![](\"images\/stories\/jean-baudrillard-2.jpg\")
Bu yaz\u0131da, Fransa’da gen\u00e7 ku\u015fak sosyolog ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinin en \u00f6nemlilerinden biri olan ve \u00fclkemizdeki d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131nda hen\u00fcz ad\u0131na rastlanmayan Jean Baudrillard’m yabanc\u0131la\u015fma konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015flerine k\u0131saca de\u011finilecek.<\/p>\n
Nanterre’de sosyoloji dersleri veren Baudrillard, \u00fcretken bir yazar. Bertolt Brecht’in \u015fiirleri ve Peter Weiss’in oyunlar\u0131n\u0131n \u00e7evirileri yan\u0131s\u0131ra, 1968’den bu yana, sosyoloji alan\u0131nda son derece \u00f6nemli yap\u0131tlar\u0131n sahibi. Bunlar aras\u0131nda T\u00fcketim Toplumu (La Soci\u00e9t\u00e9 de Consommation, 1970), \u00e7a\u011fda\u015f sosyolojinin en temel yap\u0131tlar\u0131ndan say\u0131l\u0131yor. Reading \u00dcniversitesi’nden J.P. Mayer, bu kitab\u0131, Durkheim’in De la division du travail (1893), Veblen’in Theory of the Leisure Class (1899) ve Riesman’m The Lonely Crowd (1950) adl\u0131 yap\u0131tlar\u0131yla k\u0131yaslanabilecek bir de\u011ferde g\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n
Baudrillard yaz\u0131lar\u0131nda, \u00e7a\u011fda\u015f Bat\u0131 toplumlar\u0131n\u0131 ‘e\u015fya t\u00fcketimi \u00e7er\u00e7evesinde ele alarak \u00e7\u00f6z\u00fcmlemektedir. G\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n usta bir g\u00f6zlemcisidir. E\u015fya t\u00fcketiminde, sembolik yan ve de\u011ferlerin \u00f6nemini g\u00f6rm\u00fc\u015f ve e\u015fya \u00fczerine kurulu s\u00f6ylemlerdeki ideolojik temellere dikkati \u00e7ekmi\u015ftir.<\/p>\n
O’na g\u00f6re t\u00fcketim, k\u00fclt\u00fcrel sistemimizin \u00fcst\u00fcne temellendi\u011fi sistematik bir etkinlik bi\u00e7imi; sadece e\u015fyalarla de\u011fil, ayn\u0131 zamanda toplum ve d\u00fcnya ile ili\u015fkimizin de etkin bir bi\u00e7imi. Belirli bir nesnenin t\u00fcketimi ile ihtiya\u00e7lar aras\u0131nda k\u00f6pr\u00fc kuran varsay\u0131m, O’nun deyi\u015fiyle \u00abg\u00f6rg\u00fcl varsay\u0131m\u00bb hatal\u0131d\u0131r. E\u015fyan\u0131n birincil konumu, e\u015fyan\u0131n kullan\u0131m de\u011ferleriyle de\u011fil, sembolik de\u011fi\u015fim de\u011feriyle ilgilidir. Ger\u00e7ek bir t\u00fcketim ve e\u015fya kuram\u0131, ihtiya\u00e7lar, g\u00fcd\u00fcler ve bunlar\u0131n doyumu \u00fczerine de\u011fil, toplumsal farkl\u0131la\u015fma mant\u0131\u011f\u0131na dayanmal\u0131d\u0131r. Bizim e\u015fyayla ilgili g\u00fcnl\u00fck prati\u011fimiz, toplumun hiyerar\u015fik d\u00fczeniyle b\u00fct\u00fcnle\u015fmeyi ve de\u011ferler sisteminin temelindeki sayg\u0131nl\u0131k ve ayr\u0131cal\u0131k mekanizmalar\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131r. T\u00fcketimi a\u00e7\u0131klayan i\u015flevsel ya da pragmatik s\u00f6ylemler, bir \u00abalibi\u00bb (su\u00e7luluktan kurtulma gerek\u00e7esi, kan\u0131t\u0131, iddias\u0131) olmaktan \u00f6te anlam ta\u015f\u0131mazlar.<\/p>\n
Baudrillard, \u00fcretimci bir model ve \u00e7al\u0131\u015fma feti\u015fizmine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclen Marksizmin, Bat\u0131 metafizi\u011fini yans\u0131tan bir \u00fcretim aynas\u0131ndaki g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn k\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131, yani dar bir politikekonomi ba\u011flam\u0131ndan kurtar\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini de savunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Baudrillard’\u0131n \u00e7e\u015fitli yaz\u0131lar\u0131nda ve on kadar kitab\u0131nda i\u015fledi\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015flerini toparlamak ba\u015fl\u0131ba\u015fma bir \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 gerektirecek geni\u015flikte ve derinlikte. Burada, O’nun yabanc\u0131la\u015fma konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015flerini, temel yap\u0131t\u0131 T\u00fcketim Toplumu’mm sonu\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yer ald\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imde aktarmaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m.<\/p>\n
\u00c7a\u011fda\u015f yabanc\u0131la\u015fmaya ili\u015fkin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc Baudrillard \u015fu c\u00fcmlede veriyor: \u00abOrta\u00e7a\u011f toplumu, Tanr\u0131 ve \u015eeytan \u00fczerinde dengelenirken, bizimki t\u00fcketim ve onun k\u0131nanmas\u0131 \u00fcst\u00fcnde dengesini bulmaktad\u0131r.\u00bb Yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 \u00ab\u015eeytanla Anla\u015fma\u00bb olarak niteleyen yazar, d\u00fc\u015f\u00fcncelerini iki filme g\u00f6nderi (r\u00e9f\u00e9rence) yaparak a\u00e7\u0131kl\u0131yor.<\/p>\n
Bunlardan biri, Prag \u00d6\u011frencisi’dir (Der Student von Prag). Film, H.H. Ewers’in yap\u0131t\u0131ndan hareketle ve S.R’ye ile J. Wegener y\u00f6netiminde ilk olarak 1913 y\u0131l\u0131nda \u00e7evrilmi\u015ftir. Bu filmin senaryosunu haz\u0131rlayanlardan Henrik Galeen taraf\u0131ndan, daha sonra 1926’da yeniden \u00e7evrilmi\u015ftir. Alman d\u0131\u015favurumcu (ekspresyonist) ekol\u00fcn\u00fcn bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olan filmde, yoksul, ama rahat bir ya\u015fam\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc kuran ve gelece\u011fe y\u00f6nelik tutkular\u0131 olan bir \u00f6\u011frencinin ya\u015fam\u0131 anlat\u0131l\u0131yor. \u00d6\u011frenci, bir g\u00fcn Prag d\u0131\u015f\u0131nda bir meyhanede bir i\u00e7ki \u00e2lemine kat\u0131l\u0131r; ayn\u0131 anda \u00e7evrede, y\u00fcksek sosyetenin g\u00f6nl\u00fcnce e\u011flendi\u011fi bir av partisi yap\u0131lmaktad\u0131r. Av partisine kat\u0131lan grubu y\u00f6neten ve ipleri elinde tutan biri vard\u0131r; av\u0131 istedi\u011fi y\u00f6ne \u00e7ekmekte ve avc\u0131lar\u0131n hareketlerini istedi\u011fi gibi y\u00f6netmektedir. Bu adam, onlara benzemektedir: uzun boylu, eldivenli, bastonlu, hafif g\u00f6bekli, y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda moda olan ke\u00e7i sakall\u0131 biri; bu adam \u015eeytand\u0131r. Bir ara, gruptaki zengin kad\u0131nlardan birinin yolunu \u015fa\u015f\u0131rt\u0131r ve \u00f6\u011frenciyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131r. \u00d6\u011frenci, y\u0131ld\u0131r\u0131m a\u015fk\u0131yla kad\u0131na vurulur, ama zengin kad\u0131n ondan ka\u00e7ar. Evine d\u00f6nen \u00f6\u011frenci, cinsel bir bi\u00e7im alan tutkusunu ve duyumsuzlu\u011funu ya\u015far. \u0130\u015fte o anda, \u00f6\u011frencinin sadece kitaplar ve bir boy aynas\u0131 bulunan odas\u0131nda \u015eeytan g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u00d6\u011frenciye, aynada g\u00f6r\u00fcnen imgesi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, bir k\u00fcl\u00e7e alt\u0131n \u00f6nerir. Pazarl\u0131k yap\u0131l\u0131r ve anla\u015fma sa\u011flan\u0131r. \u015eeytan, aynadaki g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc, t\u0131pk\u0131 bir gray\u00fcr veya karbon ka\u011f\u0131d\u0131 gibi s\u00f6ker, katlar, cebine atar ve gider. \u00d6\u011frenci para sayesinde, b\u00fcy\u00fck s\u00fckse yapar, y\u00fcksek sosyeteye kat\u0131l\u0131r. Aynalar\u0131n \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7erken biraz sak\u0131n\u0131r, ama, ba\u015flang\u0131\u00e7ta, kendini g\u00f6rememek onu fazla rahats\u0131z etmemektedir. Bir g\u00fcn kendini etten ve kemikten kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6r\u00fcr: bu, onun g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc ta\u015f\u0131yan e\u015fidir; \u015eeytan taraf\u0131ndan ortal\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Her yerde \u00f6\u011frenciyi izlemekte ve \u00f6\u011frenci, birlikte g\u00f6r\u00fclmelerinden korkmaktad\u0131r. Giderek sorunlar artmaya ba\u015flar. \u00d6\u011frenci, kendi \u00e7iftinden ka\u00e7mak i\u00e7in sosyeteye gitmedi\u011finde, \u00e7ifti yerini almakta ve onun ad\u0131na birtak\u0131m i\u015fler \u00e7evirmekte veya i\u015flerini kar\u0131\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Birg\u00fcn bir d\u00fcelloya davet edilir. \u015eafak vakti, \u00f6z\u00fcr dilemek i\u00e7in vuru\u015fma yerine gitti\u011finde, \u00e7iftinin daha \u00f6nce davran\u0131p kar\u015f\u0131s\u0131ndakini \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcr. \u00d6\u011frenci saklanmaya ba\u015flar. Ancak onun \u00e7ifti, sanki sat\u0131lm\u0131\u015f olman\u0131n intikam\u0131n\u0131 almak istercesine onu kovalamaya devam eder. Her yerde onunla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. Art\u0131k ne toplum ya\u015fam\u0131 ne de varolu\u015f olanaks\u0131zd\u0131r. Bu umutsuzluk i\u00e7inde, kendine i\u00e7tenlikle yakla\u015fan bir kad\u0131n\u0131n a\u015fk\u0131n\u0131 geri \u00e7evirir ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc \u00f6ld\u00fcrmeyi tasarlamaya ba\u015flar.<\/p>\n
\u00c7iftinin onu odas\u0131na kadar izledi\u011fi bir ak\u015fam kavga ba\u015flar. \u00d6\u011frenci kavgan\u0131n belirli bir an\u0131nda, \u00e7iftini, \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ayna \u00f6n\u00fcnde g\u00f6r\u00fcr ve ge\u00e7mi\u015fin \u00f6zlemiyle g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcne ate\u015f eder. Ayna k\u0131r\u0131l\u0131r ve \u00e7ifti bir fantazma haline d\u00f6n\u00fc\u015ferek kaybolur. Fakat ayn\u0131 anda \u00f6\u011frenci y\u0131k\u0131l\u0131r, \u00f6len odur. \u00c7\u00fcnk\u00fc kendi imgesini \u00f6ld\u00fcr\u00fcrken, bizzat kendini yoketmektedir. Yerde ac\u0131yla k\u0131vran\u0131rken k\u0131r\u0131k ayna par\u00e7alar\u0131ndan birini al\u0131r ve bakar, yeniden kendini g\u00f6rebilmektedir; \u00f6lmeden az \u00f6nce; kendi normal imgesini bulmu\u015ftur, can\u0131yla \u00f6deyerek.<\/p>\n
Buradaki hayalet g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, bizim eylemlerimizin anlam\u0131n\u0131 simgelemektedir. Eylemlerimiz, etraf\u0131m\u0131zda kendi imgemize uygun bir d\u00fcnya olu\u015fturmaktad\u0131r. Bireyin, bir aynadaki imgesiyle olan ili\u015fkisi, bizim d\u00fcny\u00e2yla ili\u015fkimizi olduk\u00e7a do\u011fru bir bi\u00e7imde anlatmaktad\u0131r: g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn sadakati, d\u00fcnyayla bizim aram\u0131zda ger\u00e7ek bir kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131\u011fm tan\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Demek ki, simgesel olarak, bu imgeden yoksun olmak, d\u00fcnyan\u0131n matla\u015fmas\u0131n\u0131n ya da saydaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 yitirmesinin ve eylemlerimizi denetleyememizin g\u00f6stergesidir. Bu durumda, herhangi bir kimlik ta\u015f\u0131mak olanaks\u0131zd\u0131r: kendikendine kar\u015f\u0131 bir ba\u015fkas\u0131 haline gelmi\u015f ve dolay\u0131s\u0131yla yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r insan.<\/p>\n
Filmin ilk bak\u0131\u015fta g\u00f6ze \u00e7arpan yan\u0131 bu. Ancak \u00f6tesi var. \u00d6yk\u00fclenen durumun somut anlam\u0131 da veriliyor: s\u00f6z konusu g\u00f6r\u00fcnt\u00fc ya da imge rastlant\u0131sal olarak yitirilmemi\u015f veya yok edilmemi\u015ftir, ama sat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, meta haline d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr. Somut toplumsal yabanc\u0131la\u015fman\u0131n anlam\u0131 budur. \u015eeytan\u0131n, bu imgeye bir e\u015fya gibi sahip olabilmesi, mal feti\u015fizminin ger\u00e7ek s\u00fcrecinin fantastik bir anlat\u0131m\u0131d\u0131r. Eme\u011fimiz, i\u015fimiz ve eylemlerimiz, yap\u0131ld\u0131klar\u0131 andan itibaren, nesnele\u015fiyor, bizim d\u0131\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor; denetimimizden kurtuluyor ve bir bak\u0131ma \u015eeytan\u0131n eline d\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n
Yukar\u0131da i\u015faret edilen ikinci film Chamisso’nun filmi: Peter Schlemihl ya da G\u00f6lgesini Yitiren Adam. Bu filmde, g\u00f6lge, ki\u015fiden kopuyor, salt \u015fey haline d\u00f6n\u00fcyor; insan\u0131n unutkanl\u0131kla evinde b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 bir elbise gibi veya buz kesti\u011finde topra\u011fa yap\u0131\u015f\u0131p kalan bir nesne gibi. Schlemihl, g\u00f6lgesini yitirince, bir ressama yeni bir g\u00f6lge \u0131smarlar. \u0130lk filmdeki g\u00f6r\u00fcnt\u00fc yerine, bu filmde g\u00f6lge vard\u0131r. \u0130kisi de ayn\u0131 \u015fey; kendimizle veya d\u00fcnyayla ili\u015fkimizin saydaml\u0131\u011f\u0131 k\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, yok oldu\u011funda, ya\u015fam anlam\u0131n\u0131 yitiriyor. Her ikisi de \u015eeytanla anla\u015fmalar\u0131n merkezine, yabanc\u0131la\u015fman\u0131n \u00f6z\u00fcne, meta mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve de\u011fi\u015fim de\u011ferini koyuyorlar. Ancak, iki film farkl\u0131 y\u00f6nlerde geli\u015fiyor. Chamisso, g\u00f6lgenin metala\u015fmasmm mant\u0131ksal sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 sonuna kadar g\u00f6t\u00fcrm\u00fcyor:<\/p>\n
Schlemihl, g\u00f6lgesinin yabanc\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n ac\u0131lar\u0131n\u0131 do\u011frudan ya\u015fam\u0131yor; bu durumun neden oldu\u011fu toplumsal k\u0131nama ve ay\u0131plamalar\u0131n y\u00fck\u00fcn\u00fc hissediyor; g\u00f6lgesizlikten utan\u0131yor. G\u00f6lgesi geri geldi\u011finde, bedelini varl\u0131\u011f\u0131yla \u00f6demiyor. Sclemihl yaln\u0131zl\u0131\u011fa mahkum. Bilinci ve cam yok edilmiyor; toplumsal ya\u015famdan yoksun b\u0131rak\u0131l\u0131yor. Bu noktada, \u015eeytanla ikinci bir pazarl\u0131\u011fa giri\u015fmiyor, g\u00f6lgesine kar\u015f\u0131l\u0131k ruhunu vermiyor. G\u00f6lgesiz, fakat canl\u0131 kal\u0131yor.<\/p>\n
Prag \u00d6\u011frencis\u00eende daha s\u0131k\u0131 bir mant\u0131k izleniyor. \u00d6\u011frenci, imgesini, yani kendinden bir par\u00e7ay\u0131 satar satmaz, bu par\u00e7a taraf\u0131ndan \u00f6l\u00fcnceye kadar kovalan\u0131r. Yabanc\u0131la\u015fman\u0131n ger\u00e7ek ve renksiz s\u00fcreci budur: bizde yabanc\u0131la\u015fan hi\u00e7bir \u015fey, kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6zg\u00fcr ve ilgisiz oldu\u011fumuz bir d\u0131\u015f d\u00fcnyaya d\u00fc\u015fmez, yani sadece bu par\u00e7an\u0131n yoksunlu\u011funu duymak, \u00f6zel ya\u015fam\u0131m\u0131zda bir t\u00fcr kendini rahatlatma yoludur. Yabanc\u0131la\u015fma daha derin bir olay. Biz, bizden ka\u00e7andan ka\u00e7am\u0131yoruz; bizden kopan, bizi b\u0131rakm\u0131yor; bu par\u00e7a (g\u00f6lge, g\u00f6r\u00fcnt\u00fc, emek) bizden intikam al\u0131yor. Bize ait olup da elimizden ka\u00e7an her \u015fey, bize ba\u011fl\u0131 kal\u0131yor, ama olumsuz olarak. Sat\u0131lan ve unutulan par\u00e7am\u0131z, asl\u0131nda bizi izleyen, bizim uzant\u0131m\u0131z olan ve bizden intikam alan hayaletimiz, karikat\u00fcr\u00fcm\u00fcz oluyor.<\/p>\n
Burada \u00f6zne ve nesne aras\u0131nda bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm var. Bizim, canl\u0131 bir par\u00e7am\u0131z taraf\u0131ndan ve kollektif olarak rahats\u0131z edilmemiz s\u00f6z konusu. Toplumsal i\u015fg\u00fcc\u00fc, sat\u0131ld\u0131ktan sonra, meta kanallar\u0131ndan geri gelerek, bizden bizzat i\u015fin, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n anlam\u0131n\u0131 al\u0131yor. \u0130\u015fg\u00fcc\u00fc, i\u015fin \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn maddi engeli haline geliyor; ku\u015fkusuz, \u015feytanca olmayan bir toplumsal yoldan. T\u00fcm bunlar, Prag \u00d6\u011frencis\u00eene imgenin ani ve d\u00fc\u015fmanca belirmeleriyle ve \u00f6\u011frenciyi yava\u015f bir intihara zorlamas\u0131yla simgeleniyor. Burada \u00f6nemli olan \u015fu; yabanc\u0131la\u015fan insan, sadece yoksulla\u015fm\u0131\u015f, azalm\u0131\u015f, bir\u015feyler yitirmi\u015f olan ve \u00f6z\u00fcnde ayn\u0131 kalm\u0131\u015f biri de\u011fil; yabanc\u0131la\u015fan insan, kendi kendine d\u00fc\u015fmania\u015fan, kendine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan biri. Yabanc\u0131la\u015fmada, varl\u0131\u011f\u0131n nesnelle\u015fmi\u015f g\u00fc\u00e7leri her an varl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 varl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor ve \u00f6l\u00fcme g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. \u0130kinci filmin kahraman\u0131, ya\u015fam\u0131na g\u00f6reli bir anlam verir ve eceliyle \u00f6l\u00fcr; t\u0131pk\u0131 yaln\u0131z kalm\u0131\u015f bir Amerikal\u0131 sanayicinin, vaktiyle zenginken ba\u015f vurdu\u011fu bir yard\u0131mseverler kurumunda \u00f6lmesi gibi. Yani g\u00f6lgesini satmak, yani yabanc\u0131la\u015fmak, ya\u015fam\u0131n sonu de\u011fil. Yabanc\u0131la\u015fma, toplumsal g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte bir \u00e7at\u0131\u015fma yarat\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla, filmin kahraman\u0131 yaln\u0131zl\u0131k i\u00e7inde soyut olarak yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 a\u015f\u0131yor. Prag \u00d6\u011frencisi’nde, \u015eeytanla ikinci bir pazarl\u0131kla can\u0131n\u0131 kurtarma yok. Yabanc\u0131la\u015fman\u0131n nesnel mant\u0131\u011f\u0131 egemen filme. \u00c7\u0131k\u0131\u015f yok, \u00f6l\u00fcmden ba\u015fka. Yabanc\u0131la\u015fmadan kurtulman\u0131n t\u00fcm yollar\u0131 kapal\u0131, a\u015f\u0131lmas\u0131 olanaks\u0131z; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u015eeytanla pazarl\u0131\u011f\u0131n \u00f6z\u00fc budur. Yabanc\u0131la\u015fma, ticarete dayanan (kapitalist) toplum yap\u0131s\u0131n\u0131n ta kendisidir.<\/p>\n
Baudrillard, Prag \u00d6\u011frencisi’nde, bireysel ve toplumsal ya\u015fam\u0131n, meta mant\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan y\u00f6netili\u015fi s\u00fcrecinin, yani yabanc\u0131la\u015fma s\u00fcrecinin genel bir \u015femas\u0131n\u0131 g\u00f6rmektedir. \u015eeytanla anla\u015fma, Orta\u00e7a\u011fdan bu yana, do\u011faya egemen olma gibi tarihsel ve teknik bir s\u00fcreci ya\u015fayan bir toplumun en merkezi \u00abmitosu\u00bb dur ve bu s\u00fcre\u00e7, e\u015fzamanl\u0131 olarak cinselli\u011fin bast\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n da s\u00fcrecidir. Bat\u0131da, Prometeusv\u00e2ri ilerlemeye ve baz\u0131 Protestan mezheplerdeki giri\u015fimcili\u011fe ba\u011fl\u0131 bir su\u00e7luluk duygusu temas\u0131, s\u00fcrekli i\u015flenegelmi\u015ftir. Nitekim, bast\u0131r\u0131lan\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 korkusu ve ruhunu \u015eeytana satma konusu, sanayi devriminin ba\u015flang\u0131c\u0131nda, romantikler taraf\u0131ndan ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r ve bug\u00fcn de, h\u00e2l\u00e2, g\u00fcnl\u00fck mitolojide ve bilim-kurgu \u00fcr\u00fcnlerinde (\u00f6rne\u011fin atom sava\u015f\u0131 tehlikesi ya da uygarl\u0131\u011f\u0131n teknik intihar\u0131) ele al\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcketim \u00e7a\u011f\u0131, teknik uygarl\u0131\u011f\u0131n ve verimlilik yar\u0131\u015f\u0131n\u0131n tarihsel bir sonucu olarak, radikal bir yabanc\u0131la\u015fma \u00e7a\u011f\u0131d\u0131r. Meta mant\u0131\u011f\u0131 genelle\u015fmi\u015ftir: sanayi \u00fcr\u00fcnleri ve i\u015f s\u00fcre\u00e7lerinden ta\u015farak, t\u00fcm k\u00fclt\u00fcre, cinselli\u011fe, insan ili\u015fkilerine, bireysel i\u00e7tepi ve fantazmalara kadar yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Her\u015fey, k\u00e2r ve t\u00fcketim \u00e7er\u00e7evesinde an\u0131lmakta, adland\u0131r\u0131lmakta, g\u00f6sterilmekte ve i\u015flenmektedir.<\/p>\n
Ama, t\u00fcketim, Prometeus’a uygun bir olgu de\u011fil. T\u00fcketim toplumunda, birey, art\u0131k, kendi imgesiyle \u00e7at\u0131\u015fm\u0131yor. T\u00fcketimde, zevk ilkesi egemen; t\u00fcketim, Marcuse’\u00fcn deyi\u015fiyle, a\u015fkml\u0131\u011f\u0131n sonu. Her \u015fey bir g\u00f6sterge olarak t\u00fcketildi\u011finde, varl\u0131\u011f\u0131n \u00e7eli\u015fkisi; \u00f6z\u00fcyle g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fcn \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 s\u00f6z konusu olamaz. T\u00fcketici, hi\u00e7bir zaman kendi \u00f6zihtiya\u00e7lar\u0131yla ve \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcnleriyle, dolay\u0131s\u0131yla kendi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcyle kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131yor, \u00abd\u00fczenledi\u011fi g\u00f6stergelerde i\u00e7kin\u00bb durumda bulunuyor. A\u015fk\u0131nl\u0131k, ereklilik ve ama\u00e7 yok oluyor. Bu toplum, kendi \u00fcst\u00fcne d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor. Art\u0131k, \u015eeytanla Faustvari bir anla\u015fma sayesinde zenginli\u011fi ve ba\u015far\u0131y\u0131 elde etmek s\u00f6zkonusu de\u011fil.<\/p>\n
T\u00fcketim toplumunda ayna yok, vitrin var; bireyin kendi kendini d\u00fc\u015f\u00fcnemedi\u011fi, ancak g\u00f6sterge e\u015fyalar\u0131n seyrine dald\u0131\u011f\u0131, g\u00f6stergelerin mant\u0131ksal hesab\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 geometrik bir t\u00fcketim yeri var. \u00abT\u00fcketimin \u00f6znesi, g\u00f6stergeler d\u00fczenidir.\u00bb Prag \u00d6\u011frencisi’ndeki insan ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fcn yerine, uykudan \u00f6nce aynaya bak\u0131p da kendini \u00f6pen \u00e7ocu\u011fun durumu konulabilir burada. \u00c7ocuk, kendine yabanc\u0131 olan bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda de\u011fil. T\u00fcketici, bir g\u00f6stergeden di\u011ferine \u00abki\u015fiselle\u015fme\u00bb oyunu i\u00e7inde. G\u00f6stergeler aras\u0131nda \u00e7eli\u015fki yok. Burada, kimlik trajedisi t\u00fcketim oyununa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Bug\u00fcn, varl\u0131k ile \u00e7ifti aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiyi yans\u0131tan \u015eeytanla anla\u015fma ya da neden olup ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 olaylar\u0131 durduramayan insan mitosuna benzer ve bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir birlikte varolu\u015f mitosu yok. \u00ab\u0130nsan\u0131n \u00f6z\u00fcne ve onu kaybetme zorunlulu\u011funa\u00bb ba\u011fl\u0131 olan b\u00fcy\u00fck mitoslardaki \u00abvarl\u0131k ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc\u00bb n\u00fcn yeri yok t\u00fcketimde. Birey, yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f bir t\u00f6z olarak tan\u0131mlanam\u0131yor. Mitoslar, konu\u015fma, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve yazma yetisi olarak anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, a\u015fk\u0131nl\u0131kla ba\u011f\u0131nt\u0131l\u0131d\u0131r ve onunla birlikte yok olurlar. T\u00fcketim toplumu, mitos \u00fcretmiyor; zira kendi kendisinin mitosu durumunda. Alt\u0131n ve zenginlik getiren \u015eeytan\u0131n yerini, bolluk alm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eeytanla anla\u015fma, refahla anla\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Nas\u0131l ki \u015eeytan\u0131n en \u015eeytan\u00ee yan\u0131, var olmadan varl\u0131\u011f\u0131na inand\u0131rmaksa, bolluk i\u00e7in de ayn\u0131 \u015fey s\u00f6z konusu. T\u00fcketim bir mitos. \u00c7a\u011fda\u015f toplumun kendi \u00fcst\u00fcne \u00fcretti\u011fi bir s\u00f6z, toplumun kendini konu\u015fma bi\u00e7imi. Her mitos gibi kendi \u00f6zs\u00f6ylemine ve kar\u015f\u0131-s\u00f6ylemine sahip. Bolluk veya refah\u0131 y\u00fccelten s\u00f6ylem, t\u00fcketim toplumunun k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerini anlatan ve moral hocal\u0131\u011f\u0131 yapan bir kar\u015f\u0131-s\u00f6ylemle birlikte geli\u015fiyor.<\/p>\n
Ayd\u0131nlardan gelen ele\u015ftirilerin yan\u0131s\u0131ra, kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131nda da bu olgu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Reklamlar, kar\u015f\u0131-reklamlar\u0131 i\u00e7eriyor ve \u00f6z\u00fcms\u00fcyor. Bu, oyunun bir par\u00e7as\u0131. 1968 May\u0131s olaylar\u0131na kat\u0131lanlar bu tuzaktan kurtulamam\u0131\u015flard\u0131r: t\u00fcketime \u015feytan\u00ee de\u011ferler verirken ve onu su\u00e7larken bir \u00fcst d\u00fczeyde e\u015fyalar\u0131n ve t\u00fcketimin \u015feyle\u015ftirilmesine (r\u00e9ification) yol a\u00e7m\u0131\u015flard\u0131r. Mitos \u00fcretiminin temeli burada i\u015fte. T\u00fcm k\u0131namalar ve yabanc\u0131la\u015fma s\u00f6ylemleri, kolayl\u0131kla ele ge\u00e7irilmekte ve kurtar\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcketim toplumu hakk\u0131ndaki kar\u015f\u0131-s\u00f6ylemler, hi\u00e7bir ger\u00e7ek uzakla\u015fmaya yol a\u00e7mad\u0131\u011f\u0131ndan, t\u00fcketim toplumuna i\u00e7kin bir olgu olarak de\u011ferlendirilebilir. Baudrillard’\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7ta belirtti\u011fimiz c\u00fcmlesi burada anlam\u0131n\u0131 buluyor: t\u00fcketim toplumu, t\u00fcketim ve t\u00fcketimin k\u0131nanmas\u0131 \u00fcst\u00fcnde dengede durmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bu yaz\u0131da, Fransa’da gen\u00e7 ku\u015fak sosyolog ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinin en \u00f6nemlilerinden biri olan ve \u00fclkemizdeki d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131nda hen\u00fcz ad\u0131na rastlanmayan Jean Baudrillard’m yabanc\u0131la\u015fma konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015flerine k\u0131saca de\u011finilecek. Nanterre’de sosyoloji dersleri veren Baudrillard, \u00fcretken bir yazar. Bertolt Brecht’in \u015fiirleri ve Peter Weiss’in oyunlar\u0131n\u0131n \u00e7evirileri yan\u0131s\u0131ra, 1968’den bu yana, sosyoloji alan\u0131nda son derece \u00f6nemli yap\u0131tlar\u0131n sahibi. Bunlar aras\u0131nda […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4223","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-postmodernizm"},"yoast_head":"\n