{"id":4303,"date":"2010-03-02T12:53:06","date_gmt":"2010-03-02T09:53:06","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/"},"modified":"2010-03-02T12:53:06","modified_gmt":"2010-03-02T09:53:06","slug":"sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/","title":{"rendered":"Sosyalist Planlama | Ernesto Che Guevara"},"content":{"rendered":"

Cuba Socialista (Sosyalist K\u00fcba) dergisinin 32. say\u0131s\u0131nda Yolda\u015f Charles Bettelheim’\u0131n “Sosyalist Planlaman\u0131n Bi\u00e7imi, Y\u00f6ntemleri ve \u00dcretici G\u00fc\u00e7lerin Geli\u015fim D\u00fczeyi” adl\u0131 bir yaz\u0131s\u0131 yay\u0131nland\u0131. Bu yaz\u0131, ger\u00e7ekten de, tart\u0131\u015f\u0131lmayacak derecede \u00f6nemli ve ilgin\u00e7 noktalara de\u011finiyor, ama bizim i\u00e7in \u00f6zellikle \u00f6nemli olu\u015funun nedeni, s\u00f6z\u00fcmona “Ekonomik Hesaplama”y\u0131 ve bu sistemin sosyalist sekt\u00f6r i\u00e7inde gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kategorileri, yani \u00f6deme arac\u0131 olarak paray\u0131, kredileri ve mallar\u0131 savunmas\u0131d\u0131r.
Bu yaz\u0131da, a\u015fa\u011f\u0131da a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u0131z iki temel yanl\u0131\u015f\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kan\u0131s\u0131nday\u0131z.
Birincisi, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerle \u00fcretim ili\u015fkileri aras\u0131nda zorunlu olarak varolan ili\u015fkinin yorumuyla ilgilidir. Bettelheim yolda\u015f, bu noktaya ili\u015fkin olarak marksizmin klasiklerinden \u00f6rnekler g\u00f6steriyor.<\/p>\n

\u00dcretici g\u00fc\u00e7ler ve \u00fcretim ili\u015fkileri, toplum geli\u015fiminin t\u00fcm ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemlerinde birbirinden ayr\u0131lmas\u0131 olanaks\u0131z iki mekanizmad\u0131r. \u00dcretim ili\u015fkileri, ne zaman \u00fcretim g\u00fc\u00e7lerinin tam bir yans\u0131mas\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kar? Yeni toplum, eskisini y\u0131kmaya haz\u0131rlan\u0131rken, eski toplum \u00e7\u00f6kerken, yeni toplumunsa, \u00fcretim ili\u015fkileri hen\u00fcz ray\u0131na oturmad\u0131\u011f\u0131ndan, g\u00fc\u00e7lenmek ve eski \u00fcstyap\u0131y\u0131 par\u00e7alamak i\u00e7in m\u00fccadele etti\u011fi s\u0131rada… Belirli bir tarihi anda, \u00fcretim ili\u015fkileriyle \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler, do\u011fru ve somut bi\u00e7imde \u00e7\u00f6z\u00fcmlendi\u011finde, birbirlerine t\u00fcm\u00fcyle uygunluk g\u00f6stermedikleri g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Kesinlikle bu teze dayanarak Lenin bir yandan Ekim Devrimi’nin, sosyalist bir devrim oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015f, \u00f6te yandan da, devlet kapitalizmine ge\u00e7ilmesi Ve k\u00f6yl\u00fclerle olan ili\u015fkilerde dikkatli davran\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini ileri s\u00fcrebilmi\u015ftir. Lenin’in bu tutumunun nedeni, d\u00fcnya kapitalist sisteminin geli\u015fimi yasas\u0131n\u0131 bulmu\u015f olmas\u0131d\u0131r.Bettelheim \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n

“… \u0130nsanlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesinde belirleyici etken, \u00fcretimdeki ve \u00fcretimin \u00f6rg\u00fctlenmesindeki de\u011fi\u015fimlerdir. E\u011fitimin ba\u015fl\u0131ca g\u00f6revi, ge\u00e7mi\u015ften miras kalan ve varolu\u015funu s\u00fcrd\u00fcren tutum ve davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmak ve \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerdeki geli\u015fimin zorunlu k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yeni davran\u0131\u015f kurallar\u0131n\u0131n \u00f6\u011frenilmesini g\u00fcvence alt\u0131na almakt\u0131r.”<\/p>\n

Lenin ise \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n

“Rusya’da \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler, hen\u00fcz sosyalizmi kurmak i\u00e7in gerekli geli\u015fim d\u00fczeyine ula\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kinci Enternasyonal’in Suhanov dahil b\u00fct\u00fcn kahramanlar\u0131 bu teze d\u00f6rt elle sar\u0131l\u0131yorlar. Bu tart\u0131\u015fma g\u00f6t\u00fcrmez d\u00fc\u015f\u00fcnceyi binbir bi\u00e7ime sokup sak\u0131z gibi a\u011f\u0131zlar\u0131nda \u00e7i\u011fniyor, bunun devrimimizin de\u011ferlendirilmesinde belirleyici etken oldu\u011funu san\u0131yorlar.
“Peki, ya Rusya’y\u0131 -az ya da \u00e7ok etkisi olan- t\u00fcm Bat\u0131-Avrupa \u00fclkelerinin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 emperyalist d\u00fcnya sava\u015f\u0131na s\u00fcr\u00fckleyen \u00f6zel ko\u015fullara ne demeli? Bu ko\u015fullar\u0131n, Rusya’n\u0131n, Do\u011fu’da geli\u015fen ya da k\u0131smen ba\u015flam\u0131\u015f olan devrimlerin tam s\u0131n\u0131r\u0131 \u00fczerinde evrimle\u015fmesine olanak sa\u011flamas\u0131na; Rusya’y\u0131 Marx gibi bir ‘marksistin’, 1856’da Prusya i\u00e7in bir alternatif olarak g\u00f6rm\u00fc\u015f oldu\u011fu gibi, ‘k\u00f6yl\u00fc sava\u015f\u0131yla’ i\u015f\u00e7i hareketini birle\u015ftirmemizi olanakl\u0131 k\u0131lacak bi\u00e7imde etkilemesine ne demeli?
“Ya durumun t\u00fcm\u00fcyle \u00e7\u0131kmaza girmesinin, i\u015f\u00e7ilerle k\u00f6yl\u00fclerin g\u00fcc\u00fcn\u00fc on kat artt\u0131rmas\u0131na, uygarl\u0131\u011f\u0131n temel ko\u015fullar\u0131n\u0131 yaratmak i\u00e7in, bize t\u00fcm bat\u0131 \u00fclkelerindekinden farkl\u0131 bir ge\u00e7i\u015f olana\u011f\u0131 sa\u011flamas\u0131na ne demeli? Evrensel tarihin genel evrim \u00e7izgisi, sanki bu y\u00fczden de\u011fi\u015fir mi? D\u00fcnya tarihinin ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7ine s\u00fcr\u00fcklenen ya da daha \u00f6nceden s\u00fcr\u00fcklenmi\u015f olan t\u00fcm devletlerin temel s\u0131n\u0131flar\u0131 aras\u0131ndaki belirleyici nitelik ta\u015f\u0131yan kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkiler, sanki bu y\u00fczden de\u011fi\u015fir mi?
“E\u011fer sosyalizmin kurulmas\u0131 i\u00e7in belirli bir k\u00fclt\u00fcr d\u00fczeyi gerekliyse (bu ‘k\u00fclt\u00fcr d\u00fczeyi’nin ne oldu\u011funu da kimse s\u00f6yleyemez, \u00e7\u00fcnk\u00fc t\u00fcm Bat\u0131-Avrupa \u00fclkelerinde ba\u015fka ba\u015fkad\u0131r) ni\u00e7in \u00f6nce bu k\u00fclt\u00fcr d\u00fczeyine ula\u015fmak i\u00e7in gerekli ko\u015fullar\u0131 elde etmek \u00fczere yola koyulmayal\u0131m ve daha sonra, i\u015f\u00e7i-k\u00f6yl\u00fc iktidar\u0131 ve Sovyetler d\u00fczeninin yaratt\u0131\u011f\u0131 temel \u00fczerinde ilerleyerek di\u011fer halklara ni\u00e7in yeti\u015fmeyelim?”[1]<\/p>\n

Kapitalizmin d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir sisteme d\u00f6n\u00fc\u015ferek yay\u0131lmas\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc ili\u015fkilerinin, yaln\u0131zca bir halk\u0131n bireyleri aras\u0131nda de\u011fil, ayn\u0131 zamanda halklar aras\u0131nda da geli\u015fmesi sonucunda, emperyalizm halini alm\u0131\u015f olan d\u00fcnya kapitalist sistemi sars\u0131nt\u0131larla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r, \u00e7at\u0131\u015fmalara d\u00fc\u015fer ve en zay\u0131f halkas\u0131ndan kopabilecek duruma gelir. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’ndan sonra ve devrimin ba\u015flang\u0131c\u0131nda, \u00c7arl\u0131k Rusya’s\u0131n\u0131n durumu buydu. Lenin’in ortaya koydu\u011fu gibi, o d\u00f6nemde, Rusya’da be\u015f ayr\u0131 tip ekonomi bir arada bulunuyordu: Tar\u0131m\u0131n en ilkel, ataerkil bi\u00e7imi, k\u00fc\u00e7\u00fck pazar \u00fcretimi -bu\u011fday\u0131n\u0131 satan k\u00f6yl\u00fclerin \u00e7o\u011funlu\u011fu bu kategoriye giriyordu-, \u00f6zel kapitalizm, devlet kapitalizmi ve sosyalizm.
Lenin, devrimden hemen sonraki d\u00f6nemde, Rusya’da bu tiplerin t\u00fcm\u00fcn\u00fcn varoldu\u011funa i\u015faret ediyordu, ancak \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fmesi baz\u0131 alanlarda hen\u00fcz tam olmasa bile, sistemin genel niteli\u011fini belirleyen sosyalist \u00f6z\u00fcyd\u00fc. E\u011fer geri b\u0131rakt\u0131r\u0131lm\u0131\u015fl\u0131k \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcdeyse, do\u011fru marksist tav\u0131r, elbette ki, \u00fclkenin somut ko\u015fullar\u0131na g\u00f6re, insan\u0131n insan taraf\u0131ndan s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesine son vermeye y\u00f6nelen yeni d\u00f6nemin a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 ve ta\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olanaklar elverdi\u011fince dizginlemek olmal\u0131d\u0131r. \u00c7arl\u0131ktan yeni kurtulmu\u015f olan Rusya’da, Lenin bunu yapm\u0131\u015f ve bu tutumu Sovyetler Birli\u011fi’nde bir kural haline getirmi\u015ftir.
O zamanlarda kesinlikle ge\u00e7erli olan, incelik ve kavray\u0131\u015f bak\u0131m\u0131ndan ola\u011fan\u00fcst\u00fc nitelik ta\u015f\u0131yan bu d\u00fc\u015f\u00fcnce sisteminin, belirli tarihi anlarda, somut durumlara uygulanabilece\u011fine inan\u0131yoruz. O g\u00fcnlerden bu yana \u00e7ok \u00f6nemli olaylar ya\u015fand\u0131, yakla\u015f\u0131k olarak bir milyar insan\u0131, yani d\u00fcnya n\u00fcfusunun \u00fc\u00e7te birini kapsam\u0131na alan, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir sosyalist sistem kuruldu. D\u00fcnya sosyalist sisteminin durmaks\u0131z\u0131n ilerlemesinin her tabakadan insan\u0131n bilincini etkilemesi sonucunda, K\u00fcba tarihinin belli bir a\u015famas\u0131nda, devrimin sosyalist niteli\u011fi a\u00e7\u0131kland\u0131. Bu sosyalist devrim, kendisi i\u00e7in gerekli temellerin olu\u015fmas\u0131ndan sonra ger\u00e7ekle\u015fti.
Emperyalizmin s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirdi\u011fi, temel end\u00fcstrisi geli\u015fmemi\u015f, tek \u00e7e\u015fit \u00fcr\u00fcne ve tek bir pazara ba\u011f\u0131ml\u0131 bir \u00fclkede, sosyalizme ge\u00e7i\u015f nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015ftirildi?
\u00c7e\u015fitli g\u00f6r\u00fc\u015fler ileri s\u00fcr\u00fclebilir: \u0130kinci Enternasyonal teorisyenlerinin savlar\u0131na uygun olarak, baz\u0131lar\u0131 K\u00fcba’n\u0131n t\u00fcm diyalekti\u011fin, tarihi materyalizmin ve marksizmin yasalar\u0131n\u0131 alt\u00fcst etti\u011fini, dolay\u0131s\u0131yla hi\u00e7 de sosyalist bir \u00fclke olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, eski durumuna d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrebilirler.
Ya da, daha ger\u00e7ek\u00e7i bir tak\u0131m kimseler, \u015fimdiki devrime yola\u00e7an itici g\u00fc\u00e7leri K\u00fcba’daki \u00fcretim ili\u015fkilerinde arayabilir. Fakat, do\u011fal olarak, bu sav, Latin-Amerika’da ve d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ok ba\u015fka yerinde, devrimin K\u00fcba’dakinden de \u00e7ok daha kolayl\u0131kla yap\u0131labilece\u011fini kan\u0131tlar.
Geriye \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve bizim kan\u0131m\u0131zca en do\u011fru a\u00e7\u0131klama bi\u00e7imi kal\u0131yor: Sosyalizmle m\u00fccadeleyi s\u00fcrd\u00fcren d\u00fcnya kapitalist sisteminin geni\u015f \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde, zay\u0131f halkalardan biri k\u0131r\u0131labilir. K\u00fcba, bunun somut bir \u00f6rne\u011fidir. Belirli bir anda, \u00f6zel tarihi ko\u015fullardan yararlanan ve \u00f6nc\u00fcs\u00fc taraf\u0131ndan do\u011fru bi\u00e7imde y\u00f6netilen devrimci g\u00fc\u00e7ler iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmi\u015ftir. Eme\u011fin toplumsalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gerekli nesnel ko\u015fullar\u0131n \u00f6nceden yeterli \u00f6l\u00e7\u00fcde varoldu\u011fu olgusuna dayanan bu devrimci g\u00fc\u00e7ler, ara a\u015famalardan s\u0131\u00e7ramalarla ge\u00e7erek, devrimin sosyalist niteli\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f ve sosyalizmin kurulmas\u0131na ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r.
\u00dcretim ili\u015fkileriyle \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fimi aras\u0131ndaki zorunlu ba\u011flant\u0131 sorununun ele al\u0131n\u0131\u015f\u0131n\u0131n dinamik ve diyalektik bi\u00e7imi bizce budur. K\u00fcba devriminin bu \u00e7\u00f6z\u00fcmlemelerin d\u0131\u015f\u0131nda kalmas\u0131 ve tarihimiz incelenirken bu b\u00fcy\u00fck olay\u0131n ge\u00e7i\u015ftirilmesi olanaks\u0131zd\u0131r. K\u00fcba’da sosyalist bir devrim yap\u0131lm\u0131\u015fsa, bunun ko\u015fullar\u0131n\u0131n \u00f6nceden varoldu\u011fu sonucuna var\u0131yoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc ko\u015fullar ger\u00e7ekle\u015fmeden devrim yapmak, iktidara ge\u00e7mek, sonra da sihirli de\u011fnekle dokunulmu\u015f gibi sosyalizmin kuruldu\u011funu a\u00e7\u0131klamak hi\u00e7 bir kuram\u0131n \u00f6ng\u00f6rmedi\u011fi bir davran\u0131\u015ft\u0131r. Yolda\u015f Bettelheim’\u0131n da bu t\u00fcr bir tavr\u0131 savundu\u011funu sanm\u0131yorum.
Yeni ko\u015fullar alt\u0131nda, sosyalizmin do\u011fu\u015fu olgusu somut bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fse, bunun nedeni, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerdeki geli\u015fimin \u00fcretim ili\u015fkileriyle, tecrit edilmi\u015f kapitalist bir \u00fclkede beklendi\u011finden daha \u00e7abuk \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. Olay nedir? Marksizm-Leninizmin etkisi alt\u0131ndaki devrimci hareketin \u00f6nc\u00fcs\u00fc, a\u015f\u0131lmas\u0131 gereken bir dizi a\u015faman\u0131n bilincine varm\u0131\u015f ve nesnel olanaklar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde tarihin ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.
Bu nokta \u00fczerinde \u0131srarla durmam\u0131z\u0131n nedeni, Bettelheim’\u0131n savlar\u0131ndaki temel yan\u0131lg\u0131n\u0131n bundan kaynaklanmas\u0131d\u0131r.
\u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fimiyle \u00fcretim ili\u015fkileri aras\u0131nda k\u00f6kl\u00fc \u00e7eli\u015fkiler olmaks\u0131z\u0131n devrim yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 somut ger\u00e7e\u011finden yola \u00e7\u0131karak, nesnel bir \u00e7\u00f6z\u00fcmleme sonucunda K\u00fcba’da baz\u0131 g\u00fc\u00e7lerin hen\u00fcz geli\u015fmedi\u011fi anla\u015f\u0131lsa bile, temel \u00e7eli\u015fkilerin \u00f6nceden varoldu\u011fu ve bu ger\u00e7e\u011fin K\u00fcba Devrimine sosyalist nitelik kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 sonucuna var\u0131r\u0131z. E\u011fer bu ko\u015fullar alt\u0131nda devrim ba\u015far\u0131ya ula\u015ft\u0131ysa, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerle \u00fcretim ili\u015fkileri aras\u0131ndaki s\u0131k\u0131 ve zorunlu ba\u011flarla ilgili sav, nas\u0131l olur da, \u00f6rne\u011fin “Ekonomik Hesaplama”y\u0131 savunmakta ve bizim uygulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z G\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f Giri\u015fimler sistemine sald\u0131rmakta kullan\u0131labilir? G\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f Giri\u015fimler sisteminin \u00e7arp\u0131k oldu\u011funu s\u00f6ylemek, K\u00fcba Devriminin \u00e7arp\u0131k oldu\u011funu s\u00f6ylemekle hemen hemen ayn\u0131 kap\u0131ya \u00e7\u0131kar. Bunlar benzer kavramlard\u0131r ve ayn\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeden kaynaklan\u0131r. Yolda\u015f Bettelheim, K\u00fcba Devriminin do\u011fru ve ge\u00e7erli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7 bir zaman \u00f6ne s\u00fcrmemi\u015ftir, ama \u015fimdiki \u00fcretim ili\u015fkilerinin, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fimine uygun d\u00fc\u015fmedi\u011fini ve ileride ortaya \u00e7\u0131kacak b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011funu s\u00f6ylemektedir.
Bettelheim yolda\u015f\u0131n hatas\u0131, b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri farkl\u0131 olan, fakat ayn\u0131 e\u011filimi g\u00f6steren iki ayr\u0131 alanda n\u00fcans farklar\u0131 g\u00f6steren diyalektik d\u00fc\u015f\u00fcnceler uygulayamay\u0131\u015f\u0131ndan kaynaklan\u0131yor. G\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f Giri\u015fimler olanak buldu\u011fu i\u00e7in do\u011fdu, geli\u015fti ve geli\u015fimini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor, prati\u011fin kan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ek i\u015fte budur. Y\u00f6netim y\u00f6nteminin uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131 pek \u00f6nemli de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc y\u00f6ntemler aras\u0131ndaki farklar temelde nicelikseldir. Sistemimiz i\u00e7in besledi\u011fimiz umutlar gelece\u011fe, bilincin daha h\u0131zl\u0131 geli\u015fmesine ve bilin\u00e7 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fimine y\u00f6neliktir.
Yolda\u015f Bettelheim, Marx’\u0131n “bilin\u00e7 \u00e7evrenin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr, bunun tersi olamaz” bi\u00e7imindeki sav\u0131na dayanarak bilincin \u00f6nemini k\u00fc\u00e7\u00fcms\u00fcyor. Bettelheim yolda\u015f\u0131n \u00f6ne s\u00fcrd\u00fcklerini \u00e7\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in biz de Marksist kan\u0131tlardan yararlanaca\u011f\u0131z ve ona bu sav\u0131n ge\u00e7erli oldu\u011funu, ancak emperyalizmin bug\u00fcnk\u00fc a\u015famas\u0131nda bilincin de d\u00fcnya \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde \u00f6zellikler kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyece\u011fiz. Bug\u00fcnk\u00fc bilin\u00e7, t\u00fcm d\u00fcnyadaki \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fiminin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr; d\u00fcnya \u00fczerindeki kitlelerin, Sovyetler Birli\u011fi’nden ve di\u011fer sosyalist \u00fclkelerden ald\u0131\u011f\u0131 derslerin ve \u00f6rneklerin sonucunda olu\u015fmu\u015ftur.
Bir \u00fclke tek ve tecrit edilmi\u015f olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu \u00fclkenin \u00f6nc\u00fclerinin bilincinin genel \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fimi \u00fczerine dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmek gerekir. Bu bilin\u00e7 \u00fclkenin bulundu\u011fu d\u00fczeyde, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fimiyle \u00fcretim ili\u015fkilerinin devrimi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz ya da m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak \u00e7eli\u015fkileri nesnel olarak varolmasa bile, s\u00f6zkonusu \u00fclkede sosyalist devrimi zafere ula\u015ft\u0131rabilecek yollar\u0131 bulabilir.
Bettelheim’\u0131n ikinci yanl\u0131\u015f\u0131, hukuki yap\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak varolabilece\u011fini \u0131srarla \u00f6ne s\u00fcrmesidir. \u00c7\u00f6z\u00fcmlemesinde m\u00fclkiyeti, hukuk y\u00f6n\u00fcnden ele al\u0131rken, \u00fcretim ili\u015fkilerinin hesaba kat\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini durmaks\u0131z\u0131n vurguluyor. Yasal m\u00fclkiyetin ya da daha do\u011frusu belirli bir anda, belirli bir devletin \u00fcstyap\u0131s\u0131n\u0131n, \u00fcretim ili\u015fkilerinin ger\u00e7eklerine ters d\u00fc\u015fecek bi\u00e7imde zorla kabul ettirildi\u011fini ortaya atmak, Bettelheim’\u0131n bilincin toplumun \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funu kan\u0131t g\u00f6sterirken dayand\u0131\u011f\u0131 determinizmin inkar\u0131 demektir. Do\u011fal olarak, b\u00fct\u00fcn bunlar tarih s\u00fcre\u00e7leridir, fizyo-kimyasal olaylar gibi saniyenin binde biri kadar k\u0131sa s\u00fcrelerle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fillerdir. \u0130nsanl\u0131k tarihinin uzun s\u00fcren geli\u015fimi i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fen b\u00fct\u00fcn bu s\u00fcre\u00e7lerde, hukuk ili\u015fkilerinin, \u00fclkede o anda varolan \u00fcretim ili\u015fkileriyle uygunluk g\u00f6stermedi\u011fi anlar vard\u0131r, ancak zamanla, yeni ili\u015fkiler eskilerin yerini ald\u0131k\u00e7a, uyum yeniden sa\u011flan\u0131r, oysa ki ilk \u00f6nce \u00fcretim ili\u015fkilerini de\u011fi\u015ftirmeksizin \u00fcstyap\u0131y\u0131 de\u011fi\u015ftirmek olanaks\u0131zd\u0131r.
Bettelheim yolda\u015f, tekrar tekrar, \u00fcretim ili\u015fkilerinin, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fim d\u00fczeyi taraf\u0131ndan belirlendi\u011fine, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 m\u00fclkiyetinin baz\u0131 \u00fcretim ili\u015fkilerinin hukuki ve soyut ifadesi oldu\u011funa de\u011finiyor, ancak bunun genel planda (d\u00fcnya \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde ya da bir \u00fclkede) ge\u00e7erli oldu\u011fu, her b\u00f6lgede, her an ve her durumda, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fim d\u00fczeyiyle hukuki m\u00fclkiyet ili\u015fkileri aras\u0131nda mikroskobik, mekanik bir ba\u011flant\u0131 kurulamayaca\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi g\u00f6z\u00fcnden ka\u00e7\u0131yor.
Bettelheim, hukuki ili\u015fkilerin hi\u00e7bir \u015feyin temeli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 m\u00fclkiyetinin kamuya ait olmas\u0131nda sosyalizmin bir ifadesini g\u00f6rd\u00fcklerini ileri s\u00fcren ekonomi uzmanlar\u0131na sald\u0131r\u0131da bulunuyor. Bir bak\u0131ma, yani “temel” kelimesi esas al\u0131n\u0131rsa hakl\u0131 say\u0131labilir. Ama, as\u0131l \u00f6nemli olan \u00fcretim ili\u015fkileriyle \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin belirli bir geli\u015fme a\u015famas\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmaya girmesidir. Bu \u00e7at\u0131\u015fma, ekonomik g\u00fc\u00e7lerin birikimiyle, mekanik bi\u00e7imde belirlenmez, s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki \u015fiddet olaylar\u0131yla da a\u00e7\u0131klanamaz. Ekonomik geli\u015fme bak\u0131m\u0131ndan, birbirine kar\u015f\u0131t g\u00fc\u00e7lerin birikmesinden olu\u015fan, niteliksel ve niceliksel bir toplam, tarihi ve siyasi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndansa, bir toplumsal s\u0131n\u0131f\u0131n, bir ba\u015fka toplumsal s\u0131n\u0131f\u0131 geride b\u0131rakmas\u0131d\u0131r. Kusursuz bir toplum d\u00fczeni kuruluncaya dek, ekonomik \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeler s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131 tarihi olgusundan ayr\u0131 tutulamaz. S\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131n\u0131n canl\u0131 ifadesi olan insan i\u00e7in, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplumun \u00fcstyap\u0131s\u0131n\u0131n temsil etti\u011fi hukuki temel, somut belirleyici niteliklere sahiptir ve elle tutulur, g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ger\u00e7e\u011fi dile getirir. \u00dcretim ili\u015fkileri ve \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fmesi, tarihin ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde yava\u015f yava\u015f birikime u\u011frayan ekonomik-teknolojik olaylard\u0131r. Somut meta, insanlar aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin ifadesi, toplumsal m\u00fclkiyet ise, yukar\u0131da s\u00f6zkonusu etti\u011fimiz toplumsal ili\u015fkilerin a\u00e7\u0131k\u00e7a hissedilir ifadesidir. \u00d6zel m\u00fclkiyet temeli \u00fczerinde i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftiren bir ticaret toplumu varolal\u0131, meta da varolmu\u015ftur. M\u00fclks\u00fczle\u015ftirenlerin m\u00fclks\u00fczle\u015ftirildi\u011fi, toplumsal m\u00fclkiyetin, eski kapitalist \u00f6zel m\u00fclkiyetin yerini ald\u0131\u011f\u0131 yeni toplum varolal\u0131, sosyalizm de varolmu\u015ftur.
Ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin izlemek zorunda oldu\u011fu genel \u00e7izgi budur. \u015eu ya da bu toplumsal tabakalar aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin ayr\u0131nt\u0131lar\u0131, ancak belirli somut \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeleri ilgilendirir. Ama kuramsal \u00e7\u00f6z\u00fcmleme, sosyalizm yolunda ilerleyen bir toplumun insanlar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin geni\u015f \u00e7er\u00e7evesini kapsam\u0131na almal\u0131d\u0131r.
Bu iki temel yan\u0131lg\u0131dan yola \u00e7\u0131kan yolda\u015f Bettelheim, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerdeki geli\u015fimin belirli her a\u015famas\u0131 i\u00e7in, her b\u00f6lgede \u00fcretim ili\u015fkileriyle \u00f6zde\u015fli\u011finin zorunlulu\u011funu savunuyor, ayn\u0131 zamanda bu ili\u015fkileri, bunlar\u0131n hukuki ifadeleriyle de \u00f6zde\u015fle\u015ftiriyor.
B\u00fct\u00fcn bunlardan ama\u00e7 nedir? Bakal\u0131m, Bettelheim bu konuda ne diyor:<\/p>\n

“Bu ko\u015fullarda, sosyalist m\u00fclkiyetin \u00e7e\u015fitli y\u00fcksek bi\u00e7imlerini tan\u0131mlarken yaln\u0131zca genel ‘devlet m\u00fclkiyeti’ kavram\u0131ndan hareket eden ve bunu tek bir genelge\u00e7er ger\u00e7e\u011fe indirgemeye \u00e7al\u0131\u015fan d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imi, \u00f6zellikle sosyalist devlet sekt\u00f6r\u00fc i\u00e7inde meta dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131, sosyalist ticareti, paran\u0131n oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fc, vs. incelemek s\u00f6zkonusu oldu\u011funda i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yor.”<\/p>\n

Daha sonraki bir b\u00f6l\u00fcmde, Stalin’in bu iki m\u00fclkiyet bi\u00e7imi aras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 ay\u0131r\u0131m\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlerken \u015funlar\u0131 yaz\u0131yor:<\/p>\n

“Bu hukuki hareket noktas\u0131 ve bundan \u00e7\u0131kar\u0131lan sonu\u00e7lar, sosyalist devlet giri\u015fimleri aras\u0131ndaki m\u00fcbadelenin, \u015fu an i\u00e7in zorunlu olarak ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 ticaret niteli\u011fini tan\u0131mamaya g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor ve devlet giri\u015fimleri aras\u0131ndaki al\u0131m-sat\u0131mlar\u0131n, paran\u0131n, fiyatlar\u0131n, ekonomik hesaplamalar\u0131n, mali \u00f6zerkli\u011fin, vs., kuramsal d\u00fczeyde anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 olanaks\u0131z hale getiriyor. B\u00f6ylece bu kategoriler, t\u00fcm toplumsal i\u00e7eriklerinden yoksun b\u0131rak\u0131l\u0131yor ve bizzat Stalin’in zorunlulu\u011funu vurgulad\u0131\u011f\u0131 nesnel ekonomik yasalar\u0131n ifadesi olarak de\u011fil, soyut kal\u0131plar ya da az\u00e7ok iradeye ba\u011fl\u0131 teknik uygulamalar olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.”<\/p>\n

Daha \u00f6nce de baz\u0131 yerlerde ortaya koydu\u011fumuz d\u00fc\u015f\u00fcncelere a\u00e7\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmakla birlikte, Bettelheim yolda\u015f\u0131n yaz\u0131s\u0131, geni\u015f bilgiye sahip bir ekonomi uzman\u0131n\u0131n ve bir marksist kuramc\u0131n\u0131n kaleminden \u00e7\u0131km\u0131\u015f oldu\u011fundan, bizler i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Kendisi somut bir konumdan hareketle, kan\u0131m\u0131zca iyice d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp ta\u015f\u0131nmadan, ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi s\u0131ras\u0131nda, sosyalist sekt\u00f6r i\u00e7inde kapitalizme \u00f6zg\u00fc kategorilerin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 ve bireysel m\u00fclkiyetin gereklili\u011fini yetersiz kan\u0131tlara dayanarak savunuyor. Marksist \u00e7izgi izlendi\u011finde -buna ortadoks \u00e7izgi de diyebiliriz- \u00fcretim ili\u015fkilerinin ve toplumsal m\u00fclkiyetin ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesinin, bu kategorilerin korunmas\u0131yla ba\u011fda\u015famayaca\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kararak, bunun anla\u015f\u0131lmaz bir\u015fey oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.
Biz de t\u00fcm\u00fcyle ayn\u0131 bi\u00e7imde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz; ancak vard\u0131\u011f\u0131m\u0131z sonu\u00e7 ba\u015fka: Bizce, ekonomik hesaplama sistemi savunucular\u0131n\u0131n kendi kendileriyle \u00e7eli\u015fkiye girmelerinin nedeni, marksist \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeler yaparak ilerlerken belli bir noktaya geldiklerinde “kaybolan halkay\u0131” ortada b\u0131rakarak bir s\u0131\u00e7rama yapmak zorunda kalmalar\u0131, sonra yeni bir konuma d\u00fc\u015ferek buradan d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00e7izgilerini izlemeye devam etmeleridir. Sonu\u00e7 olarak, ekonomik hesaplama sistemini savunanlar, meta kavram\u0131n\u0131n devlet sekt\u00f6r\u00fc i\u00e7inde \u00f6z\u00fcn\u00fc yitirmeksizin nas\u0131l korunaca\u011f\u0131n\u0131 ya da sosyalist sekt\u00f6rde ger\u00e7ek bi\u00e7iminden sapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f pazarlarda, de\u011fer yasas\u0131ndan nas\u0131l “ak\u0131ll\u0131ca” yararlan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 hi\u00e7bir zaman do\u011fru d\u00fcr\u00fcst a\u00e7\u0131klayamam\u0131\u015flard\u0131r. Bu tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 farkeden yolda\u015f Bettelheim, kavramlar\u0131 yeniden ele al\u0131p g\u00f6zden ge\u00e7irmekte, ancak bitirmesi gereken yerden ba\u015flamaktad\u0131r. Sosyalist \u00fclkelerde h\u00e2l\u00e2 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren hukuki ili\u015fkilerden ve kategorilerden yola \u00e7\u0131karak, bu hukuki ili\u015fkilerin ve ticari kategorilerin varoldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini ortaya koyuyor, ancak bundan “madem ki vard\u0131rlar, \u00f6yleyse zorunludurlar” gibi faydac\u0131 bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131kar\u0131yor. Bu temelden hareket ederek, \u00e7\u00f6z\u00fcmleyici bi\u00e7imde geriye do\u011fru gidiyor, kuramla uygulaman\u0131n \u00e7ak\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 noktaya kadar var\u0131yor. Bu noktada, kuram\u0131 yeni ba\u015ftan yorumlay\u0131p Marx ve Lenin’in analizini yaparak kendi sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131yor. Daha \u00f6nce g\u00f6stermi\u015f oldu\u011fumuz gibi, yanl\u0131\u015f bir temele dayanmakla birlikte, sa\u011flam ve tutarl\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00e7izgisi izler gibi g\u00f6r\u00fcnmesi bundand\u0131r.
Ne var ki, ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin, tarih a\u00e7\u0131s\u0131ndan, hen\u00fcz gen\u00e7 oldu\u011funu unutuyor. \u0130nsan ekonomik ili\u015fkileri tam anlam\u0131yla kavrad\u0131\u011f\u0131nda ve planlama yoluyla bunlara egemen oldu\u011funda, de\u011ferlendirmede bir tak\u0131m yan\u0131lg\u0131lara d\u00fc\u015fmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde “varolan\u0131n” ille de “zorunlu oldu\u011fu” neden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcls\u00fcn? Ger\u00e7e\u011fin, baz\u0131 cesaretli at\u0131l\u0131mlara indirdi\u011fi darbelerin, yaln\u0131zca bu cesaretin sonucu oldu\u011fu neden kabul edilsin, bunlar, tamamen ya da k\u0131smen teknik y\u00f6netim hatalar\u0131ndan ileri gelmi\u015f olamazlar m\u0131?
Bizce, Bettelheim’\u0131n a\u015fa\u011f\u0131daki savlar\u0131na benzer iddialar ortaya atmak, sosyalist planlaman\u0131n t\u00fcm teknik eksikliklerine kar\u015f\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemi inkar etmek anlam\u0131na gelir:<\/p>\n

“Bundan, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ve genel olarak \u00fcr\u00fcnlerin yeterli oranda, yani etkili bi\u00e7imde, \u00fcretim \u00f6ncesi planlanarak da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131n olanaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve sosyalist ticaretin ve ticari devlet kurulu\u015flar\u0131n\u0131n zorunlulu\u011fu sonucu \u00e7\u0131kar. Ayr\u0131ca, sosyalist sekt\u00f6r i\u00e7inde paran\u0131n, de\u011fer yasas\u0131n\u0131n ve uygun bir fiyat sisteminin rol\u00fc bu sonucun \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda de\u011ferlendirilmelidir. Fiyatlar, yaln\u0131zca \u00fcr\u00fcnlerin toplumsal maliyetini de\u011fil, bu \u00fcr\u00fcnler aras\u0131ndaki arz ve talep ili\u015fkilerini de yans\u0131tmal\u0131 ve bu konuda al\u0131nacak y\u00f6netsel \u00f6nlemler \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fimini tehlikeye d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcnde, planlama da yetersiz kald\u0131\u011f\u0131nda fiyatlar arz ile talep aras\u0131ndaki dengeyi sa\u011flamal\u0131d\u0131r.”<\/p>\n

Bizse, (K\u00fcba’da) zay\u0131fl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulundurmakla birlikte, planlama konusundaki temel g\u00f6r\u00fc\u015flerimizi \u015f\u00f6yle belirtmi\u015ftik:<\/p>\n

“De\u011fer yasas\u0131n\u0131n bilin\u00e7li kullan\u0131lmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmiyoruz, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00fcreticilerle t\u00fcketiciler aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiyi kendili\u011finden ortaya koyan bir serbest piyasan\u0131n varolmad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yoruz. Devlet giri\u015fimleri aras\u0131ndaki ili\u015fkilerde, meta kategorisinin varolmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz, bu kurulu\u015flar\u0131 tek bir b\u00fcy\u00fck giri\u015fimin, yani devletin birer par\u00e7as\u0131 olarak kabul ediyoruz (pratikte \u00fclkemiz hen\u00fcz bu duruma gelmemi\u015f olsa bile). De\u011fer yasas\u0131 ve planlama, bir \u00e7eli\u015fkiyle ve onun \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesiyle birbirine ba\u011fl\u0131 iki kavramd\u0131r. Merkezi planlaman\u0131n, sosyalist toplumun varolu\u015f bi\u00e7imi ve onu tan\u0131mlayan kategori oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Merkezi planlama, insan bilincinin, sonunda ekonomiyi tam anlam\u0131yla kavray\u0131p ger\u00e7ek amac\u0131na, yani kom\u00fcnist toplum \u00e7er\u00e7evesinde insan\u0131n t\u00fcmden kurtulu\u015funa y\u00f6neltmeyi ba\u015fard\u0131\u011f\u0131 noktad\u0131r.”[2]<\/p>\n

Bettelheim i\u00e7in ekonomik \u00f6zne olan \u00fcretim birimini fiziksel b\u00fct\u00fcnle\u015fmenin (entegrasyonun) somut olarak ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 dereceye ba\u011flamak, bi\u00e7imcili\u011fi son s\u0131n\u0131r\u0131na vard\u0131rmak ve Amerikan tekellerinin K\u00fcba end\u00fcstrisinin bir\u00e7ok dal\u0131nda teknik bak\u0131mdan ger\u00e7ekle\u015ftirdiklerini bizim ba\u015faramayaca\u011f\u0131m\u0131za inanmak, yani g\u00fcc\u00fcm\u00fczden ve yeteneklerimizden fazlas\u0131yla ku\u015fkulanmak demektir.
Ger\u00e7ekten de bir ekonomik \u00f6zne olan “\u00fcretim birimi” diye neyin adland\u0131r\u0131labilece\u011fi, elbette ki \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fim d\u00fczeyine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Yeterli bir b\u00fct\u00fcnle\u015fmenin (entegrasyon) sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 bir \u00fcretim dal\u0131nda, bu dal\u0131n kendisi de bir \u00fcretim birimi say\u0131labilir. \u00d6rne\u011fin, elektrik end\u00fcstrisinde, birimlerin bir \u015febeke halinde birbirine ba\u011flanmas\u0131yla bu \u00fcretim dal\u0131 tek bir merkezden y\u00f6netilebilir.
Sistemimizi yararl\u0131l\u0131k y\u00f6n\u00fcnden geli\u015ftirerek, daha \u00f6nce de incelenmi\u015f olan baz\u0131 sorunlar\u0131 yeniden ele al\u0131yor, onlar\u0131, bilgi d\u00fczeyimizin izin verdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde ve olanaklar\u0131m\u0131z elverdi\u011fince, tutarl\u0131 bi\u00e7imde, Marx ve Lenin’in ortaya koydu\u011fu b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcncelerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin marksist ekonomi politi\u011findeki \u00e7eli\u015fkileri incelemeye bizi iten de bu oldu. Sosyalist toplum ger\u00e7ekte varoldu\u011funa g\u00f6re, sosyalizmin geli\u015fimini ancak ge\u00e7ici bir s\u00fcre i\u00e7in engelleyebilecekleri anla\u015f\u0131lan bu \u00e7eli\u015fkileri altetmeye u\u011fra\u015f\u0131rken, yeni toplumu bilincin ve \u00fcretimin geli\u015fmesiyle, en h\u0131zl\u0131 bi\u00e7imde ileriye g\u00f6t\u00fcrebilmemizi sa\u011flayan, kuram ve uygulamaya en iyi uyan y\u00f6ntemleri ve \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7imlerini arad\u0131k. Bug\u00fcn ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z konu, bundan ba\u015fka bir\u015fey de\u011fildir.
Sonu\u00e7 olarak:<\/p>\n

1. Bettelheim’\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesinde iki b\u00fcy\u00fck yanl\u0131\u015f yapt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesindeyiz.
a) Genel planda ge\u00e7erli olan, \u00fcretim ili\u015fkileriyle \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fimi aras\u0131ndaki zorunlu uygunluk yasas\u0131n\u0131, mekanik bi\u00e7imde, ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi i\u00e7inde bulunan belirli bir \u00fclkenin somut baz\u0131 alanlar\u0131ndaki \u00fcretim ili\u015fkilerinin dar \u00e7er\u00e7evesine aktarm\u0131\u015f ve buradan ekonomik hesaplama denilen sistemin do\u011frulu\u011funu kan\u0131tlamaya \u00e7abalayan ve faydac\u0131 felsefenin izlerini ta\u015f\u0131yan sonu\u00e7lar \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131 .
b) M\u00fclkiyet hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015flere de ayn\u0131 mekanik \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeyi uygulam\u0131\u015ft\u0131r.
2. Bundan dolay\u0131, uygulad\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmleme y\u00f6nteminin zorunlu sonucu olarak vard\u0131\u011f\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z mali \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ya da muhasebe \u00f6zerkli\u011finin \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin belirli bir geli\u015fme d\u00fczeyine ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesine kat\u0131lm\u0131yoruz.
3. Bettelheim’\u0131n \u00f6nerdi\u011fi, \u00fcretimde fiziksel olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f merkezile\u015fme (elektrik \u00fcretimi \u00f6rne\u011fini veriyor) temeline dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 merkezi y\u00f6netim g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc reddediyor, bu kavram\u0131 en \u00f6nemli ekonomik kararlar\u0131n merkezile\u015ftirilmesi bi\u00e7iminde kabul ediyoruz.
4. De\u011fer yasas\u0131n\u0131n baz\u0131 \u00f6\u011felerini (aritmetiksel bi\u00e7imde para birimleriyle ifade edilen maliyet, k\u00e2rl\u0131l\u0131k gibi) kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yapmak i\u00e7in kullanma olana\u011f\u0131n\u0131 kabul etmekle birlikte, ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde bu yasan\u0131n ve di\u011fer kapitalist kategorilerin zorunlu ve s\u0131n\u0131rs\u0131z olarak ge\u00e7erli oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lm\u0131yoruz.
5. Bizce “merkezi planlama, sosyalist toplumun varolu\u015f bi\u00e7imidir”, bu nedenle planlamaya, Bettelheim’dan \u00e7ok daha fazla de\u011fer veriyor ve daha geni\u015f karar yetkisi tan\u0131yoruz.
6. Klasik marksist \u00e7\u00f6z\u00fcmleme y\u00f6ntemiyle, sosyalist sekt\u00f6rde kapitalist kategorilerin varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeleri olgusu aras\u0131ndaki tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n kuramsal incelemesinin \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funa ve bu noktan\u0131n daha k\u00f6kl\u00fc bi\u00e7imde ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine inan\u0131yoruz.
7. Ekonomik hesaplaman\u0131n savunucular\u0131na \u015fu s\u00f6z\u00fc hat\u0131rlatmak isteriz: “Tanr\u0131 beni dostlar\u0131mdan korusun, d\u00fc\u015fmanlar\u0131m\u0131 kendi ba\u015f\u0131ma yenebilirim.”<\/p>\n

Ernesto Che Guevara<\/strong><\/p>\n

Dipnot<\/strong><\/p>\n

[1] V. \u0130. Lenin, Se\u00e7me Eserler (Moskova, Progres Publishers, 1967), Cilt: III, s. 776-777.
[2] Nuestla Industria, Revista Economica, No 5, \u015eubat 1964’te yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Cuba Socialista (Sosyalist K\u00fcba) dergisinin 32. say\u0131s\u0131nda Yolda\u015f Charles Bettelheim’\u0131n “Sosyalist Planlaman\u0131n Bi\u00e7imi, Y\u00f6ntemleri ve \u00dcretici G\u00fc\u00e7lerin Geli\u015fim D\u00fczeyi” adl\u0131 bir yaz\u0131s\u0131 yay\u0131nland\u0131. Bu yaz\u0131, ger\u00e7ekten de, tart\u0131\u015f\u0131lmayacak derecede \u00f6nemli ve ilgin\u00e7 noktalara de\u011finiyor, ama bizim i\u00e7in \u00f6zellikle \u00f6nemli olu\u015funun nedeni, s\u00f6z\u00fcmona “Ekonomik Hesaplama”y\u0131 ve bu sistemin sosyalist sekt\u00f6r i\u00e7inde gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kategorileri, yani \u00f6deme […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[99],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4303","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-dunya"},"yoast_head":"\nSosyalist Planlama | Ernesto Che Guevara - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Sosyalist Planlama | Ernesto Che Guevara\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Cuba Socialista (Sosyalist K\u00fcba) dergisinin 32. say\u0131s\u0131nda Yolda\u015f Charles Bettelheim’\u0131n “Sosyalist Planlaman\u0131n Bi\u00e7imi, Y\u00f6ntemleri ve \u00dcretici G\u00fc\u00e7lerin Geli\u015fim D\u00fczeyi” adl\u0131 bir yaz\u0131s\u0131 yay\u0131nland\u0131. Bu yaz\u0131, ger\u00e7ekten de, tart\u0131\u015f\u0131lmayacak derecede \u00f6nemli ve ilgin\u00e7 noktalara de\u011finiyor, ama bizim i\u00e7in \u00f6zellikle \u00f6nemli olu\u015funun nedeni, s\u00f6z\u00fcmona “Ekonomik Hesaplama”y\u0131 ve bu sistemin sosyalist sekt\u00f6r i\u00e7inde gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kategorileri, yani \u00f6deme […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-03-02T09:53:06+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/img218.imageshack.us\/img218\/5792\/ernestoche.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"22 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Sosyalist Planlama | Ernesto Che Guevara\",\"datePublished\":\"2010-03-02T09:53:06+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/\"},\"wordCount\":4377,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/img218.imageshack.us\/img218\/5792\/ernestoche.jpg\",\"articleSection\":[\"D\u00fcnya\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/\",\"name\":\"Sosyalist Planlama | Ernesto Che Guevara - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/img218.imageshack.us\/img218\/5792\/ernestoche.jpg\",\"datePublished\":\"2010-03-02T09:53:06+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/img218.imageshack.us\/img218\/5792\/ernestoche.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/img218.imageshack.us\/img218\/5792\/ernestoche.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Sosyalist Planlama | Ernesto Che Guevara\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Sosyalist Planlama | Ernesto Che Guevara - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Sosyalist Planlama | Ernesto Che Guevara","og_description":"Cuba Socialista (Sosyalist K\u00fcba) dergisinin 32. say\u0131s\u0131nda Yolda\u015f Charles Bettelheim’\u0131n “Sosyalist Planlaman\u0131n Bi\u00e7imi, Y\u00f6ntemleri ve \u00dcretici G\u00fc\u00e7lerin Geli\u015fim D\u00fczeyi” adl\u0131 bir yaz\u0131s\u0131 yay\u0131nland\u0131. Bu yaz\u0131, ger\u00e7ekten de, tart\u0131\u015f\u0131lmayacak derecede \u00f6nemli ve ilgin\u00e7 noktalara de\u011finiyor, ama bizim i\u00e7in \u00f6zellikle \u00f6nemli olu\u015funun nedeni, s\u00f6z\u00fcmona “Ekonomik Hesaplama”y\u0131 ve bu sistemin sosyalist sekt\u00f6r i\u00e7inde gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kategorileri, yani \u00f6deme […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2010-03-02T09:53:06+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/img218.imageshack.us\/img218\/5792\/ernestoche.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"22 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Sosyalist Planlama | Ernesto Che Guevara","datePublished":"2010-03-02T09:53:06+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/"},"wordCount":4377,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/img218.imageshack.us\/img218\/5792\/ernestoche.jpg","articleSection":["D\u00fcnya"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/","name":"Sosyalist Planlama | Ernesto Che Guevara - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/img218.imageshack.us\/img218\/5792\/ernestoche.jpg","datePublished":"2010-03-02T09:53:06+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/#primaryimage","url":"http:\/\/img218.imageshack.us\/img218\/5792\/ernestoche.jpg","contentUrl":"http:\/\/img218.imageshack.us\/img218\/5792\/ernestoche.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/02\/sosyalist-planlama-ernesto-che-guevara\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Sosyalist Planlama | Ernesto Che Guevara"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4303","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4303"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4303\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4303"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4303"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4303"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}