![](\"http:\/\/www.antikapitalist.net\/kutuphane\/acik-kitaplik\/trocki\/trocki1.jpg\")
<\/h2>\n<\/h2>\nOn y\u0131l \u00f6nce, ya da hatta alt\u0131-yedi y\u0131l \u00f6nce, Rus s\u00fcbjektif sosyoloji ekol\u00fcn\u00fcn savunucular\u0131 (\u201cSosyalist Devrimciler\u201d), Avusturyal\u0131 felsefeci Max Adler\u2019in son bro\u015f\u00fcr\u00fcn\u00fc kendi ama\u00e7lar\u0131 i\u00e7in ba\u015far\u0131yla kullanabilirlerdi. Bununla birlikte, son be\u015f ya da alt\u0131 y\u0131l boyunca \u00f6ylesine m\u00fckemmel bir objektif \u201csosyoloji okulu\u201dndan ge\u00e7tik ve onun dersleri g\u00f6vdelerimize \u00f6ylesine etkileyici izlerle kaz\u0131nd\u0131 ki, Max Adler\u2019in \u201cMarksist\u201d kaleminden \u00e7\u0131ksalar dahi, entelijensiyaya yap\u0131lan en dokunakl\u0131 \u00f6vg\u00fclerin, Rus s\u00fcbjektivizmine herhangi bir yarar\u0131 olmayacakt\u0131r. Tersine, Rus s\u00fcbjektivistlerimizin yazg\u0131s\u0131, Max Adler\u2019in savlar\u0131na ve \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7lara kar\u015f\u0131 en ciddi kan\u0131tt\u0131r.<\/p>\n
Bu bro\u015f\u00fcr\u00fcn konusu entelijensiya ve sosyalizm aras\u0131ndaki ili\u015fkidir. Adler\u2019e g\u00f6re bu yaln\u0131zca teorik bir inceleme konusu de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir vicdan sorunudur. O insanlar\u0131 buna ikna etmek istemektedir. Adler\u2019in sosyalist \u00f6\u011frencilerden olu\u015fan bir dinleyiciler toplulu\u011funa yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmaya dayanan bro\u015f\u00fcr\u00fc, ate\u015fli bir inan\u00e7la dolu. Bu k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7al\u0131\u015fmaya n\u00fcfuz eden Proselitizm [2] ruhu, hi\u00e7bir yenilik iddias\u0131 bulunmayan d\u00fc\u015f\u00fcncelere \u00f6zel bir n\u00fcans vermektedir. Entelijensiyay\u0131 kendi ideallerine kazanmak, ne pahas\u0131na olursa olsun onun deste\u011fini elde etmek; ona sahip oldu\u011fu \u00f6zg\u00fcl \u00fcsl\u00fbbu veren ve zay\u0131fl\u0131klar\u0131n\u0131 belirleyen bu politik arzu, Adler\u2019in bro\u015f\u00fcr\u00fcndeki toplumsal analize t\u00fcm\u00fcyle bask\u0131n \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n
Entelijensiya nedir? Adler bu kavrama \u015f\u00fcphesiz ahl\u00e2ki de\u011fil, toplumsal bir tan\u0131m getirmektedir: Entelijensiya tarihsel bir yeminle birbirine ba\u011flanm\u0131\u015f bir topluluk de\u011fil, her \u00e7e\u015fit \u201ckafa-i\u015fi\u201d u\u011fra\u015f\u0131n\u0131 kucaklayan bir toplumsal katmand\u0131r. \u201cKol\u201d i\u015fi ile \u201ckafa\u201d i\u015fi aras\u0131na bir s\u0131n\u0131r \u00e7izgisi \u00e7ekmek ne kadar zor olursa olsun, daha fazla ayr\u0131nt\u0131ya girmeksizin entelijensiyan\u0131n genel toplumsal \u00f6zellikleri yeterince a\u00e7\u0131kt\u0131r. Entelijensiya burjuva toplumun \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde varolan t\u00fcm bir s\u0131n\u0131ft\u0131r, Adler onu s\u0131n\u0131flar aras\u0131 bir grup olarak adland\u0131rmaktad\u0131r, ama \u00f6z\u00fc itibar\u0131yla bir fark yoktur. Ve Adler\u2019e g\u00f6re sorun \u015fudur: Bu s\u0131n\u0131f\u0131n ruhuna en \u00e7ok kim ya da ne yak\u0131\u015fmaktad\u0131r? Toplumsal i\u015flevlerinin ger\u00e7ek do\u011fas\u0131n\u0131n bir sonucu olarak, hangi ideoloji onun i\u00e7in i\u00e7sel olarak zorunludur? Adler\u2019in yan\u0131t\u0131 \u015fudur: Kolektivizm ideolojisi. Avrupa entelijensiyas\u0131n\u0131n, kolektivizmin fikirlerine do\u011frudan d\u00fc\u015fman olmad\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde, en iyi durumda \u00e7al\u0131\u015fan y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n ya\u015fam ve m\u00fccadelesinden uzak durmas\u0131, ne so\u011fuk ne de s\u0131cak bir tutum tak\u0131nmas\u0131, Adler\u2019in g\u00f6zlerini yummad\u0131\u011f\u0131 bir olgudur. Ama b\u00f6yle olmamal\u0131, der Adler, b\u00f6yle olmas\u0131n\u0131n ona g\u00f6re yeterli bir nesnel zemini yoktur. Adler, sosyalizme d\u00f6n\u00fck kitlesel bir entelijensiya hareketini do\u011furabilecek genel ko\u015fullar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 reddeden Marksistlere kesin olarak kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
Adler bro\u015f\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde \u015funu belirtir: \u201cProleter ya\u015fam ko\u015fullar\u0131ndan uzak olsalar bile, t\u00fcm entelijensiya kitlesini etkileyebilen yeterli fakt\u00f6rler \u2013salt ekonomik fakt\u00f6rler olmasa da di\u011fer alanlardan t\u00fcreyen fakt\u00f6rler\u2013 sosyalist i\u015f\u00e7i hareketiyle birle\u015fmeleri i\u00e7in uygun g\u00fcd\u00fcler olarak mevcuttur. Gerekli olan tek \u015fey, entelijensiyan\u0131n bu hareketin \u00f6zsel do\u011fas\u0131n\u0131n ve kendi toplumsal konumunun fark\u0131na varmas\u0131d\u0131r.\u201d Nedir bu fakt\u00f6rler? \u201cDokunulmazl\u0131k ve her \u015feyden \u00f6nce manevi ilgi alanlar\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcr geli\u015fme olana\u011f\u0131\u201d der Adler, \u201centelijensiyan\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131n esas ko\u015fullar\u0131 aras\u0131nda oldu\u011fundan, teorik \u00e7\u0131kar, entelijensiya s\u00f6z konusu oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde ekonomik \u00e7\u0131karla tamamen e\u015fit d\u00fczeydedir. Bu y\u00fczden, e\u011fer entelijensiyan\u0131n sosyalist harekete kat\u0131lmas\u0131n\u0131n temelleri her \u015feyden \u00f6nce ekonomik alan\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda aranmak zorundaysa, bu, sosyalizmin k\u00fclt\u00fcrel i\u00e7eri\u011finden hi\u00e7 de daha az olmayacak \u015fekilde kafa eme\u011finin kendine \u00f6zg\u00fc ideolojik varl\u0131k ko\u015fullar\u0131yla a\u00e7\u0131klanabilir\u201d (s.7). T\u00fcm hareketin s\u0131n\u0131fsal do\u011fas\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak (ne de olsa bu sadece bir yoldur!), onun g\u00fcnl\u00fck partili-siyasal imaj\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak (ne de olsa bu sadece bir ara\u00e7t\u0131r!), evrensel bir toplumsal ideal olarak sosyalizm, \u00f6z\u00fc itibar\u0131yla kafa eme\u011finin t\u00fcm bi\u00e7imlerinin her t\u00fcrl\u00fc sosyo-tarihsel engel ve s\u0131n\u0131rlamadan kurtulmas\u0131 anlam\u0131na gelir. Bu \u00f6nc\u00fcl, bu vizyon, Avrupa entelijensiyas\u0131na, \u00fczerinden Sosyal-Demokrasi kamp\u0131na ge\u00e7ebilece\u011fi ve ge\u00e7mesi gerekti\u011fi ideolojik k\u00f6pr\u00fcy\u00fc sa\u011flar. [3]<\/p>\n
Adler\u2019in temel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 budur ve t\u00fcm bro\u015f\u00fcr bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn geli\u015ftirilmesine hasredilmi\u015ftir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn hemen g\u00f6ze batan k\u00f6kl\u00fc kusuru, tarih d\u0131\u015f\u0131 do\u011fas\u0131d\u0131r. Entelijensiyan\u0131n kolektivizm kamp\u0131na girmesi i\u00e7in Adler\u2019in bel ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 toplumsal nedenler ger\u00e7ekte \u00e7ok uzun bir s\u00fcredir mevcuttu; ama \u015fimdiye kadar, bir tek Avrupa \u00fclkesinde bile, entelijensiyan\u0131n Sosyal-Demokrasiye do\u011fru herhangi bir kitlesel hareketlili\u011finden eser yoktur. \u015e\u00fcphesiz Adler bunu en az bizim g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz kadar iyi g\u00f6rmektedir. Fakat o, entelijensiyan\u0131n i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 hareketinden yabanc\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n nedenini, entelijensiyan\u0131n sosyalizmi anlamamas\u0131 noktas\u0131nda g\u00f6rmeyi tercih etmektedir. Belirli bir anlamda bu do\u011frudur. Ama o takdirde, son derecede karma\u015f\u0131k di\u011fer pek \u00e7ok konuyu kavrarlarken, bu inat\u00e7\u0131 kavray\u0131\u015f k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 neyle a\u00e7\u0131klan\u0131r? A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 bu onlar\u0131n teorik mant\u0131klar\u0131n\u0131n zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, s\u0131n\u0131f psikolojilerindeki ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131 unsurlar\u0131n g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Adler, bro\u015f\u00fcrdeki b\u00f6l\u00fcmlerin en iyilerinden biri olan B\u00fcrgerliche Schranken des Verst\u00e4ndnisses\u2019de (Kavray\u0131\u015f\u0131 Engelleyen Burjuva S\u0131n\u0131rlar) bizzat bundan bahsetmektedir. Ama Adler, Avrupa Sosyal-Demokrasisinin, kafa i\u015f\u00e7ilerinin zihniyetindeki ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131 unsurlar\u0131n \u00fcstesinden, ancak onlarla ili\u015fkisinin mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 yeniden in\u015fa ederse gelebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, bunu umut eder ve bundan emindir \u2013burada vaiz, teorisyeni alt etmektedir. Entelijensiya sosyalizmi anlamaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc sosyalizm ona, g\u00fcnden g\u00fcne al\u0131\u015f\u0131lageldik bi\u00e7imi i\u00e7erisinde, bir siyasal parti olarak, t\u0131pk\u0131 di\u011ferleri gibi, di\u011fer pek \u00e7oklar\u0131ndan biri olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. E\u011fer entelijensiyaya, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki bir k\u00fclt\u00fcrel hareket olarak sosyalizmin ger\u00e7ek y\u00fcz\u00fc g\u00f6sterilebilirse, en y\u00fcce umut ve \u00f6zlemlerinin sosyalizmde oldu\u011funu g\u00f6rmemezlik edemez. Adler\u2019in d\u00fc\u015f\u00fcncesi b\u00f6yledir.<\/p>\n
Buraya kadar, salt k\u00fclt\u00fcrel ihtiya\u00e7lar\u0131n (tekni\u011fin, bilimin ve sanat\u0131n geli\u015fimi) \u2013bir s\u0131n\u0131f olarak entelijensiyay\u0131 ilgilendirdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde\u2013 aileden, okuldan, kilise ve devletten yay\u0131lan s\u0131n\u0131fsal telkinlerden ya da maddi \u00e7\u0131karlar\u0131n sesinden ger\u00e7ekten de daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulamaks\u0131z\u0131n geldik. Ama bu arg\u00fcman\u0131 kabul etsek bile, e\u011fer entelijensiyan\u0131n \u015fahs\u0131nda her \u015feyden \u00f6nce, bug\u00fcne kadar burjuva toplumdan sosyalist bir kopu\u015fun k\u00fclt\u00fcrel \u00e7\u0131karlara hizmet etmenin en iyi yolu oldu\u011funu kavramay\u0131 beceremeyen bir k\u00fclt\u00fcr papazlar\u0131 toplulu\u011funu g\u00f6rmekte hemfikirsek, sorun t\u00fcm azametiyle ortada durmaktad\u0131r: Bat\u0131 Avrupa Sosyal Demokrasisi, entelijensiyaya, teorik ve manevi a\u00e7\u0131dan \u015fimdiye kadar sundu\u011fundan daha inand\u0131r\u0131c\u0131 ya da daha cazip bir \u015fey sunabilir mi?<\/p>\n
Kolektivizm on y\u0131llard\u0131r d\u00fcnyay\u0131 kendi m\u00fccadele sesiyle zaten dolduruyor. Milyonlarca i\u015f\u00e7i bu d\u00f6nem boyunca politik, sendikal, kooperatif, e\u011fitimsel ve di\u011fer \u00f6rg\u00fctlenmelerde birle\u015fmi\u015f durumda. T\u00fcm bir s\u0131n\u0131f, ya\u015fam\u0131n derinliklerinden aya\u011fa kalkt\u0131 ve \u015fimdiye kadar m\u00fclk sahibi s\u0131n\u0131flar\u0131n \u00f6zel alan\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclen kutsallar\u0131n kutsal\u0131 politika alan\u0131na zorla girdi. Teorik, politik ve sendikal sosyalist bas\u0131n, irili ufakl\u0131 t\u00fcm burjuva de\u011ferleri g\u00fcn\u00fc g\u00fcn\u00fcne yeni bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyle yeniden de\u011ferlendirmektedir. Toplumsal ve k\u00fclt\u00fcrel ya\u015famda (evlilik, aile, yeti\u015fme, okul, kilise, ordu, yurtseverlik, toplumsal sa\u011fl\u0131k bilgisi, fuhu\u015f) sosyalizmin burjuva toplumun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kar\u015f\u0131 kendi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ortaya koymad\u0131\u011f\u0131 tek bir konu yoktur. O, uygar insanl\u0131\u011f\u0131n t\u00fcm dillerinde konu\u015fmaktad\u0131r. Farkl\u0131 e\u011filimlere ve t\u00fcrl\u00fc miza\u00e7lara sahip, farkl\u0131 ge\u00e7mi\u015fleri, toplumsal ko\u015fullar\u0131 ve ya\u015fam al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 olan insanlar, sosyalist hareket saflar\u0131nda faaliyet y\u00fcr\u00fct\u00fcyor ve m\u00fccadele ediyorlar. Ve e\u011fer entelijensiya yine de sosyalizmi \u201canlam\u0131yor\u201d ise, e\u011fer t\u00fcm bunlar onlar\u0131 bu d\u00fcnya hareketinin k\u00fclt\u00fcrel-tarihsel \u00f6nemini kavramak zorunda b\u0131rakm\u0131yor ve yeterli gelmiyorsa, o zaman bu \u00f6l\u00fcmc\u00fcl kavray\u0131\u015f k\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n nedenlerinin \u00e7ok derin olmas\u0131 gerekti\u011fi ve onu yaz\u0131nsal ve teorik ara\u00e7larla alt etme giri\u015fimlerinin daha ba\u015ftan \u00fcmitsiz oldu\u011fu sonucu \u00e7\u0131kar\u0131lmamal\u0131 m\u0131d\u0131r?<\/p>\n
Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce, tarihin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok daha \u00e7arp\u0131c\u0131 olarak su y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kar. Entelekt\u00fcellerin sosyalist harekete en b\u00fcy\u00fck ak\u0131n\u0131 \u2013ve bu Avrupa\u2019daki t\u00fcm \u00fclkeler i\u00e7in ge\u00e7erlidir\u2013 partinin varolu\u015funun ilk d\u00f6nemlerinde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti, yani hen\u00fcz onun \u00e7ocukluk \u00e7a\u011f\u0131nda oldu\u011fu s\u0131ralarda. Bu ilk dalga, beraberinde Enternasyonal\u2019in en se\u00e7kin teorisyen ve politikac\u0131lar\u0131n\u0131 getirdi. Avrupa Sosyal-Demokrasisi geli\u015ftik\u00e7e, onun etraf\u0131nda birle\u015fen i\u015f\u00e7i kitleleri b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e, entelijensiyan\u0131n yeni unsurlar\u0131n\u0131n ak\u0131n\u0131 (yaln\u0131zca g\u00f6reli olarak de\u011fil, mutlak olarak da) zay\u0131flad\u0131. Leipziger Volkszeitung [4], uzun bir s\u00fcre bo\u015f yere gazete il\u00e2nlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00fcniversite e\u011fitimli bir redaksiyon i\u015f\u00e7isi arad\u0131. \u0130\u015fte kendini bize dayatan, fakat Adler\u2019e t\u00fcm\u00fcyle z\u0131t bir sonu\u00e7: sosyalizm i\u00e7eri\u011fini ne kadar kesin olarak a\u00e7\u0131\u011fa vurduysa, herkes i\u00e7in onun tarihteki misyonunu anlamak ne kadar kolay olduysa, entelijensiya ondan o kadar kesin olarak irkilmi\u015ftir. Bu entelijensiyan\u0131n sosyalizmden korktu\u011fu anlam\u0131na gelmemekle birlikte, yine de a\u00e7\u0131kt\u0131r ki, Avrupa\u2019n\u0131n kapitalist \u00fclkelerinde, i\u015f\u00e7ilerin sosyalist harekete kat\u0131lmalar\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 halde \u00fcniversitelilerle i\u015f\u00e7iler aras\u0131ndaki karde\u015fle\u015fmeyi engelleyen baz\u0131 derin toplumsal de\u011fi\u015fimler ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bunlar ne t\u00fcrden de\u011fi\u015fimlerdi? Proletaryadan gelen en zeki bireyler, gruplar ve katmanlar, Sosyal-Demokrasiye kat\u0131ld\u0131lar ve kat\u0131lmaktalar. Sanayi ve ula\u015f\u0131m\u0131n b\u00fcy\u00fcmesi ve yo\u011funla\u015fmas\u0131 bu s\u00fcreci sadece h\u0131zland\u0131r\u0131yor. Entelijensiya a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise b\u00fct\u00fcn\u00fcyle farkl\u0131 bir s\u00fcre\u00e7 i\u015fliyor. Son yirmi y\u0131ldaki ola\u011fan\u00fcst\u00fc kapitalist geli\u015fme, bu s\u0131n\u0131f\u0131n kaymak tabakas\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131z bi\u00e7imde s\u0131y\u0131r\u0131p alm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nisiyatif g\u00fcc\u00fc ve d\u00fc\u015f\u00fcnce ufkuna sahip t\u00fcm yetenekli entelekt\u00fcel g\u00fc\u00e7ler, organizasyon i\u015fi i\u00e7in inan\u0131lmaz \u00fccretler \u00f6deyen kapitalist sanayi, tr\u00f6stler, demiryolu \u015firketleri ve bankalar taraf\u0131ndan geri kazan\u0131lamaz \u015fekilde yutuldular. \u201c\u0130nsan\u201d azl\u0131\u011f\u0131ndan yak\u0131nan devlet daireleri ve devlet hizmetleri i\u00e7inse yaln\u0131zca ikincil derecedekiler elde kalmaktad\u0131r. Her e\u011filimden gazete edit\u00f6rleri i\u00e7in de durum ayn\u0131d\u0131r. Ebediyen ba\u011f\u0131ml\u0131 ve maddi a\u00e7\u0131dan g\u00fcvencesiz ya\u015fam tarz\u0131ndan kurtulma yetene\u011fi olmayan ve s\u00fcrekli artan yar\u0131-proleter entelijensiyan\u0131n temsilcilerine gelince, b\u00fcy\u00fck k\u00fclt\u00fcrel mekanizma i\u00e7inde birbirinden kopuk, ikincil dereceden ve pek cazip olmayan birtak\u0131m i\u015flevleri yerine getirdiklerinden dolay\u0131, Adler\u2019i cezbeden k\u00fclt\u00fcrel \u00e7\u0131karlar, kendi ba\u015f\u0131na bu kesimlerin politik sempatilerini sosyalist harekete y\u00f6neltecek kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc olamaz.<\/p>\n
Buna bir de, kolektivizm kamp\u0131na ge\u00e7mesi psikolojik olarak olanaks\u0131z olmayan herhangi bir Avrupal\u0131 entelekt\u00fcelin, pratikte proleter partilerin saflar\u0131nda kendisi i\u00e7in bir ki\u015fisel n\u00fcfuz mevkii kazanma \u00fcmidinin hi\u00e7 olmamas\u0131 durumunu ekleyelim. Bu mesele belirleyici bir \u00f6neme sahiptir. Bir i\u015f\u00e7i, sosyalizme, b\u00fct\u00fcn\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 olarak, kendisinden ka\u00e7ma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131f\u0131yla birlikte gelir. Hatta onu daha kendine g\u00fcvenli ve daha g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131lan kitleyle manevi birliktelik duygusundan memnundur. Ne var ki entelekt\u00fcel, sosyalizme s\u0131n\u0131fsal g\u00f6bek ba\u011f\u0131n\u0131 kopararak, tek ba\u015f\u0131na, bir birey olarak gelir ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak bir birey olarak etkide bulunmaya \u00e7abalar. Fakat tam da bu noktada engellerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r ve zaman ge\u00e7tik\u00e7e bu engeller daha da b\u00fcy\u00fcr. Sosyal-Demokrat hareketin ba\u015flang\u0131c\u0131nda, ortalaman\u0131n \u00fcst\u00fcnde olmasa bile ona kat\u0131lan her entelekt\u00fcel, kendisine i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 hareketi i\u00e7inde bir yer edindi. Bat\u0131 Avrupa \u00fclkelerinde, bug\u00fcn harekete kat\u0131lan her yeni entelekt\u00fcel, kar\u015f\u0131s\u0131nda zaten var olan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 demokrasisinin muazzam yap\u0131s\u0131n\u0131 bulmaktad\u0131r. Otomatikman kendi s\u0131n\u0131flar\u0131ndan terfi eden binlerce i\u015f\u00e7i \u00f6nderi, ba\u015f\u0131nda onurland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f k\u0131demlilerin, tan\u0131nm\u0131\u015f otoritelerin, zaten tarihi olmu\u015f \u015fahsiyetlerin bulundu\u011fu kat\u0131 bir ayg\u0131t olu\u015fturur. Bu ko\u015fullarda ancak ender yeteneklere sahip biri, kendisi i\u00e7in \u00f6nde gelen bir konum elde etmeyi \u00fcmit edebilir; fakat b\u00f6yle biri kendisine t\u00fcm\u00fcyle yabanc\u0131 bir kampa, u\u00e7urumun kar\u015f\u0131 taraf\u0131na atlamak yerine, do\u011fal olarak sanayi ya da devlet hizmetleri alan\u0131ndaki en az diren\u00e7li yolu izleyecektir. Bu nedenle, entelijensiyayla sosyalizm aras\u0131nda, di\u011ferlerine ek olarak, bir havza gibi, Sosyal-Demokrasinin \u00f6rg\u00fctsel ayg\u0131t\u0131 durmaktad\u0131r. Disiplin ve kendi kendini s\u0131n\u0131rlamay\u0131 \u2013bazen \u201coport\u00fcnizmleri\u201d konusunda ve bazen de aksine, a\u015f\u0131r\u0131 \u201cradikalizmleri\u201d konusunda\u2013 gerektiren bu durum, sosyalist sempatilere sahip entelijensiya \u00fcyeleri aras\u0131nda ho\u015fnutsuzluk uyand\u0131r\u0131r ve onlar\u0131 anar\u015fizme ve ulusal-liberalizme duyduklar\u0131 sempatiler aras\u0131nda bocalayan m\u0131zm\u0131z seyirciler rol\u00fcne mahk\u00fbm eder. Simplicissimus [5] en y\u00fcce ideolojik bayraklar\u0131d\u0131r. S\u00f6z konusu olgu, \u00e7e\u015fitli farkl\u0131l\u0131klarla ve de\u011fi\u015fen derecelerde de olsa Avrupa\u2019n\u0131n t\u00fcm \u00fclkelerinde tekrarlanmaktad\u0131r. Onlar\u0131n ruhlar\u0131n\u0131 fethetmek i\u00e7in sosyalizmin k\u00fclt\u00fcrel \u00f6nemi en \u00e7arp\u0131c\u0131 bi\u00e7imde bile a\u00e7\u0131\u011fa vurulsa, bu insanlar di\u011fer t\u00fcm toplumsal gruplardan daha bezgin, adeta daha kiniktirler. Anton Menger [6] gibi hukukun gerekleri dolay\u0131s\u0131yla ya da Atlanticus [7] gibi tekni\u011fin gereklerinden hareket ederek, saf teorik d\u00fc\u015f\u00fcncenin te\u015fvikiyle sosyalist inan\u00e7lara ula\u015fma yetene\u011finde olanlar sadece nadir \u201cideologlar\u201dd\u0131r \u2013s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn hem olumlu hem de olumsuz anlam\u0131yla\u2013. Ama bildi\u011fimiz gibi bu t\u00fcr insanlar bile ger\u00e7ek Sosyal-Demokrat harekete genellikle dahil olmazlar ve sosyalizmle i\u00e7sel ba\u011flant\u0131s\u0131 i\u00e7inde proletaryan\u0131n s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi onlar i\u00e7in yedi m\u00fch\u00fcrle kitlenmi\u015f bir kitap olarak kal\u0131r.<\/p>\n
\u00ad\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014<\/p>\n
Bir ivedi maddi kazan\u0131mlar program\u0131yla entelijensiyay\u0131 kolektivizme kazanman\u0131n olanaks\u0131z oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmekte Adler kesinlikle hakl\u0131d\u0131r. Ama yine de bu, entelijensiyay\u0131 kazanman\u0131n ne pahas\u0131na olursa olsun hi\u00e7bir \u015fekilde olanakl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 ya da ivedi maddi \u00e7\u0131karlar\u0131n ve s\u0131n\u0131f ba\u011flar\u0131n\u0131n entelijensiyay\u0131 sosyalizm taraf\u0131ndan sunulan t\u00fcm k\u00fclt\u00fcrel-tarihsel beklentilerden daha inand\u0131r\u0131c\u0131 bir \u015fekilde etkilemedi\u011fi anlam\u0131na gelmez.<\/p>\n
E\u011fer entelijensiyan\u0131n i\u015f\u00e7i kitlelere i\u015f\u00e7ilerin doktorlar\u0131, avukatlar\u0131 vs. olarak do\u011frudan hizmet veren katman\u0131n\u0131 (ki genel bir kural olarak bu katman s\u00f6z konusu mesleklerin daha az yetenekli temsilcilerinden olu\u015fan bir katmand\u0131r) bir tarafa b\u0131rakacak olursak, entelijensiyan\u0131n en \u00f6nemli ve n\u00fcfuzlu kesiminin, ge\u00e7imini, s\u0131nai k\u00e2rdan, toprak rant\u0131ndan ya da devlet b\u00fct\u00e7esinden gelen \u00f6demelere bor\u00e7lu oldu\u011funu ve b\u00f6ylelikle do\u011frudan ya da dolayl\u0131 olarak kapitalist s\u0131n\u0131flara ya da kapitalist devlete ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.<\/p>\n
Soyut olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, bu maddi ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k, yaln\u0131zca anti-kapitalist saflarda militan politik faaliyeti olanaks\u0131z hale getirir, i\u015fveren s\u0131n\u0131fla al\u00e2kal\u0131 olarak manevi \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc de\u011fil. Ama ger\u00e7ekte durum b\u00f6yle de\u011fildir. Tam da entelijensiyan\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fin \u201cmanevi\u201d do\u011fas\u0131, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak, onunla egemen s\u0131n\u0131flar aras\u0131nda manevi bir ba\u011f kurar. Fabrika y\u00f6neticileri ve idari sorumluluklar\u0131 olan m\u00fchendisler, kendilerini ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak, kar\u015f\u0131lar\u0131nda sermayenin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunmak zorunda kald\u0131klar\u0131 i\u015f\u00e7ilerle s\u00fcrekli \u00e7eli\u015fki i\u00e7erisinde bulurlar. A\u00e7\u0131kt\u0131r ki, yerine getirmek zorunda olduklar\u0131 i\u015flev son tahlilde, onlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imlerini ve fikirlerini kendisine uydurur. Doktorlar ve avukatlar, i\u015flerinin daha ba\u011f\u0131ms\u0131z do\u011fas\u0131na ra\u011fmen, ister istemez m\u00fc\u015fterileriyle psikolojik bir temas i\u00e7inde olmak zorundad\u0131r. Bir elektrik\u00e7i her g\u00fcn bakanlar\u0131n, bankac\u0131lar\u0131n ve onlar\u0131n metreslerinin b\u00fcrolar\u0131na elektrik tesisat\u0131 d\u00f6\u015fese bile, yine kendisi olarak kal\u0131r. Ama ruhunda ve sesinde bu insanlar\u0131n duygular\u0131 ve al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131yla uyum sa\u011flayacak m\u00fczi\u011fi bulmak zorunda olan bir doktor i\u00e7in mesele farkl\u0131d\u0131r. Dahas\u0131 bu tip bir temas, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak, yaln\u0131zca burjuva toplumun en \u00fcst kat\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmez. Kad\u0131nlar\u0131n oy hakk\u0131n\u0131 savunan Londral\u0131 kad\u0131nlar, kendilerini savunmas\u0131 i\u00e7in bir oy hakk\u0131 savunucusu kad\u0131n avukat tutmu\u015flard\u0131r. Berlin\u2019de kodamanlar\u0131n kar\u0131lar\u0131n\u0131 ya da Viyana\u2019da \u201cH\u0131ristiyan-Toplulu\u011fu\u201d esnaf\u0131n\u0131n kar\u0131lar\u0131n\u0131 tedavi eden bir doktor, bunlar\u0131n babalar\u0131n\u0131n, erkek karde\u015flerinin ve kocalar\u0131n\u0131n davalar\u0131n\u0131 alan bir avukat, kolektivizmin k\u00fclt\u00fcrel olanaklar\u0131 i\u00e7in kendini l\u00fcks \u015fevkinden g\u00fc\u00e7l\u00fckle geri tutabilir. Bu kadar do\u011frudan olmasa da, en az o kadar amans\u0131z bir \u015fekilde, t\u00fcm bunlar, yazarlar, sanat\u00e7\u0131lar, heykelt\u0131ra\u015flar, e\u011flence i\u015findekiler i\u00e7in de aynen ge\u00e7erlidir. Onlar yapt\u0131klar\u0131 i\u015fleri ya da ki\u015filiklerini kamuya sunarlar, onun onay\u0131na ve paras\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131rlar, ve bu y\u00fczden, ister a\u00e7\u0131k ister kapal\u0131 bir \u015fekilde, yarat\u0131c\u0131 ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131, a\u015fa\u011f\u0131 g\u00f6rd\u00fckleri o \u201cb\u00fcy\u00fck canavara\u201d, burjuva ayaktak\u0131m\u0131na t\u00e2bi k\u0131larlar. Almanya\u2019n\u0131n \u201cgen\u00e7\u201d yazarlar ekol\u00fcn\u00fcn \u2013s\u0131ras\u0131 gelmi\u015fken s\u00f6yleyelim, daha \u015fimdiden tepede ince bir katman olu\u015fturmaktad\u0131rlar\u2013 kaderi, bunun do\u011frulu\u011funu g\u00f6stermektedir. Yeti\u015fti\u011fi d\u00f6nemin ko\u015fullar\u0131yla a\u00e7\u0131klanan Gorki \u00f6rne\u011fi yaln\u0131zca bu kural\u0131 kan\u0131tlayan bir istisnad\u0131r: entelijensiyan\u0131n kar\u015f\u0131devrimci yozla\u015fmas\u0131na uyarlanmadaki beceriksizli\u011fi, onu h\u0131zla \u201cpop\u00fclerli\u011finden\u201d yoksun k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u0130\u015fte bir kez daha kafa eme\u011fiyle kol eme\u011finin ko\u015fullar\u0131 aras\u0131ndaki derin toplumsal fark ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Fabrika i\u015fi, her ne kadar kaslar\u0131 k\u00f6lele\u015ftirip v\u00fccudu t\u00fcketse de, i\u015f\u00e7ilerin zihnini kendine tabi k\u0131lmakta g\u00fc\u00e7s\u00fczd\u00fcr. Bu sonuncusunun kontrol\u00fcn\u00fc ele ge\u00e7irmek i\u00e7in denenen t\u00fcm tedbirler, Rusya\u2019da oldu\u011fu gibi \u0130svi\u00e7re\u2019de de hep ayn\u0131 \u015fekilde faydas\u0131z kalacakt\u0131r. Kafa i\u015f\u00e7isi, fiziksel a\u00e7\u0131dan k\u0131yas kabul etmez derecede daha \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr. Yazar fabrika d\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc \u00e7ald\u0131\u011f\u0131nda kalkmak zorunda de\u011fildir, doktorun arkas\u0131nda hi\u00e7bir ustaba\u015f\u0131 durmaz, mahkemeden \u00e7\u0131karken avukat\u0131n cepleri aranmaz. Fakat buna kar\u015f\u0131l\u0131k, salt emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fc, kas kuvvetini de\u011fil, bir insan olarak t\u00fcm ki\u015fili\u011fini \u2013ve korkudan dolay\u0131 de\u011fil, vicdan sahibi olu\u015fundan dolay\u0131\u2013 satmaya zorlan\u0131r. Sonu\u00e7 olarak bu insanlar, mesleki giysilerinin kaliteli bir tutsak \u00fcniformas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek istemiyorlar ve g\u00f6remezler.<\/p>\n
\u00ad\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014<\/p>\n
Sonu\u00e7ta Adler\u2019in kendisi de, entelijensiya ile sosyalizm aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fki konusunda geli\u015ftirdi\u011fi soyut ve \u00f6z\u00fc itibar\u0131yla idealist form\u00fclden tatmin olmam\u0131\u015f gibidir. Propagandas\u0131nda, kapitalist toplumda belli i\u015flevler yerine getiren kafa i\u015f\u00e7ileri s\u0131n\u0131f\u0131na de\u011fil de, bu s\u0131n\u0131f\u0131n, gelecekteki rol\u00fcne haz\u0131rlanmakta olan gen\u00e7 ku\u015fa\u011f\u0131na, yani \u00f6\u011frencilere hitap eder. Yaln\u0131zca bu bro\u015f\u00fcr-s\u00f6ylevin \u201cViyana \u00d6zg\u00fcr \u00d6\u011frenciler Birli\u011fi\u201dne ithaf edilmi\u015f olmas\u0131 de\u011fil, onun ger\u00e7ek tabiat\u0131, ate\u015fli ajitasyonel tarz\u0131 ve \u00f6\u011f\u00fct verici havas\u0131 da bunu kan\u0131tlamaktad\u0131r. Profes\u00f6rler, yazarlar, avukatlar ve doktorlardan olu\u015fan bir dinleyici toplulu\u011fu \u00f6n\u00fcnde, birinin amac\u0131n\u0131 bu \u015fekilde anlatmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemezdi. B\u00f6yle bir s\u00f6ylev, ilk birka\u00e7 s\u00f6zc\u00fckten sonra ki\u015finin bo\u011faz\u0131nda d\u00fc\u011f\u00fcmlenip kal\u0131rd\u0131. Bu y\u00fczden bizzat Adler de, \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 insan malzemesine do\u011frudan ba\u011fl\u0131 olarak, kendi g\u00f6revlerini s\u0131n\u0131rlamaktad\u0131r. Politikac\u0131, teorisyenin form\u00fcl\u00fcn\u00fc d\u00fczeltir. Nihayetinde bu, \u00f6\u011frencileri etkileme m\u00fccadelesi sorunudur.<\/p>\n
\u00dcniversite, m\u00fclk sahibi ve egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n devlet\u00e7e \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f e\u011fitiminin son a\u015famas\u0131d\u0131r, t\u0131pk\u0131 i\u015f\u00e7i ve k\u00f6yl\u00fclerin gen\u00e7 ku\u015faklar\u0131 i\u00e7in son e\u011fitim kurumunun k\u0131\u015fla olmas\u0131 gibi. K\u0131\u015fla, sonradan yerine getirilecek ikincil toplumsal i\u015flevlere uygun psikolojik itaat ve disiplin al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 besleyip b\u00fcy\u00fct\u00fcr. \u00dcniversite esas itibar\u0131yla, idare, \u00f6nderlik ve y\u00f6netme e\u011fitimi verir. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Alman \u00f6\u011frenci dernekleri bile yararl\u0131 s\u0131n\u0131fsal kurumlard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu dernekler, babalarla o\u011fullar\u0131 birle\u015ftiren, ulusal gururu g\u00fc\u00e7lendiren, bir burjuva mek\u00e2nda ihtiya\u00e7 duyulan al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 a\u015f\u0131layan ve ki\u015finin egemen s\u0131n\u0131fa aidiyetinin damgas\u0131 olarak hizmet g\u00f6recek olan kimi izleri insan\u0131n y\u00fcz\u00fcne nak\u015feden gelenekler yarat\u0131rlar. Adler\u2019in partisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, \u015f\u00fcphesiz k\u0131\u015flalardan ge\u00e7en insan malzemesi \u00fcniversiteden ge\u00e7enden k\u0131yas kabul etmez derecede daha \u00f6nemlidir. Fakat belirli tarihsel ko\u015fullarda \u2013yani Almanya \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, h\u0131zl\u0131 s\u0131nai geli\u015fmeyle birlikte ordu toplumsal bile\u015fimi itibar\u0131yla proleterle\u015fti\u011finde\u2013 parti yine de \u015funu s\u00f6yleyebilir: \u201cBen k\u0131\u015flaya gitme zahmetine girmeyece\u011fim. Benim i\u00e7in, gen\u00e7 i\u015f\u00e7iyi k\u0131\u015fla kap\u0131s\u0131n\u0131n e\u015fi\u011finde g\u00f6rmek ve [esasen] oradan tekrar \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda onu kar\u015f\u0131lamak yeterlidir. O beni terk etmeyecek ve benim olarak kalacakt\u0131r.\u201d [8] Fakat \u00fcniversite s\u00f6z konusu oldu\u011funda, parti, e\u011fer entelijensiya \u00fczerinde etki kazanmak i\u00e7in ba\u011f\u0131ms\u0131z bir m\u00fccadele y\u00fcr\u00fctmeyi az da olsa istiyorsa, t\u00fcm\u00fcyle tersini s\u00f6ylemelidir: \u201cSadece burada ve gen\u00e7 arkada\u015f\u0131n ailesinden bir dereceye kadar \u00f6zg\u00fcrle\u015fti\u011fi ve hen\u00fcz toplumdaki konumunun esiri olmad\u0131\u011f\u0131 \u015fu anda, onu saflar\u0131m\u0131za \u00e7ekmeyi umabilirim. Ya \u015fimdi ya hi\u00e7.\u201d<\/p>\n
\u0130\u015f\u00e7iler aras\u0131nda, \u201cbabalar\u201d ve \u201co\u011fullar\u201d aras\u0131ndaki fark, yaln\u0131zca ya\u015f fark\u0131ndan ibarettir. Entelijensiya aras\u0131nda ise yaln\u0131zca bir ya\u015f fark\u0131 de\u011fil, bir toplumsal fark da bulunmaktad\u0131r. \u00d6\u011frenci, hem gen\u00e7 i\u015f\u00e7inin hem de kendi babas\u0131n\u0131n tersine, hi\u00e7bir toplumsal i\u015flevi yerine getirmez, sermaye ya da devlete do\u011frudan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k hissetmez, herhangi t\u00fcrden bir sorumlulukla s\u0131n\u0131rlanmaz ve \u2013\u00f6znel de\u011filse bile en az\u0131ndan nesnel olarak\u2013 do\u011fru ve yanl\u0131\u015fa ili\u015fkin yarg\u0131s\u0131nda \u00f6zg\u00fcrd\u00fcr. Bu d\u00f6nemde, onun i\u00e7indeki her \u015fey mayalanma halindedir, s\u0131n\u0131fsal \u00f6nyarg\u0131lar\u0131 ideolojik \u00e7\u0131karlar\u0131 kadar bi\u00e7imsizdir, bilince dair meseleler onun a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem ta\u015f\u0131r, zihni ilk kez bilimsel genellemelere a\u00e7\u0131lmaktad\u0131r, s\u0131rad\u0131\u015f\u0131l\u0131k onun i\u00e7in neredeyse psikolojik bir gereksinimdir. E\u011fer kolektivizm onun akl\u0131na bir par\u00e7a da olsa hakim olma yetene\u011findeyse, \u015fimdi tam s\u0131ras\u0131d\u0131r, ve bunu, s\u0131k\u0131c\u0131 bir \u201c\u00e7atal b\u0131\u00e7ak\u201d sorunu olarak de\u011fil, temelinin soylu bilimsel niteli\u011fi ve ama\u00e7lar\u0131n\u0131n geni\u015f k\u00fclt\u00fcrel i\u00e7eri\u011fi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yapacakt\u0131r. Bu son noktada Adler kesinlikle hakl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Fakat burada da bir kez daha \u00e7\u0131plak bir ger\u00e7e\u011fin \u00f6n\u00fcnde birden bire durmak zorunda kal\u0131yoruz. Yaln\u0131zca bir b\u00fct\u00fcn olarak Avrupa entelijensiyas\u0131 de\u011fil, onun \u00e7ocu\u011fu olan \u00f6\u011frenciler de sosyalizme do\u011fru kararl\u0131 bir \u00e7ekim g\u00f6stermemektedirler. \u0130\u015f\u00e7ilerin partisiyle \u00f6\u011frenci kitlesi aras\u0131nda bir duvar vard\u0131r. Bu olguyu Adler gibi sadece ajitasyon \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n yetersizli\u011fiyle, bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n entelijensiyaya do\u011fru bir a\u00e7\u0131dan yakla\u015fmaktan aciz olu\u015fuyla a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fmak, \u201chalk\u201dla \u00f6\u011frenciler aras\u0131ndaki ili\u015fkinin t\u00fcm tarihini g\u00f6rmezden gelmek anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. Bu, \u00f6\u011frencilerde toplumsal tarihin bir \u00fcr\u00fcn\u00fcnden ziyade, entelekt\u00fcel ve ahl\u00e2ki bir kategori g\u00f6rmek anlam\u0131na gelir. \u015euras\u0131 do\u011fru ki, \u00f6\u011frencilerin burjuva topluma maddi ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131, onlar\u0131 yaln\u0131zca dolayl\u0131 olarak, aileleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla etkiler, ve bundan dolay\u0131 da zay\u0131ft\u0131r. Ama buna kar\u015f\u0131n, \u00f6\u011frencilerin \u00e7\u0131k\u0131p geldi\u011fi s\u0131n\u0131flar\u0131n genel toplumsal \u00e7\u0131karlar\u0131 ve ihtiya\u00e7lar\u0131, \u00f6\u011frencilerin duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerine var g\u00fcc\u00fcyle yans\u0131r. B\u00fct\u00fcn tarihleri boyunca \u2013t\u00fcm moral \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f d\u00f6nemlerinde oldu\u011fu gibi, en iyi, en kahramanca anlar\u0131nda da\u2013 Avrupa \u00f6\u011frencileri, burjuva s\u0131n\u0131flar\u0131n yaln\u0131zca hassas barometresi olmu\u015flard\u0131r. Burjuva toplumun devrimden ba\u015fka hi\u00e7bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu kalmad\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6\u011frenciler halkla i\u00e7ten ve onurlu bir \u015fekilde karde\u015fle\u015ferek a\u015f\u0131r\u0131-devrimci oldular. 1848 Viyana\u2019s\u0131nda oldu\u011fu gibi, politik h\u00fck\u00fcms\u00fczl\u00fckleri burjuva demokratik g\u00fc\u00e7leri devrimin ba\u015f\u0131na ge\u00e7mekten al\u0131koydu\u011funda, \u00f6\u011frenciler fiilen bu g\u00fc\u00e7lerin yerini ald\u0131lar. Ama ayn\u0131 y\u0131l\u0131n Haziran ay\u0131nda Paris\u2019te burjuvalar ve i\u015f\u00e7iler kendilerini barikatlar\u0131n kar\u015f\u0131t taraf\u0131nda bulduklar\u0131nda, \u00f6\u011frenciler i\u015f\u00e7ilere ate\u015f de ettiler. Bismarck sava\u015flar\u0131 Almanya\u2019y\u0131 birle\u015ftirdikten ve burjuva s\u0131n\u0131flar\u0131 yat\u0131\u015ft\u0131rd\u0131ktan sonra, Alman \u00f6\u011frenciler h\u0131zla, hiciv gazetelerinde her daim Prusyal\u0131 te\u011fmenin yan\u0131 ba\u015f\u0131nda g\u00f6z\u00fcken, bira ve kibirden \u015fi\u015fmi\u015f \u015fah\u0131slar haline gelmeye ba\u015flad\u0131lar. Avusturya\u2019da \u00f6\u011frenciler, bu \u00fclkedeki farkl\u0131 uluslar aras\u0131nda h\u00fck\u00fcmet \u00fczerinde n\u00fcfuz kurma \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 keskinle\u015fti\u011fi oranda ulusal ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n ve militan \u015fovenizmin bayraktarlar\u0131 haline geldiler. Ve hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki, en i\u011frenci de dahil t\u00fcm bu tarihsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerden ge\u00e7en \u00f6\u011frenciler, politik \u015fevk, kendini feda etmeye haz\u0131r olu\u015f ve militan bir idealizm gibi, Adler\u2019in bu denli bel ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 nitelikleri de sergilemi\u015flerdi. 30 ya da 40 ya\u015f\u0131ndaki herhangi bir filisten, \u201conur\u201d gibi farazi kavramlar i\u00e7in surat\u0131n\u0131 da\u011f\u0131tma riskini g\u00f6ze almayacakken, onun o\u011flu bunu yapacakt\u0131r, hem de ate\u015fli bir bi\u00e7imde. Lvov \u00dcniversitesindeki Ukraynal\u0131 ve Polonyal\u0131 \u00f6\u011frenciler, ge\u00e7enlerde bize bir kere daha, yaln\u0131zca herhangi bir ulusal ya da politik e\u011filimin son noktas\u0131na kadar nas\u0131l g\u00f6t\u00fcr\u00fclece\u011fini de\u011fil, g\u00f6\u011f\u00fcslerini t\u00fcfeklerin namlular\u0131na nas\u0131l dayayacaklar\u0131n\u0131 da bildiklerini g\u00f6sterdiler. Ge\u00e7en y\u0131l Pragl\u0131 Alman \u00f6\u011frenciler bir Alman toplumu olarak varolma haklar\u0131n\u0131 sokaklarda kan\u0131tlamak i\u00e7in ayaktak\u0131m\u0131n\u0131n t\u00fcm \u015fiddetiyle y\u00fcz y\u00fcze gelmeye haz\u0131rd\u0131lar. Burada, bir s\u0131n\u0131f ya da bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin de\u011fil bir ya\u015f grubunun karakteristik \u00f6zelli\u011fi olan \u2013bazen tam bir d\u00f6v\u00fc\u015f horozununkine benzeyen\u2013 militan idealizmle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z; di\u011fer taraftan, bu idealizmin politik i\u00e7eri\u011fi t\u00fcm\u00fcyle, \u00f6\u011frencilerin \u00e7\u0131k\u0131p geldikleri ve ona geri d\u00f6nd\u00fckleri bu s\u0131n\u0131flar\u0131n tarihsel ruh hali taraf\u0131ndan belirlenir. Bu da do\u011fal ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n
Son tahlilde, t\u00fcm m\u00fclk sahibi s\u0131n\u0131flar o\u011fullar\u0131n\u0131 \u00fcniversiteye g\u00f6ndermektedirler, ve e\u011fer \u00f6\u011frenciler \u00fcniversitedeyken \u00fczerine sosyalizmin mesaj\u0131n\u0131n yaz\u0131labilece\u011fi bir tabula rasa [9] olsalard\u0131, o zaman s\u0131n\u0131fsal kal\u0131t\u0131m\u0131n ve zavall\u0131 eski tarihsel determinizmin hali ne olurdu?<\/p>\n
\u00ad\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014<\/p>\n
Geriye sorunun hem Adler\u2019in lehinde hem de aleyhinde olan bir ba\u015fka y\u00f6n\u00fcn\u00fc ayd\u0131nlatmaktan ba\u015fka bir \u015fey kalm\u0131yor.<\/p>\n
Adler\u2019e g\u00f6re entelijensiyay\u0131 sosyalizme \u00e7ekmenin yeg\u00e2ne yolu, hareketin nihai hedefini t\u00fcm kapsam\u0131yla \u00f6ne \u00e7\u0131karmakt\u0131r. Fakat Adler \u015f\u00fcphesiz, sanayinin merkezile\u015fmesinin geli\u015fimi, orta katmanlar\u0131n proleterle\u015fmesi ve s\u0131n\u0131fsal antagonizmalar\u0131n keskinle\u015fmesi oran\u0131nda bu nihai hedefin daha tam ve daha net olarak belirdi\u011finin fark\u0131ndad\u0131r. Politik \u00f6nderlerin iradesinden ve ulusal taktiklerdeki farkl\u0131l\u0131klardan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, Almanya\u2019da \u201cnihai ama\u00e7\u201d Avusturya ya da \u0130talya\u2019dakinden k\u0131yas kabul etmeyecek kadar b\u00fcy\u00fck bir a\u00e7\u0131kl\u0131k ve dolays\u0131zl\u0131kla \u00f6n\u00fcm\u00fczde durmaktad\u0131r. Fakat tam da bu ayn\u0131 toplumsal s\u00fcre\u00e7, yani emekle sermaye aras\u0131ndaki m\u00fccadelenin \u015fiddetlenmesi, entelijensiyay\u0131 eme\u011fin partisinin kamp\u0131na ge\u00e7mekten al\u0131koymaktad\u0131r. S\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki k\u00f6pr\u00fcler y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve kar\u015f\u0131ya ge\u00e7mek i\u00e7in her ge\u00e7en g\u00fcn daha da derinle\u015fen bir u\u00e7urumun \u00fczerinden atlamak gerekecektir. B\u00f6ylelikle, entelijensiya a\u00e7\u0131s\u0131ndan kolektivizmin \u00f6z\u00fcn\u00fc teorik bak\u0131mdan kavramay\u0131 nesnel olarak kolayla\u015ft\u0131ran ko\u015fullara paralel olarak, entelijensiyan\u0131n sosyalist orduya politik ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131na giden yoldaki toplumsal engeller de giderek b\u00fcy\u00fcmektedir. Toplumsal ya\u015fam\u0131n varoldu\u011fu herhangi bir ileri \u00fclkede sosyalist hareketle birle\u015fmek, spek\u00fclatif de\u011fil politik bir eylemdir ve bu noktada toplumsal irade, teorile\u015ftirilen gerek\u00e7eye t\u00fcm\u00fcyle bask\u0131n \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ve bunun da nihai anlam\u0131 \u015fudur ki, bug\u00fcn entelijensiyay\u0131 kazanmak d\u00fcn oldu\u011fundan daha zordur, ve yar\u0131n bug\u00fcnk\u00fcnden de zor olacakt\u0131r.<\/p>\n
Bununla birlikte, bu s\u00fcre\u00e7te de \u201ctedricilikte bir kopu\u015f\u201d bulunmaktad\u0131r. Tam da sosyalist hareketin geli\u015fmesiyle artan bir yabanc\u0131la\u015fma olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z entelijensiyan\u0131n sosyalizme ili\u015fkin tutumu, toplumsal g\u00fc\u00e7ler dengesini radikal tarzda de\u011fi\u015ftirecek olan bir nesnel politik de\u011fi\u015fimin sonucu olarak kesinlikle de\u011fi\u015febilir ve de\u011fi\u015fmelidir. Adler\u2019in savlar\u0131 aras\u0131nda yer alan \u015fu sav \u00e7ok do\u011frudur: Entelijensiya, kapitalist s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesiyle, do\u011frudan ve mutlak olarak de\u011fil, yaln\u0131zca dolayl\u0131 olarak, burjuva s\u0131n\u0131flar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, bu s\u0131n\u0131flara maddi a\u00e7\u0131dan ba\u011f\u0131ml\u0131 olmas\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde ilgilidir. Kolektivizmin yak\u0131n zaferini olas\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in birtak\u0131m nedenleri olsayd\u0131, kolektivizm onun \u00f6n\u00fcne kendisinden farkl\u0131, kendisine uzak ve yabanc\u0131 bir s\u0131n\u0131f\u0131n \u00fclk\u00fcs\u00fc olarak de\u011fil de, yak\u0131n ve elle tutulur bir ger\u00e7eklik olarak \u00e7\u0131ksayd\u0131; ve son olarak \u2013ama bir o kadar da \u00f6nemlisi\u2013 burjuvaziyle politik kopu\u015f tek tek her kafa-i\u015f\u00e7isini a\u011f\u0131r maddi ve manevi sonu\u00e7larla tehdit etmeseydi, entelijensiya kolektivizmin taraf\u0131na ge\u00e7ebilirdi. B\u00f6ylesi ko\u015fullar, Avrupa entelijensiyas\u0131 i\u00e7in, yaln\u0131zca yeni bir toplumsal s\u0131n\u0131f\u0131n politik egemenli\u011fiyle, bir dereceye kadar bu egemenlik i\u00e7in do\u011frudan ve derhal bir m\u00fccadele d\u00f6nemiyle in\u015fa edilebilir. Avrupa entelijensiyas\u0131 i\u015f\u00e7i kitlelerine ne kadar yabanc\u0131la\u015f\u0131rsa yabanc\u0131la\u015fs\u0131n \u2013ve bu yabanc\u0131la\u015fma, \u00f6zellikle Avusturya, \u0130talya ve Balkan \u00fclkeleri gibi gen\u00e7 kapitalist \u00fclkelerde, ek olarak daha da artacakt\u0131r\u2013 yine de bir b\u00fcy\u00fck toplumsal yeniden in\u015fa \u00e7a\u011f\u0131nda, entelijensiya \u2013belki de di\u011fer ara s\u0131n\u0131flardan daha \u00f6nce\u2013 yeni toplumun savunucular\u0131n\u0131n saflar\u0131na ge\u00e7ecektir. Bu ba\u011flamda b\u00fcy\u00fck bir rol oynayacak olan \u015fey entelijensiyan\u0131n kendisini ticari ve s\u0131nai k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvazi ve k\u00f6yl\u00fcl\u00fckten ay\u0131rt eden toplumsal nitelikleridir: Yani toplumsal eme\u011fin k\u00fclt\u00fcrel dallar\u0131yla olan mesleki ba\u011flar\u0131, teorik genelle\u015ftirme kapasitesi, d\u00fc\u015f\u00fcncesinin esnekli\u011fi ve devingenli\u011fi; k\u0131sacas\u0131 entelekt\u00fcelli\u011fi. T\u00fcm toplum ayg\u0131t\u0131n\u0131n yeni ellere ge\u00e7ti\u011fi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz ger\u00e7e\u011fiyle y\u00fcz y\u00fcze gelen Avrupa entelijensiyas\u0131, yarat\u0131lan ko\u015fullar\u0131n onu yaln\u0131zca u\u00e7uruma atmamakla kalmayaca\u011f\u0131na, aksine teknik, \u00f6rg\u00fctsel ve bilimsel g\u00fc\u00e7lerin uygulanmas\u0131 i\u00e7in \u00f6n\u00fcnde s\u0131n\u0131rs\u0131z olanaklar a\u00e7\u0131laca\u011f\u0131na ikna olabilecektir; ve yeni rejimin devasa teknik, toplumsal ve politik zorluklar\u0131n \u00fcstesinden gelmek zorunda kalaca\u011f\u0131 en kritik ilk d\u00f6nemlerde bile, bu g\u00fc\u00e7leri kendi saflar\u0131ndan \u00f6ne \u00e7\u0131karabilecektir.<\/p>\n
Ama toplum ayg\u0131t\u0131n\u0131n fiili fethedili\u015fi, entelijensiyan\u0131n Avrupa proletaryas\u0131n\u0131n partisine \u00f6nceden kat\u0131lmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olsayd\u0131, kolektivizm olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ekten de bi\u00e7are olurdu; \u00e7\u00fcnk\u00fc, yukar\u0131da g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, burjuva rejimin \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7erisinde entelijensiyan\u0131n Sosyal-Demokrasiye kat\u0131lmas\u0131, Max Adler\u2019in t\u00fcm umutlar\u0131n\u0131n aksine, g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e daha az olanakl\u0131 hale gelmektedir.<\/p>\n
Tarih: 1910.
\u00c7eviri Tahiri: Marksist Tutum, 2004.
MIA’dan \u00c7eviri: 2005.<\/p>\n
__________________________________<\/p>\n
[1] Bu yaz\u0131, Max Adler\u2019in Sosyalizm ve Entelekt\u00fceller (1910) adl\u0131 bro\u015f\u00fcr\u00fcn ele\u015ftirisi olarak 1910 y\u0131l\u0131nda kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.
[2] Ba\u015fkalar\u0131n\u0131 kendi dinine sokmaya \u00e7al\u0131\u015fmak.
[3] Bu d\u00f6nemde Sosyal-Demokrasi, sosyalist politik hareketi ifade ediyordu.
[4] Alman Sosyal-Demokrat gazetesi.
[5] M\u00fcnih\u2019te bas\u0131lan bir hiciv gazetesi.
[6] Avusturyal\u0131 bir hukuk\u00e7u.
[7] Bir Leton-Alman ekonomist olan Karl Ballod\u2019un takma ad\u0131.
[8] Alman Sosyal-Demokrat Partisinin tutumu buydu ve devrimci bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u015f\u00fcphesiz t\u00fcm\u00fcyle yetersizdi \u2013L.T.
[9] tabula rasa: \u00fczerine hi\u00e7 yaz\u0131 yaz\u0131lmam\u0131\u015f levha; yeni do\u011fan \u00e7ocu\u011fun bo\u015f beyni.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
On y\u0131l \u00f6nce, ya da hatta alt\u0131-yedi y\u0131l \u00f6nce, Rus s\u00fcbjektif sosyoloji ekol\u00fcn\u00fcn savunucular\u0131 (\u201cSosyalist Devrimciler\u201d), Avusturyal\u0131 felsefeci Max Adler\u2019in son bro\u015f\u00fcr\u00fcn\u00fc kendi ama\u00e7lar\u0131 i\u00e7in ba\u015far\u0131yla kullanabilirlerdi. Bununla birlikte, son be\u015f ya da alt\u0131 y\u0131l boyunca \u00f6ylesine m\u00fckemmel bir objektif \u201csosyoloji okulu\u201dndan ge\u00e7tik ve onun dersleri g\u00f6vdelerimize \u00f6ylesine etkileyici izlerle kaz\u0131nd\u0131 ki, Max Adler\u2019in \u201cMarksist\u201d […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[99],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4158","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-dunya"},"yoast_head":"\n