{"id":4213,"date":"2010-02-13T11:33:32","date_gmt":"2010-02-13T08:33:32","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/"},"modified":"2010-02-13T11:33:32","modified_gmt":"2010-02-13T08:33:32","slug":"psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/","title":{"rendered":"Psikolojik ve Ahl\u00e2k\u00ee Bir Sorun Olarak \u0130taatsizlik | Erich Fromm"},"content":{"rendered":"![](\"images\/stories\/erich-fromm.jpg\")
Y\u00fczy\u0131llardan beri krallar, rahipler, feodal beyler, sanayi patronlar\u0131 ve ana-babalar itaatin bir erdem ve itaatsizli\u011fin de k\u00f6t\u00fc bir huy oldu\u011funda \u0131srar edegelmi\u015flerdir. Farkl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ortaya koymak i\u00e7in, bu tavr\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na \u015fu ifadeyi koyal\u0131m: \u0130nsanl\u0131k tarihi, bir itaatsizlik eylemi ile ba\u015flad\u0131 ve bir itaat eylemi ile sona erdirilece\u011fi hi\u00e7 de ihtimal d\u0131\u015f\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n
\u0130bran\u00ee ve Yunan efsanelerine g\u00f6re insanl\u0131k tarihi bir itaatsizlik eylemi ile ba\u015flad\u0131. Adem ile Havva, Aden cennetinde ya\u015fad\u0131klar\u0131 s\u0131rada do\u011fan\u0131n par\u00e7as\u0131yd\u0131lar; onunla uyum halindeydiler, ancak onu a\u015farak \u00f6tesine ge\u00e7emediler. Onlar\u0131n do\u011fan\u0131n i\u00e7inde olu\u015flar\u0131, ceninin ana rahminde olu\u015fu gibiydi. \u0130nsand\u0131lar, ama ayn\u0131 zamanda hen\u00fcz insan de\u011fildiler. Ne zamanki bir buyru\u011fa kar\u015f\u0131 geldiler, her\u015fey de\u011fi\u015fti.Toprak ve ana ile ba\u011f\u0131 kopar\u0131p, g\u00f6bek ba\u011f\u0131n\u0131 kesmekle, insan insan\u00f6ncesi uyumdan s\u0131yr\u0131ld\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ile \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe ilk ad\u0131m\u0131 atabildi. Boyun e\u011fmeme hareketi Adem’le Havva’y\u0131 \u00f6zg\u00fcr k\u0131ld\u0131 ve g\u00f6zlerini a\u00e7t\u0131. Birbirlerini bir yabanc\u0131 olarak ve kendileri d\u0131\u015f\u0131ndaki d\u00fcnyay\u0131 da yabanc\u0131, hatt\u00e2 d\u00fc\u015fman olarak alg\u0131lad\u0131lar. \u0130taatsizlik eylemleri, do\u011fa ile ilksel ba\u011flar\u0131n\u0131 kopard\u0131 ve onlar\u0131 ayr\u0131 bireyler haline getirdi. “\u0130lk g\u00fcnah”, insan\u0131 bozmak \u015f\u00f6yle dursun, onu azat etti ve tarihin ba\u015flang\u0131c\u0131 oldu. Kendi yeteneklerine g\u00fcvenmek ve t\u00fcm\u00fcyle insan olmay\u0131 \u00f6\u011frenmek i\u00e7in, insan Aden Cenneti’ni terketmek zorundayd\u0131.<\/p>\n
Peygamberler, kurtar\u0131c\u0131l\u0131k \u00fczerine kurulu olan anlay\u0131\u015flar\u0131nda, insan\u0131n itaat etmemekte hakl\u0131 oldu\u011fu, “g\u00fcnah”\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc yozla\u015fmad\u0131\u011f\u0131, tersine insan \u00f6ncesi uyumun engelinden kurtuldu\u011fu fikrini onaylad\u0131lar. Peygamberlere g\u00f6re, tarih “be\u015fer”in “insan”la\u015ft\u0131\u011f\u0131 mek\u00e2nd\u0131r; yeni sayfalar a\u00e7\u0131ld\u0131k\u00e7a, kendisi, hemcinsleri ve do\u011fa ile aras\u0131nda yeni bir uyum yaratana kadar, anlama ve sevme yeteneklerini geli\u015ftirir. Bu yeni ahenk Hristiyan ilahiyat\u0131nda “g\u00fcnlerin sonu” diye tan\u0131mlan\u0131r ve tarihin i\u015fte bu d\u00f6neminde, insanla insan aras\u0131nda ve insanla do\u011fa aras\u0131nda bar\u0131\u015f vard\u0131r. Bu, insan\u0131n kendisi taraf\u0131ndan yarat\u0131lm\u0131\u015f ve yaln\u0131z onun yaratabilece\u011fi “yeni” bir cennettir. \u00c7\u00fcnk\u00fc “eski” cenneti itaatsizli\u011fi sonucu terketmeye zorlanan odur.<\/p>\n
\u0130brani efsanesindeki Adem’le Havva \u00f6yk\u00fcs\u00fc gibi, Prometeus’la ilgili Yunan efsanesi de t\u00fcm insan uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir itaatsizlik eylemi \u00fczerine temellendirir. Prometeus, ate\u015fi Tanr\u0131lardan \u00e7alarak insan\u0131n evriminin temelini atar. Adem ile Havva gibi, o da, boyun e\u011fmedi\u011fi i\u00e7in cezaland\u0131r\u0131l\u0131r. Fakat pi\u015fman olup af dilemez. Aksine, gururla \u015f\u00f6yle der: “Tanr\u0131lar\u0131n itaatk\u00e2r hizmet\u00e7isi olmaktansa, bu kayaya zincirli kalmay\u0131 \u00fcst\u00fcn tutar\u0131m.”<\/p>\n
\u0130nsan, itaat etmeme eylemleriyle evrimle\u015fmeyi s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Ruhsal geli\u015fmesi yaln\u0131zca vicdanlar\u0131 ya da inan\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda hareket eden ve d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lere (iktidarlara) “hay\u0131r” deme cesaretini g\u00f6steren insanlar oldu\u011fu i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn olabiliyor de\u011fildi, fakat ayn\u0131 zamanda zihinsel geli\u015fmesi de boyun e\u011fmeme yetene\u011fine ba\u011fl\u0131yd\u0131. Yeni d\u00fc\u015f\u00fcnceleri susturmaya \u00e7al\u0131\u015fan otoritelere ve herhangi bir de\u011fi\u015fimin sa\u00e7ma ve gereksiz oldu\u011funu iddia eden yerle\u015fik d\u00fc\u015f\u00fcncelere boyun e\u011fmemekle ger\u00e7ekle\u015fiyordu t\u00fcm bunlar.<\/p>\n
\u0130taat etmeme yetene\u011fi nas\u0131l insanl\u0131k tarihinin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 olu\u015fturduysa, itaat de daha \u00f6nce s\u00f6yledi\u011fim gibi, insan\u0131n tarihini pekala sona erdirebilir. Sembolik ya da \u015fiirsel konu\u015fmuyorum. \u0130nsan soyunun yer yuvarla\u011f\u0131 \u00fczerindeki uygarl\u0131\u011f\u0131, hatt\u00e2 t\u00fcm hayat\u0131, gelecek be\u015fon y\u0131l i\u00e7inde yok etme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 ya da belki imk\u00e2n\u0131 vard\u0131r. B\u00f6yle bir davran\u0131\u015f hi\u00e7bir akla uygunluk g\u00f6stermiyor. Ama ger\u00e7ek \u015fu ki, biz Atom \u00c7a\u011f\u0131’nda ya\u015farken, insanlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu iktidarda olanlar\u0131n \u00e7o\u011fu dahil duygusal olarak hal\u00e2 Ta\u015f Devri’nde ya\u015f\u0131yorlar. Matemati\u011fimiz, g\u00f6k ve do\u011fa bilimlerimiz yirminci y\u00fczy\u0131ldayken, siyaset, devlet ve toplumla ilgili d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizin \u00e7o\u011fu, bilim \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n \u00e7ok gerisinde kalmaktad\u0131rlar. E\u011fer insanl\u0131k kendine k\u0131yarsa bu, baz\u0131 kimselerin onlara \u00f6l\u00fcmc\u00fcl d\u00fc\u011fmelere basmalar\u0131n\u0131 emredenlere itaat edecekleri i\u00e7in olacak. O k\u00fcflenmi\u015f korku, nefret ve a\u00e7g\u00f6zl\u00fcl\u00fck gibi h\u0131rslara, ayr\u0131ca devletin egemenli\u011fi ve ulusal onur gibi eskimi\u015f kli\u015felere boyun e\u011fecekleri i\u00e7in. Sovyet liderleri devrimler hakk\u0131nda \u00e7ok konu\u015furlar, biz “h\u00fcr d\u00fcnya”dakiler ise, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck hakk\u0131nda bol keseden konu\u015furuz. Ancak onlar da, biz de itaatsizli\u011fi cayd\u0131r\u0131yoruz. Sovyetler Birli\u011fi’nde a\u00e7\u0131k\u00e7a ve zor kullan\u0131larak, h\u00fcr d\u00fcnyada da \u00f6rt\u00fcl\u00fc bi\u00e7imde ve daha kurnazca ikna y\u00f6ntemleriyle yap\u0131l\u0131yor bu.<\/p>\n
Fakat, demek istemiyorum ki, itaatsizli\u011fin tamam\u0131 bir erdem ve itaatin hepsi de k\u00f6t\u00fc bir huydur. B\u00f6yle bir g\u00f6r\u00fc\u015f, itaat ile itaatsizlik aras\u0131ndaki diyalektik il\u015fkiyi bilmezlikten gelecektir. Uyulan ilkelerle uyulmayanlar ba\u011fda\u015fmad\u0131\u011f\u0131 zaman, bir ilkeye itaat eylemi, ister istemez onun kar\u015f\u0131t\u0131na itaatsizlik hareketi (ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak \u00f6teki y\u00f6nde) olur. Antigone bu ikilemin kl\u00e2sik bir \u00f6rne\u011fidir. Devletin insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 yasalar\u0131na itaat etmekle, Antigone, insanl\u0131\u011f\u0131n yasalar\u0131na ister istemez itaatsizlik etmi\u015ftir. E\u011fer ikinciye itaat etseydi, bu kez de ilkine ba\u015f kald\u0131rm\u0131\u015f olacakt\u0131. Dinsel inan\u00e7lar, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve bilim u\u011fruna \u00e7ok ac\u0131 \u00e7eken ve bu u\u011furda \u00f6lenlerin hepsi, insanl\u0131\u011f\u0131n ve akl\u0131n yasalar\u0131na uymak i\u00e7in, onlar\u0131 susturmak isteyenlere ba\u015f kald\u0131rmak zorunda kalm\u0131\u015flard\u0131r. Bir kimse yaln\u0131z itaat g\u00f6sterip, itaatsizlik edemiyorsa bir k\u00f6ledir; e\u011fer yaln\u0131z itaatsizlik g\u00f6sterip, hi\u00e7 itaat etmiyorsa, bir isyank\u00e2rd\u0131r (devrimci de\u011fil). B\u00f6yle biri \u00f6fke, d\u00fc\u015f kir\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve pi\u015fmanl\u0131kla hareket eder, ama hi\u00e7 bir zaman bir inan\u00e7 ya da ilke ad\u0131na de\u011fil.<\/p>\n
Bununla birlikte, bir kavram kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in, \u00f6nemli bir k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 niteleme yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bir ki\u015fiye, kuruma ya da g\u00fcce itaat (d\u0131\u015f yasaya uyma), boyun e\u011fmedir. Bu tutum \u00f6zerkli\u011fimden (i\u00e7 yasadan) vazge\u00e7ip, bir d\u0131\u015f irade ya da karar\u0131 kendiminkinin yerine kabul edi\u015fimi belirtir. Kendi ak\u0131l ve inanc\u0131ma uymam (i\u00e7 yasaya uyma \/ \u00f6zerk itaat) ise bir boyun e\u011fme de\u011fil, onaylama eylemidir. \u0130nanc\u0131m ve karar\u0131m, iddia etti\u011fim gibi bana aitse, benim par\u00e7amd\u0131r. Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n yarg\u0131lar\u0131ndan \u00e7ok onlar\u0131n pe\u015finden gidersem, kendim olurum. B\u00f6ylece itaat kelimesi, sadece mecaz anlam\u0131yla ve “d\u0131\u015f yasaya uyma” duru-mundakinden t\u00fcm\u00fcyle farkl\u0131 bir anlamda da kullan\u0131labilir.<\/p>\n
Ancak bu ayr\u0131m, h\u00e2l\u00e2 iki nitelemeye daha ihtiya\u00e7 duyar ki, bunlardan biri vicdan, \u00f6teki de otorite kavram\u0131yla ilgilidir. Vicdan kelimesi birbirinden olduk\u00e7a ayr\u0131 iki olguyu ifade etmek i\u00e7in kullan\u0131lmaktad\u0131r. Biri, bizim memnun etmek istedi\u011fimiz ve \u00f6fkelenmesinden korktu\u011fumuz bir otoritenin i\u00e7imize yerle\u015fmi\u015f sesi olan “otoriter vicdan”d\u0131r. Bu otoriter vicdan, insanlar\u0131n \u00e7o\u011funun vicdanlar\u0131na uyduklar\u0131 zaman ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u015feydir. Bu, ayn\u0131 zamanda Freud’un s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi ve “S\u00fcper Ego\/\u00dcst Ben” ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi vicdand\u0131r. Bu \u00dcst Ben, baba korkusuyla, o\u011fulun benimsedi\u011fi emir ve yasaklar\u0131 temsil eder. Bir de otoriter vicdandan ayr\u0131 olan “insanc\u0131l vicdan” vard\u0131r. Bu, insan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn her \u00fcyesinde varolan i\u00e7sel sestir ve d\u0131\u015f yapt\u0131r\u0131m ve \u00f6d\u00fcllerden ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r. \u0130nsanc\u0131l vicdan, neyin insanca ve neyin insanl\u0131\u011fa ayk\u0131r\u0131, neyin hayata yararl\u0131 ve neyin zararl\u0131 oldu\u011fu hakk\u0131nda sezgi yoluyla bizi uyar\u0131r. Bu vicdan, bizim birer insan olarak fonksiyonlar\u0131m\u0131z\u0131 yerine getirmemize yarar. Ayn\u0131 zamanda bizi kendimize \u00e7a\u011f\u0131ran, insanl\u0131\u011fa davet eden i\u00e7imizin sesidir.<\/p>\n
Otoriter vicdan (\u00dcst Ben), i\u00e7imize girmi\u015f olsa bile, asl\u0131nda d\u0131\u015f\u0131m\u0131zda olan bir g\u00fcce itaattir. Bilin\u00e7li olarak kendi vicdan\u0131m\u0131z\u0131n gere\u011fini yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131za inanmam\u0131za ra\u011fmen asl\u0131nda bir d\u0131\u015f g\u00fcc\u00fcn ilkelerini yutmu\u015f durumday\u0131z. S\u0131rf insanc\u0131l vicdanla \u00dcst Ben’in \u00f6zde\u015fli\u011fi hatas\u0131na d\u00fc\u015fmek y\u00fcz\u00fcnden benimsenen otorite, \u00fczerimizde olduk\u00e7a etkili olmaktad\u0131r. “Otoriter vicdan”a itaat, t\u00fcm d\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnce ve g\u00fc\u00e7lere itaatte oldu\u011fu gibi, kendi olma ve kendini yarg\u0131lama yetene\u011fi olan “insanc\u0131l vicdan”\u0131 zay\u0131flat\u0131r.<\/p>\n
\u00d6te yandan, ba\u015fka birine itaatin s\u0131rf bu sebeple boyun e\u011fme oldu\u011fu yolundaki inanc\u0131, “akla uygun” ve “akla ayk\u0131r\u0131” otoritelerin ay\u0131rd edilmesi yoluyla de\u011ferlendirmek gerekir. Akla uygun otoriteye bir \u00f6rnek, \u00f6\u011frenciyle \u00f6\u011fretmenin ili\u015fkisinde; akla ayk\u0131r\u0131 otoriteye \u00f6rnek de, k\u00f6leyle efendisinin ili\u015fkisinde bulunabilir. Her iki ili\u015fki de, emir veren ki\u015finin otoritesinin kabul edilmesi esas\u0131na dayan\u0131r. Oysa etki ve sonu\u00e7 ak\u0131\u015f\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bunlar\u0131n tamamen de\u011fi\u015fik yap\u0131larda olduklar\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n
\u0130deal durumda, \u00f6\u011fretmenle \u00f6\u011frencinin ilgilendikleri \u015feyler (\u00e7\u0131karlar\u0131) ayn\u0131 do\u011frultuda bulunur. \u00d6\u011fretmen e\u011fer \u00f6\u011frencisini ilerletmekte ba\u015far\u0131l\u0131 olursa tatmin olur; ba\u015faramam\u0131\u015fsa, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k kendisine ve \u00f6\u011frencisine aittir. \u00d6te yandan k\u00f6le sahibi, k\u00f6leyi kullanabildi\u011fi kadar kullanmak istemektedir. Ondan ne kadar \u00e7ok yararlanabil irse, o kadar tatmin olur. Bu s\u0131rada k\u00f6le asgar\u00ee bir mutlulu\u011fu elde edebilmek i\u00e7in \u00e7\u0131rp\u0131nmaktad\u0131r. K\u00f6leyle efendisinin \u00e7\u0131karlar\u0131 z\u0131tt\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc biri i\u00e7in nimet olan, \u00f6teki i\u00e7in talihsizliktir. Efendinin k\u00f6leye \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, ikisi i\u00e7in ayr\u0131 anlamlar\u0131 vard\u0131r: Efendiye g\u00f6re, otoritesi alt\u0131ndaki ki\u015fiyi belirlemek i\u00e7in gereken \u015fart olan \u00fcst\u00fcnl\u00fck ili\u015fkisi, k\u00f6leye g\u00f6re onun s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesini do\u011furan ko\u015fuldur.<\/p>\n
Bir ba\u015fka ayr\u0131m da buna paraleldir; ak\u0131lc\u0131 otorite akla uygundur. \u00c7\u00fcnk\u00fc ister bir \u00f6\u011fretmenin elinde olsun, ister \u00e2cil bir durumda emirler ya\u011fd\u0131ran bir gemi kaptan\u0131n\u0131n elinde, otorite, ak\u0131l ad\u0131na i\u015f g\u00f6r\u00fcr. Ak\u0131l da evrensel oldu\u011funa g\u00f6re, boyun e\u011fmeden bunu kabul etmek m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Akla ayk\u0131r\u0131 otorite ise, ya telkinde bulunmak ya da zor kullanmak durumundad\u0131r, zira kar\u015f\u0131 koyma f\u0131rsat\u0131 olan hi\u00e7 kimse, kendisinin s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesine seyirci kalamaz.<\/p>\n
\u0130nsan ni\u00e7in itaate bu kadar yatk\u0131nd\u0131r ve itaatsizlik etmesi ni\u00e7in bu kadar zordur? \u00c7\u00fcnk\u00fc devlet, kilise ve kamuoyuyla uygun ad\u0131m gitti\u011fim s\u00fcrece, kendimi g\u00fcvenli ve koruma alt\u0131nda hissederim. Asl\u0131na bakarsan\u0131z hangi g\u00fcce ayak uydurdu\u011fum pek de farketmez. Bu g\u00fc\u00e7, her zaman \u015fu veya bu \u015fekilde kuvvet kullanan ve as\u0131ls\u0131z bi\u00e7imde her\u015feye g\u00fcc\u00fc yetme iddias\u0131nda olan bir kurum veya insanlard\u0131r. \u0130taatim, beni kulluk etti\u011fim g\u00fcc\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 haline getirir, b\u00f6ylece kendimi daha g\u00fc\u00e7l\u00fc hissederim. Hi\u00e7 hata yapmam, \u00e7\u00fcnk\u00fc benim kararlar\u0131m\u0131 o verir, yaln\u0131z kalamam, \u00e7\u00fcnk\u00fc beni hep izler; g\u00fcnah i\u015fleyemem, \u00e7\u00fcnk\u00fc bunu yapmama hi\u00e7 izin vermez ve g\u00fcnah i\u015flemi\u015f olsam bile, bunun cezas\u0131 sadece o g\u00fcce geri d\u00f6nmekten ibarettir.<\/p>\n
\u0130taatsizlik etmek i\u00e7in bir kimse yaln\u0131z kalabilecek, hata yapabilecek ve g\u00fcnah i\u015fleyebilecek cesarete sahip olmal\u0131d\u0131r. Fakat yaln\u0131zca cesaret yetmez. Cesaretin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc, ki\u015finin geli\u015fmi\u015fli\u011fine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bir ki\u015fi ana kuca\u011f\u0131ndan ve baba buyruklar\u0131ndan kendini s\u0131y\u0131rabilmi\u015f ve tam olarak geli\u015fmi\u015f bir birey olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve kendisi i\u00e7in duyma ve d\u00fc\u015f\u00fcnme yetene\u011fini kazanm\u0131\u015fsa, ancak b\u00f6yle bir durumda kendisinden daha kudretli olan birine “hay\u0131r” diyebilir, itaatsizlik edebilir.<\/p>\n
Bir kimse g\u00fc\u00e7 sahiplerine “hay\u0131r” demeyi \u00f6\u011frenip, onlara itaatsizlik ederek de \u00f6zg\u00fcr olabilir. Ancak yaln\u0131zca itaat etmeme yetene\u011fi \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn tek \u015fart\u0131 de\u011fildir; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6zg\u00fcr olmak da itaat etmemenin \u015fart\u0131d\u0131r. E\u011fer ben \u00f6zg\u00fcr olmaktan korkmaktaysam, “hay\u0131r” deme cesaretini g\u00f6steremem. Ger\u00e7ekten de, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve itaat etmeme yetenekleri birbirinden ayr\u0131lamaz. Bundan dolay\u0131 da, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6ven ancak itaatsizli\u011fi reddeden hi\u00e7bir toplumsal, siyasal ve dinsel sistem ger\u00e7e\u011fi dile getiremez.<\/p>\n
G\u00fc\u00e7l\u00fc olana “hay\u0131r” demenin ve itaat etmeme cesaretini g\u00f6stermenin bu kadar zor olmas\u0131n\u0131n bir nedeni daha var. \u0130nsanl\u0131k tarihinin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde itaat erdemle, itaatsizlik de g\u00fcnahla \u00f6zde\u015f kabul edilmi\u015ftir. Bunun sebebi de basittir: \u015eimdiye kadar tarih boyunca genellikle bir az\u0131nl\u0131k, \u00e7o\u011funlu\u011fa hakim olmu\u015ftur. Hayattaki iyi ve g\u00fczel \u015feylerin pek az kimseye yetmesi ve \u00e7o\u011funlu\u011fa da sadece k\u0131r\u0131nt\u0131lar\u0131n kalmas\u0131, bu kural\u0131 yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Az say\u0131da kimse iyi ve ho\u015f \u015feylerin tad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmak ve bunun da \u00f6tesinde, \u00e7okluk olanlar\u0131n onlara hizmet etmesini ve onlar i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 istemi\u015fse, bunun bir \u015fart\u0131 vard\u0131: Say\u0131ca \u00e7ok olanlar\u0131n, itaati \u00f6\u011frenmeleri gerekiyordu. \u015e\u00fcphe yok ki itaat, sadece kuvvet kullan\u0131larak da sa\u011flanabilir. Fakat bu yolun bir\u00e7ok sak\u0131ncalar\u0131 vard\u0131r. \u00c7o\u011funlu\u011fun da az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcn birinde ayn\u0131 \u015fekilde g\u00fc\u00e7 kullanarak ala\u015fa\u011f\u0131 edecek duruma gelme ihtimali, s\u00fcrekli bir tehdittir. \u00dcstelik yaln\u0131zca korkunun yaratt\u0131\u011f\u0131 itaat ile yap\u0131lamayan pek \u00e7ok i\u015f de vard\u0131r. Bu y\u00fczden sadece kaba kuvvet kor\u00ackusundan kaynaklanan itaatin, insan\u0131n i\u00e7inden kaynaklanan bir itaate \u00e7evrilmesi gerekir. Sadece itaatsizlikten korkmak yerine, insan itaat etmek istemeli, hatt\u00e2 buna ihtiya\u00e7 duymal\u0131d\u0131r. Bunun ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in, g\u00fc\u00e7l\u00fc olan\u0131n “mutlak iyi”nin ve “mutlak ak\u0131ll\u0131”n\u0131n \u00f6zelliklerini taklit etmesi, “her \u015feyi bilen” haline gelmesi gerekir. Bu olursa, g\u00fc\u00e7l\u00fc olan (iktidarda olan) itaatsizli\u011fin g\u00fcnah, itaatin de sevap oldu\u011funu a\u00e7\u0131klayabilir. B\u00f6yle bir durumda, say\u0131da \u00e7ok, g\u00fc\u00e7te zay\u0131f olanlar itaati, itaatin iyi oldu\u011fu i\u00e7in benimser, itaatsizlikten de k\u00f6t\u00fc oldu\u011fu i\u00e7in nefret ederler. Korkak olduklar\u0131 i\u00e7in, bu kararlar\u0131 dolay\u0131s\u0131 ile kendilerinden tiksinmekten de kurtulurlar. Luther’den ondokuzuncu y\u00fczy\u0131la kadar insanlar, a\u00e7\u0131k ve ortada olan otoritelerle ilgilenirlerdi. Luther, papa ve prensler ona (otoriteye) destek verirler; orta s\u0131n\u0131f, i\u015f\u00e7iler ve f\u00eelozoflarsa bu e\u011filimi insanlar\u0131n i\u00e7inden s\u00f6k\u00fcp atmak isterlerdi. Hem devletteki, hem de ailedeki otoriteye kar\u015f\u0131 m\u00fccadele, ayd\u0131nlanma d\u00f6nemi filozoflar\u0131n\u0131n ve bilim adamlar\u0131n\u0131n belirgin \u00f6zelli\u011fi olan entellekt\u00fcel ruh halinden ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Bu “ele\u015ftirici ruh hali”, bir akla inan\u00e7 haliydi ve ayn\u0131 zamanda geleneklere, bo\u015f inan\u00e7lara, g\u00f6rene\u011fe ve iktidara dayanan her s\u00f6ze ve d\u00fc\u015f\u00fcnceye kar\u015f\u0131 \u015f\u00fcphe etmek demekti. “Sapere aude” (ak\u0131ll\u0131 olmak cesaretini g\u00f6ster) ve de “komnibus est dubitandum” (kalabal\u0131\u011f\u0131n i\u00e7inde en az bir ki\u015fi \u015f\u00fcphe etmeli) \u00f6zdeyi\u015fleri, bu tutumu \u00e7ok iyi \u00f6zetliyordu. “Hay\u0131r” deme yetene\u011finin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131p, onu te\u015fvik eden de, i\u015fte bu ak\u0131md\u0131.<\/p>\n
Adolf Eichmann davas\u0131 durumumuzu gayet iyi bir bi\u00e7imde \u00f6zetlemektedir. Bu davan\u0131n, Kud\u00fcs’teki mahkeme salonunda onu su\u00e7layanlar\u0131n ilgilendiklerinden \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nemi vard\u0131r. Eichmann kurumla\u015fm\u0131\u015f insan\u0131n ve kad\u0131n, erkek, \u00e7ocuk, b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131 birer rakam olarak g\u00f6ren yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f b\u00fcrokrat\u0131n sembol\u00fcd\u00fcr. Bu a\u00e7\u0131dan kendimizi Eichmann’da g\u00f6rebiliriz. Fakat onunla ilgili en \u00fcrpertici \u015fey, b\u00fct\u00fcn olaylar kendi kabul ve itiraflar\u0131na dayan\u0131larak ortaya serildikten sonra bile, tam bir inan\u00e7l\u0131 kalple su\u00e7suz oldu\u011funu ileri s\u00fcrebilmesidir. Apa\u00e7\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu ki, ayn\u0131 durumlarla kar\u015f\u0131la\u015fsayd\u0131, yine ayn\u0131 \u015feyleri yapacakt\u0131. Nitekim bizler de ayn\u0131 \u015feyi yapacakt\u0131k ve yap\u0131yoruz da.<\/p>\n
Kurumla\u015fm\u0131\u015f insan ya da kurum insan\u0131, itaat etmeme yetene\u011fini kaybetmi\u015ftir; hatt\u00e2 bir itaat eylemi i\u00e7inde oldu\u011funun bile fark\u0131nda de\u011fildir. Tarihin bu kritik noktas\u0131nda, \u015f\u00fcphe etme, ele\u015ftirme ve itaat etmeme yetenekleri, insanl\u0131\u011f\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir gelece\u011fe sahip olmas\u0131 ya da uygarl\u0131\u011f\u0131n yok olmas\u0131 aras\u0131ndaki tek ay\u0131ra\u00e7 olabilir.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Y\u00fczy\u0131llardan beri krallar, rahipler, feodal beyler, sanayi patronlar\u0131 ve ana-babalar itaatin bir erdem ve itaatsizli\u011fin de k\u00f6t\u00fc bir huy oldu\u011funda \u0131srar edegelmi\u015flerdir. Farkl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ortaya koymak i\u00e7in, bu tavr\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na \u015fu ifadeyi koyal\u0131m: \u0130nsanl\u0131k tarihi, bir itaatsizlik eylemi ile ba\u015flad\u0131 ve bir itaat eylemi ile sona erdirilece\u011fi hi\u00e7 de ihtimal d\u0131\u015f\u0131 de\u011fildir. \u0130bran\u00ee […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[52],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4213","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-psikoloji"},"yoast_head":"\n
Psikolojik ve Ahl\u00e2k\u00ee Bir Sorun Olarak \u0130taatsizlik | Erich Fromm - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Psikolojik ve Ahl\u00e2k\u00ee Bir Sorun Olarak \u0130taatsizlik | Erich Fromm\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Y\u00fczy\u0131llardan beri krallar, rahipler, feodal beyler, sanayi patronlar\u0131 ve ana-babalar itaatin bir erdem ve itaatsizli\u011fin de k\u00f6t\u00fc bir huy oldu\u011funda \u0131srar edegelmi\u015flerdir. Farkl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ortaya koymak i\u00e7in, bu tavr\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na \u015fu ifadeyi koyal\u0131m: \u0130nsanl\u0131k tarihi, bir itaatsizlik eylemi ile ba\u015flad\u0131 ve bir itaat eylemi ile sona erdirilece\u011fi hi\u00e7 de ihtimal d\u0131\u015f\u0131 de\u011fildir. \u0130bran\u00ee […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-02-13T08:33:32+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"300\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"90\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"14 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Psikolojik ve Ahl\u00e2k\u00ee Bir Sorun Olarak \u0130taatsizlik | Erich Fromm\",\"datePublished\":\"2010-02-13T08:33:32+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/\"},\"wordCount\":2732,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Psikoloji\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/\",\"name\":\"Psikolojik ve Ahl\u00e2k\u00ee Bir Sorun Olarak \u0130taatsizlik | Erich Fromm - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"datePublished\":\"2010-02-13T08:33:32+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Psikolojik ve Ahl\u00e2k\u00ee Bir Sorun Olarak \u0130taatsizlik | Erich Fromm\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Psikolojik ve Ahl\u00e2k\u00ee Bir Sorun Olarak \u0130taatsizlik | Erich Fromm - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Psikolojik ve Ahl\u00e2k\u00ee Bir Sorun Olarak \u0130taatsizlik | Erich Fromm","og_description":"Y\u00fczy\u0131llardan beri krallar, rahipler, feodal beyler, sanayi patronlar\u0131 ve ana-babalar itaatin bir erdem ve itaatsizli\u011fin de k\u00f6t\u00fc bir huy oldu\u011funda \u0131srar edegelmi\u015flerdir. Farkl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ortaya koymak i\u00e7in, bu tavr\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na \u015fu ifadeyi koyal\u0131m: \u0130nsanl\u0131k tarihi, bir itaatsizlik eylemi ile ba\u015flad\u0131 ve bir itaat eylemi ile sona erdirilece\u011fi hi\u00e7 de ihtimal d\u0131\u015f\u0131 de\u011fildir. \u0130bran\u00ee […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2010-02-13T08:33:32+00:00","og_image":[{"width":300,"height":90,"url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","type":"image\/png"}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"14 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Psikolojik ve Ahl\u00e2k\u00ee Bir Sorun Olarak \u0130taatsizlik | Erich Fromm","datePublished":"2010-02-13T08:33:32+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/"},"wordCount":2732,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"articleSection":["Psikoloji"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/","name":"Psikolojik ve Ahl\u00e2k\u00ee Bir Sorun Olarak \u0130taatsizlik | Erich Fromm - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"datePublished":"2010-02-13T08:33:32+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/13\/psikolojik-ve-ahlaki-bir-sorun-olarak-itaatsizlik-erich-fromm\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Psikolojik ve Ahl\u00e2k\u00ee Bir Sorun Olarak \u0130taatsizlik | Erich Fromm"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4213","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4213"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4213\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4213"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4213"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4213"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}