzakl\u0131ktan, \u015feyler ve ki\u015filer kar\u015fis\u0131ndaki bu ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hali i\u00e7inde, bu \u015feylere ve ki\u015filere nas\u0131l ba\u011flanaca\u011f\u0131yla ilgili olarak bir tercihte bulunur. \u0130nsan d\u00fcnya kar\u015fis\u0131nda bu t\u00fcr bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fcge sahip bulundu\u011fu i\u00e7in, d\u00fcnya insan\u0131n bilincini ve tercihlerini etkileyemez. D\u00fcnyay\u0131 a\u015ft\u0131\u011f\u0131, d\u00fcnyaya yukardan ve uzaktan bakabildi\u011fi ve s\u00fcrekli olarak tercihlerde bulunmak durumunda oldu\u011fu olgusunu de\u011fi\u015ftirmek, insan i\u00e7in asla s\u00f6z konusu olamaz. K\u0131sacas\u0131, Sartre’a g\u00f6re, insan \u00f6zg\u00fcrl\u00fcge mahkumdur. \u0130nsan \u00f6zg\u00fcr se\u00e7imleriyle kendisini tan\u0131mlar ve yarat\u0131r. Buna g\u00f6re, insan, kendisini yoktan var etmez, fakat bir dizi se\u00e7im ve karar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, varolu\u015funu belli bir \u00f6ze d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr, yani kendi \u00f6z\u00fcn\u00fc olu\u015fturur.<\/p>\n
Ba\u015fka bir deyi\u015fle, kendi kendisini s\u00fcrekli olarak yeniden yaratmak durumunda olan insan, bir varolu\u015f olarak, kendisini ilk anda terkedilmi\u015f biri olarak bulur ve umutsuzlu\u011fa d\u00fc\u015fer. \u0130nsan bu durumda ge\u00e7mi\u015fine d\u00f6nemez, \u015fimdinin kendisi i\u00e7in bo\u015f bir imkan oldu\u011fu insan, gelece\u011fe de g\u00fcvenemez. \u0130\u015fte insan bundan dolay\u0131, kendisini sa\u00e7ma bir d\u00fcnya i\u00e7inde hisseder. Do\u011fmak, ya\u015famak, \u00f6lmek ve eylemek ona hep sa\u00e7ma gelir. \u0130\u015fte insan b\u00f6yle bir anda ba\u015fkalar\u0131n\u0131 hisseder, ve kendisini bir merkez olmaktan \u00e7ikarir. Bu ise onun varolu\u015funu \u00f6zsel olarak ya\u015famas\u0131n\u0131 \u00f6nleyip, onu ba\u015fkalar\u0131yla birlikte olmaya, toplum i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fine g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. B\u00f6yle olunca da insan ba\u015fkalar\u0131n\u0131n sorumlulu\u011funu duymaya ba\u015flar. Bu nedenle, Sartre’\u0131n g\u00f6z\u00fcnde \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ancak sorumluluk y\u00fcklenmekle m\u00fcmk\u00fcn hale gelir. T\u00fcm eylemlerinin sorumlulu\u011funu \u00fczerine alabilmi\u015f olan insan \u00f6zg\u00fcr olup, sadece b\u00f6yle biri ger\u00e7ek varolu\u015fa sahip olabilir. Bu nedenle tek mutlak de\u011fer \u00f6zg\u00fcrl\u00fck olsa bile, sorumlulu\u011fa ba\u011flanan bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, kat\u0131 bir ahlak\u0131 gerektirir. Onun g\u00f6z\u00fcnde do\u011fru eylem, sorumlulu\u011fu \u00f6zg\u00fcrce y\u00fcklenilmi\u015f olan eylemdir. Bununla birlikte, genel ge\u00e7er ve mutlak bir do\u011frulu\u011fun da olmad\u0131\u011f\u0131 unutulmamal\u0131d\u0131r. Her \u00e7ag kendi do\u011frusunu yarat\u0131rken, ahlakl\u0131l\u0131k da her \u00e7agda kendi do\u011frusunu kuran insan\u0131n \u00f6zg\u00fcr eyleminde ortaya \u00e7ikar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Varolu\u015f\u00e7ulu\u011fun kurucusu olan \u00e7agdas Frans\u0131z filozofu. 1905-1980 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f olan Sartre’\u0131n temel eserleri: L’Etre et le Neant (Varl\u0131k ve Hi\u00e7lik), La Transcendence de l’Ego (Benin A\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131), La Nausee (Bulant\u0131), Les Chemins de la Liberte (\u00d6zg\u00fcrl\u00fcg\u00fcn Yollar\u0131), L’Existentialisme est un humanisme (Varolu\u015f\u00e7uluk), Critique de la Raison Dialectique (Diyalektik Akl\u0131n Ele\u015ftirisi)’dir. O, akademik bir kurumda profesyonel […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[103],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4134","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-felsefe-genel"},"yoast_head":"\n