![](\"http:\/\/www.alibeykoy.net\/eyup\/images\/stories\/12eylul.jpg\")
80’li y\u0131llara damgas\u0131n\u0131 vuran s\u00f6zc\u00fck “birey”di. Yeni k\u00fclt\u00fcrel iklimde esen birey, cinsellik, \u00f6zg\u00fcrle\u015fme ve \u00f6zel hayat f\u0131rt\u0131nalar\u0131, 12 Eyl\u00fcl “edebiyat\u0131”n\u0131n merkezi temas\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Ancak belleklerde yer edecek bir “12 Eyl\u00fcl Roman\u0131” k\u00fclliyat\u0131ndan s\u00f6z etmek zor.<\/p>\n
12 Eyl\u00fcl darbesi edebiyatla toplumsal hayat aras\u0131ndaki ba\u011flar\u0131 koparm\u0131\u015f, bir zamanlar sola yak\u0131nl\u0131k duyan pek \u00e7ok yazar\u0131n toplumsal ve siyasi meselelerden elini ete\u011fini \u00e7ekmesine yol a\u00e7m\u0131\u015f, b\u00f6ylelikle, o g\u00fcne kadar edebiyat d\u00fcnyas\u0131na egemen olan edebiyat-siyaset-ideoloji birlikteli\u011fi sona ermi\u015fti.<\/p>\n
Onun yerini alan edebi dalgan\u0131n siyasi ve ideolojik olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemiyorum; tersine, egemen ideolojinin r\u00fczgar\u0131n\u0131 da arkas\u0131na alan yazarlar, ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemde ya\u015fananlarla bir “hesapla\u015fmaya” girdiler. Ama hesapla\u015f\u0131lan hep solcular ve sol i\u00e7i ili\u015fkilerdi. Olaylar\u0131n arkas\u0131ndaki karanl\u0131k ili\u015fkiler, derin devletin provokasyonlar\u0131, \u00fclk\u00fcc\u00fc tetik\u00e7ilerin kullan\u0131l\u0131\u015f\u0131 apa\u00e7\u0131k olsa bile 12 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda pop\u00fclerle\u015fen, kendisini entelekt\u00fcel, hatta \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc solcu bi\u00e7iminde tan\u0131yan yazarlar\u0131n 12 Mart ve 12 Eyl\u00fcl d\u00f6nemlerini kavray\u0131\u015f\u0131 solun yanl\u0131\u015f politikalar\u0131na ve sosyalizmin iflas\u0131na dayal\u0131yd\u0131.<\/p>\n
Bellekler yeni varolu\u015f bi\u00e7imlerini me\u015frula\u015ft\u0131racak tarzda d\u00fczenlenmi\u015f, hat\u0131rda despotik \u00f6rg\u00fct yap\u0131lar\u0131ndan, tek tarafl\u0131 \u015fiddet eylemlerinden, yenilgiden, y\u0131lg\u0131nl\u0131k ve pi\u015fmanl\u0131ktan ba\u015fka bir \u015fey kalmam\u0131\u015ft\u0131. Ya da ge\u00e7mi\u015f ancak bir daha geri gelmeyecek nostaljik bir \u00e7ocukluk an\u0131 olarak anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde de\u011ferliydi. Yans\u0131t\u0131lan duygular\u0131n yas, pi\u015fmanl\u0131k, hatta intikam olmas\u0131 bile ehemmiyetsizdi art\u0131k; yeter ki ge\u00e7mi\u015fin bir daha asla geri gelmeyece\u011fi vurgulanm\u0131\u015f olsun…<\/p>\n
Hi\u00e7 beklemedi\u011fimiz bu yeni edebi ortam \u00f6ylesine h\u0131zl\u0131 ve \u00f6ylesine kaotik bir k\u00fclt\u00fcrel atmosferde geli\u015fti ki, s\u00fcreci i\u00e7inden ya\u015farken pratik veya teorik refleksler g\u00f6steremedik, g\u00f6steremezdik de… \u00c7\u00fcnk\u00fc bizim elimizde geleneklerimiz, ideolojimiz, “ders notlar\u0131m\u0131z” ve siyasi duru\u015fumuzdan ba\u015fka bir silah\u0131m\u0131z yoktu, ama bilgisayarlar, atariler, renkli televizyonlar, videolar, m\u00fczik setleri ve “imaj maker”larla \u00e7evrilivermi\u015ftik aniden. Yaln\u0131z solcular de\u011fil, toplumun tamam\u0131, yeni bir k\u00fclt\u00fcrel iklime girildi\u011finin fark\u0131nda de\u011fildi.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Yeni kavramlar<\/strong><\/p>\n 1980’li y\u0131llarda bir \u00e7ok yeni kavramla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k. Daha \u00f6nce sol hareketin i\u00e7erisinde \u00f6zg\u00fcnl\u00fckleriyle dolays\u0131z bi\u00e7imde varolamayan toplumsal gruplar; kad\u0131nlar, e\u015fcinseller, \u00e7evreciler, K\u00fcrtler ve di\u011ferleri, kendi adlar\u0131n\u0131 telaffuz eder, farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izip kendi dillerini ve kavramlar\u0131n\u0131 arar oldular.<\/p>\n Ancak bu y\u0131llara damgas\u0131n\u0131 vuran s\u00f6zc\u00fck “birey”di! \u0130nsanlar birey olman\u0131n “iyi”li\u011fine ikna olup, \u00f6zel hayatla cinsel hayat\u0131 ayn\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131lar. “D\u0131\u015far\u0131dakiler”, fark\u0131na ve keyfine vard\u0131klar\u0131 yeni kimlikler ve pratiklerle sarho\u015f olurken, hep birlikte ya\u015fanan bu b\u00fcy\u00fck ill\u00fczyonu da, i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131p geldikleri tarihle \u015fimdinin birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 da yad\u0131rgamad\u0131lar.<\/p>\n Baz\u0131 kavramlar ve de\u011ferlerse anlamlar\u0131ndan ve s\u0131n\u0131fsal g\u00f6ndermelerinden uzakla\u015f\u0131p g\u00f6zden ve dilden d\u00fc\u015ft\u00fcler. Evdeki ve sokaktaki g\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131dan siyasal ve entelekt\u00fcel tart\u0131\u015fmalara kadar her yerde, s\u0131n\u0131f modelinin g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve s\u00fcreklili\u011fi yitirildi. Post-end\u00fcstriyel tekelci kapitalizmin geli\u015fmesi, so\u011fuk sava\u015f\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan beri medyan\u0131n ve \u00f6zellikle korkun\u00e7 harcamalar\u0131yla reklamc\u0131l\u0131\u011f\u0131n uygulad\u0131\u011f\u0131 mistifikasyon teknikleri, s\u0131n\u0131f yap\u0131s\u0131n\u0131n giderek daha fazla gizlenmesine neden oldu.<\/p>\n Merkezi tema<\/strong><\/p>\n Yeni k\u00fclt\u00fcrel iklimde esen birey, cinsellik, \u00f6zg\u00fcrle\u015fme ve \u00f6zel hayat f\u0131rt\u0131nalar\u0131, 12 Eyl\u00fcl “edebiyat\u0131”n\u0131n merkezi temas\u0131n\u0131 olu\u015fturur. D\u00f6neme ait edebi \u00fcretimler bir b\u00fct\u00fcn olarak o k\u00fclt\u00fcr\u00fcn i\u00e7erisinde ya da o k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ku\u015fatmas\u0131 alt\u0131nda \u015fekillenmi\u015ftir.<\/p>\n Toplumu saran \u00f6zel hayat\u0131 alenile\u015ftirme ve r\u00f6ntgencilik merak\u0131 edebi alana da yans\u0131m\u0131\u015f; okuyucunun ilgi g\u00f6sterdi\u011fi pop\u00fcler t\u00fcrlerin giderek yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, polisiyelerin ve fantaziye dayal\u0131 tarihi metinlerin \u00e7ok satarl\u0131\u011f\u0131, yani t\u00fcketilenlerin \u00fcretilenler \u00fczerindeki egemenli\u011fi, hikaye ve romanlar\u0131n bi\u00e7imini, i\u00e7eri\u011fini ve t\u00fcr\u00fcn\u00fc etkilemi\u015ftir.<\/p>\n B\u00f6ylece ge\u00e7mi\u015fin silahl\u0131 eylemcileri, kar\u015f\u0131tlar\u0131na yer verilmesine gerek duyulmadan, “kara dizi”lere -silah ve silahl\u0131 eylem- paydas\u0131ndan yumu\u015fak bir ge\u00e7i\u015f yapabilmi\u015flerdir! 12 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda T\u00fcrkiye devrimci hareketine y\u00f6nelen \u2013romanlara da yans\u0131yan- ele\u015ftirilerde kad\u0131n-erkek ili\u015fkilerindeki tutuculu\u011fun ve \u00f6rg\u00fctsel yap\u0131lardaki, siyasi eylemlerdeki \u015fiddetin \u00f6nemli bir yeri var.<\/p>\n Toplumsal konular edebi alan\u0131n d\u0131\u015f\u0131na itilirken<\/strong><\/p>\n Darbenin yaralar\u0131n\u0131n sar\u0131lmas\u0131na paralel olarak 80’lerin sonlar\u0131nda ba\u015flay\u0131p 90’lar boyunca s\u00fcren yeni bir sol roman dalgas\u0131 y\u00fckseldi.<\/p>\n \u00d6yle ki 12 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda sol bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla yaz\u0131lm\u0131\u015f romanlar\u0131n say\u0131s\u0131 -T\u00fcrk roman\u0131nda di\u011fer \u00f6nemli tarihsel\/toplumsal olaylarla k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda- hi\u00e7 de az de\u011fil. Ancak edebiyatta derin izler b\u0131rakacak, hi\u00e7 de\u011filse belleklerde yer edecek bir “12 Eyl\u00fcl Roman\u0131” k\u00fclliyat\u0131ndan s\u00f6z etmek zor.<\/p>\n Bunun nedenlerinden belki de en \u00f6nemlisi darbenin muhaliflik duygusunu zihinlerden s\u00f6k\u00fcp atmas\u0131, solun de\u011fer ve kavramlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015flanmas\u0131d\u0131r. B\u00f6ylelikle toplumsal\/siyasal konular edebi alan\u0131n d\u0131\u015f\u0131na itilmi\u015ftir.<\/p>\n H\u00e2l\u00e2 muhalif kalan, meseleye sosyalist bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyle yakla\u015fan, ya\u015fad\u0131klar\u0131 zul\u00fcmden anlamland\u0131ramad\u0131klar\u0131 bu d\u00fcnyadan belki ak\u0131llar\u0131n\u0131 kaybetmemek, belki de seslerini sa\u011f\u0131rla\u015fm\u0131\u015f y\u00fcreklere duyurabilmek umuduyla edebiyata s\u0131\u011f\u0131nanlar\u0131n yazd\u0131klar\u0131ysa kar\u015f\u0131l\u0131k bulmad\u0131.<\/p>\n Kurban\u0131n mutlak kabul g\u00f6rece\u011fini sand\u0131\u011f\u0131 ma\u011fduriyetinin diliyle yaz\u0131lm\u0131\u015f bu metinler \u2013edebi yetersizliklerinin de etkisiyle- merhamet yerine \u00f6fke, en hafifinden k\u00fc\u00e7\u00fcmseme yaratt\u0131 insanlarda; edebi a\u00e7\u0131dan eksiklikleri de eklenince alay ve yergi konusu olabildiler.<\/p>\n Solun hikayelere ihtiyac\u0131 vard\u0131 80’li y\u0131llara damgas\u0131n\u0131 vuran s\u00f6zc\u00fck “birey”di. Yeni k\u00fclt\u00fcrel iklimde esen birey, cinsellik, \u00f6zg\u00fcrle\u015fme ve \u00f6zel hayat f\u0131rt\u0131nalar\u0131, 12 Eyl\u00fcl “edebiyat\u0131”n\u0131n merkezi temas\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Ancak belleklerde yer edecek bir “12 Eyl\u00fcl Roman\u0131” k\u00fclliyat\u0131ndan s\u00f6z etmek zor. 12 Eyl\u00fcl darbesi edebiyatla toplumsal hayat aras\u0131ndaki ba\u011flar\u0131 koparm\u0131\u015f, bir zamanlar sola yak\u0131nl\u0131k duyan pek \u00e7ok yazar\u0131n toplumsal ve siyasi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[134],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4311","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-kuram"},"yoast_head":"\n
<\/strong>
Oysa solun maruz kald\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz ve s\u00fcre\u011fenle\u015fen \u015fiddetin travmas\u0131yla ba\u015f edebilmek i\u00e7in hikayelere ihtiyac\u0131 vard\u0131. B\u00f6ylesi hikayeler yeni yeni yaz\u0131l\u0131yor. 2000’li y\u0131llara geldi\u011fimizde bir toparlanmadan, ge\u00e7mi\u015fin olaylar\u0131n\u0131, ac\u0131lar\u0131n\u0131, toplumsal ve bireysel sorunlar\u0131n\u0131 edebiyat\u0131n diliyle yans\u0131tan romanlardan s\u00f6z edebiliyoruz. Solun 12 Eyl\u00fcl’le ger\u00e7ekten y\u00fczle\u015fmesi ve hesapla\u015fmas\u0131 bundan sonra ba\u015flayacak.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"