{"id":4340,"date":"2010-03-13T18:39:07","date_gmt":"2010-03-13T15:39:07","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/"},"modified":"2010-03-13T18:39:07","modified_gmt":"2010-03-13T15:39:07","slug":"politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/","title":{"rendered":"Politik Tiyatro’nun Tarihi \u00dczerine (1.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator"},"content":{"rendered":"

Politik tiyatro, t\u00fcm giri\u015fimlerim boyunca ald\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imiyle ne ki\u015fisel bir \u201cbulu\u015f\u201d ne de 1918\u2019deki toplumsal grupla\u015fmalar\u0131n sonucudur. K\u00f6kleri ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na kadar uzan\u0131r. Ge\u00e7en y\u00fczy\u0131lda burjuva kesiminin entellekt\u00fcel durumunu, ya yaln\u0131zca varl\u0131klar\u0131yla ya da tasar\u0131mlar\u0131yla etkileyen, onu olduk\u00e7a de\u011fi\u015ftiren, hatta k\u0131smen yok eden g\u00fc\u00e7ler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu g\u00fc\u00e7ler iki y\u00f6nden geliyordu: Edebiyat ve proleterya\u2019dan. B\u00f6ylece bu iki etkin g\u00fcc\u00fcn birle\u015fti\u011fi noktada yeni bir kavram, Do\u011falc\u0131l\u0131k ve onunla birlikte yeni bir tiyatro, halk i\u00e7in bir sahne; Volksb\u00fchne (Halk Sahnesi) do\u011fdu.<\/p>\n

\u0130\u015f\u00e7i \u00f6rg\u00fctlerinin tiyatroya olumlu bir tav\u0131rla yakla\u015fmalar\u0131n\u0131n bu denli gecikmi\u015f olmas\u0131 ilgin\u00e7tir. O g\u00fcne dek i\u015f\u00e7iler, burjuva toplumunun izin verdi\u011fi k\u00fclt\u00fcrel ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131ndan yararland\u0131lar, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apta da olsa kendilerine ait bir yay\u0131n organ\u0131 edindiler. Parlamentoya girdiler devlet i\u015fleyi\u015fine katk\u0131da bulundular. Tiyatroyu ise g\u00f6zard\u0131 ettiler.<\/p>\n

Bunun nedeni neydi? Bir yandan, politik ve sendikal m\u00fccadelenin yo\u011funlu\u011fu b\u00fct\u00fcn enerjilerini yuttu, k\u00fclt\u00fcrel etkinlikler ve \u00e7e\u015fitli k\u00fclt\u00fcr \u00f6\u011felerini m\u00fccadeleye katmak i\u00e7in g\u00fc\u00e7 bulamad\u0131lar. Di\u011fer yandan ise -bu nokta \u00f6zellikle belirleyici olmu\u015ftur- 1870-1880\u2019lerin proleteryas\u0131 sanatsal konularda hala burjuva standartlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fcs\u00fc alt\u0131ndayd\u0131. S\u0131radan ki\u015fi tiyatroyu \u201cSanat Perilerinin Tap\u0131na\u011f\u0131\u201d smokin ve beyaz kravatla, y\u00fcce duygularla girilebilecek bir yer olarak g\u00f6r\u00fcyordu. K\u0131rm\u0131z\u0131 kadife ve alt\u0131n s\u0131rma kapl\u0131 bu muhte\u015fem salonlarda g\u00fcnl\u00fck m\u00fccadele, \u00fccretler, \u00e7al\u0131\u015fma saatleri, k\u00e2rlar ve paylar gibi \u201c\u00e7irkin\u201d konulardan s\u00f6z edilmesi ona \u00e7ok ters geliyordu. Bu t\u00fcr konular\u0131n yeri gazetelerdi. Tiyatrodaki duygu ve genel hava g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131n \u00f6tesindeki B\u00fcy\u00fckl\u00fck, G\u00fczellik ve Ger\u00e7eklik d\u00fcnyas\u0131na a\u00e7\u0131larak, \u00fcst\u00fcnl\u00fck kazanmak zorundayd\u0131. Tiyatro \u00f6nemli g\u00fcnler ve tatiller i\u00e7indi. \u00d6te yandan i\u015f\u00e7iler zaten tiyatro i\u00e7in pek s\u0131k para bulamazlard\u0131. Berlin tiyatrolar\u0131n\u0131n fiyatlar\u0131, onlar\u0131 varl\u0131kl\u0131lar\u0131n ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131 k\u0131l\u0131yordu. K\u00fclt\u00fcr -bu toplumun k\u00fclt\u00fcrel durumu- toplumdaki her\u015fey gibi en \u00e7abuk ve net bi\u00e7imde rakamlarla ifade edilebilen bir denklemdir.<\/p>\n

Die Weber (Dokumac\u0131lar\u0131n \u0130syan\u0131) adl\u0131 oyunun sans\u00fcrden ge\u00e7mesi i\u00e7in \u00e7abalarken, Deutsches Theater\u2019in y\u00f6neticisi L\u2019Arronge savunmas\u0131n\u0131, tiyatrosundaki koltuk \u00fccretlerinin, oyunun zararl\u0131 etkilerinin olabilece\u011fi toplum kesimlerinin \u00f6deyebileceklerinden \u00e7ok daha y\u00fcksek oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fine dayand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131.(1)<\/p>\n

Bu durum Freie Volksb\u00fchne (\u00d6zg\u00fcr Halk Sahnesi) kuruldu\u011funda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fti. (Kurucular aras\u0131nda Bruno Wille, G. Winkler, Otto Erich Hartleben, Kurt Baake, Franz Mehring, Gustave Landauer vb. bulunuyordu.) Ama\u00e7lar\u0131n\u0131n k\u00fclt\u00fcrel istekleriyle ilintili olarak d\u00fc\u015f\u00fck fiyatlarla iyi tiyatro yapmak oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. \u201cFreie Volksb\u00fchne\u2019nin (kurulu\u015f modeli Antoine\u2019\u0131n Paris\u2019teki Th\u00e9\u00e2tre Libre\u2019inin ayn\u0131yd\u0131) ilk g\u00f6sterilerinden alt\u0131 ay sonra, Dr. Bruno Wille sosyalist bir gazete olan Berliner Volksblatt\u2019da \u00e7\u0131kan yaz\u0131s\u0131nda, kitlelere yaln\u0131zca salon esprileri ve oyalama edebiyat\u0131 sunmayan tersine ger\u00e7e\u011fin aranmas\u0131nda sanata hizmet edecek bir tiyatro olan \u00d6zg\u00fcr Halk Sahnesi\u2019ni desteklemek i\u00e7in birle\u015fmelerini \u00f6neriyordu.\u201d (Siegfried Nestripke, Das Theater im Wandel der Zeiten (\u00c7a\u011flar Boyunca Tiyatro) Berlin, 1928) \u0130deal bir program, ama, her\u015feye kar\u015f\u0131n idealist yine de. Yeni \u201cHalk i\u00e7in Sanat\u201d slogan\u0131n\u0131n benimsenmesi, burjuva entellekt\u00fcel konumu terk etmek anlam\u0131na gelmiyordu. Burjuva, toplumunca saptand\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imiyle sanat kavram\u0131na hi\u00e7 de\u011finilmiyordu. Her oyun yazar\u0131n\u0131n kendi \u00e7a\u011f\u0131 i\u00e7inde s\u00f6yleyebilece\u011fi bir \u015feyler oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi, bunlar\u0131n bir ku\u015faktan di\u011ferine ele\u015ftirilmeden aktar\u0131lamayaca\u011f\u0131 olgusu de\u011ferlendirilmiyordu. \u00d6l\u00e7\u00fctleri olu\u015fturan sorunun kendisi de\u011fil, bi\u00e7imiydi.<\/p>\n

Bu noktada sanat\u0131 politik bir \u00f6\u011fe olarak kullanmak ve sanat ara\u00e7lar\u0131n\u0131 i\u015f\u00e7i hareketinin hizmetine sunmak belki de erken bir giri\u015fim olacakt\u0131. Zaman bu i\u015f i\u00e7in hen\u00fcz uygun de\u011fildi. Son derece \u00f6nemli iki toplumsal \u00f6\u011feyi, tiyatro ve proleteryay\u0131 yaln\u0131zca biraraya getirmek bile d\u00f6nem i\u00e7in yeterliydi. Proleterya ilk kez, \u00fcstelik k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar ya da tek tek bireyler olarak de\u011fil, bir b\u00fct\u00fcn ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc kitleler halinde sanat t\u00fcketicisi konumunda ortaya \u00e7\u0131k\u0131yordu. \u0130ki tiyatro kul\u00fcb\u00fc birle\u015fti\u011finde toplam \u00fcye say\u0131s\u0131 80.000\u2019e ula\u015f\u0131yordu ve bu da y\u00f6netici s\u0131n\u0131flar aras\u0131nda yayg\u0131n bir kan\u0131 olan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u201ce\u011fitilmemi\u015f s\u00fcr\u00fc\u201d oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn aksine, bu s\u0131n\u0131f\u0131n k\u00fclt\u00fcrel a\u00e7l\u0131\u011f\u0131n\u0131n en a\u00e7\u0131k kan\u0131t\u0131n\u0131 olu\u015fturuyordu.<\/p>\n

Tiyatro kul\u00fcb\u00fcn\u00fcn kurucular\u0131n\u0131n tersine Berlin sendikac\u0131lar\u0131 bu yeni kurulu\u015fu s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin bir par\u00e7as\u0131 olarak de\u011ferlendiriyorlard\u0131. Bu yeni tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n, hareketlerinin k\u00fclt\u00fcrel kalesi oldu\u011funu sezinlemi\u015fler, ancak bu geli\u015fmenin pratik anlam\u0131n\u0131 tam kavrayamam\u0131\u015flard\u0131. Ger\u00e7i Brahm \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131: \u201cFreie Volksb\u00fcnhe\u2019nin kurulmas\u0131 fikri sosyalistlerce ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in bir araya gelenler de sosyalisttir… Ve bu da yeni giri\u015fimin yap\u0131s\u0131 ve anlam\u0131 \u00fczerinde belirleyici bir etkiye sahiptir.\u201d (Freie B\u00fchne, 6 A\u011fustos 1890). Oysa kul\u00fcb\u00fcn y\u00f6neticileri k\u0131sa s\u00fcrede tabanlar\u0131n\u0131 yitirdiler.<\/p>\n

Ba\u015flang\u0131\u00e7taki ama\u00e7larla, pratikte ula\u015f\u0131lan nokta aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131k b\u00fcy\u00fcyerek, sonunda sa\u011f kanad\u0131 ayr\u0131l\u0131p Neue Freie Volksb\u00fchne\u2019yi (Yeni \u00d6zg\u00fcr Halk Sahnesi) kurmaya y\u00f6neltti. Bu iki kurulu\u015f daha sonra Volksb\u00fchne ad\u0131 alt\u0131nda 1920\u2019de tekrar birle\u015ftirildi.<\/p>\n

Bu kurulu\u015f 1890\u2019lar\u0131n Alman tiyatrosunda belirleyici rol oynayan edebiyat ak\u0131mlar\u0131yla s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011f\u0131nt\u0131l\u0131d\u0131r. Buras\u0131 ku\u015fkusuz Do\u011falc\u0131l\u0131\u011f\u0131n toplumsal ve devrimci bile\u015fenlerinin tart\u0131\u015f\u0131laca\u011f\u0131 bir yer de\u011fil. Ancak Do\u011falc\u0131l\u0131\u011f\u0131n y\u00fckseli\u015fini pek \u00e7ok burjuva sanat tarih\u00e7isinin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi yaln\u0131zca edebi bir moda olarak a\u00e7\u0131klamak da kesinlikle olanaks\u0131zd\u0131r. Do\u011falc\u0131l\u0131k \u201cGer\u00e7ek, yaln\u0131zca ger\u00e7ek!\u201d slogan\u0131yla ilerlemi\u015ftir. Ama o d\u00f6nemin ger\u00e7e\u011fi neydi? Edebiyat\u0131n insan\u0131 ve bas\u0131n\u0131 ke\u015ffinden ba\u015fka bir\u015fey de\u011fildi. T\u00fcm di\u011fer edebi d\u00f6nemler boyunca \u201chalk\u201d ya komik -1880\u2019lerin g\u00f6zya\u015f\u0131 dolu oyunlar\u0131ndaki kahraman zanaatkar tipi, \u201cBecerikli olan\u0131n y\u00fckseli\u015fi\u201d- ya da B\u00fcchner\u2019in Woyzeck oyunundaki gibi trajik birey-fig\u00fcrler olarak yans\u0131t\u0131l\u0131yordu; Alman do\u011fac\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ise tiyatroda ilk kez proleterya bir s\u0131n\u0131f olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yordu. (Dokumac\u0131lar\u0131n \u0130syan\u0131, Familie Selicke (Selicke Ailesi), Hanna Jagert).<\/p>\n

Ancak Do\u011falc\u0131l\u0131k, kitlelerin beklentilerini ortaya koymaktan uzakt\u0131. Onlar\u0131n ko\u015fullar\u0131n\u0131 anlat\u0131yor ve edebiyatla toplumun durumu aras\u0131nda uyumlu bir ili\u015fki kuruyordu.<\/p>\n

Ku\u015fkusuz Do\u011falc\u0131l\u0131k devrimci ya da \u00e7a\u011fda\u015f anlamda Marksist de\u011fildi. En b\u00fcy\u00fck \u00f6nc\u00fcs\u00fc Ibsen de oldu\u011fu gibi sorunu ortaya koymaktan \u00f6teye ge\u00e7emedi.. Yan\u0131tlar duymay\u0131 umdu\u011fumuz yerden \u00f6fke \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar\u0131 y\u00fckseliyordu. Do\u011falc\u0131l\u0131k yaln\u0131zca epik d\u00f6neminde (Zola), varolan\u0131n yerini alabilecek yeni bir toplumsal d\u00fczen d\u00fc\u015f\u00fcncesi olu\u015fturabilmi\u015ftir. Do\u011falc\u0131l\u0131kta, hareketimizin tiyatrodaki k\u00f6klerinden birini g\u00f6rmem, benim i\u00e7in \u00e7ok a\u015f\u0131r\u0131 ya da al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fc bir tutum mudur? Her devrimin kendi atalar\u0131n\u0131n listesini \u00e7\u0131karmaya hevesli oldu\u011funu ve kendine entellekt\u00fcel bir taban olu\u015fturabilmek i\u00e7in bir gelenek edinmek \u00e7abas\u0131yla baz\u0131 e\u011filimleri abartt\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyorum. Ancak bu noktada \u00f6nemli olan Do\u011falc\u0131 \u00fcr\u00fcnlerin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ne \u00f6l\u00e7\u00fcde ge\u00e7erli oldu\u011fu de\u011fil, kendi d\u00f6neminde ne gibi etkiler yaratt\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Do\u011falc\u0131l\u0131\u011f\u0131n baz\u0131 uzant\u0131lar\u0131n\u0131n herhangi bir politik y\u00fcklemeyi kesinlikle yads\u0131malar\u0131na kar\u015f\u0131n (Sosyalist grubun kendi i\u00e7inden baz\u0131 sesler de, erken d\u00f6nem \u00fcr\u00fcnlerinde ger\u00e7ek bir sosyalizm oldu\u011funu yads\u0131r- Mehring(3) ) bu bir b\u00fct\u00fcn olarak do\u011falc\u0131l\u0131\u011f\u0131n i\u015flevini azaltmaz. Yaln\u0131z tek bir tarihsel an i\u00e7in Do\u011falc\u0131l\u0131k tiyatroyu politik bir platforma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.(4) Proleteryan\u0131n tiyatro kuram\u0131 ile tiyatro \u00f6rg\u00fctlenmesini kendi alan\u0131na \u00e7ekti\u011fi d\u00f6nemle, teatral g\u00f6steri tekniklerinde devrimin geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemin \u00e7ak\u0131\u015fmas\u0131 da rastlant\u0131sal de\u011fildir. Sahne ayd\u0131nlatmas\u0131nda elektrik 80\u2019lerin sonuna do\u011fru kullan\u0131lmaya ba\u015flad\u0131 ve d\u00f6ner sahne de y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru ke\u015ffedildi. B\u00f6ylece yeni bir tiyatro anlay\u0131\u015f\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in her\u015fey haz\u0131rd\u0131.<\/p>\n

Ayr\u0131ca siyasal hareket de doruk noktas\u0131na bu ilk d\u00f6nem boyunca ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Bu geli\u015fmenin, d\u00f6nemin en \u00f6nemli politik \u00f6\u011fesi olan Sosyal Demokrasinin d\u00f6n\u00fc\u015fmesi ile olan paralelli\u011fi, adeta hareketin kaderi gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u00d6rg\u00fctlenmede h\u0131zla b\u00fcy\u00fcme, bi\u00e7imsel geli\u015fme ve ar\u0131nmay\u0131, hareketin zihinsel \u00f6z\u00fcn\u00fcn h\u0131zla \u00e7\u00fcr\u00fcyerek basmakal\u0131p \u00f6rneklere d\u00f6n\u00fc\u015fmesi izledi. Kar\u015f\u0131t g\u00fcc\u00fcn k\u00f6kleri hala burjuva d\u00fcnyas\u0131ndayd\u0131, ancak burjuva d\u00fcnyas\u0131n\u0131 a\u015fma e\u011filimi g\u00f6stermesine kar\u015f\u0131n, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir darbe ger\u00e7ekle\u015ftiremeden kendini t\u00fcketti.<\/p>\n

\u0130ngiltere\u2019de ba\u015flayan teknolojik devrim, toplumun yeniden \u00f6rg\u00fctleni\u015fini m\u00fcjdeliyor, makina t\u00fcm Avrupa\u2019y\u0131 fethediyordu. Pamuk end\u00fcstrisinde ve di\u011fer alanlarda eme\u011fi yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131yor, proleteryay\u0131 fabrikalara ve end\u00fcstri \u015fehirlerine topluyordu. End\u00fcstride \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 giderek b\u00fcy\u00fcyordu. Art\u0131k toplumun geli\u015fmesini bu b\u00fcy\u00fcme belirleyecek ve sanatlar\u0131n en toplumsal olan\u0131 tiyatro da bundan etkilenmeksizin kalamayacakt\u0131.<\/p>\n

Ku\u015fkusuz Sternheim\u2019\u0131n \u201cL\u00fcks D\u00f6nem\u201d olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6nemin tiyatrosu, toplumla olan canl\u0131 ili\u015fkisini hi\u00e7bir zaman tam olarak yitirmemi\u015fti. Strindberg ve Wedekind cinsellik, evlilik ve ahlaki de\u011ferlerin revizyonu sorunlar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmaya a\u00e7t\u0131lar. \u015eimdi geriye d\u00f6n\u00fcp bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda kendilerini kemikle\u015fmi\u015f gibi g\u00f6steren bu de\u011ferlerin, toplumsal ya\u015fam bi\u00e7imlerinde gev\u015femenin ve \u00e7\u00f6z\u00fclmenin belirtileri oldu\u011funu, t\u00fcm\u00fcn\u00fcn, toplumsal ya\u015fam\u0131n b\u00fct\u00fcn bi\u00e7imleriyle ekonomik bask\u0131 sonucu de\u011fi\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde olu\u015ftu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Ancak bunlar yaln\u0131zca varolan s\u0131n\u0131flar i\u00e7in bir yeniden de\u011ferlendirmeydi. Kalbur\u00fcst\u00fc kesim yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f olarak kald\u0131. Saatte 60 fenig kazanan fabrika i\u015f\u00e7isi ise o s\u0131ralarda yeni yeni ortaya \u00e7\u0131kan ve kendi ya\u015famlar\u0131na ili\u015fkin tan\u0131d\u0131k bir\u015feyler g\u00f6steren yerel sinema-tiyatrolara gitmeyi tercih etti. Wedekind\u2019in \u201cTenin kendi ruhu vard\u0131r\u201d ve Strindberg\u2019in \u201c\u0130nsanl\u0131k ac\u0131nacak durumdad\u0131r\u201d deyi\u015fleri proleteryaya, Sternheim\u2019\u0131n mors alfabesiyle yaz\u0131lm\u0131\u015f \u00f6zdeyi\u015fleri ya da Georg Kaiser\u2019in bi\u00e7im verilmi\u015f vecdinden \u00f6te bir\u015fey anlatm\u0131yordu.<\/p>\n

Her\u015feyden \u00f6nce sava\u015f toplumun durumuna kar\u015f\u0131 sesimizi y\u00fckseltmemize izin vermiyordu. Yine sava\u015f, yaln\u0131zca sanat alan\u0131nda ge\u00e7mi\u015f yirmi y\u0131l\u0131n ne kadar bo\u015f ve anlams\u0131z oldu\u011funu de\u011fil, ayn\u0131 zamanda sanat \u00fcretiminin ne denli \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 boyutlarda ko\u015fullara uygulanabilir oldu\u011funu da g\u00f6sterdi. Tiyatro kendisini militarize ediyordu. Her s\u0131n\u0131ftan nihai galipler ve y\u00fczde y\u00fcz sonuna kadar direnenler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Shakespeare Pan-Germen oldu. Daha sonra tiyatro rev\u00fclerinin y\u00f6neticileri her ak\u015fam sava\u015f mutfaklar\u0131n\u0131 sergilemeye koyuldular ve Claire Waldoff(5) cepheye giden her adam\u0131 bu kez kendisinden alamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 gelecek sefere s\u00f6z vererek yolcu ediyordu. Rev\u00fc y\u0131ld\u0131zlar\u0131 seyirciye k\u0131\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6stererek \u201cKayzer ve Hindenburg u\u011fruna dayanaca\u011f\u0131z, dayanaca\u011f\u0131z!\u201d diye ba\u011f\u0131r\u0131yorlard\u0131. Sanat ve g\u00f6steri, ger\u00e7ek renklerini g\u00f6stermek zorunda kal\u0131nca, egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n renklerini ye\u011flediklerini b\u00f6ylece kan\u0131tlam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Politik tiyatroyu daha ileriye g\u00f6t\u00fcren g\u00fc\u00e7ler ba\u015fka bir y\u00f6nden geldi: (Ge\u00e7mi\u015fi yaln\u0131zca sava\u015f sonuna, o da son derece deneysel bi\u00e7imde dayanan) \u201cSava\u015f D\u0131\u015favurumculu\u011fu\u201dndan 1917\u2019de Max Reinhardt\u2019\u0131n himayesindeki ve Heinz Herald\u2019\u0131n kurdu\u011fu Das junge Deutschland (Gen\u00e7 Almanya) 1917\u2019deki iki oyununda sava\u015f\u0131 ilk kez tart\u0131\u015fmaya a\u00e7t\u0131.<\/p>\n

Reinhardt Goering\u2019in Seeschlacht (Denizde \u00c7arp\u0131\u015fma) oyunu Deutsches Theater\u2019da g\u00f6sterilmeye ba\u015flad\u0131. Bunu sava\u015f d\u00f6neminin toplumsal g\u00fc\u00e7leriyle bir hesapla\u015fma olan Unruh\u2019un Das Geschlecht\u2019i (Nesil) izledi. Her iki oyunda da sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fcz b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamaya gerek yok san\u0131r\u0131m. \u00d6nerilen yol, d\u00fc\u015fene dek g\u00f6revini yapmak (Georeng, Denizde \u00c7arp\u0131\u015fma\u2019da \u201csilahlar kalbimize daha yak\u0131n olmal\u0131yd\u0131\u201d diyor) ya da parampar\u00e7a olmakt\u0131. \u00c7ok geni\u015f bir konuyu zay\u0131f bir \u00f6zle yakalamaya \u00e7al\u0131\u015fan c\u0131l\u0131z \u00e7abalar.<\/p>\n

Bu arada resmi tiyatrolar, Volksb\u00fchne de dahil olmak \u00fczere sessizdi. Sokaklardaki i\u015f\u00e7iler makinal\u0131 t\u00fcfekler ve alev makinalar\u0131 ile geri p\u00fcsk\u00fcrt\u00fcl\u00fcrken, Postdam ve J\u00fcterborg\u2019dan gelip Berlin\u2019e giden tabur ve tanklar evleri titretirken, perdeler yar\u0131s\u0131 bo\u015f salonlarda IV. Henry\u2019nin kaderi ya da Shakespeare\u2019in Ho\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131z Gibi\u2019si i\u00e7in (Reinhardt) a\u00e7\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n

Ancak sava\u015f boyunca ayd\u0131n muhalefetini olu\u015fturan gruplar, \u015fimdi devrimin onlara istedikleri \u015fans\u0131 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 sezerek insiyatifi ele ald\u0131lar. 1919 ba\u015flar\u0131nda Charlottenburg, Knie\u2019de (Ernst-Reuter-Platz) \u201cTribune\u201d tiyatrosu kuruldu. Karlheinz Martin, Ernst Toller\u2019in De\u011fi\u015fim oyununu sahneledi. Ne yaz\u0131k ki bu tiyatro k\u0131sa s\u00fcrede ideolojik anlam\u0131n\u0131 yitirdi ve ticari tiyatrolar saf\u0131nda yerini ald\u0131.<\/p>\n

Olanlardan etkilenen Martin, ayn\u0131 denemeyi ba\u015fka bir yerde yinelemek istedi, b\u00f6ylece ilk \u201cProleterya Tiyatrosu\u201d olu\u015ftu, ancak tek bir g\u00f6steriden sonra o da \u00e7\u00f6kt\u00fc.<\/p>\n

\u201c1919 bahar\u0131nda Berlin\u2019de \u201cProleterya Tiyatrosu\u201d Arthur Holitscher, Ludwig Rubiner, Rudolf Leonhard, Karlheinz Martin, Hermann Junker, Alfred Beierle, Alfons Goldschmidt ve di\u011ferleri taraf\u0131ndan kuruldu. Ama\u00e7 Almanya\u2019daki proleter k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ilk teatral arac\u0131n\u0131 ortakla\u015fa bir bi\u00e7imde olu\u015fturmakt\u0131. Filarmoni salonu ilk (ayn\u0131 zamanda sonuncu) g\u00f6steri, Kranz\u2019\u0131n oyunu Freiheit (\u00d6zg\u00fcrl\u00fck) i\u00e7in a\u011fz\u0131na kadar doluydu. Topluluk normal donan\u0131ml\u0131 bir sahneden yoksundu ve bunu isteyerek kabullenmi\u015fti, \u00e7\u00fcnk\u00fc oyunlar\u0131n\u0131 son derece s\u0131radan olanaklarla herhangi bir yerde sergileyebileceklerine inan\u0131yorlard\u0131. Yap\u0131lan i\u015fin ortakla\u015fa olmas\u0131 ama\u00e7land\u0131\u011f\u0131ndan, oyuncular\u0131n isimleri yay\u0131nlanmad\u0131, aksesuar ise \u00e7ekici, basit, gerekti\u011fi kadar ve olabildi\u011fince proleterce haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131. Oyun Tolstoy\u2019un ezikli\u011fini an\u0131msatan duygusal bir etki yaratmas\u0131na kar\u015f\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131yd\u0131. Bu tiyatronun genel e\u011filimi de, bu oyun gibi, yaln\u0131zca yar\u0131-proleter idi. Proleteryan\u0131n beklentileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan hi\u00e7 de g\u00fcncel bir tiyatro de\u011fildi.\u201d<\/p>\n

Alfons Goldschmidt<\/p>\n

Neredeyse meyve verecek olan bu ba\u015flang\u0131\u00e7, daha sonra Dada \u00e7evresinden gelen, canl\u0131 ve daha net politik g\u00f6r\u00fc\u015flere sahip ki\u015filerce geli\u015ftirildi. Bu insanlar net devrimci sloganlarla politik propaganda tiyatrosu \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. Arkada\u015f\u0131m Hermann Sch\u00fcller ve benim taraf\u0131mdan Mart 1919\u2019da kurulan \u201cProleterya Tiyatrosu\u201dnu kastediyorum.<\/p>\n

SANATTAN POL\u0130T\u0130KAYA<\/p>\n

Takvimim 4 A\u011fustos 1914\u2019te ba\u015fl\u0131yor.
O g\u00fcnden itibaren barometre h\u0131zla y\u00fckselmeye ba\u015flad\u0131.
13 milyon \u00f6l\u00fc.
11 milyon sakat.
50 milyon asker cephede.
6 milyar t\u00fcfek.
50 milyar metrek\u00fcp zehirli gaz.<\/p>\n

Bu durumda \u201cki\u015fisel geli\u015fim\u201d ne anlama gelir? Hi\u00e7kimse b\u00f6ylesi ko\u015fullarda kendisini \u201cki\u015fisel\u201d olarak geli\u015ftiremez. Onu ba\u015fka \u015feyler geli\u015ftirir. O y\u0131llarda 20 ya\u015f ku\u015fa\u011f\u0131 sava\u015fla y\u00fczy\u00fcze gelmi\u015f ve kader ba\u015fka herhangi bir e\u011fitmeni gereksiz k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

1914 yaz\u0131, M\u00fcnih. Hoftheater\u2019da \u00fccretsiz stajyerdim, ayn\u0131 zamanda \u00fcniversitede felsefe, Almanca ve sanat tarihi okuyordum.<\/p>\n

Hoftheater esas olarak klasik oyunlar, aras\u0131ra da Wildenbruch, Anzengruber ve benzeri yazarlar\u0131n oyunlar\u0131n\u0131 sahneliyordu. Ibsen, Rosenov\u2019un Kater Lampe\u2019si ve bunlar gibi oyunlar olduk\u00e7a ilerici olarak nitelendiriliyordu. \u0130ki e\u011filim tart\u0131\u015fma konusuydu. Bir yanda (Possart\u2019\u0131n izinden giden) L\u00fctzenkirchen di\u011fer yanda ise Berlin Yenilik\u00e7ilerini temsil eden Steinr\u00fcck ba\u015f\u0131 \u00e7ekiyordu. Deneysel tiyatro, ya da yeni sahneleme teknikleri do\u011frultusunda hi\u00e7bir \u00e7al\u0131\u015fma yoktu.(6)<\/p>\n

Kammerspiele\u2019de ise repertuvar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc Hauptmann, Strindberg ve Wedekind\u2019in yap\u0131tlar\u0131 olu\u015fturuyordu(7). Oscar Wilde, baz\u0131 Frans\u0131z oyunlar\u0131 ve modern oda tiyatrosu oyunlar\u0131, ticari kayg\u0131larla aralara serpi\u015ftirilirdi.<\/p>\n

Ancak olaylar h\u0131zla geli\u015fti. \u00d6n\u00fcm\u00fczde a\u00e7\u0131k olan yollar, hepimizin sezdi\u011fi ama kabullenemedi\u011fi bir gelecek \u00f6n\u00fcnde temel bir farkl\u0131l\u0131k ta\u015f\u0131m\u0131yordu. Hepimiz sendeleyerek ulusun \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 \u00f6n\u00fcnde diz \u00e7\u00f6kt\u00fck. Sonunda isterik, nevrotik bir saplant\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015fse de b\u00f6yle davranmak do\u011fru haline gelmi\u015fti.<\/p>\n

Kimse benim \u201ciyi bir Alman\u201d olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131 s\u00f6yleyemez. Bizimki, eski bir papaz ailesiydi; ben de ger\u00e7ek yurtseverlik ruhuyla yeti\u015ftirilmi\u015ftim. Ne var ki inan\u00e7l\u0131 bir Alman yurtseveri olan babam\u0131n benim askere \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmamla korkudan titredi\u011fini ve ilk t\u0131bbi muayenede fiziksel nedenlerle askere al\u0131nmay\u0131\u015f\u0131ma \u00e7ok sevindi\u011fini hat\u0131rlar\u0131m.<\/p>\n

Yurtsever! Borazanlar ve trampetler, Kayzer\u2019in do\u011fum g\u00fcn\u00fcnde (Marburg\u2019da) Spiegelslustberg\u2019de resmi ge\u00e7it yaparken, t\u00fcm di\u011fer Alman \u00e7ocuklar\u0131 gibi benim de g\u00f6zlerim parlard\u0131. Okuldan ho\u015flanmazd\u0131m. D\u00f6nemin e\u011fitmenlerinin donuklu\u011fu, k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva e\u011fitimi, beni zorunlu okul \u00f6devleri d\u0131\u015f\u0131nda birtak\u0131m i\u015flerle u\u011fra\u015fmaya y\u00f6neltti. \u0130ki arkada\u015fla birlikte, kendine \u00f6zg\u00fc sakin bir ya\u015fant\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcm. Onlar resim yapt\u0131lar, ben \u015fiirler yazd\u0131m.<\/p>\n

Ailem k\u00f6y k\u00f6kenliydi. Ben de k\u00f6yde do\u011fdum. \u0130lk be\u015f y\u0131l\u0131m \u00e7iftlik i\u015f\u00e7ilerinin aras\u0131nda ge\u00e7ti. Yirmi bin n\u00fcfusuyla Marburg, kendilerini babalar\u0131n\u0131n paralar\u0131 ve renkli kasketleriyle \u201cY\u00fcce Varl\u0131klar\u201d olarak g\u00f6ren kul\u00fcpl\u00fc \u00f6\u011frencilerle dopdoluydu ve o g\u00fcnlerde bana b\u00fcy\u00fck bir \u015fehir gibi gelirdi.<\/p>\n

Biz eski \u015fehrin dar sokaklar\u0131nda i\u015f\u00e7ilerin, k\u00fc\u00e7\u00fck esnaf\u0131n ve zanaat\u00e7\u0131lar\u0131n aras\u0131nda ya\u015fard\u0131k.<\/p>\n

O g\u00fcnlerde liselere ba\u011fl\u0131 olan haz\u0131rl\u0131k okullar\u0131ndan birine de\u011fil, bir b\u00f6lge okuluna devam ettim. Bu k\u00f6yl\u00fc tipi, peder\u015fahi gelene\u011fe sahip basit bir aile ya\u015fant\u0131s\u0131 s\u00fcrd\u00fcren babam\u0131n iste\u011fiydi. Ailemin temel g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, \u015fartlar elverdi\u011fi s\u00fcrece ger\u00e7ek birer h\u0131ristiyan olarak ya\u015famakt\u0131. (Aile b\u00fcy\u00fcklerimden daha basit insanlar ya da daha iyi h\u0131ristiyanlar tan\u0131mad\u0131m. Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hatalar\u0131na kar\u015f\u0131 anlay\u0131\u015f, ba\u011f\u0131\u015flama, ho\u015fg\u00f6r\u00fc, esneklik; d\u0131\u015f d\u00fcnyaya, politikaya ya da y\u00fcksek mevkilere kar\u015f\u0131 ise tam bir kay\u0131ts\u0131zl\u0131k.)<\/p>\n

Burada ku\u015fkusuz bir aile seceresi yazmak niyetinde de\u011filim. Ancak kom\u00fcnist olmak i\u00e7in yahudi soyundan gelmek zorunda olunmad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011finin alt\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki paragrafa yer vererek \u00e7izmek istiyorum:<\/p>\n

Die Welt am Montag, Berlin 1 Mart 1927 bask\u0131s\u0131ndan al\u0131nt\u0131. Erwin Piscator: Mektubunuz diyor ki: \u201cBas\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc benim, Do\u011fu Avrupa\u2019dan g\u00f6\u00e7 etmi\u015f Samuel Fischer adl\u0131 bir yahudi oldu\u011fum s\u00f6ylentisini yaymaktad\u0131r. Ne yaz\u0131k ki durum b\u00f6yle de\u011fildir. E\u011fer has\u0131mlar\u0131m bu s\u00f6ylentiyi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ma kar\u015f\u0131 kullanmasalard\u0131, bu konuya de\u011finmezdim bile. Soyuma b\u00f6ylesi bir ilgi g\u00f6steren bu baylar, belki beni bir ziyaretle \u015fereflendirirler. B\u00f6ylelikle onlara atalar\u0131mdan, \u00f6nce Strazburg\u2019da, daha sonra Herborn (hatta Nassau)\u2019da teoloji profes\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc yapm\u0131\u015f Johannes Piscator\u2019un \u00e7evirileri olan \u0130ncilleri g\u00f6sterebilirim. O, bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda Luther\u2019inkini geli\u015ftirmeyi ama\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131. 1600\u2019de bas\u0131ld\u0131 ve yazar\u0131n iki y\u00fcze yak\u0131n di\u011fer yap\u0131tlar\u0131yla birlikte b\u00fcy\u00fck ilgi uyand\u0131rd\u0131.\u201d<\/p>\n

Ger\u00e7i ben bir bak\u0131ma Johannes Piscator\u2019dan farkl\u0131y\u0131m, ancak damarlar\u0131mda hala o ciddi protestan kan\u0131n\u0131n birka\u00e7 damlas\u0131n\u0131n (Huguenot kan\u0131yla kar\u0131\u015fm\u0131\u015f olarak) dola\u015ft\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yorum. Ne var ki, babam\u0131n beni b\u00fcy\u00fck bir zevkle g\u00f6ndermek istedi\u011fi manast\u0131r\u0131n \u00e7ekici hi\u00e7bir yan\u0131 yoktu. Benim i\u00e7in rahip k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnden ba\u015fka bir k\u00fcrs\u00fc \u00e7ok daha \u00f6nemliydi.<\/p>\n

Ku\u015fkusuz tiyatroyla u\u011fra\u015fmak istedi\u011fimi s\u00f6yledi\u011fimde b\u00fcy\u00fck bir tepkiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m. Gen\u00e7 oyunculara bu g\u00fcn benim s\u00f6yledi\u011fim her \u015feyi ailemden i\u015fittim. Tiyatroyu bir meslek olarak unutun, riskli ve zordur. Ger\u00e7ek yetene\u011fe sahip insanlar bile ba\u015far\u0131ya ula\u015fmakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7eker. K\u0131skan\u00e7l\u0131k ve d\u00fc\u015fmanl\u0131klar orman\u0131d\u0131r tiyatro. Hala b\u00fcy\u00fck babam\u0131n \u201csch\u201dlar\u0131 yaya yaya \u201cDemek schauspieler(8) olmak istiyorsun?\u201d dedi\u011fini duyuyor gibiyim, sanki \u00e7ingene ya da serseri olunacakm\u0131\u015f gibi.<\/p>\n

Orta s\u0131n\u0131f\u0131n d\u00fc\u015fman\u0131 Nietzsche, estetik\u00e7i ve z\u00fcppe Wilde, son elli y\u0131lda bu hastal\u0131kl\u0131 burjuva toplumunu ele\u015ftiren, a\u00e7\u0131klayan ve ona sald\u0131ran herkes, ortas\u0131n\u0131ftan ka\u00e7mama ve k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva ge\u00e7mi\u015fimi terk etmeme neden oldu.<\/p>\n

Kitapl\u0131\u011f\u0131mdan baz\u0131 isimler: Heinrich Mann, Thomas Mann\u2019\u0131n Tod in Venedig\u2019i (Venedik\u2019te \u00d6l\u00fcm), Tolstoy, Zola, Werfel, Rilke, Rimbaud, Stefan George, Heym, Verlaine, Maeterlinck Hofmannst\u00e4hl, Brentano, Klabund, Strindberg, Wedekind, Messer\u2019in Psychologie\u2019si, Wundt, Winmelband, Fechner, Schopenhauer, vb. Ayr\u0131ca Otto Ernst, Conan Doyle, A.De Nora.<\/p>\n

O d\u00f6nemde genel ge\u00e7er anlay\u0131\u015f, ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n sonundan bu yana s\u00fcr\u00fcp giden o tipik, hastal\u0131kl\u0131, kendini b\u0131rakm\u0131\u015f k\u00f6t\u00fcmserlik ve d\u00f6nemin, canl\u0131, devingen ekonomi-politi\u011fiyle \u00e7eli\u015fen uyu\u015fukluktu. Ku\u015fkusuz, \u00e7evremde olan bitenlerin nas\u0131l giderek birbirini b\u00fct\u00fcnledi\u011finden habersizdim. Sosyalistler b\u00fcy\u00fck k\u0131rm\u0131z\u0131 kasketleriyle, \u015feytani sakall\u0131 adamlar gibi geliyordu bana. Kimin ve neyin kar\u015f\u0131s\u0131nda olunmas\u0131 gerekti\u011fini bilmeden, bu g\u00fc\u00e7l\u00fc ak\u0131nt\u0131yla birlikte y\u00fczmekten ba\u015fka se\u00e7enek yok gibiydi.<\/p>\n

\u015eimdi: B\u00fct\u00fcn Almanya istekle sava\u015f i\u00e7in ba\u011f\u0131r\u0131yor. Her yerde g\u00f6n\u00fcll\u00fcler. Ben hari\u00e7. Tersine inand\u0131\u011f\u0131mdan de\u011fil sezgisel olarak. M\u00fcnih caddelerinde sarho\u015f kalabal\u0131klar dola\u015f\u0131yor, \u015fark\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Heryerde nutuklar at\u0131l\u0131yor. Bir kez, b\u00f6ylesi bir konu\u015fmay\u0131, hepimiz \u015fapkalar\u0131m\u0131z elimizde ayakta dinliyorduk ve kimbilir ka\u00e7\u0131nc\u0131 kez Ulusal Mar\u015f hayk\u0131r\u0131l\u0131yordu (Kendi cesaretimiz t\u00fcylerimizi diken diken ederdi.) Tam o s\u0131rada M\u00fcnih\u2019in iki ger\u00e7ek evlad\u0131n\u0131n \u201c\u015euna bak\u0131n \u015fapkas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmam\u0131\u015f. Bir casus!\u201d dediklerini duydum. Adama \u015fapkas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmas\u0131 s\u00f6ylendi. Fakat o aksine (bir aptal gibi) Stachus boyunca ko\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Herkes arkas\u0131ndan ba\u011f\u0131r\u0131yordu: \u201cBir casus! Bir casus!\u201d. Yakaland\u0131 ve \u00e7ok k\u00f6t\u00fc dayak yedi. Ve \u015fimdi kalabal\u0131k -ki co\u015fkusu hi\u00e7bir s\u0131n\u0131r tan\u0131maz- \u201ckutsal kral\u201da do\u011fru ilerliyor, bu s\u0131rada \u00e7i\u00e7eklerle donanm\u0131\u015f askerler de istasyona y\u00fcr\u00fcyordu. Bu b\u00fcy\u00fck karma\u015fa beni itmi\u015f ve d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131; A\u011fustos\u2019un ilk g\u00fcnlerinde yaz\u0131lan bir \u015fiirde belirtildi\u011fi gibi:<\/p>\n

Denk an seine Bleisoldaten (9)
Must nun weinen, Mutter, weine-
War dein Knab, als er noch kleine
Spielte mit den Bleisoldaten,
Hatten alle scharf geladen,
Starben alle: plumps und stumm.
Ist der Knab dann gross geworden,
Ist dann selbst Soldat geworden,
Stand dann draussen in dem Feld..
Must nun weinen, Mutter, weine-
Wenn du\u2019s liesest: \u201cStarb ald Held\u201d.
Denk an seine Bleisoldaten…
Hatten alle scharf geladen…
Starben alle: plumps und stumm…<\/p>\n

Ve b\u00f6ylece bana, hen\u00fcz yirmi ya\u015f\u0131ndayken iyice anla\u015f\u0131lmaz gelen \u015fey, d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve ki\u015fili\u011fin geli\u015fmesi \u00fczerine uzun tart\u0131\u015fmalar ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f bir neslin b\u00fct\u00fcn\u00fcyle, hi\u00e7bir diren\u00e7 g\u00f6stermeksizin, genel kitle histerisine kap\u0131lmas\u0131 ve birka\u00e7 istisna d\u0131\u015f\u0131nda Avrupa\u2019n\u0131n t\u00fcm entellekt\u00fcel kesiminin o g\u00fcne dek ku\u015fkuyla bakt\u0131klar\u0131 \u201cDe\u011ferli Miras\u201d\u0131 savunmak i\u00e7in aya\u011fa kalkmas\u0131, \u00fcstelik de bu savunmay\u0131 \u00e7o\u011fu kez silahtan \u00f6te kalemle ger\u00e7ekle\u015ftirmesi olmu\u015ftur. Bunlar Tolstoy, Dostoyevski, Pu\u015fkin, Zola, Balzac, Anatole France, Shaw ve Shakespeare gibi \u201cd\u00fc\u015fmanlar\u201d kar\u015f\u0131s\u0131nda aya\u011fa kalkt\u0131lar ve sava\u015fa Goethe\u2019yi, Nietzche\u2019yi s\u0131rt \u00e7antalar\u0131na koyarak gittiler. Ve b\u00f6ylece bu nesil kendi ruhsal t\u00fckeni\u015fine kendi damgas\u0131n\u0131 vurdu. Daha \u00f6nce ne d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f ve ne yapm\u0131\u015f olurlarsa olsunlar, 4 A\u011fustos\u2019ta t\u00fcm bunlar\u0131n bir hi\u00e7 oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n

Biz gen\u00e7 insanlar\u0131 frenleyecek, bize dayanak olabilecek insanca s\u00f6zleri s\u00f6yleyen hi\u00e7bir \u00f6nder yoktu. Ben ve benim gibi pek \u00e7ok kimse s\u0131n\u0131rs\u0131z d\u00fc\u015f k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ile dopdoluydu. Hi\u00e7bir deneyimimiz yoktu ve belirsizlikte \u00e7evrelenmi\u015ftik. Yine de 1912\u2019de, 1923\u2019de, beklenmedik bi\u00e7imde, hi\u00e7bir ge\u00e7erli nedeni olmamas\u0131na kar\u015f\u0131n Nisan 1914\u2019te saflara kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131mda, sava\u015fa kar\u015f\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki gibi \u00f6nsezilerim vard\u0131:<\/p>\n

Krieg (Aus einem Gedicht)(10)<\/p>\n

Ich f\u00fchle ihn.<\/p>\n

_ _ _ _<\/p>\n

Krieg! _ ? _
Wer nennt Krieg?
Nestverscheuchte Gedankenbrut
Z\u00e4hlt zerrissene Augen,
Angstaufgebrochene Kehlen,
Kugelzerfetze, blutdurchw\u00fchlte
Unterleiber
In angestautem Schmerz von
hundert Jahren,
Milliarden vorentsagten
Frauenn\u00e4chten!
Krieg?
Fleht auf: Krieg dem Kriege!<\/p>\n

Ama sava\u015fa kar\u015f\u0131 tek ba\u015f\u0131na, bireysel bir ba\u015fkald\u0131r\u0131 bana aptalca g\u00f6r\u00fcnd\u00fc ve \u00e7a\u011fr\u0131 emrini ald\u0131\u011f\u0131mda, buna \u201ckaderin \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131\u201dym\u0131\u015fcas\u0131na uydum. Askerlik hizmetini yapmay\u0131 reddetmek akl\u0131ma bile gelmedi. Kayzer\u2019in \u201cart\u0131k aram\u0131zda hi\u00e7bir parti ayr\u0131m\u0131 tan\u0131m\u0131yorum\u201d s\u00f6zleri ve Sosyal Demokratlar\u2019\u0131n ona istekle uymalar\u0131, kafamdaki karma\u015fay\u0131 tamamlad\u0131.<\/p>\n

3 A\u011fustos\u2019taki Sosyal Demokratlar\u2019\u0131n Reichtag \u00fcyelerinin belirleyici toplant\u0131s\u0131nda, sava\u015f karar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmay\u0131 \u00f6neren bir hareketin Ledebour, Lensch ve Liebknecht(11) taraf\u0131ndan ortaya at\u0131ld\u0131\u011f\u0131, Neuk\u00f6lln\u2019de 300 i\u015f\u00e7inin sava\u015f aleyhine g\u00f6steri yaparken tutukland\u0131klar\u0131 ve SDP\u2019nin sava\u015f karar\u0131n\u0131 onaylad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131nda Rosa Luxemburg\u2019un sinir krizi ge\u00e7irdi\u011fi hi\u00e7bir zaman kamuoyuna s\u0131zd\u0131r\u0131lmad\u0131.<\/p>\n

Ocak 1915\u2019de ald\u0131\u011f\u0131m emir \u00fczerine buz gibi bir havada, o g\u00fcnlerde hala mavi, k\u0131rm\u0131z\u0131 boyal\u0131 olan Gera\u2019daki barakalar\u0131n yolunu tuttum. Ceketimin yakas\u0131 10 cm. b\u00fcy\u00fck, pantolonumun a\u011f\u0131 dizlerime geliyordu ve ayakkab\u0131lar\u0131m\u0131n teki 42 di\u011feri 39 numarayd\u0131; buru\u015fuk bir kep ba\u015f\u0131mda e\u011freti bi\u00e7imde duruyordu (bir subay\u0131n tokad\u0131ndan sonra bu keplerin y\u0131kanabilece\u011fini \u00f6\u011frendim). Ve a\u015f\u0131r\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yordum (\u201cPi\u00e7lerin kafas\u0131n\u0131 k\u0131r\u0131n\u201d). B\u00fcy\u00fck g\u00fcne dikkatle haz\u0131rlan\u0131yorduk. Bizi haz\u0131rlayanlarsa k\u00fc\u00e7\u00fck adamlard\u0131. \u0130lk kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131m\u0131z bu k\u00fc\u00e7\u00fck adamlar oldu:<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Politik tiyatro, t\u00fcm giri\u015fimlerim boyunca ald\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imiyle ne ki\u015fisel bir \u201cbulu\u015f\u201d ne de 1918\u2019deki toplumsal grupla\u015fmalar\u0131n sonucudur. K\u00f6kleri ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na kadar uzan\u0131r. Ge\u00e7en y\u00fczy\u0131lda burjuva kesiminin entellekt\u00fcel durumunu, ya yaln\u0131zca varl\u0131klar\u0131yla ya da tasar\u0131mlar\u0131yla etkileyen, onu olduk\u00e7a de\u011fi\u015ftiren, hatta k\u0131smen yok eden g\u00fc\u00e7ler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu g\u00fc\u00e7ler iki y\u00f6nden geliyordu: Edebiyat ve proleterya\u2019dan. B\u00f6ylece […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[64],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4340","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-tiyatro-uzerine"},"yoast_head":"\nPolitik Tiyatro'nun Tarihi \u00dczerine (1.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Politik Tiyatro'nun Tarihi \u00dczerine (1.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Politik tiyatro, t\u00fcm giri\u015fimlerim boyunca ald\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imiyle ne ki\u015fisel bir \u201cbulu\u015f\u201d ne de 1918\u2019deki toplumsal grupla\u015fmalar\u0131n sonucudur. K\u00f6kleri ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na kadar uzan\u0131r. Ge\u00e7en y\u00fczy\u0131lda burjuva kesiminin entellekt\u00fcel durumunu, ya yaln\u0131zca varl\u0131klar\u0131yla ya da tasar\u0131mlar\u0131yla etkileyen, onu olduk\u00e7a de\u011fi\u015ftiren, hatta k\u0131smen yok eden g\u00fc\u00e7ler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu g\u00fc\u00e7ler iki y\u00f6nden geliyordu: Edebiyat ve proleterya\u2019dan. B\u00f6ylece […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-03-13T15:39:07+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.leksikon.org\/images\/piscator_erwin.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"22 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Politik Tiyatro’nun Tarihi \u00dczerine (1.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator\",\"datePublished\":\"2010-03-13T15:39:07+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/\"},\"wordCount\":4509,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.leksikon.org\/images\/piscator_erwin.jpg\",\"articleSection\":[\"Tiyatro \u00dczerine\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/\",\"name\":\"Politik Tiyatro'nun Tarihi \u00dczerine (1.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.leksikon.org\/images\/piscator_erwin.jpg\",\"datePublished\":\"2010-03-13T15:39:07+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/www.leksikon.org\/images\/piscator_erwin.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/www.leksikon.org\/images\/piscator_erwin.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Politik Tiyatro’nun Tarihi \u00dczerine (1.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Politik Tiyatro'nun Tarihi \u00dczerine (1.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Politik Tiyatro'nun Tarihi \u00dczerine (1.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator","og_description":"Politik tiyatro, t\u00fcm giri\u015fimlerim boyunca ald\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imiyle ne ki\u015fisel bir \u201cbulu\u015f\u201d ne de 1918\u2019deki toplumsal grupla\u015fmalar\u0131n sonucudur. K\u00f6kleri ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na kadar uzan\u0131r. Ge\u00e7en y\u00fczy\u0131lda burjuva kesiminin entellekt\u00fcel durumunu, ya yaln\u0131zca varl\u0131klar\u0131yla ya da tasar\u0131mlar\u0131yla etkileyen, onu olduk\u00e7a de\u011fi\u015ftiren, hatta k\u0131smen yok eden g\u00fc\u00e7ler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu g\u00fc\u00e7ler iki y\u00f6nden geliyordu: Edebiyat ve proleterya\u2019dan. B\u00f6ylece […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2010-03-13T15:39:07+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.leksikon.org\/images\/piscator_erwin.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"22 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Politik Tiyatro’nun Tarihi \u00dczerine (1.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator","datePublished":"2010-03-13T15:39:07+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/"},"wordCount":4509,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.leksikon.org\/images\/piscator_erwin.jpg","articleSection":["Tiyatro \u00dczerine"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/","name":"Politik Tiyatro'nun Tarihi \u00dczerine (1.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.leksikon.org\/images\/piscator_erwin.jpg","datePublished":"2010-03-13T15:39:07+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/#primaryimage","url":"http:\/\/www.leksikon.org\/images\/piscator_erwin.jpg","contentUrl":"http:\/\/www.leksikon.org\/images\/piscator_erwin.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/03\/13\/politik-tiyatronun-tarihi-uzerine-1bolum-erwin-piscator\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Politik Tiyatro’nun Tarihi \u00dczerine (1.B\u00f6l\u00fcm) | Erwin Piscator"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4340","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4340"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4340\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4340"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4340"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4340"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}