![](\"http:\/\/img.blogcu.com\/uploads\/geda_sartretime.jpg\")
<\/h2>\n<\/h2>\n(Bu yaz\u0131 Jean-Paul Sartre taraf\u0131ndan Almanya’daki Sozialistisches Patientenkollektiv (SPK)’in yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 “Aus der Krankheit eine Waffe machen” adli kitaba \u00f6ns\u00f6z olarak yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.)<\/p>\n
17 Nisan 1972<\/p>\n
Sevgili Yolda\u015flar,<\/p>\n
Kitab\u0131n\u0131z\u0131 b\u00fcy\u00fck ilgiyle okudum. Onda yaln\u0131zca anti-psikiyatrinin olas\u0131 biricik radikalle\u015ftirilmesini de\u011fil, ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u00f6zde “tedavileri”nin yerine ge\u00e7meyi hedefleyen tutarl\u0131 bir pratik de buldum.<\/p>\n
Genel olarak bak\u0131l\u0131rsa Marx’\u0131n yabanc\u0131la\u015fma s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ile kapitalist topluma \u00f6zg\u00fc genel bir olgu olarak anlad\u0131\u011f\u0131 \u015feye hastal\u0131k ad\u0131n\u0131 veriyorsunuz. Hakl\u0131s\u0131n\u0131z. 1845’de Engels \u0130ngiltere’de \u0130\u015f\u00e7i S\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n Durumu’nda \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131: Kapitalist sanayile\u015fme ile \u00f6yle bir d\u00fcnya yarat\u0131ld\u0131 ki, bu d\u00fcnyada “yaln\u0131zca hem fiziksel hem ahlaki olarak hayvani bir d\u00fczeye gelmi\u015f, insanl\u0131ktan \u00e7\u0131km\u0131\u015f, al\u00e7alm\u0131\u015f bir insan \u0131rk\u0131 kendini bu d\u00fcnyal\u0131 hissedebilir.”<\/p>\n
Atomize edici g\u00fc\u00e7ler sistematik ve s\u00fcrekli olarak insanlar\u0131n bir s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 -i\u00e7eriye kar\u015f\u0131 oldu\u011fu gibi d\u0131\u015far\u0131ya kar\u015f\u0131 da- alt-insanlar durumuna indirdi\u011finden, Engels’in s\u00f6zetti\u011fi insanlar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn, \u00fccretlili\u011fin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ve insan\u0131 bir nesne durumuna indirgeyen hasarlar ve bu hasarlara kar\u015f\u0131 bir ya\u015fam ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131n birli\u011fi olarak tan\u0131mlanabilecek bir hastal\u0131\u011f\u0131n etkisi alt\u0131nda bulunduklar\u0131 kolayca anla\u015f\u0131labilir. 1845’den bu yana ili\u015fkiler t\u00fcm\u00fcyle de\u011fi\u015fti, ama yabanc\u0131la\u015fma yerinde kald\u0131 ve kapitalist sistem varolduk\u00e7a da yerinde kalacak. \u00c7\u00fcnk\u00fc yabanc\u0131la\u015fma, sizin dedi\u011finiz gibi, \u00fcretim ili\u015fkilerinin “ko\u015fulu ve sonucu”dur. -Diyorsunuz ki- hastal\u0131k, kapitalizm i\u00e7inde biricik olas\u0131 ya\u015fam bi\u00e7imidir. Asl\u0131nda \u00fccretli birisi olan psikiyatrist herbirimiz gibi bir hastad\u0131r.<\/p>\n
Egemen s\u0131n\u0131f ona sadece “tedavi etme” ya da ba\u015fkalar\u0131n\u0131 kapatma iktidar\u0131n\u0131 vermi\u015ftir. “Tedavi” kolayca anla\u015f\u0131labilece\u011fi gibi ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z sistemde hastal\u0131\u011f\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelmemektedir: “Tedavi” insan\u0131n hasta kalarak \u00e7al\u0131\u015fma yetene\u011fini s\u00fcrd\u00fcrmesine hizmet eder. Bizim toplumumuzda bir yanda sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve tedavi edilmi\u015f (kendini \u00fcretim normlar\u0131na uyarlam\u0131\u015f bilin\u00e7siz hastalar\u0131n iki \u00e7e\u015fidi) ve \u00f6te yanda hasta olarak nitelenen, ama\u00e7s\u0131z bir ba\u015fkald\u0131r\u0131 taraf\u0131ndan \u00fccretli emek sunma yetene\u011fini kaybetmi\u015f ve psikiyatriste teslim edilmi\u015f ki\u015filer vard\u0131r. Bu polis bu ki\u015fileri onlar\u0131n en temel haklar\u0131n\u0131 reddederek kanun d\u0131\u015f\u0131 ilan eder. O atomize edici g\u00fc\u00e7lerin a\u00e7\u0131k bir eklentisidir: Bireysel vakalar\u0131 yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f halde, sanki psikon\u00f6rotik bozukluklar belirli bir ki\u015fiye \u00f6zg\u00fc bulgular ve ki\u015fisel yazg\u0131ym\u0131\u015f gibi ele al\u0131r. Sonra \u00f6zellikleri birbirine benziyor gibi g\u00f6r\u00fcnen hastalar\u0131 birbiriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131r, sadece g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerden ibaret olan farkl\u0131 davran\u0131\u015f bi\u00e7imleri \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve onlar\u0131 nozolojik b\u00fct\u00fcnl\u00fckler olu\u015fturacak \u015fekilde bir biriyle ili\u015fkilendirir (Nozoloji= G\u00f6r\u00fcng\u00fclerin mekanik tan\u0131mlanmas\u0131), bu b\u00fct\u00fcnl\u00fckleri farkl\u0131 hastal\u0131klar olarak ele al\u0131r ve sonra onlar\u0131 bir s\u0131n\u0131fland\u0131rma olarak sunar.<\/p>\n
Hasta b\u00f6ylece hasta olarak atomize edilir ve belirli bir kategoriye (\u015eizofreni, Paranoya vb.) sokulur. Bu kategoride, ayn\u0131 psikonevrozun \u00f6zel \u00f6rnekleri olarak kabul edildiklerinden, bu hastayla toplumsal ili\u015fki kuramayan ba\u015fka hastalar da bulunur. Sizler g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerin \u00e7e\u015fitlili\u011fi \u00fczerinden temel ve ortak nedene ula\u015fmay\u0131 hedefliyorsunuz: “Ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131” emek g\u00fcc\u00fcn\u00fc metaya ve sonu\u00e7 olarak \u00fccretliyi \u015feye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren (\u015eeyle\u015fme) kapitalist sisteme kesin olarak ba\u011fl\u0131d\u0131r. Sizin i\u00e7in a\u00e7\u0131k ki, hastalar\u0131n yal\u0131t\u0131lmas\u0131 yaln\u0131zca onlar\u0131n k\u00f6ken olarak \u00fcretim ili\u015fkilerine dayanan atomize olu\u015flar\u0131n\u0131 devam ettirir ve hastalar kendi ba\u015fkald\u0131r\u0131lar\u0131 i\u00e7inde, hen\u00fcz \u00fcst\u00fc \u00f6rt\u00fcl\u00fc olarak ba\u015fka bir toplumu talep etti\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde, onlar\u0131n birlikte bulunmalar\u0131, birbirlerini \u00e7ok yanl\u0131 olarak harekete getirmeleri, k\u0131sacas\u0131 sosyalist bir kollektif kurmalar\u0131 gereklidir. Ve “psikiyatrist” de bir hasta oldu\u011funa g\u00f6re, sizler hasta ve doktoru do\u011fal olarak birbirinden ayr\u0131lm\u0131\u015f bireyler olarak ele almay\u0131 reddediyorsunuz: Bu ayr\u0131m asl\u0131nda her zaman “psikiyatrist”in biricik anlamland\u0131r\u0131c\u0131 (belirleyici) ve yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f, kanun d\u0131\u015f\u0131 say\u0131lm\u0131\u015f hastalar\u0131n da biricik anlamland\u0131r\u0131lan (belirlenen) ve sonu\u00e7ta ar\u0131 nesne haline gelmesi sonucunu do\u011furmu\u015ftur.<\/p>\n
Buna kar\u015f\u0131 siz doktor-hasta ili\u015fkisini herkesi kapsayan diyalektik bir b\u00fct\u00fcn olarak ele al\u0131yorsunuz. Hastalar biraraya gelir gelmez, bu diyalektik ili\u015fkiler i\u00e7inde, farkl\u0131 \u00e7evrelere uygun olarak, bazen hastal\u0131\u011f\u0131n gerici unsurlar\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc, bazen de hastalar\u0131n ba\u015fkald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n ve toplum taraf\u0131ndan bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ya da \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f ger\u00e7ek ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n bilincine vard\u0131klar\u0131 anlar belirleyici olacakt\u0131r. Hastal\u0131\u011f\u0131n farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f bi\u00e7imleriyle a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan genel bir \u00e7eli\u015fki olmas\u0131 ve her bireyin ayn\u0131 zamanda hem anlamland\u0131ran hem de anlamland\u0131r\u0131lan oldu\u011fu bilgisinden hareketle, hastal\u0131\u011f\u0131n gerici (\u00f6rn. burjuva ideolojisi) ve ilerici momentlerini (hedefi kar de\u011fil, insan olan ba\u015fka bir toplum talebi) birbirinden ay\u0131rabilmeleri i\u00e7in, hastalar\u0131n birle\u015fme zorunlulu\u011fu vard\u0131r. A\u00e7\u0131kt\u0131r ki bu kollektif, kapitalizm her insanda hastal\u0131k \u00fcretti\u011finden ve “psikiyatrik sa\u011falt\u0131m” yaln\u0131zca hastan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z topluma reintegrasyonu anlam\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan bir sa\u011falt\u0131m\u0131 tart\u0131\u015fmayacak, tersine hastal\u0131\u011f\u0131 geli\u015ftirmeye, yani onu bilin\u00e7 haline geli\u015f vas\u0131tas\u0131yla devrimci bir g\u00fc\u00e7 haline getirmeye \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r.<\/p>\n
Beni \u00f6zellikle etkileyen \u015fey, psikiyatrinin ve psikanalizin modern bi\u00e7iminde hasta kimseye bakmazken ve doktor onun s\u00f6zc\u00fcklerini kaydedebilmek ve onlar\u0131 do\u011fru \u015fekilde d\u00fczenleyebilmek i\u00e7in hastan\u0131n arkas\u0131na otururken, SPK’da hastalar\u0131n belirleyici doktor rol\u00fc olmadan -anlamlar\u0131n bireyselle\u015fmi\u015f bir kutbu bulunmadan- insan ili\u015fkileri kurmalar\u0131 ve durumlar\u0131n\u0131n bilincine varmada birbirlerinin g\u00f6z\u00fcne bakarak, yani anlamland\u0131ran-anlamland\u0131r\u0131lan anlam\u0131nda \u00f6zne olarak davranmak suretiyle birbirlerine kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yard\u0131m etmeleriydi. Doktor-Hasta ili\u015fkisinin psikiyatri ve psikanalizin modern bi\u00e7iminde g\u00f6r\u00fclen bu uzamsal belirlenimi birini bir ar\u0131 nesne kabul ederken, di\u011ferini s\u0131rr\u0131n\u0131 yaln\u0131z kendisinin bildi\u011fini iddia etti\u011fi hastal\u0131\u011f\u0131n dilini, bir hermeneutik ile de\u015fifre eden mutlak anlamland\u0131ran haline getirir.<\/p>\n
SPK’n\u0131n temsil etti\u011fi ger\u00e7ek ilerleme ile tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in mutluyum. Yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u015fi de\u011ferlendirdikten sonra anl\u0131yorum ki, kapitalist toplumun en sert bask\u0131lar\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yas\u0131n\u0131z ve yaln\u0131zca “k\u00fclt\u00fcr” temsilcilerinin de\u011fil politikac\u0131lar\u0131n ve polislerin \u015fiddeti de size y\u00f6nelmek durumunda. B\u00fct\u00fcn ara\u00e7larla d\u00f6v\u00fc\u015fmek zorundas\u0131n\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z toplumun egemenleri prati\u011finize engel olma yollar\u0131 arayacaklar, hatta sizi komployla su\u00e7layacaklar. Ama siz aptalca tutuklamalara g\u00f6re de\u011fil ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z ba\u015far\u0131lara g\u00f6re yarg\u0131lanacaks\u0131n\u0131z.<\/p>\n
\u00c7eviri: Sertan Batur<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
(Bu yaz\u0131 Jean-Paul Sartre taraf\u0131ndan Almanya’daki Sozialistisches Patientenkollektiv (SPK)’in yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 “Aus der Krankheit eine Waffe machen” adli kitaba \u00f6ns\u00f6z olarak yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.) 17 Nisan 1972 Sevgili Yolda\u015flar, Kitab\u0131n\u0131z\u0131 b\u00fcy\u00fck ilgiyle okudum. Onda yaln\u0131zca anti-psikiyatrinin olas\u0131 biricik radikalle\u015ftirilmesini de\u011fil, ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u00f6zde “tedavileri”nin yerine ge\u00e7meyi hedefleyen tutarl\u0131 bir pratik de buldum. Genel olarak bak\u0131l\u0131rsa Marx’\u0131n yabanc\u0131la\u015fma s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[103],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4136","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-felsefe-genel"},"yoast_head":"\n