{"id":4222,"date":"2010-02-16T14:52:38","date_gmt":"2010-02-16T11:52:38","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/"},"modified":"2010-02-16T14:52:38","modified_gmt":"2010-02-16T11:52:38","slug":"inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/","title":{"rendered":"\u0130nanma \u00fczerine Felsefi bir s\u00f6ylev | Ahmet \u0130NAM"},"content":{"rendered":"

\u0130nanma konusunu teoloji ile u\u011fra\u015fan insanlar kar\u015f\u0131s\u0131nda konu\u015fabilmek benim i\u00e7in olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7, hem bu konunun uzman\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131mdan, sadece bu konu \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnen herhangi bir felsefeci oldu\u011fum i\u00e7in, hem de inanma konusunun \u00f6zellikle teologlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok hassas bir konu oldu\u011funu bildi\u011fimden kendimi \u015fu anda \u00e7ok zor bir problem kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6r\u00fcyorum.<\/p>\n

S\u00f6yleyeceklerim kendi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcmd\u00fcr. Ben bir felsefeciyim, onun i\u00e7in ba\u015ftan b\u00fct\u00fcn a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla ortaya koymam gerekir ki s\u00f6yleyeceklerimden i\u00e7inizde rahats\u0131z olacaklar olabilir. Fakat elimden geldi\u011fi kadar benden farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen insanlara sayg\u0131 duyarak kendi g\u00f6r\u00fc\u015flerimi g\u00f6sterebilece\u011fim. E\u011fer kendi g\u00f6r\u00fc\u015flerimi s\u00f6yleyemezsem riyakar biri olurum, o da felsefeci i\u00e7in iyi bir \u015fey de\u011fildir. O zaman kendime sayg\u0131m kalmaz, ama kendi d\u00fc\u015f\u00fcncelerimi de dikkat etmeden s\u00f6ylersem o zaman benim gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmeyenleri incitmi\u015f olabilirim. Bu y\u00fczden baya\u011f\u0131 zor bir durum kar\u015f\u0131s\u0131nday\u0131m…<\/p>\n

Dikkatli olmaya \u00e7al\u0131\u015farak inanmay\u0131 nas\u0131l yorumlad\u0131\u011f\u0131m\u0131 size anlatay\u0131m. Umar\u0131m bu s\u00f6yleyeceklerim sizin kafan\u0131zda bir tak\u0131m sorular yarat\u0131r, d\u00fc\u015f\u00fcnmenize yard\u0131mc\u0131 olur, inanc\u0131n\u0131z\u0131 peki\u015ftirir, inanc\u0131n\u0131z\u0131 derinle\u015ftirir, inanc\u0131n\u0131z\u0131 akl\u0131n\u0131zla b\u00fct\u00fcnle\u015ftirmenize yard\u0131ma olur. B\u00fct\u00fcn amac\u0131m bunu sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fmak. S\u00f6yleyeyim; kendi \u00f6zel d\u00fc\u015f\u00fcncelerimdir. Bir yerden al\u0131nm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fler de de\u011fildir. Bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn insan\u0131 olarak kendi kendime d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm \u015feylerdir. (Ola\u011fan ki becerebildi\u011fim kadar\u0131yla!) Baz\u0131 teknik deyimler kullanmadan konu\u015famayaca\u011f\u0131m, o bak\u0131mdan \u00f6z\u00fcr diliyorum. Felsefeyle pek yak\u0131ndan ilgisi olmayanlardan \u00f6z\u00fcr diliyorum. Teknik konu\u015fmay\u0131 pek sevmiyorum ama bazen de ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olabiliyor. Onun i\u00e7in elimden geldi\u011fince teknik deyimler kullanmadan yani hepinizin anlayaca\u011f\u0131 bi\u00e7imde kendi kafamdaki problemleri sizlere arz etmek istiyorum ve zaman\u0131n\u0131z elverdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde tart\u0131\u015fmak istiyorum.<\/p>\n

\u0130nanman\u0131n felsefi boyutlar\u0131; \u00f6nce felsefi boyut ne demek? Oradan ba\u015flayal\u0131m. Ben olaya bir felsefeci gibi bak\u0131yorum, felsefeci gibi bakmak ne demek; Bir problemi, buna ister fenomen deyin, ister konu deyin, ister obje deyin ne derseniz deyin ki \u00f6n\u00fcm\u00fczde de (inanma) diye inceleyece\u011fimiz konu var. Bu konuya felsefe a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakaca\u011f\u0131z.<\/p>\n

Ne demek felsefe a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakmak, nas\u0131l bak\u0131l\u0131rsa felsefi bak\u0131\u015f olur, nas\u0131l bak\u0131l\u0131rsa felsefi bak\u0131\u015f olmaz. Felsefi bak\u0131\u015f ne demek: \u00d6nce bunu anlatay\u0131m sonra de\u011fer yarg\u0131lar\u0131n\u0131 kullanay\u0131m, gerekli midir, gereksiz midir? Felsefi bak\u0131\u015f, hakikaten insan kalbini hastal\u0131\u011fa m\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcr, akl\u0131 sapt\u0131r\u0131r m\u0131 k\u00f6t\u00fc yola m\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcr, yoksa insan\u0131 insan m\u0131 eder, daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye, ya\u015famaya m\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcr onu isterseniz bu s\u00f6ylediklerimden sonra d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz.<\/p>\n

Felsefi bak\u0131\u015f\u0131, tarihinden ba\u015flayarak anlatay\u0131m. Bat\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi tarih\u00e7ileri diyorlar ki ” Felsefe; -biraz tart\u0131\u015fmal\u0131 olmakla birlikte- Sokrates ile ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Daha \u00f6nce filozof veyahut bilge ad\u0131n\u0131 alanlar var, hikmet sahibi ad\u0131n\u0131 alanlar var ama felsefecilik hikmet sahibi insan olmaktan farkl\u0131 bir \u015feydir. Yani bilge olmak, sofist olmak, softa hikmet sahibi olmak ba\u015fka bir \u015fey, felsefeci filozof olmak ba\u015fka bir \u015feydir. \u00c7\u00fcnk\u00fc felsefe kelimesinin bilinen etimolojisini tekrar hat\u0131rlarsak, fesefe : Bilgelik sevgisidir, hikmet a\u015fk\u0131d\u0131r, bir a\u015fk’t\u0131r felsefe. Dolay\u0131s\u0131yla sevginin getirdi\u011fi bir\u015fey, ara\u015ft\u0131rma sevgisiyle y\u00fcr\u00fcnen, arama sevgisiyle y\u00fcr\u00fcnen bir yoldur.<\/p>\n

Felsefe, bu anlam\u0131yla mesela: Jaspers gibi bir filozofun deyimiyle Yolda olmakt\u0131r. Hi\u00e7bir zaman bu yol bitmiyor. Hani “\u00f6m\u00fcr biter yol bitmez” diye otob\u00fcslerde yaz\u0131yorya o bir anlamda felsefe i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Hi\u00e7bir zaman felsefe yolu arama yolu, hikmet yolu, ara\u015ft\u0131rma yolu bitimez.<\/p>\n

Yunan k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde de bilge insanlar vard\u0131. Ama Yunanl\u0131lardan felsefeyi ba\u015flatman\u0131n gerek\u00e7elerinden biri Yunanl\u0131; ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplum i\u00e7erisinde o toplumun gelene\u011fini, inan\u00e7lar\u0131n\u0131 sorgulayabildi, tart\u0131\u015fabildi. Yani felsefenin \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 b\u00f6yle bir \u015feydir, ara\u015ft\u0131rma, tart\u0131\u015fabilme, yani kendisine gen\u00e7li\u011finde verilen toplumu ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flerin, bilgilerin tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yap\u0131yor. Ne ad\u0131na yap\u0131yor, toplumu y\u0131kmak ad\u0131na de\u011fil, toplumun problemlerini \u00e7\u00f6zmek ad\u0131na bunlar\u0131 yap\u0131yor.<\/p>\n

Platon’nun “DEVLET”ine bak\u0131n, burada tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn problemler Atina kentinin problemlerini \u00e7\u00f6zmek i\u00e7indir. Platon tam bir Yunanl\u0131d\u0131r. Yani kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn insan\u0131d\u0131r. Nas\u0131l y\u00f6netelim toplumu ki dertlerimizden kurtulal\u0131m diye d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncesini de felsefe ile ger\u00e7ekle\u015flirrni\u015ftir. O bak\u0131mdan insan\u0131n de\u011fer verdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncelerini tart\u0131\u015fmas\u0131 onlardan sapaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmemeli. Eski Yunanl\u0131 bundan korkmam\u0131\u015ft\u0131r ve felsefe b\u00f6yle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Yani felsefe bu anlamda al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f yarg\u0131lar\u0131, kal\u0131plar\u0131 tart\u0131\u015fabilme cesaretidir.<\/p>\n

Filozof, felsefeci o bak\u0131mdan cesur bir adamd\u0131r. B\u00fcy\u00fck filozoflar\u0131n hemen hepsi cesur insanlard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc kendilerine bilim ad\u0131na, gelenek ad\u0131na, din ad\u0131na ve edebiyat ad\u0131na verilen b\u00fct\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015fleri yarg\u0131lam\u0131\u015flar, onlar \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015fler.-Nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015fler? Onlar\u0131 bir manada paranteze alarak d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015fler; paranteze almak felsefi, teknik bir deyimdir, \u015fu anlama gelmekte; bana verilen, annemin, babam\u0131n, \u00f6\u011fretmenimin \u00f6\u011frettikleri \u015feyleri bir de ben kendi ba\u015f\u0131ma bir d\u00fc\u015f\u00fcneyim.<\/p>\n

D\u00fc\u015f\u00fcncelerimi \u015fimdilik \u015f\u00f6yle bir paranteze alay\u0131m, bir k\u00f6\u015feye koyay\u0131m, onlar\u0131 sanki yeniden g\u00f6r\u00fcyormu\u015fum gibi, sanki bana yeniden veriliyormu\u015f gibi g\u00f6zden ge\u00e7ireyim, i\u015fte bu tutum, bu tav\u0131r felsefi bir tav\u0131rd\u0131r. \u015eimdi bunu herkes beceremiyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc korkuyor. Acaba yanl\u0131\u015f m\u0131 yapar\u0131z, gelene\u011fe kar\u015f\u0131 bir su\u00e7 mu i\u015fleriz, acaba yoldan \u00e7\u0131kar m\u0131y\u0131z? \u00c7\u00fcnk\u00fc burada dikkat ederseniz, kendi ba\u015f\u0131n\u0131za, kendi akl\u0131n\u0131zla, y\u00fcre\u011finizle, d\u00fcnyan\u0131zla ba\u015fba\u015fa, kendiniz tek ba\u015f\u0131n\u0131za y\u00fcr\u00fcyorsunuz. Felsefe yolu tek ba\u015f\u0131n\u0131za y\u00fcr\u00fcnen bir yol, c\u00fcmb\u00fcr cemaat y\u00fcr\u00fcnm\u00fcyor. B\u00f6yle y\u00fcr\u00fcnen yollar da vard\u0131r, onlar ayr\u0131 yollad\u0131r. Ama felsefe e\u011fer de\u011ferli ise tek ba\u015f\u0131na y\u00fcr\u00fcnen bir yol olmas\u0131ndand\u0131r. Onun i\u00e7in zordur, tehlikelidir, tuzaklarla doludur, kolay bir yol de\u011fildir. Onun i\u00e7in \u00e7ok su\u00e7lan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, a\u015fa\u011ftlanmt\u015ft\u0131r, bir k\u00f6\u015feye konulmu\u015ftur, itibar edilmemi\u015ftir, alay edilmi\u015ftir. Yunan toplumunda Sokrates’in kendisiyle dalga ge\u00e7ilmi\u015ftir, alay etmi\u015flerdir. Aristofanes’in T\u00fcrk\u00e7emize \u00e7evrilen “Bulutlar” adl\u0131 tiyatro eserine bakarsan\u0131z, orada Sokrates ile Aristofanes’in nas\u0131l dalga ge\u00e7ti\u011fini, Sokrates’in nas\u0131l \u00e7\u0131plak ayak ile y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc, kar\u0131s\u0131ndan dayak yedi\u011fi, yemek yemeyi, giyinmeyi unuttu\u011funu, s\u0131radan bir insan olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in komik durumlara d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rebilirsliniz. Demek ki felsefe; problemleri kendi ba\u015f\u0131na kendi g\u00f6z\u00fcyle ele alma, \u00e7abas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Efendim ni\u00e7in buna gerek var, ben hakikati biliyorum, hakikati b\u00fcy\u00fcklerimiz bize duyurmu\u015flard\u0131r. Nas\u0131l ya\u015fayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 belirtmi\u015fler, nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnece\u011fimizi \u00e7ok de\u011ferli alimlerimiz biliyorlar. Kitaplar da da yaz\u0131yor. Ne diye ben \u015fimdi felsefenin sapk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde kaybolay\u0131m, ben kimim ki zavall\u0131 bir kulum i\u015fte, yani ben nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcnebilirim, tek ba\u015f\u0131ma d\u00fc\u015f\u00fcnebilir miyim? Bu neye benziyor, tek ba\u015f\u0131na silahs\u0131z hi\u00e7 bilmedi\u011finiz bir orman\u0131n i\u00e7ine girmeye, her zaman kurtlar sizi yiyebilir. Oysa ustalar\u0131m\u0131n yolundan gidersem, onlann yolunda emniyette say\u0131labilirim. Neden b\u00f6yle bir ser\u00fcvene, maceraya at\u0131lay\u0131m.? Tabii bu bir cevapt\u0131r, tav\u0131rd\u0131r, sayg\u0131yla kar\u015f\u0131lar\u0131m, \u00c7a\u011f\u0131m\u0131zdaki insanlar\u0131n %95’inin belki daha fazlas\u0131n\u0131n tavr\u0131 budur. Bir\u00e7o\u011fu ne oldu\u011funu cahilliklerinden anlam\u0131yor ama biraz u\u011fra\u015f\u0131p da vazge\u00e7enlerde bu y\u00fczden vazge\u00e7mi\u015f oluyorlar.<\/p>\n

Eski Yunan toplumunun, bu g\u00fcnk\u00fc Bat\u0131n\u0131n kayna\u011f\u0131n\u0131 buldu\u011fumuz toplumun i\u00e7erisinden bu tip adamlar \u00e7\u0131km\u0131\u015f, Sofist ad\u0131n\u0131 sonradan verdi\u011fimiz s\u00fcrekli konu\u015fan her t\u00fcrl\u00fc yarg\u0131y\u0131 tart\u0131\u015fma konusu yapan, hi\u00e7 bir g\u00f6r\u00fc\u015fe inanmayan, daha do\u011frusu inanmayan de\u011fil her g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc tart\u0131\u015fma konusu yapabilen insanlar Atina toplumunda ya\u015fama olana\u011f\u0131 bulmu\u015flar.<\/p>\n

Mesela, Sokrates evinden \u00e7\u0131k\u0131p g\u00fcnlerce evine d\u00f6nm\u00fcyor. Etraf\u0131ndaki insanlarla tart\u0131\u015fyor, konu\u015fuyor konu\u015fuyor.Yunanl\u0131 insan, Akdeniz insan\u0131, \u00e7ok konu\u015fan, geveze insan. D\u00fc\u015f\u00fcnmeye \u00f6yle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Yani konu\u015fmakla, her konu \u00fczerinde konu\u015fmakla, susmakla de\u011fil. Susup kabul etmekle de\u011fil. Konu\u015farak e\u011fri ya da do\u011fru konu\u015farak ba\u015flam\u0131\u015flar. Yani felsefeye imkan veren bir ortam b\u00f6yle bir ortamm\u0131\u015f.<\/p>\n

\u015eimdi felsefi bak\u0131\u015f demek ki bize verilen do\u011fru diye kabul etti\u011fimiz g\u00f6r\u00fc\u015flerin sorgulanmas\u0131 ile ba\u015fl\u0131yor veya o g\u00f6r\u00fc\u015flerin me\u015frula\u015ft\u0131rma \u00e7abas\u0131yla ba\u015fl\u0131yor. Neden benim d\u00fc\u015f\u00fcncem hakl\u0131d\u0131r, bunun \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda kendimizi hakl\u0131 \u00e7\u0131karmakla da felsefe yapm\u0131\u015f olabilirsiniz.<\/p>\n

Eski Yunanl\u0131lar\u0131n zoru neydi? Her\u015feyi a\u00e7\u0131kl\u0131yorlard\u0131, bilgeleri vard\u0131, tanr\u0131lar\u0131 vard\u0131, mitolojileri vard\u0131; neden \u015fim\u015fek \u00e7akar, neden sel felaketi olur, ni\u00e7in veba salg\u0131n\u0131 gelir, ni\u00e7in k\u0131tl\u0131k olur. Tap\u0131naktaki biliciler, kahinler taraf\u0131ndan s\u00f6yleniyor, a\u00e7\u0131klan\u0131yordu. Ne s\u0131k\u0131nt\u0131lan vard\u0131? Dertleri neydi? Toplumun ne oldu\u011fu belliydi, toplumdaki de\u011ferler belliydi, ferdin o toplum i\u00e7indeki yeri belliydi, ama Herakleitos ad\u0131nda bir adam \u00e7\u0131k\u0131p ben kendimi ara\u015ft\u0131rd\u0131m diyor. Ne diye ara\u015ft\u0131r\u0131yor ki kendini? Yani kendinin ne oldu\u011funu bilmiyor muydu bu adam? O Yunan toplumu i\u00e7erisinde Yunanl\u0131lar, itibar ettikleri bilge ki\u015filerin kim olduklar\u0131n\u0131 bilmiyorlar m\u0131yd\u0131? Neden bir tak\u0131m insanlar \u00e7\u0131k\u0131p kendini ara\u015ft\u0131r\u0131yordu? \u0130\u015fte bu \u00e7aba, kendini ara\u015ft\u0131rma \u00e7abas\u0131, kendine bakma gayreti, bak\u0131n dikkat edin burada “kendisi” s\u00f6z\u00fc ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Yani felsefenin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla felsefi d\u00fc\u015fencenin meydana gelmesiyle birlikte “ben” bir anlamda “ruh” kavram\u0131 ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Ruhumu ara\u015ft\u0131rd\u0131m, ruh \u00e7ok derindir, ruh’un ucu buca\u011f\u0131 yoktur demeye ba\u015fl\u0131yorlar. Bu efsanevi, felsefe \u00f6ncesi d\u00fc\u015f\u00fcnce i\u00e7erisinde b\u00f6yle kavramlar yok, \u00e7\u00fcnk\u00fc felsefe bu anlamda farkl\u0131 bir sorgulama bi\u00e7imidir. Bu farkl\u0131 sorgulama bi\u00e7imi toplumun faydas\u0131na m\u0131d\u0131r? zarar\u0131na m\u0131d\u0131r?<\/p>\n

Eski Yunana d\u00f6nerek bunu anlatal\u0131m: Yarar\u0131na m\u0131 oldu? Zarar\u0131na m\u0131 oldu?<\/p>\n

Sorusuna tekrar d\u00f6necek olursak, sofistler her\u015feyi tart\u0131\u015fan insanlard\u0131. Atina toplumu sofistleri i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131ran bir yap\u0131 ta\u015f\u0131yor. Sofistler olmasayd\u0131 -bu benim kendi d\u00fc\u015f\u00fcncem- felsefe olmayacakt\u0131. Sofistler bana g\u00f6re \u00e7ok b\u00fcy\u00fck insanlard\u0131r. \u00c7ok k\u0131z\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r onlara, Sokrates’e, Platon’a, Aristotales’e, bir \u00e7ok bat\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi tarih\u00e7ilerine bakarsan\u0131z sofistler sahtekar insanlard\u0131r, parayla ders veren insanlard\u0131r, hi\u00e7 kendi g\u00f6r\u00fc\u015fleri yoktur, paray\u0131 verenin istedi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnceyi savunurlar. Bu konuda hakl\u0131 olabilirler ama onlar felsefe denen ara\u015ft\u0131rmay\u0131 ba\u015flatacak bir platform olu\u015fturdular. Sofistlerin olmad\u0131\u011f\u0131 bir k\u00fclt\u00fcrde, yani “bir dakika ne olur bir d\u00fc\u015f\u00fcneyim” diyen insanlar\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir k\u00fclt\u00fcrde felsefenin ye\u015fermesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.” Bat\u0131 toplumlar\u0131 \u00e7ok ileri gidiyor, felsefe diye bir \u015feyle u\u011fra\u015f\u0131yorlar, bir bakal\u0131m, onlardan geri kalmayal\u0131m” deyip felsefeyle ilgilenirsiniz ama bu bir halis ilgilenme tarz\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n

Sofist\u00e7e d\u00fc\u015f\u00fcncenin ye\u015fermesine imkan bulunmayan, “d\u00fc\u015f\u00fcnce \u015faklabanlar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerden filozoflar \u00e7\u0131kamaz. Sald\u0131rgan d\u00fc\u015f\u00fcnenler olacakt\u0131r, yanl\u0131\u015f yapanlar olacakt\u0131r, fanatikler olacakt\u0131r. E\u011fer bu zenginlilik, \u00e7e\u015fitlilik meydana gelmezse, o zaman o k\u00fclt\u00fcrden filozoflann \u00e7\u0131kmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn olmuyor. Benim Eski Yunan k\u00fclt\u00fcr\u00fcnden \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m bir derstir bu. Bir anlamda felsefe sosyolojisi yap\u0131yorum. “Bir toplumun sosyolojik d\u00fczeni nas\u0131l olmal\u0131 ki oradan felsefe ye\u015fersin?” sorusuyla.<\/p>\n

Eski Yunan toplumu bir \u00e7ok sofist’i cezaland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r, s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr, hapsetmi\u015ftir. Bir manada sofist say\u0131lan Sokrates’in kendisi de bundan nasibini alm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa Platon’un diyaloglar\u0131na bakal\u0131m. Mesela; anlat\u0131yorlar; \u0130\u015fte hakikati ara\u015ft\u0131r\u0131yordu, idealar\u0131 anlatmak istiyordu, gibi. Bana hi\u00e7 tabii gelmiyor. Platon iyi bir vatanda\u015ft\u0131, iyi bir Atinal\u0131yd\u0131. Atina’n\u0131n problemlerini \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Hakikat ara\u015ft\u0131rmas\u0131 Atina’n\u0131n poroblemlerinin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcyle, Yunan k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn problemlerinin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in yap\u0131l\u0131yordu. Felsefe \u00e7ok somut, \u00e7ok can al\u0131c\u0131, hepimizin i\u00e7inde bulundu\u011fu bir durumdan ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc, kendi toplumumuzu imar etme \u00e7abas\u0131ndan \u00e7\u0131kt\u0131. Hakikati aramak gibi b\u00f6yle ne oldu\u011fu belirsiz \u015feylerden de\u011fil. Bunlar, yani felsefeciler, kanl\u0131 canl\u0131 insanlard\u0131 ve bir k\u00fclt\u00fcr i\u00e7erisindeydiler. Platon’un Diyaloglar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131n, Platon’un veya Sokrates’in a\u011f\u0131z\u0131ndan nas\u0131l eski Yunan mitolojilerine, edebiyat\u0131na, Homeros’a, Hesiodos’a g\u00f6ndermeler yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, Yunan k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6receksiniz. Halbuki bize anlat\u0131lan felsefe tarihlerinde, felsefe evrensel, ne oldu\u011fu belirsiz, toplumsuz, kans\u0131z, cans\u0131z, bir tak\u0131m soyut kavramlar\u0131n tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir saha olarak g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f yanl\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Demek ki, \u00e7a\u011f\u0131nda bir \u00e7ok felsefeci kendi toplumu taraf\u0131ndan zararl\u0131 g\u00f6r\u00fclseler de, felsefecinin asli \u00e7abas\u0131, felsefe yapmaktaki gayreti, kendi k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferlerini, kendi toplumunu sorgulamak, geli\u015fmesine yard\u0131mc\u0131 olmakt\u0131. O bak\u0131mdan felsefenin topluma zararl\u0131 olmas\u0131 diye bir \u015fey s\u00f6z konusu olamaz.
Felsefesiz bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn hayatta kalaca\u011f\u0131n\u0131 sanm\u0131yorum. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc felsefenin g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fc a\u015fan bir yan\u0131 vard\u0131r. \u0130nsanlar uyumaya \u00e7ok m\u00fcsaittirler. Oysa felsefe s\u00fcrekli uyan\u0131k olmay\u0131 gerektiren bir \u015feydir. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc ara\u015ft\u0131r\u0131yorsunuz, sorguluyorsunuz, yutmuyorsunuz, felsefi cesaret oldu\u011fu s\u00fcrece korkmuyorsunuz. Yani ukala, nihilist biri olmak i\u00e7in mi korkmuyorsunuz? Hay\u0131r, kendi hayat\u0131n\u0131z\u0131 sorgulamak, kendi hayat\u0131n\u0131z\u0131 geli\u015ftirmek i\u00e7in korkmuyorsunuz. Sebebi gayet basittir.<\/p>\n

Kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcz\u00fc, kendi d\u00fcnyan\u0131z\u0131 ba\u015fka d\u00fcnyan\u0131n tahakk\u00fcm\u00fcnden korumak i\u00e7in uyan\u0131k olmak zorundas\u0131n\u0131z. Felsefe burada \u00e7ok \u00f6nemli bir rol \u00fcstleniyor. S\u00fcrekli diri kalmay\u0131, kafa gen\u00e7li\u011fini, dinamizmini ara\u015ft\u0131rmay\u0131, yetinmemeyi bildiren bir etkinliktir. Felsefi boyut felsefece bakmakla g\u00f6r\u00fclen bir boyuttur. Felsefeciler, s\u0131radan d\u00fc\u015f\u00fcncelerden, al\u0131\u015f\u0131la geldi\u011finiz g\u00f6r\u00fc\u015flerinden farkl\u0131 olan\u0131 ara\u015ft\u0131ran insanlard\u0131r. Felsefi tutum i\u00e7erisinde olan bir insan, ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 konuyla ilgili olan kendisinden \u00e7ok farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen insanlar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerini dinlemeye haz\u0131rd\u0131r. Ne yaz\u0131k ki bir \u00e7ok insanda eksik olan bir \u015fey dinlememe. \u00c7\u00fcnk\u00fc, kendisi \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015ft\u00fcr, halletmi\u015flir, dinlemek de i\u015fine gelmiyor, dinlerse ba\u015f\u0131na bir s\u00fcr\u00fc bela \u00e7\u0131kacak, d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fi bir \u00e7ok \u015feyi orada g\u00f6stercekler ya da \u00e7ok emin oldu\u011fu \u015feylerin ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan \u00e7ok farkl\u0131 bir \u015fekilde sorguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6recek ve rahats\u0131z olacakt\u0131r. Dinleme i\u015fini bunun i\u00e7in bir k\u00f6\u015feye koyabiliriz.<\/p>\n

Gelelim inanmaya: \u0130nanma ve bilgi konulan Bat\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinde felsefede yanyana oldu\u011fu i\u00e7in inanmaya oradan ba\u015flayal\u0131m. Platon der ki: Bilgiyi elde edebilmek i\u00e7in, bir iddia’n\u0131n bilgi ad\u0131n\u0131 alabilmesi i\u00e7in en az\u0131ndan \u00fc\u00e7 ayr\u0131 \u015fart vard\u0131r.<\/p>\n

1. Bir iddia bilgi durumuna gelmeden \u00f6nce bir kanaattir. Buna Yunanca’da Doksa deniyor. Bu da herkesin kabul etti\u011fi bir \u015fey’dir. T\u00fcrk\u00e7eye’ye \u00e7evirirken inan\u00e7 diye \u00e7evrilmektedir. Doksa’n\u0131n inan\u00e7la bir alakas\u0131 yoktur. Kanaat ile yani kan\u0131, san\u0131 ile inanmay\u0131 birbirinden ay\u0131rt etmek laz\u0131md\u0131r. Bir kanaattir o, daha hen\u00fcz bir konu hakk\u0131nda hesab\u0131 verilmemi\u015ftir. S\u0131radan bir g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n

2. Ko\u015ful, bilgi iddias\u0131n\u0131 dile getiren \u00f6nermenin do\u011frulu\u011fudur.<\/p>\n

3. Ko\u015ful ise bir kan\u0131y\u0131 dile getiren do\u011fru \u00f6nermenin dayanaklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterebilme, hesab\u0131n\u0131 verebilmedir.<\/p>\n

Bunlar\u0131n sonucunda iddian\u0131z bilgi d\u00fczeyine gelmi\u015ftir. Burada bilginin \u015fart\u0131 olarak ileri s\u00fcr\u00fclen “Doksa”n\u0131n “\u0130nan\u00e7la” ilgisi olmad\u0131\u011fn\u0131 s\u00f6yleyeyim. \u00c7\u0131k\u0131\u015f noktam budur. Bir Budist, pekala inanmad\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7ok bilgiye sahip olabilir.Bat\u0131n\u0131n mekanik d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn bilgilerine sahip olabilir.<\/p>\n

\u0130nanman\u0131n estetik ile duygularla, ahlak hayat\u0131m\u0131zla ilgisi vard\u0131r. De\u011fi\u015fik alanlarda inanma s\u00f6z konusu olabilir. Bu de\u011fi\u015fik sahalar\u0131n inanma ile nas\u0131l ili\u015fkisi vard\u0131r? Bana g\u00f6re, inanma olay\u0131 din ile ilgili olabilir ama t\u00fcm\u00fcyle dinin i\u00e7inde kalan bir s\u00fcre\u00e7 veya bir i\u015fleyi\u015f de\u011fildir. Nedir o halde inanma? \u0130nanma bilimde de olabilir, Sanatta da olabilir, dinde de olabilir, ahlak alan\u0131ndaki de\u011ferlerimizde olabilir.<\/p>\n

\u015e\u00f6yle bir \u00f6rnek ile anlatmaya \u00e7al\u0131\u015fay\u0131m. Bug\u00fcn hava ya\u011fmurludur s\u00f6z\u00fc bir bilgi iddias\u0131d\u0131r. \u0130nanma bunun i\u00e7erisinde var m\u0131? yok mu? \u015eimdi inanma b\u00fct\u00fcn bilgilerimizin “mod”udur. Bilgilerimizin alt\u0131nda yahut arkas\u0131nda bulunan bir \u015fey, i\u00e7erisinde de\u011fil. Yani bug\u00fcn hava ya\u011fmurludur iddias\u0131na inanabilirim de inanmaya bilirimde. \u0130nanmam, benim o iddia ile olan ili\u015fkimi o iddiaya kar\u015f\u0131 tutumumu g\u00f6steren bir \u015feydir. Yoksa, ona inan\u0131p inanmamam o iddian\u0131n i\u00e7eri\u011fini de\u011fi\u015ftirmez. \u0130nanma, bu anlamda bilgiyle ilgilidir; \u00e7\u00fcnk\u00fc, bilgiye kar\u015f\u0131 tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131m bir tutumdur, hemde ondan ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc inanma olay\u0131n\u0131n biyolojik temelleri vard\u0131r. Tek h\u00fccreli varl\u0131klarda bile inanmaya benzer bir tak\u0131m e\u011filimler oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. Organizmada olan bir \u015feyi kastediyorum. Canl\u0131lar\u0131n \u00e7evreleriyle ba\u015fetmcieri i\u00e7in b\u00f6yle bir mekanizmaya ihtiya\u00e7lar\u0131 vard\u0131r. K\u00f6pek diyelim, bdli bir yerden ge\u00e7ti\u011fi zaman onu cezaland\u0131r\u0131yorsan\u0131z k\u00f6pek bir daha oradan ge\u00e7miyor. Yani bu k\u00f6pek de, “orada d\u00fc\u015fman\u0131m var, oras\u0131 tehlikeli” diye inan\u0131yor.<\/p>\n

Demek ki, bu anlamda, inanma, bizim hayat\u0131m\u0131za davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131za, de\u011ferlerimize kar\u015f\u0131 tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131m\u0131z tav\u0131rd\u0131r. Hepiniz \u00f6yle \u015feylere inan\u0131yoruz ki fark\u0131nda de\u011filiz. Mesela: Bu \u00f6n\u00fcmde duran mikrofonun \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131na inan\u0131yorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc inanmasam konu\u015fmazd\u0131m. \u015eu oturdu\u011fum sandalyenin \u00e7\u00f6kmeyece\u011fine inan\u0131yorum, e\u011fer burada ku\u015fkum olsayd\u0131 oturamazd\u0131m. Biraz sonra zelzele olup buras\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131m\u0131za y\u0131k\u0131lmayaca\u011f\u0131na inan\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc inanmasayd\u0131m bu salona gelemezdim, \u00e7o\u011funu da bilemiyoruz, farketmiyoruz. Bunlar bizimle s\u00fcrekli beraber olan \u015feylerdir. Buanlamda inanmay\u0131, itimat etme, g\u00fcvenme olarak \u00e7evirebiliriz. Dostuma inan\u0131yorum, ona s\u0131rlar\u0131m\u0131 s\u00f6yleyebiliyorum, bor\u00e7 verebiliyorum, beni satmayaca\u011f\u0131n\u0131, aklatmayaca\u011f\u0131n\u0131, bana k\u00f6t\u00fcl\u00fck yapmayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu anlamda inan\u00e7 beklenti anlam\u0131na da geliyor. \u0130nanman\u0131n gelece\u011fe y\u00f6nelik bir ucu da vard\u0131r.<\/p>\n

“Doksa kelimesi eski Yunancada b\u00f6yle bir \u015fey de ifade eder. \u0130nanman\u0131n biyolojik temelleri oldu\u011funu ve ak\u0131lla kavranamayaca\u011f\u0131n\u0131 tutumdan tahats\u0131z olabilir ama kendi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc s\u00f6ylemek durum\u0131nday\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc her t\u00fcrl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnmenin \u015fart\u0131d\u0131r da onun i\u00e7in. Ben \u015fimdi inanma \u00fczerine konu\u015fuyorum, asl\u0131nda inanma \u00fczerinde konu\u015fmam me\u015fru bir konu\u015fma da de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc burada garib bir d\u00f6ng\u00fc s\u00f6z konusudur. \u0130nanma \u00fczerine konu\u015furken de bir tak\u0131m \u015feylere inan\u0131yorum. \u0130nsan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp ta\u015f\u0131n\u0131p inanmaz diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u0130nanma biraz a\u015f\u0131k olmak gibi bir \u015feydir. Bu anlamda, a\u015fk\u0131m\u0131z ister d\u00fcnya a\u015fk\u0131, ister ilahi bir varl\u0131\u011fa olsun, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp, ta\u015f\u0131narak, hesap kitap yap\u0131larak ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n

“Ben d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm Budizmin akla \u00e7ok uygun oldu\u011funa kanaat getirdim ve budizme inand\u0131m” diyemezsiniz. \u0130kna olabilirsiniz, makul bulabilirsiniz, ama b\u00fct\u00fcn bunlar inanman\u0131z\u0131 sa\u011flayamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc inanma, nas\u0131l bir mekanizmas\u0131 varsa, o bizim v\u00fccudumuzdan, canl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan, sinir sistemimizden gelen ve akl\u0131n kavrama s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00f6tesine ta\u015fan \u00f6zelli\u011fi ile irademizin istedi\u011fi gibi kullanabildi\u011fi bir \u015fey de\u011fildir.<\/p>\n

Bence m\u00fckemmelli\u011fi de buradad\u0131r. \u0130nan\u00e7 sahibi, ger\u00e7ekten inan\u00e7 sahibi olanlara sayg\u0131m buradan geliyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc hesap, kitapla yap\u0131lan bir \u015fey olsa o zaman b\u00fct\u00fcn m\u00fchendisler, b\u00fct\u00fcn muhasebeciler, ekonomistler \u00e7ok iyi m\u00fcmin olurlard\u0131. E\u011fer bunun i\u015fleyi\u015fi bir bilgisayar gibi olsayd\u0131, herkes, o program\u0131 uygular ne g\u00fczel iman sahibi olurlard\u0131. Ama \u00f6yle olmuyor i\u015fte.<\/p>\n

Sizin d\u0131\u015f\u0131n\u0131zda sokaktaki bir insana dinden ne anlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorarsan\u0131z, size \u00e7o\u011fu zaman bir y\u0131\u011f\u0131n “rit\u00fcel”den s\u00f6z eder. Rit\u00fcellerle, dini inanmay\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmamak gerekir. Kendisine dindar diyen bir \u00e7ok insan bir tak\u0131m rituelleri yerine getirir, kiliseye ya da camiye gider, tap\u0131nma kurallar\u0131n\u0131 yerine getirir. Dinin dediklerini yerine getirdi\u011finde inan\u00e7 sahibi oldu\u011funu san\u0131r. Dinin dediklerini yerine getirmekle inanmak \u00e7ok ayr\u0131 \u015feylerdir. \u0130nanmadan da dindar olunabilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc mekanik bir tak\u0131m i\u015fler yapars\u0131n\u0131z, bunlar\u0131 size \u00e7ocuklu\u011funuzda \u00f6\u011fretmi\u015flerdir. \u0130nanma, manevi bir d\u00fcnya sahibi olmay\u0131 gerektiriyor. Ahmet Hamdi Tanp\u0131nar bir makalesinin ba\u015f\u0131nda: “i\u00e7 insan s\u00f6z\u00fcn\u00fc” kullan\u0131yor. \u00c7ok ho\u015fuma gitmi\u015ftir. Ancak i\u00e7 insan olabilmi\u015f, manevi yan\u0131n\u0131 geli\u015ftirebilmi\u015f insanlar inanabilirler. Bu anlamda dindar olmakla inanmak \u00f6rt\u00fc\u015fmeyebilir de. Dindar olan ve inanan insanlar oldu\u011fu gibi dindar olmay\u0131pta inanan insanlar da olabilir. \u0130nanma ak\u0131lla desteklenecek bir \u015fey de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc elimizde olan, istedi\u011fimiz gibi g\u00f6rebilece\u011fimiz bir \u015fey de\u011fildir. “D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm ta\u015f\u0131nd\u0131m, ben buna inanmaya karar verdim” demek, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp, ta\u015f\u0131nmay\u0131 a\u015far. B\u0131rak\u0131n b\u00f6yle dini konular \u00fczerinde inanmay\u0131, herhangi s\u0131radan bir olaya, \u00f6rne\u011fin havan\u0131n ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 oldu\u011fu konusunda bile inan\u0131p inanmamak t\u00fcm\u00fcyle irademiz i\u00e7inde bir \u015fey olmayabilir.<\/p>\n

\u00c7a\u011f\u0131m\u0131z bilimi inanma kavram\u0131n\u0131: kabul etme, ma’kul bulma ile \u00f6zde\u015f hale getirmi\u015ftir. \u015eimdi Ekonomide karar verme teorileri var, bir \u015firket kar\u015f\u0131s\u0131nda d\u00f6rt be\u015f tane altematiif var, sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 hangisine yapacak? Bu gibi konularda karar vererek, bu karar\u0131 sa\u011flayacak mekanizmalar bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Bunu garanti alt\u0131na almak istiyorlar ve bu “Scientism” d\u00fc\u015f\u00fcncesi iman konusunda, inanma konusunda da bizi sanki inanman\u0131n hesap kitaba dayanan bir \u015fey oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnme yoluna g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. Bu s\u00f6yledi\u011fim \u015fey bizim k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcze de yabanc\u0131 olan bir \u015fey de\u011fiklir. Bizim k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde de bu olaylar\u0131 yorumlayan anlay\u0131\u015flar vard\u0131r.<\/p>\n

\u0130nanma, akl\u0131n d\u00fcmeni de olmad\u0131\u011f\u0131, ak\u0131l taraf\u0131ndan y\u00f6netilmedi\u011fi, akl\u0131 a\u015ft\u0131\u011f\u0131 veya akl\u0131n d\u0131\u015f\u0131na ta\u015ft\u0131\u011f\u0131 b\u00f6yle, \u015fuurumuzun oldu\u011fu gibi i\u00e7inde olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, \u00fcstelik bizi manevi insan yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00f6nemlidir. O y\u00fczden mekanik bilgilerle insan manevi taraf\u0131n\u0131 geli\u015ftiremiyor.<\/p>\n

Eskiden, dinle u\u011fra\u015fan bir k\u0131s\u0131m insanlar\u0131 pek tan\u0131madan \u00f6nce onlar\u0131 dini y\u00f6n\u00fc, manevi y\u00f6n\u00fc, geli\u015fmi\u015f olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcm. Bu kadar \u015feyi problem edinmi\u015fler demek ki \u00e7ok zengin i\u00e7 d\u00fcnyalar\u0131 olsa gerek derdim. \u0130nanma gibi \u00f6yle m\u00fckemmel, \u00f6yle zor, \u00f6yle insan b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ku\u015fatan bir \u015feyle u\u011fra\u015fanlar \u00e7ok derin insanlar olmal\u0131yd\u0131. Fakat hi\u00e7 de \u00f6yle olmad\u0131klar\u0131n\u0131 bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u00e7ok s\u0131\u011f, mekanik nitelikler ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131, inanman\u0131n basma kal\u0131p programlarla sa\u011flanabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini ve bunun i\u00e7in birbirleriyle kavga ettiklerini, inanman\u0131n kendisinin ne oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnemediklerini g\u00f6r\u00fcnce b\u00fcy\u00fck bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frad\u0131m.<\/p>\n

Yani, bir teolog nas\u0131l olur da manevi taraf\u0131n\u0131 ihmal edebilir? Manevili\u011finin ne oldu\u011fu \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmez, maneviyat\u0131 yaln\u0131za bir tak\u0131m \u00f6nceden belirlenmi\u015f, kendi dar yorumuyla anlad\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imde kurallar manzumesinden ibaret g\u00f6r\u00fcr? Bunu bir t\u00fcrl\u00fc anlayam\u0131yorum. O y\u00fczden inanman\u0131n insan\u0131n kendi i\u00e7, manevi d\u00fcnyas\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmak oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorum. \u0130nanmada, b\u00f6yle garantiler olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, orada, hem bu garantinin olmay\u0131\u015f\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 sallant\u0131 y\u00fcz\u00fcnden, belirsizliklerle dolu bir alemde ya\u015f\u0131yorsunuz, hem de o aleme inand\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in m\u00fcthi\u015f bir huzur duyuyorsunuz. \u0130nanma o noktada m\u00fcthi\u015f bir ya\u015fant\u0131d\u0131r ki orada a\u015fk\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tadabilirsiniz. \u00c7\u00fcnk\u00fc, siz o ya\u015fant\u0131ya kendiniz eri\u015fmi\u015fsiniz. Kendi d\u00fcnyan\u0131z\u0131n bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Art\u0131k o inand\u0131\u011f\u0131n\u0131z varl\u0131kla sizin kurdu\u011funuz diyalogtur. Teologlar, inan\u00e7lar\u0131, bilgileri ve felsefe yapma g\u00fc\u00e7leri ile bu konuda bizlere \u0131\u015f\u0131k tutmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n

Manevi insanlar olma yolunda i\u00e7 d\u00fcnyam\u0131z\u0131 ruhumuzu korumam\u0131z gerekir. Sokrates, “Felsefe ruhumuzun bak\u0131m\u0131d\u0131r” diyordu. Ruhumuz korumak i\u00e7in felsefe yap\u0131l\u0131r. \u0130nanmak i\u00e7in felsefe yap\u0131yoruz. \u0130nanman\u0131n ulvili\u011fini, y\u00fcceli\u011fini ya\u015famak i\u00e7in felsefe yap\u0131yoruz.<\/p>\n

Kendi d\u00fcnyam\u0131z\u0131 kurabilecek, b\u00f6ylesine felsefi cesarete sahip olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00fcrece, inanma, mekanik bir hale gelecektir. K\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne inanm\u0131\u015f mekanik insanlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu k\u00fclt\u00fcr\u00fcnse ba\u015fka k\u00fclt\u00fcrlerin tahhak\u00fcm\u00fc alt\u0131na kolayca girme ihtimali vard\u0131r. Bir k\u00fclt\u00fcrde i\u00e7 insanlar, i\u00e7 d\u00fcnyalan olan insanlar yoksa o k\u00fclt\u00fcrdekiler \u00e7ok kolay y\u00f6nlendirilirler, y\u00f6netilirler. Bu y\u00fczden felsefenin inanmayla b\u00f6yle i\u00e7ten bir ili\u015fkisi oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorum.<\/p>\n

*Bu yaz\u0131 Ahmet \u00eenam’\u0131n 20 Kas\u0131m 1992 tarihinde, Ankara \u00dcniversitesi \u0130lahiyat Fak\u00fcltesi’nde yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fman\u0131n ses kayd\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Yazar bu konu\u015fmas\u0131nda kapal\u0131 b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 noktalar\u0131 ele alan bir ara\u015ft\u0131rma yapmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130nanma konusunu teoloji ile u\u011fra\u015fan insanlar kar\u015f\u0131s\u0131nda konu\u015fabilmek benim i\u00e7in olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7, hem bu konunun uzman\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131mdan, sadece bu konu \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnen herhangi bir felsefeci oldu\u011fum i\u00e7in, hem de inanma konusunun \u00f6zellikle teologlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok hassas bir konu oldu\u011funu bildi\u011fimden kendimi \u015fu anda \u00e7ok zor bir problem kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6r\u00fcyorum. S\u00f6yleyeceklerim kendi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcmd\u00fcr. Ben bir felsefeciyim, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[54],"tags":[],"class_list":["post-4222","post","type-post","status-publish","format-standard","category-din"],"yoast_head":"\n\u0130nanma \u00fczerine Felsefi bir s\u00f6ylev | Ahmet \u0130NAM - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u0130nanma \u00fczerine Felsefi bir s\u00f6ylev | Ahmet \u0130NAM\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u0130nanma konusunu teoloji ile u\u011fra\u015fan insanlar kar\u015f\u0131s\u0131nda konu\u015fabilmek benim i\u00e7in olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7, hem bu konunun uzman\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131mdan, sadece bu konu \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnen herhangi bir felsefeci oldu\u011fum i\u00e7in, hem de inanma konusunun \u00f6zellikle teologlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok hassas bir konu oldu\u011funu bildi\u011fimden kendimi \u015fu anda \u00e7ok zor bir problem kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6r\u00fcyorum. S\u00f6yleyeceklerim kendi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcmd\u00fcr. Ben bir felsefeciyim, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-02-16T11:52:38+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/img124.imageshack.us\/img124\/1694\/gfdfggj7cf1.png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"22 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"\u0130nanma \u00fczerine Felsefi bir s\u00f6ylev | Ahmet \u0130NAM\",\"datePublished\":\"2010-02-16T11:52:38+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/\"},\"wordCount\":4382,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/img124.imageshack.us\/img124\/1694\/gfdfggj7cf1.png\",\"articleSection\":[\"Din\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/\",\"name\":\"\u0130nanma \u00fczerine Felsefi bir s\u00f6ylev | Ahmet \u0130NAM - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/img124.imageshack.us\/img124\/1694\/gfdfggj7cf1.png\",\"datePublished\":\"2010-02-16T11:52:38+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/img124.imageshack.us\/img124\/1694\/gfdfggj7cf1.png\",\"contentUrl\":\"http:\/\/img124.imageshack.us\/img124\/1694\/gfdfggj7cf1.png\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u0130nanma \u00fczerine Felsefi bir s\u00f6ylev | Ahmet \u0130NAM\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u0130nanma \u00fczerine Felsefi bir s\u00f6ylev | Ahmet \u0130NAM - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"\u0130nanma \u00fczerine Felsefi bir s\u00f6ylev | Ahmet \u0130NAM","og_description":"\u0130nanma konusunu teoloji ile u\u011fra\u015fan insanlar kar\u015f\u0131s\u0131nda konu\u015fabilmek benim i\u00e7in olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7, hem bu konunun uzman\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131mdan, sadece bu konu \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnen herhangi bir felsefeci oldu\u011fum i\u00e7in, hem de inanma konusunun \u00f6zellikle teologlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok hassas bir konu oldu\u011funu bildi\u011fimden kendimi \u015fu anda \u00e7ok zor bir problem kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6r\u00fcyorum. S\u00f6yleyeceklerim kendi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcmd\u00fcr. Ben bir felsefeciyim, […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2010-02-16T11:52:38+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/img124.imageshack.us\/img124\/1694\/gfdfggj7cf1.png","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"22 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"\u0130nanma \u00fczerine Felsefi bir s\u00f6ylev | Ahmet \u0130NAM","datePublished":"2010-02-16T11:52:38+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/"},"wordCount":4382,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/img124.imageshack.us\/img124\/1694\/gfdfggj7cf1.png","articleSection":["Din"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/","name":"\u0130nanma \u00fczerine Felsefi bir s\u00f6ylev | Ahmet \u0130NAM - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/img124.imageshack.us\/img124\/1694\/gfdfggj7cf1.png","datePublished":"2010-02-16T11:52:38+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/#primaryimage","url":"http:\/\/img124.imageshack.us\/img124\/1694\/gfdfggj7cf1.png","contentUrl":"http:\/\/img124.imageshack.us\/img124\/1694\/gfdfggj7cf1.png"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/02\/16\/inanma-uzerine-felsefi-bir-soylev-ahmet-inam\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u0130nanma \u00fczerine Felsefi bir s\u00f6ylev | Ahmet \u0130NAM"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4222","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4222"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4222\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4222"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4222"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4222"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}