{"id":4429,"date":"2010-04-03T13:09:23","date_gmt":"2010-04-03T10:09:23","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/"},"modified":"2010-04-03T13:09:23","modified_gmt":"2010-04-03T10:09:23","slug":"sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/","title":{"rendered":"Sinik-S\u00f6zde Solcu Ki\u015filik Nedir? | Necmi Erdo\u011fan"},"content":{"rendered":"

\u201cLiberal ki\u015filik nedir?\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131dakine benzer sorularla ba\u015flayal\u0131m: Solcu ki\u015filik nedir? Hayatla ne derdi vard\u0131r? Bu sorulara verilebilecek basit ve kestirme bir cevap elbette yok. Tek bir solcu ki\u015fili\u011fin oldu\u011funu s\u00f6ylemek de imk\u00e2ns\u0131z. Bu yaz\u0131da b\u00fct\u00fcn bir sol ve b\u00fct\u00fcn solcu ki\u015filik tipleri \u00fcst\u00fcne bir tart\u0131\u015fma yapmaya yeltenmeyece\u011fim. Tart\u0131\u015fmam sol siyasal s\u00f6ylemlerle de\u011fil, kimi \u201csolcu\u201dlar\u0131n ideoloji ile kurduklar\u0131 ve pratiklerinde maddile\u015fen ili\u015fkileri ile ilgili olacak. Bu a\u00e7\u0131dan kabaca \u00fc\u00e7 ki\u015filik tipinden s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor: Ortodoks m\u00fcmin, liberal sinik ve devrimci bir pratik aray\u0131\u015f\u0131ndaki ki\u015filikler. Bu ki\u015filik tipleri ile soldaki siyasal s\u00f6ylemler aras\u0131nda kabaca paralellik oldu\u011funu, ama mutlak olarak \u00f6rt\u00fc\u015fmediklerini kaydedelim. Ayr\u0131ca ayn\u0131 insanda bile bu \u00fc\u00e7 ki\u015filik tipinin \u00f6\u011feleri i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ebiliyor. Giderek zor rastlan\u0131r hale gelen ilk ki\u015filik, inanc\u0131ndan \u015f\u00fcphe etmez bir sadakatle ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu gelene\u011fini ya\u015fayan ve politik ve ideolojik iklimin bir altk\u00fclt\u00fcr olarak varolmaya zorlad\u0131\u011f\u0131 bir ki\u015filiktir. \u0130kincisi kendisini \u201csolcu\u201d olarak tan\u0131mlamakla birlikte, ideolojiyle aras\u0131na sinik bir mesafe koyan ve sola ve solculara ili\u015fkin negatif imgeleri bilin\u00e7d\u0131\u015f\u0131 bir \u015fekilde de olsa \u201cideoloji sonras\u0131\u201dna giden prati\u011fini hakl\u0131la\u015ft\u0131rmakta kullanan bir ki\u015filiktir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise yeni zamanlar\u0131n devrimci-sosyalist \u201c\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yolu\u201dnu ve \u201c\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015fili\u011fini\u201d yaratmaya \u00e7al\u0131\u015fan, bu \u00e7abaya inanan ve bu \u00e7aba i\u00e7in kendini var eden bir ki\u015filiktir. Bu yaz\u0131da hegemonik ideolojinin soldaki etkisi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilecek olan ve maalesef sol \u00e7evrelerde s\u0131kl\u0131kla da kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan ikinci ki\u015filik tipi ele al\u0131nacakt\u0131r. Bu nedenle de, a\u015fa\u011f\u0131da kullan\u0131lan \u201csinik-s\u00f6zde solcu ki\u015filik\u201d ifadesiyle bu tip anla\u015f\u0131lmal\u0131 ve b\u00fct\u00fcn solcu ki\u015filiklerden s\u00f6z etti\u011fimiz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemelidir. Bu tart\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n Tan\u0131l Bora\u2019n\u0131n Birikim\u2019de y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc sol ve sinizm tart\u0131\u015fmas\u0131yla \u2013tamamen de\u011filse de- bir\u00e7ok noktada \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve onun arg\u00fcmanlar\u0131yla beraber d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gerekti\u011fini de vurgulayal\u0131m [1].<\/p>\n

Hemen belirtelim ki burada kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u201cs\u00f6zde\u201d ifadesi resmi s\u00f6ylemdeki kullan\u0131mlar\u0131 anlam\u0131n\u0131 \u201cink\u00e2rc\u0131l\u0131k\u201d y\u00f6n\u00fcnde sabitlemi\u015f g\u00f6r\u00fcnse ve o y\u00fczden resmi bir dille konu\u015fuldu\u011fu izlenimi verebilirse de, tart\u0131\u015fmam\u0131z a\u00e7\u0131s\u0131ndan ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir ifadedir. Zira bahsedece\u011fimiz ki\u015fili\u011fin kurucu \u00f6\u011fesi s\u00f6z ve s\u00f6zelliktir. Marx \u201cNas\u0131l \u00f6zel ya\u015famda bir adam\u0131n kendisi hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri ve s\u00f6yledikleri ile ger\u00e7ekte ne oldu\u011fu ve ne yapt\u0131\u011f\u0131 birbirinden ayr\u0131l\u0131rsa, tarihsel sava\u015f\u0131mlarda da, \u00f6zel ya\u015famdakinden daha \u00e7ok, partilerin s\u00f6zlerini ve emellerini onlar\u0131n kurulu\u015flar\u0131ndan ve ger\u00e7ek \u00e7\u0131karlar\u0131ndan ay\u0131rt etmek, kendileri hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri ile ger\u00e7ekte ne olduklar\u0131n\u0131 birbirinden ay\u0131rt etmek gerekir\u201d[2] diyor. Tam da bu anlamda bir \u201cs\u00f6zdelik\u201dten s\u00f6z ediyoruz. Ama tart\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u0131z \u00fczere, bu ki\u015filik esasen bir teori-pratik veya s\u00f6z-eylem \u00e7eli\u015fkisi ya\u015fayan bir ki\u015filik de de\u011fildir \u00e7\u00fcnk\u00fc onu tan\u0131mlayan \u00e7eli\u015fki bu iki ayr\u0131 katman aras\u0131ndaki bir \u00e7eli\u015fkiden \u00e7ok, her ikisini de dik bir a\u00e7\u0131yla kesen bir \u00e7eli\u015fkidir.
\u015eunu da vurgulayal\u0131m ki bu sinik-s\u00f6zde solcu ki\u015filik \u00fcst\u00fcne yap\u0131lacak bir tart\u0131\u015fman\u0131n \u00f6nemli bir handikab\u0131 var: Solun kendi kendisi \u00fcst\u00fcne konu\u015fmas\u0131 ile bu ki\u015filik ve onun sahip oldu\u011fu sol imgesi aras\u0131nda bir ba\u011f oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde, tart\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n kendisinin tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve ele\u015ftirdi\u011fi konuma d\u00e2hil olmas\u0131 ve bu ki\u015fili\u011fin kendine ve sola ili\u015fkin imgesini yeniden \u00fcretmesine malzeme sunmas\u0131 tehlikesi. Ancak bu tart\u0131\u015fmay\u0131 \u201csolun g\u00fcnahlar\u0131 muhabbeti\u201dne malzeme etmeyecek ve devrimci bir hareketin ve siyasal prati\u011fin geli\u015fmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan verimli bir \u015fekilde de\u011ferlendirebilecek bir ba\u015fka solcu ki\u015fili\u011fin olmas\u0131 bu tehlikeyi g\u00f6ze almam\u0131z i\u00e7in yeterli sebeptir.<\/p>\n

\u2022 \u2022 \u2022
Bir dizi soruyla \u201ce\u015fk\u00e2l\u201di tarif etmeye \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m:
\u201cTa\u015feronla\u015fmaya hay\u0131r\u201d diyen bir kamu emek\u00e7ileri sendikas\u0131n\u0131n kendi binas\u0131n\u0131n i\u015flerini ta\u015feron bir \u015firkete vermesine ne denebilir? Bunun birilerinin veya bir grubun sorumlusu oldu\u011fu bir \u201chata\u201d veya ideolojik tutars\u0131zl\u0131k oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnsek bile, onlarla ayn\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fcn i\u00e7inde yer alan ba\u015fkalar\u0131n\u0131n bu duruma kar\u015f\u0131 ciddi bir tepki g\u00f6stermemesine ne diyebiliriz? Dahas\u0131 emek\u00e7iler \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn temizli\u011fini yapan bu emek\u00e7ilerin o \u00f6rg\u00fct\u00fcn \u00fcyelerinin aksine g\u00fcvencesiz ve \u00e7e\u015fitli sosyal haklardan yoksun bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, \u201cs\u0131n\u0131f dayan\u0131\u015fmas\u0131\u201dna kat\u0131lmalar\u0131 nas\u0131l sa\u011flanabilecektir? En \u00f6nemlisi, bunun fark\u0131na varamam\u0131\u015f veya fark\u0131nda olup da bir \u015fey yapmam\u0131\u015f oldu\u011fumuz bir durumda sol veya devrimci bir siyaseti nas\u0131l geli\u015ftirebiliriz?<\/p>\n

Global piyasa kar\u015f\u0131s\u0131nda tav\u0131rlar\u0131n\u0131n ne olaca\u011f\u0131 sorulunca \u201cSal\u0131 Pazar\u0131 de\u011fil ki kald\u0131rd\u0131k deyip kald\u0131ras\u0131n\u201d diyen biri ayn\u0131 zamanda \u201cdevrimci gelene\u011fi\u201d sahiplenmek iddias\u0131nda bulunur ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc ve e\u015fitlik\u00e7i bir d\u00fcnya hayalinden dem vurursa ve \u00fcstelik de bunlar aras\u0131ndaki a\u015fik\u00e2r \u00e7eli\u015fkileri veya gerilimleri dert etmeden konu\u015fursa ne yapm\u0131\u015f olmaktad\u0131r? Sermaye mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n bayraktarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapanlar\u0131n bile en az\u0131ndan g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte mahcup olan bir edayla ili\u015fki kurduklar\u0131 IMF ile gerekirse anla\u015fma yapabileceklerini k\u00fcrs\u00fcden ilan eden birini dinleyen ki\u015filer onunla ayn\u0131 yolda y\u00fcr\u00fcmekte nas\u0131l beis g\u00f6rmezler? Daha \u00f6nce kendisinin de i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 grup ba\u015fka bir grup taraf\u0131ndan \u201c\u015foven\u201d olmakla su\u00e7lan\u0131rken kendi grubunu savunan biri bir s\u00fcre sonra grubunun kar\u015f\u0131s\u0131na ge\u00e7ip \u201casl\u0131nda nas\u0131l da milliyet\u00e7i olduklar\u0131n\u0131\u201d nas\u0131l rahat\u00e7a s\u00f6yleyebilir? Hatta y\u0131llarca i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 bir hareketin \u00fcyelerine \u00f6yle olmad\u0131klar\u0131n\u0131 herkesten daha iyi bilmesi gerekti\u011fi halde \u201ckaranl\u0131k\u201d ili\u015fkilere sahip oldu\u011fu imas\u0131nda bulunabilir?<\/p>\n

Yazd\u0131\u011f\u0131 internet forumunda solcu bir gazeteyi generallerle ilgili g\u00fcncel bir haberi \u201cg\u00f6rmedi\u011fi\u201d i\u00e7in \u201cpa\u015fas\u0131n\u0131n gazetesi\u201d diye yaftalamaktan geri durmayan ve bunu da\u00a0 yorumunun alt\u0131na ekledi\u011fi gazetenin ba\u015f sayfa imgesinde tutuklanan K\u00fcrt \u00e7ocuklarla ilgili bir haberin man\u015fete ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmesine ra\u011fmen yapabilen bir ki\u015fili\u011fin derdi \u201csol bir dert\u201d midir, \u201csolla ilgili bir dert\u201d midir? Ya peki Tekel direni\u015fi kendisinin ve \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn pek de umurunda olmazken ona verilen deste\u011fi -sanki \u201culusalc\u0131lar\u201d damgalar\u0131n\u0131 vurmu\u015flar gibi- \u201cK\u0131z\u0131l Elma koalisyonu\u201dna yoran ve bunu yaparken de destek verenler aras\u0131nda sosyalist-devrimci gruplar\u0131n -ve tabii \u201ceski arkada\u015flar\u0131n\u0131n\u201d- da bulundu\u011funu bilen bir ki\u015fili\u011fin solla ve hayatla derdi nedir?<\/p>\n

\u201c\u00d6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc\u201d bir sol sevdas\u0131yla belki de samimiyetle yan\u0131p tutu\u015fan ve \u201csiyaseten do\u011fruculu\u011fu\u201d savunan birinin etraf\u0131ndaki insanlarda veya \u015feylerde bir \u201ck\u00f6yl\u00fcl\u00fck\u201d veya \u201cta\u015fral\u0131l\u0131k\u201d bulmas\u0131 ve bundan rahats\u0131z olmas\u0131n\u0131 sorgulamamas\u0131n\u0131 neye yormal\u0131y\u0131z? Zap suyuna k\u00f6pr\u00fc yapan veya \u00f6rg\u00fctlenmek i\u00e7in k\u00f6y k\u00f6y dola\u015fan ki\u015fili\u011fin devrimci romantizminden bu ince se\u00e7kincili\u011fe ge\u00e7i\u015fi nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn olabilmi\u015ftir? Her yerde milliyet\u00e7ilik damar\u0131 bulmakta mahir iken kendi \u201ck\u00f6yl\u00fcl\u00fck\u201d imgesinde sorun edecek bir \u015fey bulmamak nas\u0131l bir solculuktur? Daha da \u00f6nemlisi b\u00f6yle bir zihniyet ezilenlerin bir par\u00e7as\u0131 olarak k\u00f6yl\u00fclerle hangi \u201cdille\u201d ba\u011f kurabilir?<\/p>\n

Sa\u011fl\u0131kta sermaye mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n h\u00e2kim olmas\u0131na kar\u015f\u0131 m\u00fccadele eden bir sendikaya \u00fcye olan bir sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131n ayba\u015f\u0131nda alaca\u011f\u0131 \u201cperformans primi\u201dnin hesab\u0131n\u0131 yaparak elinde barkot olmayan hastaya bakmak istememesi en gev\u015fek tan\u0131m\u0131yla bile hangi \u201csol ahlaka\u201d s\u0131\u011far? B\u00f6yle bir \u201csolcu\u201d kar\u015f\u0131s\u0131ndaki hastan\u0131n da d\u00e2hil oldu\u011fu ezilenler kitlesi ile ba\u011f kurabilir mi? Dahas\u0131 kendisi hakk\u0131nda s\u00f6ylediklerine ger\u00e7ekten inanan bir zihniyete sahip olabilir mi? Ayn\u0131 i\u015fyerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 ta\u015feron firma i\u015f\u00e7ileriyle ba\u011f kurmak i\u00e7in ayn\u0131 birimde \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n ald\u0131klar\u0131 performans primlerinin k\u00fc\u00e7\u00fck de olsa bir k\u0131sm\u0131n\u0131 onlara da\u011f\u0131t\u0131lmak \u00fczere bir havuza aktarmalar\u0131 \u00f6rne\u011fini ve \u00f6nerisini duyunca \u201cOldu olacak sokak \u00e7ocuklar\u0131na da yard\u0131m edelim!\u201d diyebilen biri kendini \u201cdayan\u0131\u015fma\u201dc\u0131lar aras\u0131nda nas\u0131l sayabilmektedir? Yoksullar\u0131n \u00f6rg\u00fctlenmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmak \u00f6nerisini duyunca \u201cBen \u015fimdi oralara nas\u0131l gideyim?\u201d diye tepki g\u00f6steren bir ki\u015fi, bunu \u201ceski usul\u201d bir \u201cadam dev\u015firmek i\u00e7in g\u00f6revlendirilme\u201dden ba\u015fka bir \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcnmeye yana\u015fmamas\u0131 bir yana, bu \u00f6rg\u00fctlenmeye do\u011frudan kat\u0131lamayacak olsa bile nas\u0131l bir katk\u0131da bulunabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek yerine neden \u201cmahallelere gitmenin\u201d imk\u00e2ns\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ile me\u015fgul olur?<\/p>\n

\u201cMaden suyuyla soda aras\u0131ndaki fark\u0131 bilmedikleri i\u00e7in y\u0131llarca soda (yani karbondioksit bas\u0131lm\u0131\u015f bildi\u011fin musluk suyu) t\u00fcketen T\u00fcrkiye solu, maden suyundan alabilece\u011fi minerallerden mahrum kalm\u0131\u015f, bu durumda geli\u015fiminde eksikli\u011fe yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r… Kendini alabildi\u011fine \u00e7aya ve kahveye veren T\u00fcrkiye solu, bu t\u00fcrl\u00fc s\u0131cak i\u00e7eceklerin verdi\u011fi rehavete ve ge\u00e7ici keyif haline aldanarak hi\u00e7 de \u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131 halde devrimci durumlar i\u00e7inde bulundu\u011funu hayal edip, o t\u00fcrl\u00fc s\u00f6ylemler geli\u015ftirmekte ve maden suyu i\u00e7en yolda\u015flar\u0131n\u0131 liberallikle su\u00e7lamaktad\u0131r\u201d diye giden bir \u201ctahlil\u201di kamusal bir metinde ciddi ciddi yapabilen bir ki\u015filik neyi telaffuz etmi\u015f olmaktad\u0131r? \u0130lk bak\u0131\u015fta kendini a\u015fa\u011f\u0131lama olarak g\u00f6r\u00fclebilecek bu tavr\u0131n asl\u0131nda kendine d\u0131\u015fsalla\u015ft\u0131rmay\u0131 i\u00e7erdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, ayn\u0131 s\u00fcrecin \u015fimdilik de olsa kendini \u00f6zde\u015fle\u015ftirdi\u011fi grubun \u00fcyelerini de kapsayacak \u015fekilde bir zincir olu\u015fturmayaca\u011f\u0131n\u0131n garantisi nedir? Bu ki\u015filik sol ad\u0131na solcular\u0131 rencide etmekte beis g\u00f6rmeyerek onlarda ancak k\u00fcfretme iste\u011fi uyand\u0131rabilirken, kendisini hor g\u00f6renlere itibar etmemek gibi sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir siyasal reflekse sahip oldu\u011fu s\u00f6ylenebilecek halk kitleleri ile ileti\u015fim kurabilir mi?<\/p>\n

Herhangi bir konuyu insanlarla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrken karar\u0131 \u201cbeyin tak\u0131m\u0131n\u0131n\u201d verece\u011fini s\u00f6yleyen biri e\u015fitlik\u00e7i ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc bir toplum tasavvurundan ne anl\u0131yor olabilir? Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bir metni veya yapt\u0131\u011f\u0131 bir i\u015fi kendine mal ederek kendi ismini \u00f6ne \u00e7\u0131karmak isteyen bir ki\u015finin iktidarla ne derdi vard\u0131r? Siyasal pratikle toplant\u0131 yapmay\u0131 e\u015fitlemekle kalmay\u0131p, kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 toplant\u0131da da refleks olarak \u201cyanl\u0131\u015f fikirler\u201d tespit etmekle ve kendi \u00e7evresindekileri bile oklar\u0131ndan esirgememekle me\u015fgul olan bir ki\u015filik nas\u0131l bir \u201ccemaat\u201d alg\u0131s\u0131na sahiptir?<\/p>\n

Mesai arkada\u015flar\u0131n\u0131 i\u015f b\u0131rakma eylemine kat\u0131lmaya \u00e7a\u011f\u0131ran ve onlar i\u015flerini ger\u00e7ekten b\u0131rak\u0131p y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe veya mitinge kat\u0131l\u0131rken kendisi \u201cvizite ka\u011f\u0131d\u0131\u201d alm\u0131\u015f bir halde \u201calandaki yerini alan\u201d bir i\u015fyeri temsilcisi ger\u00e7ekte hangi tavr\u0131n \u201ctemsilcisi\u201ddir? \u201cBo\u015f zaman\u0131n\u0131\u201d sendika lokalinde ge\u00e7irirken yan\u0131 ba\u015f\u0131ndaki dayan\u0131\u015fma \u00f6rg\u00fctlenmesine -\u00f6rne\u011fin haftada iki saat de olsa yoksul \u00e7ocuklara ders vererek- destek olmay\u0131 akl\u0131ndan ge\u00e7irmeyen bir e\u011fitimci veya uzman i\u00e7in \u201cdayan\u0131\u015fma\u201dn\u0131n pratik anlam\u0131 nedir?<\/p>\n

Kamusal s\u00f6yleminde iman\u0131ndan \u015f\u00fcphe etmez g\u00f6r\u00fcnse bile \u00f6zel s\u00f6yleminde kendi s\u00f6ylediklerini ciddiye almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belli eden ki\u015fi neye inanmaktad\u0131r? \u201cKitle y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe ge\u00e7ti\u201d c\u00fcmlesini sarf ederken kulland\u0131\u011f\u0131 \u201ckitle\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kendi arkada\u015flar\u0131ndan ibaret bir gruba i\u015faret etti\u011fini bildi\u011fi halde kullanmaya devam eden biri ne yapm\u0131\u015f olmaktad\u0131r? L\u00fcgat\u00e7esindeki s\u00f6zc\u00fcklerin soyut ve kapal\u0131 bir jargon olu\u015fturman\u0131n da \u00f6tesine ge\u00e7erek toplumsal kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmayan ifadelerden (\u201cg\u00f6sterilen\u201di olmayan \u201cg\u00f6steren\u201dlerden) olu\u015fan bir dil olu\u015fturmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131n pek\u00e2l\u00e2 fark\u0131nda olan ve fakat b\u00f6yle yapmaya devam eden biri \u00fcretti\u011fi s\u00f6ylemle nas\u0131l bir ili\u015fkiye sahiptir?<\/p>\n

Daha da \u00e7o\u011falt\u0131labilecek olan ve birbirinden farkl\u0131 pratik ba\u011flamlara at\u0131fta bulunan bu karma sorularla tarif etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z sinik-s\u00f6zde solcu ki\u015fili\u011fi hi\u00e7 kimsede aynen ve t\u00fcm\u00fcyle v\u00fccut bulmayan, somut ki\u015filiklerin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 asla t\u00fcketmeyen bir analitik kategori olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc derhal kaydedelim. Bu ki\u015fili\u011fin sorunu basit\u00e7e bir \u201cteorinin iyi, ama prati\u011fin sallanmakta olmas\u0131\u201d durumu de\u011fildir. S\u00f6ylediklerine olan inanc\u0131ndan da emin olamayan ve ideolojisi ile aras\u0131na ciddi (ve yine ideolojik) bir mesafe girmi\u015f bir ki\u015filiktir \u00e7\u00fcnk\u00fc. S\u00f6zgelimi kitlelerle \u201corganik ba\u011flar\u201d\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilir; bunu da a\u00e7\u0131k\u00e7a teslim eder ve kurulmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yler. Dahas\u0131 kurulmas\u0131 i\u00e7in pek bir \u015fey yapamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da kabul etmeye haz\u0131rd\u0131r ve hatta bunu da dillendirir. Ancak tam da bu konu\u015fma (\u201cs\u00f6yleyip ruhunu kurtarma\u201d) ediminden sonra, bir ba\u015fka vesile \u00e7\u0131k\u0131ncaya kadar -ki bu vesile tipik olarak bir sonraki toplant\u0131 veya arkada\u015f sohbetidir- her \u015feyin eskiden oldu\u011fu gibi devam etti\u011fi g\u00fcndelik hayat\u0131na d\u00f6necektir. Nihayetinde \u201cya\u015fanacak bir hayat\u201d ve onun gaileleri vard\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc.<\/p>\n

Tam da bu nedenle, ne kadar \u201cpost-ideolojik\u201d g\u00f6r\u00fcnse de (yani mesafeli tutumu ne kadar ideoloji taraf\u0131ndan \u201c\u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131\u201d ve ideolojinin \u00f6znesi haline gelmesinin ba\u015far\u0131s\u0131z kalmas\u0131na i\u015faret eder gibiyse de), pratiklerinde cisimle\u015fen bir kendili\u011finden ideolojisi vard\u0131r. Althusser\u2019in \u201cinsanlar\u0131n ger\u00e7ek nesneler ve kendi toplumsal ve bireysel varl\u0131klar\u0131na ve tarihlerine ili\u015fkin sorunlar kar\u015f\u0131s\u0131ndaki davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ve somut tav\u0131r almalar\u0131n\u0131 y\u00f6neten pratik kurallar\u201d olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u201cpratik ideoloji\u201d[3] a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, \u201csolculuk\u201d ile \u201chayat\u201d aras\u0131ndaki bu gidi\u015f geli\u015fi kolayla\u015ft\u0131ran ve do\u011falla\u015ft\u0131ran \u015fey onun \u201cnesnel sinizmi\u201d ve kendili\u011finden pragmatizmidir. Bu pratik ve kendili\u011finden ideolojide inan\u00e7 ba\u015fka \u015feylerden ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve \u00f6zel bir alana hapsedilmi\u015f g\u00f6r\u00fcnen bir fanteziye d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. B\u00f6yle bir ki\u015filik i\u00e7in sol da inan\u0131p inanmad\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00fcpheli haline gelmi\u015f bir \u201chayali cemaat\u201d projeksiyonu olur. Giderek bu ki\u015filik hayali cemaatin \u201cme\u00e7hul asker\u201dine bile \u015f\u00fcpheyle yakla\u015f\u0131r; onu karalayanlarla yan yana durmakta da beis g\u00f6rmez. (Burada \u201cme\u00e7hul asker\u201di Mahir, Deniz, Che imgesi olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz.) Devrimcileri ele\u015ftirirken fa\u015fistlerden bile daha zalim olabilen bir ki\u015fili\u011fin sahip oldu\u011fu cemaat hissi b\u00f6yle bir fantezi de\u011fil de nedir?<\/p>\n

Bu sinik-s\u00f6zde solcu ki\u015fili\u011fin bir alt tipi, ge\u00e7mi\u015fte \u201csolculuk yapm\u0131\u015f\u201d ama \u015fimdiki b\u00fct\u00fcn siyasall\u0131\u011f\u0131 solun d\u00fcn\u00fc ve bug\u00fcn\u00fcn\u00fcn ele\u015ftirisinden ve hatta yerden yere vurulmas\u0131ndan ibaret sohbetlerle s\u0131n\u0131rl\u0131 olan ki\u015filiktir. Bu ki\u015fili\u011fin soyk\u00fct\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn 1980\u2019lerin ortalar\u0131nda dillendirilen \u201cbireysellik eksi\u011fi\u201d, \u201ckolektivitenin i\u00e7inde \u00f6zel alan\u0131n kalmamas\u0131\u201d, \u201cfeodal ahlak\u201d, \u201ccinselli\u011fin reddi ve bac\u0131 muamelesi\u201d gibi ele\u015ftirilere uzan\u0131yor. (\u201cH\u0131zl\u0131 Gazeteci\u201d s\u00f6ylemini akla getirelim.) Bunun yan\u0131 s\u0131ra, \u201csolun alternatif proje geli\u015ftiremedi\u011finden\u201d ba\u015flay\u0131p \u201cliderlerin k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerine\u201d kadar uzanan anlat\u0131lar\u0131 da bu soyk\u00fct\u00fc\u011f\u00fcne d\u00e2hil edebiliriz. Kendine d\u00f6n\u00fck bir ele\u015ftirelli\u011fi i\u00e7erdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde olumlu bulunabilecek olan bu vurgular\u0131n zaman i\u00e7inde \u201ckendine d\u00f6n\u00fckl\u00fck\u201d yerine \u201csola y\u00f6neliklik\u201d \u00f6zelli\u011fi kazanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Buradaki \u00f6nermelerin her biri kendi i\u00e7inde do\u011fru olsa bile bu \u00f6nermelerin kendini bilin\u00e7d\u0131\u015f\u0131 bir \u015fekilde de olsa soldan ay\u0131rmaya hizmet edebildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmeliyiz. Yani Althusser\u2019in deyi\u015fiyle \u201ca\u00e7\u0131klamak istedi\u011fi ger\u00e7eklikten farkl\u0131 bir ger\u00e7ekli\u011fin belirtisi oldu\u011fu i\u00e7in\u201d, \u201ci\u00e7eri\u011fi do\u011fru olsa da ideolojik olan\u201d bir s\u00f6zle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabiliyoruz.[4] Zira tam da bu s\u00f6z\u00fc s\u00f6ylemek siyasal prati\u011fe d\u00e2hil olmaktan veya pozitif-kurucu bir (ba\u015fka) siyasal pratik geli\u015ftirmekten ka\u00e7\u0131nman\u0131n hakl\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde, s\u00f6ylenen s\u00f6z ile s\u00f6z\u00fcn s\u00f6ylenmesiyle ne yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda ciddi bir fark ortaya \u00e7\u0131kar. Bu a\u00e7\u0131dan, bu sat\u0131rlar\u0131n yazar\u0131n\u0131n da ge\u00e7mi\u015fte zaman zaman ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc t\u00fcrden bir negatif konumun kendisinin sorgulanmas\u0131 gerekiyor. \u00c7ok yayg\u0131n olan \u201c\u015fefler ele\u015ftirisini\u201d yapan insanlar\u0131n, bu ele\u015ftiri do\u011fru veya masumane olsa bile, b\u00fct\u00fcn sorunlar\u0131n kefaretini \u201c\u015fefler\u201de y\u00fckleyerek kendilerine d\u0131\u015fsalla\u015ft\u0131rabildiklerini, kendilerinin de i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 toplulu\u011fun bu sorunlar\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131ndaki ortak sorumlulu\u011funu es ge\u00e7ebildiklerini d\u00fc\u015f\u00fcnmeliyiz. Ancak bu alt ki\u015fili\u011fin de \u00f6tesinde, solcular\u0131n genel olarak sol, kendilerinin d\u0131\u015f\u0131ndaki hareketler ve hatta kendi hareketlerinin i\u00e7indeki insanlar veya e\u011filimler hakk\u0131nda konu\u015furken h\u00e2kim vurgular\u0131n\u0131n negatif oldu\u011funu s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f bir izlenim olmasa gerektir. Kendimiz hakk\u0131nda hep negatif terimlerle konu\u015fuyorsak, inand\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feye inanc\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131s\u0131ndan ortaya nas\u0131l bir tablo \u00e7\u0131k\u0131yor? Neredeyse komp\u00fclsif bir nitelik kazanan bu tav\u0131r kolektif ki\u015fili\u011fe ili\u015fkin derin bir \u015f\u00fcphenin semptomu olarak g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n

Marksist ideoloji ele\u015ftirisini de\u011ferli k\u0131lan \u015fey kendi ideolojik s\u00f6yleminin ele\u015ftirisinin ara\u00e7lar\u0131n\u0131 da sunabilmesidir. Bu a\u00e7\u0131dan kendi ideolojik s\u00f6yleminin kapanmas\u0131na izin vermemek ve kendi siyasal prati\u011fini sorgulamak (\u201csorarak ilerlemek\u201d) \u00f6zg\u00fcrle\u015fimci bir perspektifin olmazsa olmaz ko\u015fuludur. Ancak s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz ki\u015filikte ilk bak\u0131\u015fta b\u00f6yle bir ele\u015ftirel mesafe var gibiyse de, pratikte ortaya sinik bir mesafe \u00e7\u0131k\u0131yor. Zira kendine g\u00fclmek veya kendi kendini hicvetmek ile kendine d\u0131\u015fsalla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir \u015feyi m\u00fcstehzi bir edayla kar\u015f\u0131lamak ve horlamak aras\u0131ndaki yolu bir \u00e7\u0131rp\u0131da kat ediyor. \u0130roni merakl\u0131s\u0131, alayc\u0131, her \u015feye ve herkese \u00fcrpertici bir so\u011fukluk ve k\u0131y\u0131c\u0131l\u0131kla yakla\u015fan bu sinik ki\u015filik bir grubun i\u00e7inde yer alsa da i\u00e7ten i\u00e7e bir aidiyet ve ba\u011flanma sorunu ya\u015fayan bir ki\u015filiktir ayn\u0131 zamanda. \u0130deolojilerin \u201cfazlas\u0131yla totaliter ve irrasyonel\u201d olduklar\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki liberal arg\u00fcman\u0131n gizli bir cazibesi vard\u0131r onun i\u00e7in. \u00dcstelik b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n fark\u0131ndad\u0131r. Sloterdijk\u2019in sinizm i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 \u201cayd\u0131nlanm\u0131\u015f yanl\u0131\u015f bilin\u00e7\u201d kavramla\u015ft\u0131rmas\u0131 ba\u015fka herkesten \u00f6nce bu sinik-s\u00f6zde solcu ki\u015filik i\u00e7in ge\u00e7erlidir.[5] Bu a\u00e7\u0131dan, Marx\u2019\u0131n yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda aktard\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00f6z\u00fcn\u00fcn yine onun \u201cNe yapt\u0131klar\u0131n\u0131 bilmiyorlar ve fakat yine de yapmaya devam ediyorlar\u201d s\u00f6z\u00fcyle uyumlu oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Ancak bu sinik ki\u015filik Zizek\u2019in revizyonuyla \u201cne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilen ve fakat yine de yapmaya devam eden\u201d[6] bir ki\u015filik oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde bir \u201cbilin\u00e7sizlikle\u201d su\u00e7lanabilecek bir ki\u015filik de\u011fildir. Kendi \u015fizoidli\u011finin fark\u0131nda olan, karamsar ve mutsuz bir bilin\u00e7tir burada s\u00f6z konusu olan.<\/p>\n

Simmel\u2019in para ekonomisi ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc ba\u011flam\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fcmledi\u011fi bir toplumsal tip olan \u201csinik\u201d hakk\u0131nda s\u00f6ylediklerini ba\u011flam\u0131ndan koparmak pahas\u0131na da olsa bu sinik ki\u015fili\u011fe uyarlayabiliriz[7]: Eski Yunan\u2019daki kinik ki\u015fili\u011fin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck gibi bir tak\u0131m mutlak de\u011ferler ad\u0131na toplumda kabul g\u00f6ren de\u011ferleri ve bunlar aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131 cesaretle reddetmesine kar\u015f\u0131l\u0131k, sinik ki\u015filik b\u00fct\u00fcn y\u00fcksek de\u011ferleri a\u015fa\u011f\u0131lar veya ayn\u0131 d\u00fczeye indirirken herhangi bir pozitif ve ideal ahlaki amaca dayanmaz. B\u00fct\u00fcn eski de\u011ferleri hor g\u00f6r\u00fcr ve fakat bunu kini\u011fin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi daha y\u00fcce bir insani ideale dayanarak yapmaz. (Bu a\u00e7\u0131dan kinik \u201chala\u201d ideolojik bir ki\u015filiktir; oysa sinik \u201cideoloji sonras\u0131\u201dna ge\u00e7mi\u015ftir. Kendisini solcu olarak tan\u0131mlamas\u0131na ra\u011fmen solu her f\u0131rsatta a\u015fa\u011f\u0131lamas\u0131 kat etti\u011fi \u201cmesafe\u201dye i\u015faret eder.) Nitekim Simmel de sinik ile ate\u015fli veya hevesk\u00e2r ki\u015filik aras\u0131nda bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yaparak, ikincisinin a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6r\u00fclen de\u011ferleri y\u00fckseltmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, birincisinin tersi y\u00f6nde bir hareket g\u00f6sterdi\u011fini belirtiyor. Yine Simmel\u2019den uyarlayarak diyebiliriz ki, ala\u015fa\u011f\u0131 etmek \u015feklinde de olsa de\u011ferlere kar\u015f\u0131 bir tepki g\u00f6steren bu sinik ki\u015filik ile her \u015feyi e\u015fit \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u0131k\u0131c\u0131, bo\u015f ve heyecanlanmaya de\u011fmez g\u00f6ren ve de\u011ferler aras\u0131ndaki farklar\u0131 art\u0131k hissetmeyen b\u0131kk\u0131n ki\u015filik i\u00e7 i\u00e7e de ge\u00e7ebilir. (B\u0131kk\u0131n ki\u015filik fazla uyarana maruz kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in hissizle\u015fmi\u015f, bir \u00e7e\u015fit sinir zafiyeti (nevrasteni) ya\u015fayan bir ki\u015filiktir. Bizim ba\u011flam\u0131m\u0131zda, \u201cbiz vaktiyle \u00e7ok g\u00f6rd\u00fck bunlar\u0131, \u00e7ok duyduk bu laflar\u0131\u201d diyerek kay\u0131ts\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan eden \u201ceski solcu\u201d ki\u015fili\u011fe denk d\u00fc\u015fer.) Bu ki\u015filiklerden birini girdi\u011fi marketteki her \u00fcr\u00fcne burun k\u0131v\u0131ran ve hepsinde bir kusur bulan m\u00fc\u015fteriye, di\u011ferini de raflar aras\u0131nda \u201cne fark eder ki?\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnerek hissizce dola\u015fan m\u00fc\u015fteriye benzetebiliriz. Bu benzerli\u011fin bi\u00e7imsel olman\u0131n da \u00f6tesinde Simmel\u2019in tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 para ekonomisiyle ger\u00e7ekten ili\u015fkili bir \u201cailevi bir benzerlik\u201d olup olmad\u0131\u011f\u0131 ise ayr\u0131 bir tart\u0131\u015fma konusudur.
Marx\u2019\u0131n sermayenin \u201cnesnel olarak sinik\u201d oldu\u011fu vurgusunu ve bu arada Bourdieu\u2019n\u00fcn \u201cneoliberalizmin sinizmi b\u00fct\u00fcn pratiklerin normu haline getirdi\u011fi\u201d arg\u00fcman\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, bu ki\u015filik ile h\u00e2kim ideolojik iklim aras\u0131nda y\u00fczeydeki olas\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n alt\u0131nda temas noktalar\u0131 var demektir. Nitekim g\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye\u2019sindeki ideolojik alan\u0131n hegemonik kodunun post-ideolojik g\u00f6r\u00fcnen bir sinizm oldu\u011funu dahi iddia etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u201cAngaje\u201d olmaktan, ba\u011flanmaktan, taahh\u00fctte bulunmaktan ka\u00e7\u0131nan bu sinik-s\u00f6zde solcu ki\u015filik ile ibadetini \u00f6te d\u00fcnya i\u00e7in \u201crasyonel bir yat\u0131r\u0131m\u201d veya \u201csigorta\u201dya indirgemi\u015f bir M\u00fcsl\u00fcman, millili\u011fi arabas\u0131n\u0131n arkas\u0131na yap\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 slogandan ibaret olan milliyet\u00e7i ve -Ertu\u011frul K\u00fcrk\u00e7\u00fc\u2019n\u00fcn anlatt\u0131\u011f\u0131 bir \u00f6yk\u00fcye g\u00f6re[8]- sahip oldu\u011fu trikotaj at\u00f6lyesinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zalt\u0131nda kaybedilmi\u015f bir devrimcinin k\u0131zlar\u0131na 29 Ekim \u00f6ncesinde 48 saat uyumadan T\u00fcrk bayra\u011f\u0131 diktiren K\u00fcrt \u201cyurtsever\u201di aras\u0131nda bir akrabal\u0131k vard\u0131r. Bu ki\u015fili\u011fin Ali \u015eim\u015fek\u2019in \u201cyeni orta s\u0131n\u0131f\u201d\u0131n mizah\u0131nda izlerini s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc[9] ve \u0130nternet forumlar\u0131nda da kendini g\u00f6sterebilen bir ba\u015fka ki\u015filikle, \u201cher \u015feyi \u00e7\u00f6zd\u00fc\u011f\u00fc\u201d ve ideoloji d\u0131\u015f\u0131 ve \u00fcst\u00fc bir konum i\u015fgal etti\u011fi vehmiyle \u201cyurdum insan\u0131\u201dn\u0131 da, \u201cyurdum insan\u0131\u201dndan s\u00f6z edeni de tutarl\u0131l\u0131k gibi bir derdi olmadan alaya alan, tek angajman\u0131 kendi sarkastik bak\u0131\u015f\u0131na olan ve b\u00fct\u00fcn di\u011fer angajmanlarla dalga ge\u00e7en, hi\u00e7bir \u015feyle \u201cbo\u015fu bo\u015funa\u201d \u00f6zde\u015fle\u015fmedi\u011fi i\u00e7in \u015fi\u015finen ki\u015filikle de bir ba\u011f\u0131 kurulabilir. Giderek, bu ki\u015fili\u011fin ge\u00e7 veya yeni kapitalizmin \u201cesnek \u00e7al\u0131\u015fma\u201d rejiminin yaratt\u0131\u011f\u0131 -Sennettt\u2019\u0131n deyi\u015fiyle- \u201ckarakter a\u015f\u0131nmas\u0131\u201dyla da ilgin\u00e7 bir paralellik i\u00e7inde oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz[10]. Zira g\u00fcveni, sadakati, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve \u201cortak kader\u201de inanc\u0131 a\u015f\u0131nd\u0131ran bu rejim bir \u201cironik karakter\u201d, yani kendi benli\u011fi de d\u00e2hil hi\u00e7bir \u015feyin sabit olmad\u0131\u011f\u0131na inand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kendi kendisini dahi ciddiye almayan, kendi kendisine ironik bir g\u00f6zl\u00fckle bakan, sorumluluk \u00f6l\u00e7\u00fctleri belirsizle\u015fmi\u015f olan ve derinlerde bir \u201cbiz\u201d \u00f6zlemi ya\u015fasa da ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131ktan ve \u00f6zde\u015fle\u015fmeden korkan bir karakter yaratmaktad\u0131r. Hakeza bu sinik ki\u015fili\u011fin solculukla ba\u011f\u0131, \u201cak\u0131\u015fkan modernli\u011fin\u201d \u201cak\u0131\u015fkan a\u015fklar\u201d\u0131 gibidir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye solunun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 travmatik s\u00fcre\u00e7ler solculu\u011fun bir kolektif eylemden \u00e7ok bir kolektif olu\u015f fenomeni haline gelmesine -Tan\u0131l Bora\u2019n\u0131n deyi\u015fiyle \u201ckimli\u011fe indirgenmesine\u201d[11]- yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Sol, adac\u0131klara \u00e7ekilmeye zorlan\u0131r ve kendi adac\u0131klar\u0131nda var kalmak i\u00e7in m\u00fccadele ederken, kendini kendi kendisine (mitingleri, m\u00fczi\u011fi, siyasal metinleri, toplant\u0131lar\u0131 yoluyla) beyan ve temsil etmekle (rutin bir \u201cbayrak g\u00f6stermeyle\u201d) me\u015fgul olan bir pratik geli\u015ftirmi\u015ftir. Solcular aras\u0131nda olduk\u00e7a muteber olan ve angajmana i\u015faret etmek i\u00e7in kullan\u0131lan \u201cduru\u015f\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn Bora\u2019ya \u201cpirupak durmay\u0131\u201d \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131, \u201c\u00f6zne-lik kapasitesini de\u011fil, \u00f6znelli\u011fin kozas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendiren\u201d bu hal y\u00fcz\u00fcndendir.[12] S\u00f6zelli\u011fin h\u00fckm\u00fc de bundan kaynaklanmaktad\u0131r. Tam da bu durumda, solculuk bir ki\u015filik sorunu haline gelmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak ilk bak\u0131\u015fta paradoksal g\u00f6r\u00fcnse de, bu s\u00fcre\u00e7te solcu ki\u015fili\u011fi tan\u0131mlamak da zorla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Nitekim bug\u00fcn bir solcunun e\u015fk\u00e2lini tarif etmek her zamankinden daha zordur. Yaln\u0131zca parka ve b\u0131y\u0131k gibi d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fle ilgili kodlar\u0131n art\u0131k h\u00fck\u00fcms\u00fcz olmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden b\u00f6yle de\u011fildir bu. Kulland\u0131\u011f\u0131 birka\u00e7 s\u00f6zc\u00fckten bir ki\u015finin hangi harekete mensup oldu\u011funu tahmin edebildi\u011fimiz d\u00f6nemden \u00e7ok uza\u011f\u0131z art\u0131k. O durumda s\u00f6z konusu olan ki\u015filik kendini kolektif ki\u015filikle \u00f6zde\u015fle\u015ftirmi\u015f bir ki\u015filiktir. Takt\u0131\u011f\u0131 maske onun y\u00fcz\u00fcd\u00fcr de ayn\u0131 zamanda; bu nedenle de kendine d\u00f6n\u00fck mesafesi azd\u0131r. Kolektif ki\u015fili\u011fin vazetti\u011fi maskeyle t\u00fcm\u00fcyle \u00f6zde\u015fle\u015fmese de, onu bir norm olarak kabul eder. (Birinci sigaras\u0131 i\u00e7menin kural oldu\u011fu bir durumda \u00e7orab\u0131nda filtreli sigara saklayan ki\u015filik kurala inanmasa da \u201cgibi g\u00f6r\u00fcnmek\u201d derdinde oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde normu tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.) Kolektif ki\u015filikle \u00f6zde\u015fle\u015fmenin ele\u015ftirelli\u011fi k\u0131s\u0131tlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylesek de, ele\u015ftiri-\u00f6zele\u015ftiri mekanizmas\u0131n\u0131n \u201crit\u00fcel\u201d haliyle bile olsa i\u015flemesi manidard\u0131r. Oysa \u015fimdiki durumda s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz ki\u015filik maskeye de ihtiya\u00e7 hissetmeyen ve kendine kar\u015f\u0131 fazlas\u0131yla mesafeli bir ki\u015filiktir. Tam da bu nedenle e\u015fk\u00e2lini tarif etmek zorla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Solculuk bir ki\u015filik sorunu haline geldik\u00e7e, sembolleri de\u011fi\u015fken olan ki\u015fili\u011fi \u201cokumak\u201d da zorla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Kendine kar\u015f\u0131 mesafe tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fczere sinik bir bi\u00e7im almaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Kolektif yapt\u0131r\u0131mlardan yoksun ele\u015ftiri ise ba\u015fkalar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerinde hata arayarak kendini \u00f6ne s\u00fcrmenin bir arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f veya kendi kendine y\u00f6neltildi\u011finde bile \u201cyap\u0131l\u0131p ge\u00e7ilen\u201d, sonras\u0131nda her \u015feyin eskiden oldu\u011fu gibi devam etti\u011fi ve bunun bilincinin de esasl\u0131 bir sorgulamaya yol a\u00e7mad\u0131\u011f\u0131 bir zihin egzersizi haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n

Bu bak\u0131mdan, sinik-s\u00f6zde solcu ki\u015filik vaktiyle Mao\u2019nun -\u201cLiberalizmle M\u00fccadele\u201d yaz\u0131s\u0131nda[13]- s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi \u201ckendine kar\u015f\u0131 liberal bir tav\u0131r tak\u0131nan\u201d, \u201ckolektif hayat\u0131n ilkelerine kulak asmay\u0131p kendi bildi\u011fini okuyan\u201d, \u201c\u00e7al\u0131\u015fmada savruk, \u00f6\u011frenmede gev\u015fek\u201d olan, \u201chatalara\u201d kar\u015f\u0131 kay\u0131ts\u0131z kalan ve \u201csadece su\u00e7lanmamaya bakan\u201d, \u201ckitlelerin dertleri\u201d ile hi\u00e7 ilgilenmeyip \u201cs\u0131radan biri gibi davranan\u201d, \u201cMarksizmi ba\u015fkalar\u0131na, liberalizmi kendilerine uygulayan\u201d ki\u015filikten farkl\u0131d\u0131r. Zira onun s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi ki\u015filik sinsi, gev\u015fek ve sorumsuz olsa da, \u201ckolektif hayat\u201d\u0131 ve kolektif ki\u015fili\u011fi en az\u0131ndan ba\u015fkalar\u0131na kar\u015f\u0131 norm olarak al\u0131r ve bunlara olan \u201cinanc\u0131\u201d a\u00e7\u0131ktan sorgulamaz. S\u00f6yledikleri ile yapt\u0131klar\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fki basittir. Oysa bizim s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz ki\u015filik \u201ckolektif hayat\u201d\u0131 kendisi uymasa bile bir norm olarak vazetmekten \u00e7ok, ona olan inanc\u0131n\u0131 neredeyse kaybetmi\u015f ve hatta bunu da saklamayan bir ki\u015filiktir. Yapt\u0131r\u0131mlara maruz kalmad\u0131\u011f\u0131 gibi yapt\u0131r\u0131m da uygulamayan, su\u00e7lanmamaya bakmak gibi bir derdi esasen olmayan, kendi durumunun fark\u0131nda ve hatta bu durumu dillendirmekten de ka\u00e7\u0131nmayan bir ki\u015filiktir.<\/p>\n

Tabii onun bu durumu ile Mao\u2019nunki gibi bir s\u00f6ylemin \u015fimdiki halde kendinden menkul bir otoriteyle konu\u015famaz olmas\u0131 aras\u0131nda do\u011frudan bir ba\u011f var. Sennett \u201ckolektif ki\u015fili\u011fin mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n tasfiye oldu\u011funu\u201d ve kolektif ar\u0131nman\u0131n \u201csad\u0131k Amerikal\u0131\u201d veya \u201csahici devrimci\u201dyi aray\u0131p durmay\u0131 i\u00e7erdi\u011fini s\u00f6ylemi\u015fti[14]. \u0130deolojisiyle t\u00fcm\u00fcyle \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015f, bireysel ki\u015fili\u011fi ile kolektif ki\u015filik aras\u0131nda bo\u015fluk veya gerilim olmayan, \u201c\u00e7elik disiplinli\u201d bir \u201cger\u00e7ek devrimci\u201d tipini vazeden ve buna uymayan durumlarda (veya bu bahaneyle ki\u015fisel veya \u201csekter\u201d bir iktidar kurmak hesab\u0131yla) \u201ctasfiye\u201dye giri\u015fen bir sol s\u00f6ylemden s\u00f6z etmemiz art\u0131k zor. Bu da asl\u0131nda \u015fimdi kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz durumda \u201cgev\u015fekli\u011fin genelle\u015fmesi\u201d ve hatta mevcut bi\u00e7imiyle kolektif ki\u015fili\u011fin herkes\u00e7e teslim edilen bir par\u00e7as\u0131 haline gelebilmesiyle do\u011frudan ili\u015fkili.<\/p>\n

\u2022\u2022\u2022
B\u00f6yle bir ki\u015fili\u011fin olu\u015fumu T\u00fcrkiye\u2019deki hegemonik s\u00fcre\u00e7lerin solcular \u00fczerindeki etkisi olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Ancak hegemonik ideolojinin sola sirayet etmesinin bu bi\u00e7imiyle do\u011frudan ili\u015fkili olsa da g\u00f6rece ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereken bir ba\u015fka bi\u00e7imini unutmamak gerekir ki bu da Gramsci\u2019nin \u201ctransformizm\u201d (d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmc\u00fcl\u00fck) ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi \u015feydir[15]. \u201cPasif devrim\u201d veya \u201cdevrim-restorasyon\u201dun tarihsel bi\u00e7imlerinden biri olan transformizm, m\u00fcttefik ve hatta antagonist-d\u00fc\u015fman gruplar\u0131n aktif \u00f6\u011felerinin yerle\u015fik d\u00fczen taraf\u0131ndan derece derece ama s\u00fcrekli olarak so\u011furulmas\u0131na i\u015faret eder. (Gramsci\u2019nin bu kavram\u0131 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n son \u00e7eyre\u011finden itibaren \u0130talya\u2019daki sa\u011f ve sol partiler aras\u0131ndaki yak\u0131nla\u015fma ve giderek aralar\u0131nda anlaml\u0131 bir fark\u0131n kalmamas\u0131 s\u00fcrecine ili\u015fkin kullanmas\u0131 ile T\u00fcrkiye\u2019deki \u2013\u015fimdilerde pek i\u015flenmeyen – sa\u011f ve sol ayr\u0131m\u0131n\u0131n ge\u00e7ersizle\u015fti\u011fi iddialar\u0131 aras\u0131ndaki paralellik dikkat \u00e7ekicidir.) Gramsci transformizmin iki d\u00f6neminden s\u00f6z eder: \u201cMolek\u00fcler transformizm\u201d ad\u0131n\u0131 da verdi\u011fi birincisi muhalefet partilerinin siyasal fig\u00fcrlerinin tek tek muhafazak\u00e2r-\u0131l\u0131ml\u0131 \u201csiyasal s\u0131n\u0131fa\u201d dahil edildikleri, ikincisi ise solcular\u0131n gruplar halinde \u0131l\u0131ml\u0131 kampa ge\u00e7tikleri d\u00f6nemdir. (Il\u0131ml\u0131lar \u00fcst s\u0131n\u0131flar\u0131n organik entelekt\u00fcelleri olarak yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f bir g\u00fc\u00e7 olu\u015fturuyorlard\u0131 ve da\u011f\u0131n\u0131k ve molek\u00fcler bir haldeki her dereceden entelekt\u00fcellerin olu\u015fturdu\u011fu b\u00fct\u00fcn bir kitle \u00fczerinde \u201ckendili\u011finden\u201d bir g\u00fc\u00e7l\u00fc cazibe kazanm\u0131\u015flard\u0131.) Gramsci\u2019nin \u201cbir entelekt\u00fceller kitlesinin\u201d \u201cs\u00f6zde sosyalist ama ger\u00e7ekte sadece demokrat olan\u201d sol partilere ge\u00e7ti\u011fi bir ara d\u00f6nemden s\u00f6z etmesi bizim a\u00e7\u0131m\u0131zdan dikkate de\u011fer. Bu entelekt\u00fcel, ahlaki ve siyasal hegemonya ayg\u0131t\u0131n\u0131n kurulmas\u0131nda \u00f6nceden haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir parti program\u0131n\u0131n de\u011fil de \u2013onun \u201cliberal\u201d oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fi- bireysel, \u201cmolek\u00fcler\u201d ve \u00f6zel giri\u015fimlerin etkili oldu\u011funu vurgulamas\u0131 da \u00f6nemlidir.<\/p>\n

Bir zamanlar Maoizmin ideologlu\u011funu yapm\u0131\u015f ve Stalin\u2019e toz kondurmam\u0131\u015f bir fig\u00fcr\u00fcn \u015fimdiki mesaisini devrimci-sosyalist hareketin nas\u0131l da totaliter ve antidemokratik oldu\u011funa harcamas\u0131 veya bir ay \u00f6ncesine kadar dahil oldu\u011fu sosyalistler cephesinin medyada temsilcili\u011fine soyunan bir fig\u00fcr\u00fcn \u201cbir \u00e7\u0131rp\u0131da\u201d di\u011fer cepheye ge\u00e7mesi ve eskiden \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 gazeteye ve sola oklar\u0131n\u0131 \u00e7evirmesi tam da Gramsci\u2019nin s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi t\u00fcrden bir molek\u00fcler transformizm \u00f6rne\u011fi de\u011fil midir? Gramsci\u2019nin s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fi gibi kitlesel olarak kar\u015f\u0131 kampa ge\u00e7me durumundan T\u00fcrkiye sosyalistleri-devrimcileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan s\u00f6z edemesek de, en az\u0131ndan bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00e7e\u015fitli siyasal, ahlaki, entelekt\u00fcel, ekonomik-mesleki yollarla massedildi\u011fini, \u201csisteme dahil edildi\u011fini\u201d veya en az\u0131ndan n\u00f6tralize edildi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Zira 1960\u2019larda ba\u015flayan ve 12 Eyl\u00fcl cuntas\u0131 d\u00f6neminde doru\u011fa \u00e7\u0131kan solcular\u0131n fiziki varl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 taarruzlar transformizm yoluyla, yava\u015f yava\u015f, kendili\u011finden bir \u015fekilde i\u015fleyen bir hegemonik tahkimatla devam ettirilmi\u015ftir. Gramsci, d\u00fc\u015fman gruplar\u0131n massedilmesini bu gruplar\u0131n \u00f6nderlerinin \u201cba\u015flar\u0131n\u0131n vurulmas\u0131 ve \u00e7ok uzun bir s\u00fcre i\u00e7in bir \u015fey yapamaz hale getirilmesi\u201d ile de ili\u015fkilendiriyor. \u015eiddet-zor-tahakk\u00fcm yoluyla imha edilmeye, sindirilmeye veya en az\u0131ndan travmatize edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan solun yeniden canlanma hamleleri de \u00e7ok \u00e7e\u015fitli kanallarla inceden inceye y\u00fcr\u00fct\u00fclen ve \u201cyeni bir insan\u201d yaratmay\u0131 hedefleyen mevzi sava\u015f\u0131yla \u201cba\u015ftan bo\u015fa \u00e7\u0131kar\u0131lmak\u201d istenmi\u015ftir. (K\u00fcrt sorunu, laiklik \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 ve \u201ck\u00fclt\u00fcrel kimliklerin ke\u015ffi\u201dnin milliyet\u00e7ilik, laik\u00e7ilik ve Alevicilik gibi dinamikler olu\u015fturarak, zaten zay\u0131f d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olan solun mevcut veya en yak\u0131n potansiyel kaynaklar\u0131n\u0131 kuruttu\u011funu ve g\u00fcc\u00fcn\u00fc daha da a\u015f\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmamak gerekir elbette.)<\/p>\n

Bu tahakk\u00fcm ve hegemonya s\u00fcre\u00e7leri solun en az\u0131ndan k\u0131smen varolan organik kitle ba\u011flar\u0131n\u0131 ba\u015far\u0131yla kopar\u0131rken, sahip oldu\u011fu (edebiyat, yay\u0131nc\u0131l\u0131k, \u00fcniversite, sinema vb. alanlardaki) entelekt\u00fcel ve ideolojik \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc kaybetmesine de yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Eskiden beri olanlardan ba\u015fka, yeni ve etkili iktisat\u00e7\u0131lar pek de \u00e7\u0131karamamas\u0131, s\u0131k\u0131 bir habercilik yapabilen, etkili k\u00f6\u015fe yazarlar\u0131 bulunan ve dar bir solcular \u00e7evresinin \u00f6tesine kendini yayabilen bir gazetesinin olmamas\u0131, ezilenlerin ve s\u00f6m\u00fcr\u00fclenlerin neoliberal zamanlardaki hik\u00e2yelerini \u00e7ok \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imlerde anlatan g\u00fc\u00e7l\u00fc edebi metinler \u00fcretememesi, \u0130slami cemaatlerin \u00e7ocuklar i\u00e7in bile televizyon kanallar\u0131na sahip olduklar\u0131 bir durumda herkese ula\u015fabilen bir televizyona dahi sahip olamamas\u0131 ve hatta -tek t\u00fck \u00f6rnekleri haricinde kendi sinemac\u0131lar\u0131 olmayan- devrimcilerin \u201cbelgesel i\u015fini\u201d \u00f6\u011frenip kendi belgesellerini kendileri yapmak zorunda kalmalar\u0131 bu \u00fcst\u00fcnl\u00fck kayb\u0131n\u0131n i\u015faretleridir.<\/p>\n

Ancak yukar\u0131da da belirtti\u011fimiz gibi muhafazak\u00e2r-(neo)liberal hegemonyan\u0131n solcular \u00fczerindeki etkisi bu d\u0131\u015fsal bi\u00e7imlerden ibaret de\u011fildir. Zira burada s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz sinik-s\u00f6zde solcu ki\u015filik onun kimi \u201csolculara\u201d sirayet eden i\u00e7sel bir bi\u00e7imidir. Yani bu ki\u015filik transformizmin \u00e7ekim alan\u0131na girmi\u015f olan, Gramsci\u2019nin s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011finden g\u00f6rece farkl\u0131 da olsa bir \u00e7e\u015fit \u201cmolek\u00fcler transformizm\u201d s\u00fcreci ya\u015fayan bir ki\u015filik olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. B\u00f6yle oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde de, devrimcilerin-sosyalistlerin ayr\u0131 ve \u00f6zel bir mesai harcamas\u0131n\u0131 gerektirmeyen, etkisi ancak bu transformizme kaynakl\u0131k eden sermaye mant\u0131\u011f\u0131na ve muhafazak\u00e2r-(neo-)liberal hegemonik projeye kar\u015f\u0131 ezilenlerin kar\u015f\u0131 hegemonik siyasal ve toplumsal projesini \u00e7\u0131karma m\u00fccadelesiyle giderilebilecek bir durum s\u00f6z konusudur.
Bu m\u00fccadelenin y\u00fcr\u00fct\u00fclebilece\u011fi ve ba\u015fta s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filik tipinin i\u015faret etti\u011fi yol ise, Ortodoks Marksizm ile post-Marksizm (\u201ci\u015f\u00e7icilik\u201d ile \u201cs\u0131n\u0131ftan ka\u00e7\u0131\u015f\u201d) aras\u0131nda oldu\u011fu gibi, doktriner ve disipliner bir tav\u0131r ile pragmatik ve liberal bir tav\u0131r aras\u0131nda, p\u00fcritenizm ve tasfiyecilik ile sinizm ve \u201cmezhebi geni\u015flik\u201d aras\u0131nda bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc yoldur ayn\u0131 zamanda. Heterodoks, heterolojik ve kar\u015f\u0131 hegemonik oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde basit\u00e7e \u201corta yolculuk\u201d olarak g\u00f6r\u00fclemeyecek olan bu yol, devrimci hareketin gelene\u011findeki dervi\u015fane ve kendini adam\u0131\u015f tav\u0131r ile yeni zamanlar\u0131n \u201cesnek\u201d ve \u201ckendine mesafeli\u201d tavr\u0131n\u0131 yeni bir solcu ki\u015filikte eklemleyip \u201ckoruyarak a\u015fabilen\u201d ve yeni bir devrimci gelenek icat edebilen bir yol olacakt\u0131r. B\u00f6yle bir yolu a\u00e7mak i\u00e7in m\u00fccadele eden, hayat\u0131 ve kendisini samimiyetle dert eden ve \u00e7ok \u00e7e\u015fitli yap\u0131sal engellerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olmakla birlikte yeni zamanlar\u0131n devrimci ki\u015fili\u011fini ye\u015fertmeye \u00e7al\u0131\u015fan insanlar\u0131n ve onlar\u0131n geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 bir \u201chareket\u201din olmas\u0131 \u00fcmitlenmemiz i\u00e7in yeterlidir. TEKEL i\u015f\u00e7ileri bir ate\u015f yakt\u0131\u011f\u0131 gibi, yetmi\u015f k\u00fcsur g\u00fcn onlarla beraber sabahlayan insanlar ve onlar\u0131n sahici ki\u015filikleri de bizi yanlar\u0131na \u00e7a\u011f\u0131ran bir ate\u015f yakm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7a\u011fr\u0131, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, yukar\u0131da tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z ki\u015fili\u011fe de bir \u00e7a\u011fr\u0131d\u0131r.<\/p>\n

[1] Bkz. Tan\u0131l Bora; Sol, Sinizm, Pragmatizm
Birikim Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 2010.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/p>\n

[2] K. Marx; Louis Bonaparte\u2019\u0131n 18 Brumaire\u2019i
\u00c7ev. S. Belli, Sol Yay\u0131nlar\u0131, Ankara 1976, s. 47.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/p>\n

[3]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 L. Althusser; Felsefe ve Bilim Adamlar\u0131n\u0131n Kendili\u011finden Felsefesi – \u00c7ev. \u00d6. Sezgin, Birey ve Toplum Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, Ankara 1984, s. 18.
[4]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 A.g.y., s. 12.
[5]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Sloterdijk\u2019in arg\u00fcman\u0131n\u0131n k\u0131sa bir \u00f6zeti i\u00e7in bkz. T. Bora, a.g.y., s. 24-5.
[6]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 S. Zizek; Sublime Object of Ideology (\u0130deolojinin Y\u00fcce Nesnesi) – Verso, Londra 1989.
[7] G. Simmel; The Philosophy of Money – Der. D. Frisby, Routledge, Londra 2004, s. 255-7.
[8]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Aktaran Y. G\u00f6kt\u00fcrk; \u201cSolun Ufku, Express, 2009\/12, s. 4.
[9]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 A. \u015eim\u015fek; Yeni Orta S\u0131n\u0131f, L&M Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, \u0130stanbul 2005.
[10] R. Sennett; Karakter A\u015f\u0131nmas\u0131: Yeni Kapitalizmde \u0130\u015fin Ki\u015filik \u00dczerindeki Etkileri – \u00c7ev. B. Y\u0131ld\u0131r\u0131m, Ayr\u0131nt\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 2002, s. 122. [11] T. Bora, a.g.y., s. 76.
[12] A.g.y., s. 27.
[13] Bkz. http:\/\/www.sosyalistforum.org\/mao-zedung\/26676-mao-zedung-liberalizmle-m…
[14] R. Sennett; The Fall of Public Man (Kamusal \u0130nsan\u0131n \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc), Faber and Faber, Londra 1986, s. 223.
[15] A. Gramsci Selections from Prison Notebooks, – Der. Q. Hoare ve G. N. Smith, Lawrence and Wishart, Londra 1971, s. 57-60<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201cLiberal ki\u015filik nedir?\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131dakine benzer sorularla ba\u015flayal\u0131m: Solcu ki\u015filik nedir? Hayatla ne derdi vard\u0131r? Bu sorulara verilebilecek basit ve kestirme bir cevap elbette yok. Tek bir solcu ki\u015fili\u011fin oldu\u011funu s\u00f6ylemek de imk\u00e2ns\u0131z. Bu yaz\u0131da b\u00fct\u00fcn bir sol ve b\u00fct\u00fcn solcu ki\u015filik tipleri \u00fcst\u00fcne bir tart\u0131\u015fma yapmaya yeltenmeyece\u011fim. Tart\u0131\u015fmam sol siyasal s\u00f6ylemlerle de\u011fil, kimi \u201csolcu\u201dlar\u0131n […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[178],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4429","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-marksizm"},"yoast_head":"\nSinik-S\u00f6zde Solcu Ki\u015filik Nedir? | Necmi Erdo\u011fan - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Sinik-S\u00f6zde Solcu Ki\u015filik Nedir? | Necmi Erdo\u011fan\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201cLiberal ki\u015filik nedir?\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131dakine benzer sorularla ba\u015flayal\u0131m: Solcu ki\u015filik nedir? Hayatla ne derdi vard\u0131r? Bu sorulara verilebilecek basit ve kestirme bir cevap elbette yok. Tek bir solcu ki\u015fili\u011fin oldu\u011funu s\u00f6ylemek de imk\u00e2ns\u0131z. Bu yaz\u0131da b\u00fct\u00fcn bir sol ve b\u00fct\u00fcn solcu ki\u015filik tipleri \u00fcst\u00fcne bir tart\u0131\u015fma yapmaya yeltenmeyece\u011fim. Tart\u0131\u015fmam sol siyasal s\u00f6ylemlerle de\u011fil, kimi \u201csolcu\u201dlar\u0131n […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-04-03T10:09:23+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/i1.rgstatic.net\/ii\/profile.image\/548292929835012-1507734629468_Q512\/Necmi_Erdogan.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"32 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Sinik-S\u00f6zde Solcu Ki\u015filik Nedir? | Necmi Erdo\u011fan\",\"datePublished\":\"2010-04-03T10:09:23+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/\"},\"wordCount\":6374,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/i1.rgstatic.net\/ii\/profile.image\/548292929835012-1507734629468_Q512\/Necmi_Erdogan.jpg\",\"articleSection\":[\"Marksizm\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/\",\"name\":\"Sinik-S\u00f6zde Solcu Ki\u015filik Nedir? | Necmi Erdo\u011fan - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/i1.rgstatic.net\/ii\/profile.image\/548292929835012-1507734629468_Q512\/Necmi_Erdogan.jpg\",\"datePublished\":\"2010-04-03T10:09:23+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/i1.rgstatic.net\/ii\/profile.image\/548292929835012-1507734629468_Q512\/Necmi_Erdogan.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/i1.rgstatic.net\/ii\/profile.image\/548292929835012-1507734629468_Q512\/Necmi_Erdogan.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Sinik-S\u00f6zde Solcu Ki\u015filik Nedir? | Necmi Erdo\u011fan\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Sinik-S\u00f6zde Solcu Ki\u015filik Nedir? | Necmi Erdo\u011fan - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Sinik-S\u00f6zde Solcu Ki\u015filik Nedir? | Necmi Erdo\u011fan","og_description":"\u201cLiberal ki\u015filik nedir?\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131dakine benzer sorularla ba\u015flayal\u0131m: Solcu ki\u015filik nedir? Hayatla ne derdi vard\u0131r? Bu sorulara verilebilecek basit ve kestirme bir cevap elbette yok. Tek bir solcu ki\u015fili\u011fin oldu\u011funu s\u00f6ylemek de imk\u00e2ns\u0131z. Bu yaz\u0131da b\u00fct\u00fcn bir sol ve b\u00fct\u00fcn solcu ki\u015filik tipleri \u00fcst\u00fcne bir tart\u0131\u015fma yapmaya yeltenmeyece\u011fim. Tart\u0131\u015fmam sol siyasal s\u00f6ylemlerle de\u011fil, kimi \u201csolcu\u201dlar\u0131n […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2010-04-03T10:09:23+00:00","og_image":[{"url":"https:\/\/i1.rgstatic.net\/ii\/profile.image\/548292929835012-1507734629468_Q512\/Necmi_Erdogan.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"32 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Sinik-S\u00f6zde Solcu Ki\u015filik Nedir? | Necmi Erdo\u011fan","datePublished":"2010-04-03T10:09:23+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/"},"wordCount":6374,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/i1.rgstatic.net\/ii\/profile.image\/548292929835012-1507734629468_Q512\/Necmi_Erdogan.jpg","articleSection":["Marksizm"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/","name":"Sinik-S\u00f6zde Solcu Ki\u015filik Nedir? | Necmi Erdo\u011fan - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/i1.rgstatic.net\/ii\/profile.image\/548292929835012-1507734629468_Q512\/Necmi_Erdogan.jpg","datePublished":"2010-04-03T10:09:23+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/#primaryimage","url":"https:\/\/i1.rgstatic.net\/ii\/profile.image\/548292929835012-1507734629468_Q512\/Necmi_Erdogan.jpg","contentUrl":"https:\/\/i1.rgstatic.net\/ii\/profile.image\/548292929835012-1507734629468_Q512\/Necmi_Erdogan.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/03\/sinik-sozde-solcu-kisilik-nedir-necmi-erdogan\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Sinik-S\u00f6zde Solcu Ki\u015filik Nedir? | Necmi Erdo\u011fan"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4429","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4429"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4429\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4429"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4429"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4429"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}