![](\"http:\/\/idora.milliyet.com.tr\/MilliyetSanat640x412\/2013\/11\/29\/fft243_mf1245582.Jpeg\")
<\/p>\n<\/p>\n
\u00dclkenizin geleneksel \u015fiiriyle Bat\u0131 \u015fiiri aras\u0131ndaki ili\u015fki sizce hangi d\u00fczeyde?<\/strong><\/p>\n Geleneksel Arap \u015fiiriyle di\u011fer ulusal \u015fiirler aras\u0131nda hi\u00e7bir ili\u015fki yoktur.Hatta geleneksel \u015fiiri izleyen \u00e7a\u011fda\u015f \u015fiir bile Bat\u0131 \u015fiirinden etkilenmeyi reddetmi\u015ftir. Bu da geleneksel \u015fiir kavram\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Eski Araplar, d\u00fcnyada var olan tek \u015fiirin -t\u00fcm dillerdeki tek \u015fiirin – Arap \u015fiiri oldu\u011funa inan\u0131rlard\u0131. Arap \u015fiiriyle di\u011fer toplumlara \u00f6zg\u00fc \u015fiir aras\u0131nda hi\u00e7bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yap\u0131lamaz.<\/p>\n Eski Arap ele\u015ftirmenleri Arap \u015fiirinin ba\u015fka dillere \u00e7evrilemeyece\u011fini ve \u00e7evrilecek olursa bozulaca\u011f\u0131n\u0131, elde edilenin hi\u00e7bir anlam ifade etmeyece\u011fini iddia etmi\u015flerdir. Dolay\u0131s\u0131yla, Arap \u015fiirini tan\u0131yabilmek i\u00e7in Arap\u00e7a bilmek gerekir. Ayn\u0131 zamanda, \u00e7a\u011fda\u015f gelenek\u00e7i ele\u015ftirmenlerin bug\u00fcn s\u00f6yledi\u011fi gibi, \u00e7evirinin Bat\u0131 \u015fiirinden kesinlikle etkilenece\u011fini savunurlard\u0131, Bu etkiyi \u00e7a\u011fda\u015f ele\u015ftirmenler de red ediyorlar. Bu nedenle de, \u015fiirde gelenek\u00e7i de\u011ferlere d\u00f6nmeyi arzulayan bir hareket var. Bu hareket, \u00e7a\u011fda\u015f Arap \u015fairlerini, yabanc\u0131 \u015fiiri taklit ettikleri sav\u0131yla ele\u015ftiriyor. Bu ba\u011flamda, d\u00fczyaz\u0131 \u015fiir (po\u00e9me en prose) de b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ele\u015ftirilip reddediliyor ve bunun \u015fiir i\u00e7inde hi\u00e7bir yeri bulunmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc egemen. Hatta d\u00fczyaz\u0131 \u015fiir basmay\u0131 reddeden yay\u0131nevleri de var. Bunun gelene\u011fimizde yer almad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u0130ngiliz ve Frans\u0131z, yani Avrupa \u015fiirinin bir ifade bi\u00e7imi oldu\u011funu iddia ediyorlar. Bu t\u00fcr, Arap \u015fiirinin otantik de\u011ferlerinin ihlali olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ancak bu t\u00fcrde yazmaya devam eden \u015fairler, bu yap\u0131tlar\u0131 yay\u0131nlayan yay\u0131nevleri ve bunlar\u0131 okuyan okurlar da var. Hatta bug\u00fcn \u00f6nemli olan\u0131n, bu d\u00fczyaz\u0131 \u015fiir oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim, \u00e7\u00fcnk\u00fc gen\u00e7 ku\u015fak \u015fairler, \u015fiirlerinde bu t\u00fcr\u00fc kullan\u0131yorlar.<\/p>\n \u0130ngilizce, Frans\u0131zca, \u0130spanyolca gibi dillerin, \u015faire d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda yayg\u0131nl\u0131k ve tan\u0131nma olana\u011f\u0131 vererek \u00f6nemli bir avantaj sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Di\u011fer dillerin \u015fairler i\u00e7in d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kamayacaklar\u0131 bir hasiphane olu\u015fturdu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor musunuz?<\/strong><\/p>\n \u0130ngilizce, Frans\u0131zca ve \u0130spanyolca d\u0131\u015f\u0131ndaki, yani az geli\u015fmi\u015f ya da \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fcnya toplumlar\u0131n\u0131n dillerinin bir hapishane olu\u015fturdu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6ncelikle, bu dillerin b\u00fcy\u00fck bir \u015fiiri var. Hapishane e\u011fer varsa, bu bir \u00e7eviri sorunudur, di\u011fer k\u00fclt\u00fcrlerle ve di\u011fer dillerle ili\u015fki sorunudur. T\u00fcrk\u00e7e olsun, Arap\u00e7a olsun, dillerimiz \u00e7eviri yap\u0131labilecek \u00f6l\u00e7\u00fcde bilinmiyor. \u00d6yleyse hapishane varsa, bu bir yarat\u0131m hapishanesi de\u011fil, yaln\u0131zca \u00e7evirinin olu\u015fturdu\u011fu bir hapishanedir. \u015eiirimiz \u00e7evrildi\u011finde, hapishaneden \u00e7\u0131km\u0131\u015f oluruz. Bunun kan\u0131t\u0131 da, \u0130ngilizce ya da Frans\u0131zca’ya \u00e7evrilmi\u015f, bu d\u00fcnyaya \u00f6zg\u00fc \u015fairlerin varl\u0131\u011f\u0131 ve yabanc\u0131 okurlar\u0131n bunlar\u0131 b\u00fcy\u00fck \u015fairler olarak tan\u0131mas\u0131d\u0131r. \u00c7eviriyi yapacak ki\u015finin, hangi dile \u00e7eviriyorsa, o dili \u00f6zellikle \u00e7ok iyi bilmesi gerekir; ne yaz\u0131k ki bug\u00fcne kadar, her iki dile birden -\u00f6rne\u011fin Arap\u00e7a ve Frans\u0131zca ya da T\u00fcrk\u00e7e ve Frans\u0131zca hakim olabilen \u00e7ok az ki\u015fi \u00e7\u0131kt\u0131. \u00d6yleyse bu, bir s\u00fcrelik, k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn genel durumuna ba\u011fl\u0131 bir hapishanedir ve bir \u015fiir hapishanesi ,de\u011fildir.<\/p>\n \u015eairin evrensel olabilmesi i\u00e7in yap\u0131tlar\u0131nda yerel \u00f6zellikler bar\u0131nd\u0131rmas\u0131 sizce yeterli midir? \u015eiirde yerel-evrensel de\u011fer ve \u00f6l\u00e7\u00fctler var m\u0131d\u0131r? Varsa bunlar aralar\u0131nda \u00e7eli\u015fir mi?<\/strong><\/p>\n B\u00fct\u00fcn \u015fiirler, evrensel olabilmek i\u00e7in ilk \u00f6nce \u00f6zg\u00fcl olmal\u0131d\u0131rlar. \u00d6z de\u011fere sahip olmadan, diline ve gelene\u011fine k\u00f6k salmadan evrensel olunamaz. \u00d6zg\u00fcll\u00fck, otantiklik ve evrensellik aras\u0131nda hi\u00e7bir \u00e7eli\u015fki yoktur bence. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir hedefe ula\u015fabilmek i\u00e7in, \u00f6nce bir \u015fey olmak gerekir. \u015eairin diline ve gelene\u011fine k\u00f6k salmas\u0131, evrenselli\u011finin ilk ko\u015fuludur diyebilirim .<\/p>\n ” New York’a Mezar” ve “Kutlamalar” \u0131n ard\u0131ndan bug\u00fcnlerde bir \u015fiir kitab\u0131n\u0131z daha yay\u0131nland\u0131 T\u00fcrkiye’de: “Dallar\u0131n G\u00fcncesi”.<\/p>\n \u00d6zdemir \u0130nce, bu kitaplarda kimi ipu\u00e7lar\u0131 bulunsa da, sizi tan\u0131mam\u0131z a\u00e7\u0131s\u0131ndan bunlar\u0131n yeterli olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde. Bu kitaplara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda insan\u0131n yery\u00fcz\u00fc ser\u00fcvenini evrensel \u00f6l\u00e7ekte dile getirdi\u011finizi, hayat\u0131 sorgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, bunlar\u0131 yaparken de tarihsel arka plan\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etmedi\u011finizi g\u00f6r\u00fcyoruz. Mitolojik g\u00f6ndermelerle de y\u00fcr\u00fcyor \u015fiiriniz. \u015eiirinizin olu\u015fturucu \u00f6\u011feleri hakk\u0131nda bu saptamalara neler eklemek istersiniz?<\/strong><\/p>\n \u015eiirsel geli\u015fimimde beni etkileyen unsurlar konusunda, mitolojinin yan\u0131 s\u0131ra, mistisizmi ekleyebilirim. Ancak s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn dinsel ve geleneksel anlam\u0131nda de\u011fil.<\/p>\n Bence mistisizm, g\u00f6r\u00fclemeyeni, g\u00f6r\u00fclebilenin \u00f6tesinde g\u00f6rme \u00e7abas\u0131na dayanan bir harekettir. Bu y\u00f6n\u00fcyle de, ger\u00e7ek\u00fcst\u00fcc\u00fc geli\u015fime \u00e7ok yak\u0131nd\u0131r . Mistisizm ve Ger\u00e7ek\u00fcst\u00fcc\u00fcl\u00fck adl\u0131 deneme kitab\u0131mda, yeni bir okuma y\u00f6ntemiyle, mistisizmin ger\u00e7ek\u00fcst\u00fcc\u00fcl\u00fckle yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdim. \u0130ngiltere’de de yay\u0131nlanan bu kitab\u0131m tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131 ve \u00e7ok da ilgi g\u00f6rd\u00fc. \u015eair, e\u011fer ger\u00e7ekten ger\u00e7ek\u00fcst\u00fcc\u00fcl\u00fckle ilgileniyorsa, bu yeni okuma y\u00f6ntemiyle do\u011frudan do\u011fruya mistisizmle ilgilenmesi \u00e7ok daha do\u011fru olur, bunu vurgulamaya devam edece\u011fim. Dinsel i\u00e7eri\u011fi olmayan bir mistisizm bu. Y\u00fczeysel kalmamaya, tinlerin, d\u00fcnyan\u0131n \u00f6b\u00fcr y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6rmeye \u00e7aba g\u00f6steriyoruz. :Bu, benim deyimimle “g\u00f6r\u00fclemeyenin” temsil etti\u011fi bir unsur. Bu “g\u00f6r\u00fclemeyen”, yaln\u0131zca d\u00fcnyada ve tinlerde de\u011fil, ayn\u0131 zamanda insan\u0131n kendi i\u00e7indedir. Bu nedenle, mistisizm, insan v\u00fccudu \u00fczerinde durur; bu yan\u0131yla da olduk\u00e7a sans\u00fceldir ve ruh ile v\u00fccut aras\u0131nda bir ayr\u0131m yapmaz.<\/p>\n \u0130kinci unsur ise, de\u011fi\u015fim boyutudur. D\u00fcnya s\u00fcrekli de\u011fi\u015fiyor ve g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u015feyler de s\u00fcrekli de\u011fi\u015fiyor. \u00d6yleyse tek bir ifade bi\u00e7iminde kapan\u0131p kalmamak, de\u011fi\u015fen d\u00fcnyayla birlikte ifade tarz\u0131n\u0131 da de\u011fi\u015ftirmek gerekiyor.<\/p>\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc unsur ise, ger\u00e7e\u011fin hep uzakta olu\u015fudur. \u015eeylerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve d\u00fcnyay\u0131 t\u00fcketemeyiz. Demek ki d\u00fcnya hakk\u0131nda bildiklerimiz kesinlikle g\u00f6recedir. Ne mutlu ki, s\u00f6zc\u00fck, her \u015feyi t\u00fcm\u00fcyle ifade edemez. Bir profilini, bir y\u00f6n\u00fcn\u00fc ifade eder ancak. Dolay\u0131s\u0131yla d\u00fcnya her zaman yeni, her zaman de\u011fi\u015fkendir ve s\u00fcregelen bu de\u011fi\u015fim hareketini. devaml\u0131 izleyip anlamak gerekir. Ger\u00e7ek, ge\u00e7mi\u015ften, gerimizde kalandan de\u011fil, tam tersine \u00f6n\u00fcm\u00fczde olandan gelir. \u00d6yleyse ger\u00e7ek her zaman “gelecek”tir. Ger\u00e7ek hep beklenir. Bu anlamda da \u015fiir, ifade de\u011fi\u015fiminin yan\u0131 s\u0131ra, d\u00fcnyay\u0131 ve bu de\u011fi\u015fim hareketini daha iyi anlamak, bu harekete daha iyi hakim olmak i\u00e7in yeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 gerektirir. \u015eiirsel geli\u015fimimde beni etkileyen unsurlar bunlard\u0131r.<\/p>\n Ya\u015fam\u0131n\u0131za bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, 1950’li y\u0131llarda L\u00fcbnan vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131na ge\u00e7ti\u011finizi g\u00f6r\u00fcyoruz. L\u00fcbnan, yak\u0131n d\u00f6nemde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck karma\u015faya, sava\u015fa ra\u011fmen do\u011fu ile bat\u0131n\u0131n kesi\u015fti\u011fi bir yer imgesini ta\u015f\u0131yor. L\u00fcbnan’\u0131 se\u00e7i\u015finizde bu imgenin rol\u00fc oldu mu?<\/strong><\/p>\n L\u00fcbnan’da ikinci kez do\u011fmu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcyorum kendimi. \u00c7\u00fcnk\u00fc L\u00fcbnan, \u00fc\u00e7 geleneksel k\u00fclt\u00fcr\u00fcn bulu\u015fma yeridir. M\u00fcsl\u00fcman, H\u0131ristiyan ve Yahudilerden olu\u015fan bu \u00fc\u00e7 k\u00fclt\u00fcr de, S\u00fcmerler, Babiller ve Hunlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu ilk uygarl\u0131\u011fa s\u0131ms\u0131k\u0131 ba\u011fl\u0131d\u0131r. L\u00fcbnan, k\u00fclt\u00fcr ve uygarl\u0131k oca\u011f\u0131 bir \u00fclkedir, dolay\u0131s\u0131yla da bu k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131nda do\u011fal bir de\u011fi\u015f toku\u015f ve do\u011fal ili\u015fkiler \u00fclkesidir. Bu da, hepimizin bildi\u011fi di\u011fer toplumlar gibi tek boyutlu de\u011fil, \u00e7ok boyutlu bir toplum olu\u015fturuyor; bu \u00e7o\u011fulluk, kendini daha iyi tan\u0131yabilme ve daha iyi ifade edebilme olana\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131yor. Ayr\u0131ca L\u00fcbnan gibi bir \u00fclke, di\u011fer \u00fclkelere a\u00e7\u0131kt\u0131r. L\u00fcbnan’\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 ise, kimli\u011finin ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn temel boyutudur. Ve ben kendimi L\u00fcbnan’a derinden ba\u011fl\u0131 hissediyorum.<\/p>\n \u015eairli\u011finizin yan\u0131 s\u0131ra dergicilik ser\u00fcveniniz de var. 1957 y\u0131l\u0131nda “El \u015eiir” dergisinin kurucular\u0131 aras\u0131nda yer al\u0131yorsunuz. 1964 y\u0131l\u0131nda bu kez”Aflaq” dergisinin ba\u015f\u0131nda g\u00f6r\u00fcyoruz sizi. 1968 y\u0131l\u0131nda ise ”Mawakif”i (Tav\u0131r Alma) yay\u0131nlamaya ba\u015fl\u0131yorsunuz\u2026 “El \u015eiir” dergisinde bir bildiri yay\u0131nlayarak, \u00e7a\u011fda\u015f Arap \u015fiirinin gelenekten ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ilan etmi\u015fsiniz. \u00c7a\u011fda\u015f Arap \u015fiiri gelene\u011fin nas\u0131l bir bask\u0131s\u0131 alt\u0131ndayd\u0131 ki b\u00f6yle bir bildiriye gerek duydunuz? Bu soruyu sorarken, ”Miras\u0131m\u0131 yakt\u0131m” s\u00f6z\u00fcn\u00fcz de akl\u0131mda\u2026<\/p>\n Y\u00f6netimine katk\u0131da bulundu\u011fum ya da kendi ba\u015f\u0131ma y\u00f6netti\u011fim dergilerin ba\u015f\u0131nda gelen El \u015eiir’de, \u015fair ve arkada\u015f\u0131m olan kurucusu Yusuf Alkhal ile birlikte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bu dergiler, Arap \u015fairlerine ilk \u00f6nce \u015fiirde geleneksel ifade tarz\u0131ndan kurtulma olana\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131d\u0131. Ayn\u0131 zamanda da bu kurtulu\u015fu ya da bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ifade etmeleri i\u00e7in onlara bir mekan olu\u015fturdu. Ayr\u0131ca di\u011fer d\u00fcnya k\u00fclt\u00fcrleriyle bir al\u0131\u015fveri\u015f kap\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131. \u015eiirde geleneksel ifade tarz\u0131n\u0131 a\u015fmakla kalmay\u0131p \u015fiir kavram\u0131n\u0131 da de\u011fi\u015ftirdik. Bu dergilerden sonra,\u015fiir art\u0131k ge\u00e7mi\u015fte oldu\u011fu gibi geleneksel bi\u00e7imiyle tan\u0131mlanamaz. Hem kuramsal a\u00e7\u0131dan, hem de bi\u00e7imsel a\u00e7\u0131dan \u015fiir yaz\u0131m\u0131na yeni bir y\u00f6n verdik. B\u00f6ylece, d\u00fcnyaya bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fti ve bununla birlikte ifade bi\u00e7imi de k\u00f6kten bir de\u011fi\u015fime u\u011frad\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla bu, k\u00f6kten bir bak\u0131\u015f, anlay\u0131\u015f ve duyarl\u0131l\u0131k de\u011fi\u015fimi oldu.<\/p>\n Bu nedenle 1957′ den itibaren, yaln\u0131zca \u015fiir ve e1e\u015ftiri alan\u0131nda de\u011fil, \u00f6yk\u00fcde de en g\u00fczel metinler bu \u00fc\u00e7 dergide yay\u0131nland\u0131. 1957’den 1990’a kadar, yakla\u015f\u0131k yar\u0131m y\u00fczy\u0131l boyunca Arap k\u00fclt\u00fcr d\u00fczeyinin tarihini olu\u015fturdu bu dergiler. B\u00fct\u00fcn bunlar, deneysel bir hareket yaratt\u0131. Deneysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ya\u015fanmazsa, yeni ifade bi\u00e7imleri yarat\u0131lamaz. \u00dcstelik, din ya da siyasi de\u011ferler ad\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemeyecek, bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, reddedilmi\u015f olanlar\u0131n t\u00fcm\u00fc, ifade yerini ve mekan\u0131n\u0131 bu dergilerde buldu. Dolay\u0131s\u0131yla, her t\u00fcrl\u00fc gelene\u011fin boyunduru\u011fundan iki katl\u0131 bir kurtulu\u015f, i\u00e7 kurtulu\u015f ger\u00e7ekle\u015fti. \u015eair, bug\u00fcn her istedi\u011fini ifade edebilir. Ancak b\u00fcy\u00fck \u015fairler oldu\u011fu gibi, k\u00f6t\u00fc \u015fairler de vard\u0131r; bu, dergilerin sorunu de\u011fildir. Dergiler, ortam yaratm\u0131\u015flard\u0131r, ama bir b\u00fcy\u00fck \u015fair yarat\u0131lamaz; b\u00fcy\u00fck \u015fair zaten vard\u0131r, ona ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc verilmi\u015ftir.<\/p>\n 1990’a kadar dediniz, o tarihten sonra ne oldu?<\/strong><\/p>\n O tarihten sonra dergilere bir son verildi. Yaln\u0131zca Mawakif kald\u0131. Onu da devam ettirip ettirmemekte karars\u0131z\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc dergicilik, benim i\u00e7in bir tasar\u0131md\u0131r. Tasar\u0131m derken \u015eunu kastediyorum: Dergiyi y\u00f6neten ki\u015filer bir hareket yaratmal\u0131d\u0131rlar, ama ilk \u00f6nce, ne istediklerini bilmeleri gerekir. En \u00f6nemli sorun nedir, bu sorun hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ifade edebilecek ki\u015filer kimlerdir, sorusu sorulmal\u0131d\u0131r. Bu anlamda dergi, hem bir hareket hem de bir tasar\u0131md\u0131r. Ben kendi ad\u0131ma, dergiyi, oradan buradan birka\u00e7 \u00e7i\u00e7ek al\u0131p, g\u00fczel sunulmu\u015f bir sepet, bir vazo gibi d\u00fczenleyemem. Bir ak\u0131m, bir vizyon ve hepsinin ard\u0131nda bir tasar\u0131m gereklidir.<\/p>\n Biz Araplar, \u00e7ok zor bir d\u00f6nemece, bir yol ayr\u0131m\u0131na geldik. Y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan siyasetle eklemlenen k\u00f6kten dincili\u011fin y\u00fckseldi\u011fi bir ortamda \u00d6zg\u00fcrce d\u00fc\u015f\u00fcnce ifade etmek \u00e7ok zorla\u015ft\u0131. \u00d6zg\u00fcrce ifade edemezsem, hi\u00e7bir \u015fey yazamam. \u015eiir yazmaya devam edilebilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u015fiir simgeseldir, do\u011frudan de\u011fil, imgeler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ifade edilebilir. Ancak d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ele\u015ftiri yaz\u0131lar\u0131nda simgesel olunamaz, do\u011frudan do\u011fruya ve a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylenmelidir her \u00a7ey. Ve ne yaz\u0131k ki, mevcut durumun, toplum ve ortam hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi serbest\u00e7e a\u00e7\u0131klama olana\u011f\u0131n\u0131 bize tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissetmiyorum. \u00d6rne\u011fin, din ele\u015ftirilemez ya da yeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Bir denememizden s\u00f6z edeyim size: Arap toplumlar\u0131n\u0131n bilgi sistemi hakk\u0131nda \u00f6zel bir say\u0131 haz\u0131rlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Felsede buna kognitif sistem deniyor. \u0130slamiyetin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bu yana, 1600 y\u0131ld\u0131r i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bilgi, tan\u0131ma sistemi, Peygambere inen vahiye dayanan bir sistemdir. \u015eu soruyu sormak gerekiyor: Bu sistem bug\u00fcn hangi de\u011feri temsil edebilir, \u00e7a\u011fda\u015f sorunlar\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fczeyinde bir sistem midir, sorular\u0131m\u0131za yan\u0131t verebilir mi, veremez mi? Bence veremez.<\/p>\n \u00d6yleyse bu sistemin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131lmal\u0131d\u0131r, ancak e1e\u015ftirmeden de \u00e7\u0131k\u0131lamaz. Hi\u00e7bir Arap yazar\u0131 ya da ele\u015ftirmeni, tek bir makale yay\u0131nlamaya cesaret edemedi bu konuda, dolay\u0131s\u0131yla da \u00f6zel say\u0131y\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiremedik. Bir \u00f6rnek daha vereyim: Arap toplumunda kad\u0131n\u0131n yerini irdeleyen 400 sayfal\u0131k bir say\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131k. Yine burada da, hi\u00e7 kimse kad\u0131nlarla ilgili \u0130slam yasas\u0131n\u0131 sorgulamaya cesaret edemedi. Kad\u0131ndan s\u00f6z ediliyor, ama kad\u0131nlar\u0131 ilgilendiren yasa s\u00f6z konusu edilmiyor. Bu durumda, soru sormaya ve dinle ba\u011flant\u0131l\u0131 ya da geleneksel d\u00fc\u015f\u00fcnceyi yeniden ele almaya cesaret eden bir dergi yaratmak \u00e7ok zor. Biraz beklemem gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum ve belki art\u0131k bu dergiye de bir son verece\u011fim.<\/p>\n Arap \u015fiiriyle T\u00fcrk \u015fiirinin \u00e7a\u011fda\u015fl\u0131k yolunda benzer sorunlar ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, bir \u015fiir ya da \u015fairin miras\u0131n\u0131 yakmas\u0131 kendi k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferleri ile bir kopu\u015fu da zorunlu k\u0131l\u0131yor ister istemez. Bu durumda y\u00fcz\u00fcm\u00fcz\u00fc \u00e7evirdi\u011fimiz, s\u00f6zgelimi Bat\u0131 \u015fiiri bizi savunmas\u0131z yakalamaz m\u0131? Ya da \u015f\u00f6yle sorarsak, kendi gelene\u011fi ile Bat\u0131 \u015fiirinin sentezini yapmay\u0131 ba\u015faramayan bir \u015fiir “taklit”in tuza\u011f\u0131ndan kurtarabilir mi kendini?<\/strong><\/p>\n Arap \u015fiiriyle Bat\u0131 \u015fiiri aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131 konusunda, sizin sordu\u011funuz ba\u011flamda bir ili\u015fki g\u00f6remiyorum ben. \u00c7\u00fcnk\u00fc sorun, sentez yapmakta yatm\u0131yor. \u0130ki ayr\u0131 \u015fiirsel geli\u015fim aras\u0131nda bir sentez yap\u0131lamaz. Bir dilin \u015fiiri, ba\u011f\u0131ms\u0131z ve b\u00fct\u00fcn bir d\u00fcnyad\u0131r, ancak ayn\u0131 zamanda a\u00e7\u0131kt\u0131r da. T\u00fcrk \u015fiiri ile Frans\u0131z \u015fiiri aras\u0131nda ya da Arap \u015fiiri ile bir ba\u015fka \u015fiir aras\u0131nda bir sentez yapmay\u0131 anlayam\u0131yorum, sorun bu de\u011fil bence. \u00dcstelik \u015fiir, tan\u0131m\u0131 gere\u011fince taklit edilemez. Ancak k\u00f6t\u00fc \u015fairler taklit eder.<\/p>\n \u00d6yleyse etkilenimden s\u00f6z edilebilir mi?<\/strong><\/p>\n \u015eiirsel etkilenimin ne oldu\u011funu bilmek gerek. Bir Frans\u0131z \u015fairi, bir Arap ya da T\u00fcrk \u015fairini nas\u0131l etkiler? \u0130ki kavram\u0131 birbirine kar\u0131\u015ft\u0131rmamak gerekir. Yenilik\u00e7i bir \u015fair \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman, hemen taklit\u00e7ilikle ya da etkilenmi\u015f olmakla su\u00e7lan\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015fiir, al\u0131\u015f\u0131lageldi\u011fi \u00fczere geleneksel bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla ve bildiklerimiz \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde de\u011ferlendirilir. Bir \u015fair, okurun bildiklerini a\u015fan bir \u015fey yazarsa, ne yapm\u0131\u015f diye sormak, deneyimini irdeleyip anlamak yerine, i\u015fin kolay\u0131na ka\u00e7!p, yabanc\u0131lar etkilenmi\u015f deniyor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fcnya \u00fclkelerinde, bizde bu durum abart\u0131l\u0131 yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc yenilikten ho\u015flan\u0131lm\u0131yor. Gelene\u011fimize s\u0131ms\u0131k\u0131 sar\u0131lm\u0131\u015f\u0131z, \u00fcstelik derinlemesine tan\u0131madan. Bence, d\u0131\u015f “etkilenim” olmaks\u0131z\u0131n \u015fair olmu\u015f tek bir ki\u015fi yoktur d\u00fcnyada. Frans\u0131z \u015fiirini ele alacak olursan\u0131z, \u00f6rne\u011fin Baudelaire’in d\u00fcz yaz\u0131 \u015fiiri Edgar Allan Poe’dan etkilenmi\u015ftir. B\u00fct\u00fcn romantik \u015fairler, birilerinden etkilenmi\u015ftir ve bu, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ge\u00e7erli bir olgudur. Ama Fransa’da tek bir ele\u015ftirmen \u00e7\u0131k\u0131p da, Baudelaire Poe’dan etkilenmi\u015ftir demez. Bunun s\u00f6z\u00fc bile edilmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc Frans\u0131zlar her t\u00fcrl\u00fc yenili\u011fi kabullenmeye haz\u0131rd\u0131rlar.<\/p>\n Oysa biz yenilikten ka\u00e7\u0131n\u0131r\u0131z, bu nedenle her t\u00fcrl\u00fc yenili\u011fi taklit\u00e7ilikle su\u00e7lar\u0131z. Bir dilde \u015fiirin yenilenme deneyimini, \u015fairin kendi geli\u015fimi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak derinlemesine anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmak gerekir. Bence \u015fiirsel olarak, ne bi\u00e7imler taklit.edilebilir, ne de d\u00fc\u015f\u00fcnceler. Bir Frans\u0131z \u015fairinin kulland\u0131\u011f\u0131 kal\u0131b\u0131 al\u0131p T\u00fcrk\u00e7e’ye \u00e7evirecek olursan\u0131z, kal\u0131p t\u00fcm\u00fcyle de\u011fi\u015fir, \u00e7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk\u00e7e’nin dil yap\u0131s\u0131 Frans\u0131zca’dan t\u00fcm\u00fcyle farkl\u0131d\u0131r. A\u015fktan, ac\u0131dan, birle\u015fmekten, \u00f6l\u00fcmden, kurtulu\u015ftan, \u00f6zg\u00fcrl\u00fckten s\u00f6z edilirken, bunlar ortak konulard\u0131r. Herkes \u00f6l\u00fcmden s\u00f6z eder ama genellemeleri etkilenim olarak g\u00f6rmemeliyiz. Temel olan, “nas\u0131l” sorusudur. “Nas\u0131l” taklit edilemez, asla! Tekrarl\u0131yorum, bu etkilenim bence gereksiz yere abart\u0131l\u0131yor. Yaln\u0131zca k\u00f6t\u00fc \u015fairler bu yola ba\u015fvururlar. Onlar da zaman i\u00e7inde unutulurlar ve bir ulusun \u015fiirsel geli\u015fiminde hi\u00e7bir yerleri yoktur.<\/p>\n \u00dclkemizde yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z konu\u015fmalarda \u015fiirin insanl\u0131\u011fa s\u0131ms\u0131k\u0131 ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu vurgulad\u0131n\u0131z s\u0131k s\u0131k. Ama g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insanl\u0131\u011f\u0131 \u015fiire s\u0131ms\u0131k\u0131 ba\u011fl\u0131 de\u011fil pek. \u015eiiri ya\u015famlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda tutuyor insanlar. \u015eair ise o yalva\u00e7 konumunu yitirdi. G\u00f6rselli\u011fin egemen oldu\u011fu, TV’nin her g\u00fcn beynimizi bombard\u0131man alt\u0131nda tuttu\u011fu g\u00fcn\u00fcm\u00fczde fazla iyimser de\u011fil misiniz?<\/strong><\/p>\n \u015eiirin az ya da \u00e7ok marjinalle\u015ftirildi\u011fi do\u011frudur. Teknik, t\u00fcketim k\u00fclt\u00fcr\u00fc buna neden olmu\u015ftur. Spor, g\u00f6rsellik, televizyon, sinema, gazeteler vb.nin do\u011furdu\u011fu bu k\u00fclt\u00fcr dolay\u0131s\u0131yla, \u015fiirin yatay a\u00e7\u0131dan kayb\u0131 olmu\u015f, bir\u00e7ok okurunu yitirmi\u015ftir. Ama bence yaln\u0131zca sahte okurlar\u0131n\u0131 yitirmi\u015ftir. Ger\u00e7ek okurlar kalm\u0131\u015ft\u0131r. Yatay a\u00e7\u0131dan kayb\u0131 olsa da, dikey a\u00e7\u0131dan kazan\u00e7l\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Nicelikte kayba u\u011fram\u0131\u015f, nitelikte kazanm\u0131\u015ft\u0131r. A\u015fk ve \u00f6l\u00fcm varolduk\u00e7a, \u015fiir de varolocakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, a\u015fk, \u00f6l\u00fcm ve \u015fiir; bunlar varolu\u015fun temelleridir. \u0130yimserim ben, \u015fiir kalacak ve belki de ona gitgide daha \u00e7ok gereksinim duyulacak, \u00e7\u00fcnk\u00fc bilim ve teknoloji sorunlar\u0131m\u0131za \u00e7\u00f6z\u00fcm getiremezse, varl\u0131\u011f\u0131n, bilinmeyenin \u00f6tesine, derinliklerimize inme olana\u011f\u0131n\u0131 verecek olan \u015fiirdir.<\/p>\n * * *<\/p>\n Filiz Nay\u0131r- Enver Ercan<\/p>\n Varl\u0131k Dergisi \u2013 \u015eubat 1995<\/p>\n \u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00dclkenizin geleneksel \u015fiiriyle Bat\u0131 \u015fiiri aras\u0131ndaki ili\u015fki sizce hangi d\u00fczeyde? Geleneksel Arap \u015fiiriyle di\u011fer ulusal \u015fiirler aras\u0131nda hi\u00e7bir ili\u015fki yoktur.Hatta geleneksel \u015fiiri izleyen \u00e7a\u011fda\u015f \u015fiir bile Bat\u0131 \u015fiirinden etkilenmeyi reddetmi\u015ftir. Bu da geleneksel \u015fiir kavram\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Eski Araplar, d\u00fcnyada var olan tek \u015fiirin -t\u00fcm dillerdeki tek \u015fiirin – Arap \u015fiiri oldu\u011funa inan\u0131rlard\u0131. Arap \u015fiiriyle di\u011fer […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[122],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4333","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-sair-e-dair"},"yoast_head":"\n