![](\"http:\/\/img268.yukle.tc\/images\/8380peter-kropotkin.jpg\")
\u00d6zel m\u00fclkiyete son vermi\u015f her toplum, bizce, derhal anar\u015fik kom\u00fcnizmin temellerini atmaya ba\u015flamal\u0131d\u0131r. Anar\u015fizm, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak kom\u00fcnizme var\u0131r dayan\u0131r, kom\u00fcnizm de anar\u015fizme; kald\u0131 ki bunlar\u0131n her ikisi de, \u00e7a\u011fda\u015f toplumlara egemen olan ayn\u0131 b\u00fcy\u00fck sevdan\u0131n, e\u015fitlik sevdas\u0131n\u0131n ifadesidirler.(1)<\/p>\n
Ge\u00e7mi\u015fte, bir k\u00f6yl\u00fc ailesinin, yeti\u015ftirdi\u011fi bu\u011fday\u0131, aile \u00fcyeleri i\u00e7in evde \u00f6r\u00fclen giysiyi kendi el emeklerinin \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir d\u00f6nem ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131: Esasen bu yine de pek do\u011fru de\u011fildi, \u00e7\u00fcnk\u00fc o zamanlarda da ortakla\u015fa yap\u0131lm\u0131\u015f yollar, k\u00f6pr\u00fcler vard\u0131; batakl\u0131kken ortakla\u015fa kurutulup meraya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f alanlar, ortakla\u015fa y\u00fckseltilmi\u015f kent duvarlar\u0131 vard\u0131. Tekstil tezg\u00e2hlar\u0131ndaki her yenilik ya da ketenin boyanmas\u0131yla ilgili her bulu\u015f, herkesin yarar\u0131nayd\u0131. K\u00f6yl\u00fc ailesinin varolu\u015f ko\u015fullar\u0131 da, ku\u015fkusuz, d\u00fcnya yard\u0131m\u0131ndan b\u00fct\u00fcn \u00f6b\u00fcr insanlar kadar yararlanma esas\u0131na dayal\u0131 olacakt\u0131.<\/p>\n
Ama her \u015feyin sanayi i\u00e7inde bir a\u011f gibi birbirine girdi\u011fi, her \u00fcretim dal\u0131n\u0131n \u00f6teki \u00fcretim dallar\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131n\u0131 gereksindi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ko\u015fullar\u0131nda, yap\u0131lan \u00fcretimden herkesin pay\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmak, hesaplamak olacak \u015fey de\u011fildir. Elyaf i\u015flenmesinde ya da metal d\u00f6v\u00fclmesinde e\u011fitim d\u00fczeyi y\u00fcksek \u00fclkeler \u00f6yle b\u00fcy\u00fck bir m\u00fckemmeliyet d\u00fczeyine ula\u015ft\u0131lar ki, bununla binlerce ba\u015fka b\u00fcy\u00fck ve k\u00fc\u00e7\u00fck sanayi dal\u0131n\u0131 da geli\u015fmeye iteklediler; demiryollar\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131na, gemi sanayinin geli\u015fmesine, say\u0131s\u0131 milyonlar\u0131 bulan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131nda el uzlu\u011funun, becerinin artmas\u0131na ve son olarak da yery\u00fcz\u00fc yuvarla\u011f\u0131nda \u00fcretim ad\u0131na yap\u0131lan her t\u00fcrl\u00fc i\u015fin geli\u015fmesine \u00f6n ayak oldular.<\/p>\n
<\/p>\n
S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131’n\u0131n yap\u0131m\u0131 s\u0131ras\u0131nda koleradan, ya da St. Gothard t\u00fcnelinin yap\u0131m\u0131 s\u0131ras\u0131nda eklem kire\u00e7lenmesinden \u00f6len \u0130talyanlar\u0131n; k\u00f6leli\u011fin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in giri\u015ftikleri sava\u015fta top mermileriyle par\u00e7alan\u0131p \u00f6len Amerikal\u0131lar\u0131n , Rusya, Avrupa ve Amerika’da dokuma sanayiinin geli\u015fmesine, Manchester ya da Moskova’da dokuma tezg\u00e2hlar\u0131 ba\u015f\u0131nda \u00f6ks\u00fcre t\u0131ks\u0131ra \u00e7al\u0131\u015fan \u00e7ocuklardan ya da i\u015f\u00e7ilerden birinin getirdi\u011fi sorun \u00fczerine dokuma tezg\u00e2h\u0131n\u0131n bilmem ne kusurunu nas\u0131l giderebilece\u011fine kafa yoran m\u00fchendisten daha az \u015fey yapmam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Bu durumda, yarat\u0131lmalar\u0131na hepimizin katk\u0131da bulundu\u011fu zenginliklerden her birimizin pay\u0131na d\u00fc\u015fen b\u00f6l\u00fcm nas\u0131l belirlenecek?<\/p>\n
Biz kamula\u015ft\u0131rma konusunda kolektivistlerin g\u00f6r\u00fc\u015flerini payla\u015fam\u0131yoruz, bu bir; ikincisi, bu zenginliklerin \u00fcretilmesinde herkesin harcad\u0131\u011f\u0131 saati esas alma, \u00f6d\u00fcllendirme gibi \u015feylerin de ideal ya da ideale giden yolda ileri do\u011fru bir ad\u0131m oldu\u011funu kabul etmiyoruz. \u00c7a\u011fda\u015f toplumlarda e\u015fyan\u0131n trampa de\u011ferinin, o \u015feyin \u00fcretimi i\u00e7in harcanan emekle mi \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc konusuna hi\u00e7 girmeyece\u011fiz burada (Adam Smith, Ricardo, onlardan sonra da Marx’\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc buydu, bilindi\u011fi gibi; bu konuya daha sonra gelece\u011fiz), burada \u015fu kadar\u0131n\u0131 belirtelim ki, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n toplumun ortak mal\u0131 kabul edildi\u011fi bir toplumda, kolektivistlerin idealleri art\u0131k ger\u00e7ekle\u015femez demektir. Toplumsalc\u0131l\u0131k ilkelerine dayal\u0131 bir m\u00fclkiyet sistemini benimsemi\u015f bir toplumun \u00fccretli eme\u011fin her bi\u00e7imini reddetmesi de ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r.<\/p>\n
\u015eundan kesinlikle eminiz ki, kolektivistlerin yumu\u015fat\u0131lm\u0131\u015f bireyciliklerinin, kom\u00fcnizmin -tam olmasa bile hi\u00e7 de\u011filse toprak ve \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n herkesin mal\u0131 oldu\u011funu savunabilen bir kom\u00fcnizmin- yan\u0131nda tutunabilmesi olanaks\u0131zd\u0131r. Bu yeni m\u00fclkiyet bi\u00e7imi, ortak topraklarda ortak alet edevatla elde edilen \u00fcretimin da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 konusunda da yeni bir bi\u00e7ime gidilmesini gerektirmektedir. Yeni \u00fcretim bi\u00e7iminin var oldu\u011fu yerde eski t\u00fcketim bi\u00e7imi olamaz, t\u0131pk\u0131 yeni \u00fcretim bi\u00e7imi varsa eski bi\u00e7im siyasal \u00f6rg\u00fctlerin olamayaca\u011f\u0131 gibi.<\/p>\n
\u00dccretli emek, topraklar\u0131n ve \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n herkesin de\u011fil, birka\u00e7 ki\u015finin mal\u0131 olmas\u0131n\u0131n sonucudur ve kapitalist \u00fcretimin geli\u015febilmesinin olmazsa olmaz ko\u015fuludur; yokolu\u015fu da kapitalist \u00fcretimle birlikte olacakt\u0131r. \u00dcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n toplumsal m\u00fclkiyeti, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir bi\u00e7imde, ortak \u00fcretilen nimetlerin t\u00fcketiminin de ortak olmas\u0131n\u0131 getirecektir.<\/p>\n
Biz kom\u00fcnizmin iyi, arzu edilir bir d\u00fczen oldu\u011funu s\u00f6ylemekle kalm\u0131yoruz, ki\u015fiselcili\u011fe dayanan \u00e7a\u011fda\u015f toplumlar\u0131n kendilerinin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak kom\u00fcnizm istikametine y\u00f6neleceklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n
\u015eu son \u00fc\u00e7 y\u00fcz y\u0131ld\u0131r ki\u015fiselcili\u011fin geli\u015fmesi, yani tek tek ki\u015filerin ba\u015fkalar\u0131n\u0131n haberi olmadan kendi \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131 kollamas\u0131 e\u011filiminin g\u00fc\u00e7lenmesi, ba\u015fka baz\u0131 nedenler de olmakla birlikte, esas olarak bireyin kendini sermaye egemenli\u011fine, devlete kar\u015f\u0131 koruma arzusuyla a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r. Bir vakitler de baz\u0131 ki\u015filer, \u00e7o\u011funlu\u011fun hissiyat\u0131na terc\u00fcman olduklar\u0131n\u0131 da s\u00f6yleyerek \u015fu vaaz\u0131 verip gezdiler: Herkes tek tek kendini kurtard\u0131 m\u0131, t\u00fcm toplum devletten de, sermayeden de kurtulmu\u015f olur. “Para, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck de dahil, bana ihtiyac\u0131m olan her \u015feyi sat\u0131n alma olana\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flar.” Ancak, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir yanl\u0131\u015f\u0131 i\u00e7eriyordu bu g\u00f6r\u00fc\u015f: \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7a\u011fda\u015f tarih, parayla de\u011fil \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn, kal\u0131c\u0131, s\u00fcrekli, sa\u011flam, g\u00fcven verir bir bireysel ya\u015fam\u0131n bile sat\u0131n al\u0131namayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir: Ba\u015fka insanlarla i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde olmad\u0131k\u00e7a; sand\u0131\u011f\u0131, \u00e7\u0131k\u0131n\u0131 ne kadar alt\u0131nla, parayla dolu olursa olsun, tek insan g\u00fc\u00e7s\u00fczd\u00fcr.<\/p>\n
\u00d6te yandan, t\u00fcm \u00e7a\u011fda\u015f tarih boyunca bireycilik ak\u0131m\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, hem kadim kom\u00fcnizmin kal\u0131nt\u0131lar\u0131na tutunma \u00e7abalar\u0131na, hem de toplumsal ya\u015fam\u0131n son derece farkl\u0131 alanlar\u0131nda kom\u00fcnist ilkeleri yeniden canland\u0131rma \u00e7abalar\u0131na tan\u0131k oluyoruz.<\/p>\n
Onuncu, on birinci ve on ikinci y\u00fczy\u0131l halk topluluklar\u0131 sivil ya da dinsel egemenlerinden kurtulur kurtulmaz, ortakla\u015fa \u00e7al\u0131\u015fma-karde\u015f\u00e7e b\u00f6l\u00fc\u015fme ilkelerini hayata ge\u00e7irmek arzusuyla doldular.<\/p>\n
Kent, -alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyorum, tek tek ki\u015filer de\u011fil, kent; Rusya’da “Gospodin Velikiy Novgorod” kenti- gemiler, kervanlar donat\u0131yor ve uzak \u00fclkelere ticaret i\u00e7in g\u00f6nderiyor; ve bu ticaretten elde edilen gelir ayr\u0131 ayr\u0131 t\u00fcccarlar\u0131n de\u011fil, yine t\u00fcm kentin oluyor; kente yiyecek, i\u00e7ecek ve ba\u015fka gerekli malzemeler alm\u0131yor. Bu deneyimle ilgili kurulu\u015flar\u0131n izlerine on dokuzuncu y\u00fczy\u0131la (1848’e) dek orda burada rastlanabiliyordu, ailelerin ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa aktard\u0131klar\u0131 s\u00f6ylenceler aras\u0131nda da bu deneyimle ilgili an\u0131lar ba\u015f yeri tutuyordu.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bunlar yitti gitti. Bu kom\u00fcnizmin son izlerinin de silinip gitmemesi i\u00e7in sava\u015f\u0131m veren bir tek selskaya ob\u015f\u00e7ina-k\u00f6y cemaati kald\u0131; o da olsa olsa, devlet a\u011f\u0131r k\u0131l\u0131c\u0131n\u0131 terazinin kefesine indirene kadar s\u00fcrd\u00fcrebilir bu i\u015fi.<\/p>\n
Bununla birlikte her yerde, \u00e7ok de\u011fi\u015fik bi\u00e7imler alt\u0131nda, ama ayn\u0131 ilkeye dayal\u0131 yeni \u00f6rg\u00fctlenmeler g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u0130lke: Herkese ihtiyac\u0131na g\u00f6re, \u00e7\u00fcnk\u00fc belli bir \u00f6l\u00e7\u00fcde kom\u00fcnizm olmadan \u00e7a\u011fda\u015f toplumlar\u0131n varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmeleri olanaks\u0131zd\u0131r. \u0130nsanlar\u0131n kafalar\u0131na mal \u00fcretimi fikrini yerle\u015ftiren o \u00e7ok dar egoist karakterine ra\u011fmen g\u00fcn\u00fcm\u00fczde pek \u00e7ok yerde kom\u00fcnist y\u00f6neli\u015fler g\u00f6zleniyor, kom\u00fcnizmin insanlar aras\u0131ndaki ili\u015fkilere en akla gelmez bi\u00e7imlerde s\u0131zd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
\u00c7ok de\u011fil, daha d\u00fcn denilecek kadar yak\u0131n zamana kadar bir \u0131rma\u011f\u0131n \u00fczerine k\u00f6pr\u00fc yap\u0131ld\u0131 m\u0131, gelenden ge\u00e7enden “k\u00f6pr\u00fc paras\u0131” ad\u0131 verilen bir para al\u0131n\u0131rd\u0131. \u015eimdiyse k\u00f6pr\u00fcler kamu mal\u0131d\u0131r, isteyen can\u0131n\u0131n istedi\u011fi kadar ge\u00e7ebilir. \u015eose yollarda, gidilen verst ba\u015f\u0131na para \u00f6deme uygulamas\u0131na bug\u00fcn yaln\u0131zca Do\u011fuda rastlan\u0131yor. M\u00fczeler, kitapl\u0131klar, devlet okullar\u0131, \u00e7ocuklara topluca verilen \u00f6\u011fle yemekleri, parklar, bah\u00e7eler, y\u0131kanan-s\u00fcp\u00fcr\u00fclen, ayd\u0131nlat\u0131lan yollar, evlere kadar \u00e7ekilen sular (ne kadar su harcand\u0131\u011f\u0131n\u0131 hesaplama uygulamas\u0131ndan vazge\u00e7ilmesi y\u00f6n\u00fcnde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir e\u011filim var) herkese a\u00e7\u0131kt\u0131r, herkes bunlardan yararlanabilir… Hepsindeki ilke, “ne kadar ihtiyac\u0131n\u0131z varsa, buyurun”dur.<\/p>\n
Kara ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flayan arabalarla, demiryolu ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flayan trenler art\u0131k ayl\u0131k, y\u0131ll\u0131k biletler sat\u0131yorlar: Bir g\u00fcn ya da bir y\u0131l i\u00e7inde istedi\u011finiz kadar gidi\u015f-geli\u015f yapabilme olana\u011f\u0131 sa\u011flan\u0131yor bu yolla. Ge\u00e7enlerde de bir \u00fclkenin t\u00fcm\u00fcnde, Macaristan’da (onun ard\u0131ndan da Rusya’da) demiryollar\u0131 be\u015f y\u00fcz versti de, yedi y\u00fcz versti de ayn\u0131 fiyata gitmenizi sa\u011flayan b\u00f6lgesel tarife uygulamas\u0131 ba\u015flatt\u0131. Bu uygulaman\u0131n \u00e7ok yak\u0131nda t\u0131pk\u0131 posta tarifesi gibi, koca bir b\u00f6lge (diyar) i\u00e7in ge\u00e7erli olmas\u0131 beklenebilir. B\u00fct\u00fcn buralarda ve pek \u00e7ok ba\u015fka kurumda daha (oteller, pansiyonlar vb.) h\u00e2kim e\u011filim, t\u00fcketimi \u00f6l\u00e7memek y\u00f6n\u00fcndedir. Kiminin gidecek bin verstlik yolu vard\u0131r, kiminin yedi y\u00fcz verstlik… Kimi \u00fc\u00e7 funt ekmek yer, kimi iki… Bunlar, insanlar\u0131n ki\u015fisel durumlar\u0131yla ba\u011fl\u0131 olan t\u00fcketim miktarlar\u0131d\u0131r ve birincilerden sen fazla yol gittin, \u00e7ok ekmek yedin diye bilmem ne kadar daha fazla para alman\u0131n hi\u00e7bir dayana\u011f\u0131 yoktur. Bu t\u00fcrden dengeleyici uygulamalara bizim bireyci toplumumuzda bile rastlan\u0131yor.<\/p>\n
Bu da bir yana, \u015fimdilik fazla g\u00fc\u00e7l\u00fc olmamakla birlikte kendini hissettiren bir e\u011filim daha var: Ki\u015fisel t\u00fcketimi, ki\u015finin topluma verdi\u011fi ya da bir g\u00fcn verece\u011fi hizmetin \u00fcst\u00fcnde bir yere koymak. B\u00f6ylece tek tek her par\u00e7as\u0131 b\u00fct\u00fcn di\u011fer par\u00e7alar\u0131yla s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 olan toplum, olay\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak g\u00f6rmekte, birinin verdi\u011fi hizmeti, herkesin verdi\u011fi hizmet olarak alg\u0131lamaktad\u0131r.<\/p>\n
Bir halk k\u00fct\u00fcphanesine gitti\u011finiz zaman -yaln\u0131z Paris’te de\u011fil, \u00f6rne\u011fin Londra ya da Berlin’de de- kitapl\u0131k g\u00f6revlisi size istedi\u011finiz kitab\u0131 (elli kitap istemi\u015f olsan\u0131z bile) vermeden \u00f6nce sizin topluma ne gibi hizmetleriniz oldu\u011funu sormaz. \u0130stedi\u011finiz kitab\u0131 verir, o kadar; hatta e\u011fer beceremiyorsan\u0131z, kataloglarda arad\u0131\u011f\u0131n\u0131z kitab\u0131 bulman\u0131za yard\u0131m eder. T\u0131pk\u0131 bunun gibi, belli bir kay\u0131t \u00f6dentisiyle -ki \u00e7o\u011fu kez emek katk\u0131s\u0131 nakdi \u00f6demeye ye\u011flenmektedir- bilimsel dernekler, kurulu\u015flar sizlere m\u00fczelerinin, bah\u00e7elerinin, kitapl\u0131klar\u0131n\u0131n, laboratuvarlar\u0131n\u0131n… kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7maktad\u0131r… herkese e\u015fit bir \u015fekilde: \u0130ster Darwin olsun, ister s\u0131radan bir amat\u00f6r!<\/p>\n
Baz\u0131 kentlerde, siz e\u011fer herhangi bir icat \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsan\u0131z, sizi \u00f6zel bir i\u015fli\u011fe g\u00f6nderiyorlar, burada yer sa\u011fl\u0131yorlar, marangoz tezg\u00e2h\u0131, demir tezg\u00e2h\u0131 ve ihtiya\u00e7 duydu\u011funuz ba\u015fka b\u00fct\u00fcn aletleri sa\u011fl\u0131yorlar (tek ki bunlar\u0131 kullanmak elinizden geliyor olsun) ve “Buyurun, istedi\u011finiz kadar, istedi\u011finiz gibi \u00e7al\u0131\u015f\u0131n!” diyorlar. “\u0130stedi\u011finiz b\u00fct\u00fcn gere\u00e7leri sa\u011flad\u0131k… Gerekli g\u00f6r\u00fcyorsan\u0131z, i\u015finize arkada\u015flar\u0131n\u0131z\u0131 da katabilirsiniz, ba\u015fka zanaatlardan ki\u015fileri de \u00e7a\u011f\u0131rabilirsiniz Ya da \u00f6ylesi ho\u015funuza gidiyorsa e\u011fer, yaln\u0131z \u00e7al\u0131\u015fabilirsiniz… Havada u\u00e7an bir alet icat edin… Ya da hi\u00e7bir \u015fey icat etmeyin, siz bilirsiniz. Bir fikriniz oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftiniz ya, bu yeter”.<\/p>\n
Yine bunun gibi, cankurtaranlar derne\u011fi \u00fcyesi g\u00f6n\u00fcll\u00fcler, batan bir geminin tayfalar\u0131na unvanlar\u0131n\u0131 ya da bug\u00fcne dek topluma verdikleri hizmeti sormuyorlar; hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden kendilerini denize at\u0131p kudurmu\u015f dalgalar\u0131n aras\u0131ndan hi\u00e7 tan\u0131mad\u0131klar\u0131 insanlar\u0131 kurtarabilmek i\u00e7in kimi kez kendi canlar\u0131ndan oluyorlar. Bo\u011fulmakta olanlar\u0131 tan\u0131y\u0131p tan\u0131maman\u0131n ne \u00f6nemi var ki? “Orda bizim sunaca\u011f\u0131m\u0131z hizmete muhta\u00e7, imdat isteyen bir insan var… Onun kurtar\u0131lma hakk\u0131n\u0131n do\u011fmas\u0131 i\u00e7in bu kadar\u0131 yeter. Hemen atlay\u0131p kurtaral\u0131m kendisini!”<\/p>\n
Bu her bak\u0131mdan kom\u00fcnist e\u011filime art\u0131k her yerde rastlanabiliyor; akla gelebilecek her k\u0131l\u0131k alt\u0131nda, toplumumuzun en bireyci ge\u00e7inen, bireycilik vaazlar\u0131n\u0131n kaynakland\u0131\u011f\u0131 yer olan \u015fu en orta kesiminde bile.<\/p>\n
Yar\u0131n bir felaket olsa, \u00f6rne\u011fin bir kentimiz d\u00fc\u015fman i\u015fgaline u\u011frasa, normal zamanlarda son derece bencil olan b\u00fcy\u00fck kentlerimizden biri ku\u015fat\u0131lsa, bu kent herkesten \u00f6nce \u00e7ocuklar\u0131n ve ya\u015fl\u0131lar\u0131n kar\u0131nlar\u0131n\u0131n doyurulmas\u0131, bar\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131 ve her t\u00fcrl\u00fc gereksiniminin kar\u015f\u0131lanmas\u0131na karar verecektir. Bunu yaparken de bu insanlar\u0131n bunu hak eden hizmetleri olmu\u015f mu ya da olmakta m\u0131 diye bir soru\u015fturma yapmayacakt\u0131r. \u00d6ncelikle onlar\u0131n kar\u0131nlar\u0131 doyurulacak, sonra \u00e7arp\u0131\u015fanlar\u0131n durumu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclecek, bu yap\u0131l\u0131rken de \u00e7arp\u0131\u015fmalarda kimin daha ak\u0131ll\u0131 ya da cesur davrand\u0131\u011f\u0131na vb. bak\u0131lmayacakt\u0131r. Sonra kad\u0131nlar da erkekler de b\u00fcy\u00fck bir \u00f6zveriyle, kendi rahatlar\u0131n\u0131 unutup yaral\u0131lar\u0131n tedavisiyle u\u011fra\u015facaklard\u0131r.<\/p>\n
K\u0131sacas\u0131 bu e\u011filim, bu heves, bu sevda var ve ya\u015f\u0131yor. \u0130nsanlar\u0131n en can al\u0131c\u0131 gereksinimlerini giderebildi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde; insanl\u0131\u011f\u0131n \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerinin b\u00fcy\u00fcmesi \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde; ve bunlardan da \u00e7ok olarak, g\u00fcndelik hayat\u0131m\u0131z\u0131n eften p\u00fcften kayg\u0131lar\u0131 yerine bir b\u00fcy\u00fck genel \u00fclk\u00fc ortaya \u00e7\u0131kt\u0131k\u00e7a gitgide daha da belirginle\u015fecektir bu duygu.<\/p>\n
\u00dcretim ara\u00e7lar\u0131 herkesin ortak m\u00fclkiyetine ge\u00e7mi\u015f, insanlar hep beraber \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar, emek toplumda hukukun kendisine verdi\u011fi sayg\u0131n yeri alm\u0131\u015f, dolay\u0131s\u0131yla da \u00fcretkenli\u011fi artm\u0131\u015f, beklenenden daha \u00e7ok \u00fcr\u00fcn veriyor… Bu durumda, \u015fu anda bile g\u00fc\u00e7l\u00fc olan kom\u00fcnist d\u00fc\u015f\u00fcncenin uygulanmakta oldu\u011fu alan\u0131n daha da geni\u015fleyece\u011finden ve toplumsal ya\u015fam\u0131n temel ilkelerini de bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin olu\u015fturaca\u011f\u0131ndan ku\u015fku duyulabilir mi?<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bu verilerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, (ve gelecek b\u00f6l\u00fcmde konu edinece\u011fimiz istimlak ve m\u00fcsadere prati\u011fine ili\u015fkin hususlan da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak), mevcut d\u00fczeni ayakta tutan g\u00fcc\u00fc yerle bir etti\u011fimiz anda, birinci g\u00f6revimiz derhal kom\u00fcnizmi hayata ge\u00e7irmek olacakt\u0131r.<\/p>\n
Ama bizim kom\u00fcnizmimiz falanster kom\u00fcnizmi ya da Alman devlet\u00e7ilerinin kom\u00fcnizmi gibi de\u011fildir. Bu anar\u015fik kom\u00fcnizmdir; h\u00fck\u00fcmetin olmad\u0131\u011f\u0131, \u00f6zg\u00fcr insanlar\u0131n kom\u00fcnizmidir. Bu, insano\u011flunu b\u00fct\u00fcn zamanlarda izlemi\u015f bulunan ekonomik \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve siyasal \u00f6zg\u00fcrl\u00fck gibi iki kendi ba\u015f\u0131na kavram\u0131n bir b\u00fct\u00fcn halinde ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bire\u015fimdir. <\/p>\n
Anar\u015fi”yi siyasal \u00f6rg\u00fctlenmenin ideal bi\u00e7imi olarak al\u0131rken bizim yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fey, yine, insanl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr y\u00f6neli\u015finden s\u00f6z etmektir. Geli\u015fmi\u015f Avrupa toplumlar\u0131 ne zaman egemenlerin boyunduru\u011funu omuzlar\u0131ndan atmay\u0131 ba\u015farsalar, toplum hemen bu y\u00f6ne do\u011fru ko\u015fmaya ba\u015fl\u0131yor ve \u00fczerine bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin in\u015fa edilebilece\u011fi bir kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkiler sistemi kurmaya giri\u015fiyor. Ve biz tarihten biliyoruz ki, yerel ya da genel ayaklanmalarla h\u00fck\u00fcmetlerin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn sars\u0131ld\u0131\u011f\u0131, zay\u0131flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ya da en d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeye indirildi\u011fi zamanlarda, bu geli\u015fmeyle birlikte, ara ara ekonomik ve siyasal ba\u015far\u0131lar -hi\u00e7 beklenmeyen, h\u0131zl\u0131 ba\u015far\u0131lar- g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
Bunu ba\u011f\u0131ms\u0131z kentler d\u00f6neminde g\u00f6rm\u00fc\u015f\u00fczd\u00fcr: Bu d\u00f6nemlerde insanl\u0131k bilimde, sanatta, zanaatk\u00e2rl\u0131kta, mimarl\u0131kta, ge\u00e7mi\u015f zamanlarda be\u015f-on y\u00fczy\u0131lda ger\u00e7ekle\u015ftiremedi\u011fi at\u0131l\u0131mlar\u0131, ba\u015far\u0131lar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f, k\u0131sac\u0131k zaman dilimlerinde iki y\u00fcz, \u00fc\u00e7 y\u00fcz y\u0131ll\u0131k ba\u015far\u0131 s\u0131\u00e7ray\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Reform s\u0131ras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen ve Papa’n\u0131n egemenli\u011fini tehdit eder boyutlara ula\u015fan k\u00f6yl\u00fc ayaklanmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda ayn\u0131 \u015feyi g\u00f6rm\u00fc\u015f\u00fczd\u00fcr; keza, Atlantik Okyanusu’nun kar\u015f\u0131 k\u0131y\u0131s\u0131nda, eski Avrupa’n\u0131n ho\u015fnutsuz unsurlar\u0131n\u0131n yaratt\u0131klar\u0131 \u00f6zg\u00fcr topluluklarda g\u00f6rm\u00fc\u015f\u00fczd\u00fcr.<\/p>\n
E\u011fitim d\u00fczeyleri y\u00fcksek Avrupa halklar\u0131nda bug\u00fcn ya\u015fanmakta olan geli\u015fmeleri dikkatle g\u00f6zleyecek olursak, h\u00fck\u00fcmetlerin etki alanlar\u0131n\u0131 daraltmak, buna kar\u015f\u0131l\u0131k ki\u015fi hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini geni\u015fletmek y\u00f6n\u00fcndeki eylemlerin nas\u0131l \u00e7o\u011fald\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Ge\u00e7mi\u015fin kurumlar\u0131n\u0131n ve k\u00f6r inan\u00e7lar\u0131n\u0131n miras\u0131n\u0131 yemeye al\u0131\u015fm\u0131\u015f bir g\u00fcruhun b\u00fct\u00fcn engellemelerine kar\u015f\u0131n \u00e7a\u011fda\u015f geli\u015fmeler \u00f6zellikle bu do\u011frultuda ger\u00e7ekle\u015fiyor. B\u00fct\u00fcn evrimlerde oldu\u011fu gibi burada da beklenen tek \u015fey, devrim: \u0130nsan\u0131n, yolunun \u00fcst\u00fcnde duran toz toprak i\u00e7indeki k\u00f6hne yap\u0131lan yerle bir etmesi ve yeni do\u011fmu\u015f, dipdiri bir toplumda \u00f6zg\u00fcr bir bi\u00e7imde yer alabilmesi i\u00e7in.<\/p>\n
\u0130nsanlar uzunca bir s\u00fcre \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fcz bir soruya \u00e7\u00f6z\u00fcm arad\u0131lar durdular. Soru \u015fuydu: “Bireyleri boyun e\u011fmeye zorlayabilecek, ama bunu yaparken de kendisi topluma boyun e\u011fme \u00e7izgisinden ayr\u0131lmayacak bir h\u00fck\u00fcmet olamaz m\u0131?” G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeyse, insanl\u0131k h\u00fck\u00fcmet denen \u015feyden b\u00fct\u00fcn\u00fcyle kurtulmaya ve gereksinimlerini, ayn\u0131 hedefe y\u00f6nelmi\u015f ki\u015fi ve gruplar aras\u0131nda \u00f6zg\u00fcr anla\u015fma yoluyla gidermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Her b\u00f6lgesel birimin, yani k\u00f6ylerin, kentlerin, b\u00f6lgelerin, \u00fclkelerin zorunlu, ivedi gereksinimleri vard\u0131r; kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 anla\u015fma yava\u015f yava\u015f yasalar\u0131n yerini al\u0131r ve ki\u015fisel, ayr\u0131 ayr\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131, devlet s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z, ortak bir hedefe do\u011fru y\u00f6nlendirir.<\/p>\n
Daha yak\u0131n zamanlara dek devletin asli i\u015fleri olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen kimi g\u00f6revlerin bug\u00fcn devletle ilgisi tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor: Devlet kar\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 zaman insanlar i\u015flerini \u00e7ok daha kolay, elveri\u015fli bir \u015fekilde hallediyorlar. Ve biz bu do\u011frultuda kazan\u0131lan ba\u015far\u0131lara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak \u015fu sonuca ula\u015f\u0131yoruz: \u0130nsanl\u0131k h\u00fck\u00fcmetlerin etkinliklerini s\u0131f\u0131r d\u00fczeyine d\u00fc\u015f\u00fcrme ve haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n, zorbal\u0131\u011f\u0131n, zulm\u00fcn ve tekellerin timsali olan devleti yok etme \u00e7abas\u0131 i\u00e7indedir.(2)<\/p>\n
Bug\u00fcn art\u0131k \u015f\u00f6yle bir toplum d\u00fc\u015f\u00fcnebilme durumunday\u0131z: Bireyin elini kolunu ba\u011flayan yasalar yok, dolay\u0131s\u0131yla yasalara g\u00f6re de\u011fil, al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131na g\u00f6re hareket ediyor birey; toplum i\u00e7inde herkesin ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011fu; ihtiya\u00e7lar\u0131n giderilmesi, ba\u015fkalar\u0131yla i\u015fbirli\u011fi, yard\u0131mla\u015fma i\u00e7inde olmak ve ba\u015fka insanlara kay\u0131ts\u0131z olmamak, onlar\u0131 sevmek gibi davran\u0131\u015flarla edindi\u011fi toplumsal al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131na g\u00f6re hareket ediyor<\/p>\n
Devletsiz bir toplum d\u00fc\u015f\u00fcncesi, ku\u015fkusuz, \u00f6zel sermayenin olmad\u0131\u011f\u0131 bir ekonomik yap\u0131 kadar tepki \u00e7ekecek bir d\u00fc\u015f\u00fcncedir. Bizler, insanlar\u0131n kendi aralar\u0131ndaki ili\u015fkilerinde Tanr\u0131 rol\u00fc oynayan devlete ili\u015fkin bir y\u0131\u011f\u0131n k\u00f6r inan\u00e7lar i\u00e7inde yeti\u015ftik. Okullar\u0131m\u0131zda Roma tarihi olarak belletilen Roma s\u00f6ylencelerinden tutun da, Roma hukuku ad\u0131yla okutulan Justinyen’in Bizans yasalar\u0131na dek, -\u00fcniversitelerimizde okutulan “hukuk” \u00fczerine akla gelebilecek her t\u00fcrl\u00fc bilimi de bunlara kat\u0131n- bunlar\u0131n hepsi ve genel olarak t\u00fcm e\u011fitim sistemimiz, bize her yerde haz\u0131r ve her \u015feye kadir bir devlet fikrini a\u015f\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<\/p>\n
Bu \u00f6nyarg\u0131y\u0131 desteklemek \u00fczere, okullarda ders konusu olarak okutulan koca koca felsefe sistemleri olu\u015fturuldu. Ayn\u0131 ama\u00e7la de\u011fi\u015fik hukuk kuramlar\u0131 yarat\u0131ld\u0131. Siyaset denilen \u015fey b\u00fct\u00fcn\u00fcyle bu ilke \u00fczerine bina edildi ve hangi partiden olursa olsun her siyaset\u00e7i halka \u015fu s\u00f6zlerle seslendi: “Bize iktidar\u0131 verin, sizi dertlerinizden kurtaral\u0131m: Bizim bunu yapacak olanaklar\u0131m\u0131z var.”<\/p>\n
Be\u015fikten mezara kadar b\u00fct\u00fcn davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131za “devletin, h\u00fck\u00fcmetin g\u00fcc\u00fcne boyun e\u011fme” ilkesi y\u00f6n veriyor. Toplumbilim ya da hukukla ile ilgili herhangi bir kitab\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, h\u00fck\u00fcmetin, onun \u00f6rg\u00fctleri ve eylemlerinin son derece \u00f6nemli bir yer kaplad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6receksiniz, \u00f6ylesine ki, bu kitaplar\u0131 okuyan \u00f6\u011frenciler yava\u015f yava\u015f, h\u00fck\u00fcmet, devlet ve devlet adamlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda d\u00fcnyada hi\u00e7bir \u015feyin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flar.<\/p>\n
Ayn\u0131 \u015fey gazeteler i\u00e7in de s\u00f6z konusudur. Parlamento tart\u0131\u015fmalar\u0131, siyasal entrikalar s\u00fctun s\u00fctun yer bulabilirken, devletin d\u0131\u015fmda-kendi yolunda seyreden halk\u0131n o muazzam g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131, ya \u00e7\u0131kar\u0131lan yeni bir yasa, ya da polisten yap\u0131lan bir a\u00e7\u0131klama nedeniyle son sayfalarda birka\u00e7 sat\u0131rla ge\u00e7i\u015ftirilir. Bu gazeteleri okurken d\u00fcnyay\u0131 dolduran nice bin \u015feyi unutursunuz; \u00f6rne\u011fin b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131 unutursunuz: Do\u011fan, b\u00fcy\u00fcyen, \u00f6len, ac\u0131 \u00e7eken, \u00e7al\u0131\u015fan, t\u00fcketen, d\u00fc\u015f\u00fcnen ve tepemize binmi\u015f ve kene gibi yap\u0131\u015fm\u0131\u015f s\u0131rna\u015f\u0131k insanlara kar\u015f\u0131n yaratan insanl\u0131\u011f\u0131… bizim bilisizli\u011fimizin b\u00fcy\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc bu keneleri g\u00f6z\u00fcm\u00fczde \u00f6yle y\u00fcceltmi\u015fizdir ki, t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n \u00fczerini kaplayacak irilikte, \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fcl\u00fckte g\u00f6lgeleri olmu\u015ftur bunlar\u0131n.<\/p>\n
G\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc gazetelerden ay\u0131r\u0131p hayat\u0131n kendisine, \u00e7evremizdeki insanlara y\u00f6neltti\u011fimizde, h\u00fck\u00fcmetin ak\u0131p giden hayat \u00fczerinde hi\u00e7 denecek bir rol\u00fc oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr ve \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131r\u0131r\u0131z. Milyonlarca k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn, vergi verme d\u0131\u015f\u0131nda, devlet hakk\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey bilmeden ya\u015fay\u0131p \u00f6ld\u00fcklerini ta Balzac saptam\u0131\u015ft\u0131r. Ticaret alan\u0131nda olsun ya da ba\u015fka alanda olsun, milyonlarca i\u015f her g\u00fcn h\u00fck\u00fcmetin hi\u00e7bir kar\u0131\u015fmas\u0131 olmadan y\u00fcr\u00fcy\u00fcp gitmektedir. Bunlar\u0131n en \u00f6nemlileri, \u00f6rne\u011fin ticaret ya da borsa s\u00f6zle\u015fmeleri bile \u00f6ylesine resmiyetten uzak bir bi\u00e7imde ba\u011f\u0131tlanmaktad\u0131r ki, s\u00f6zle\u015fmenin taraflar\u0131ndan biri \u00fczerine ald\u0131\u011f\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc yerine getirmekten cayacak olsa bile h\u00fck\u00fcmet bu i\u015fe kar\u0131\u015famaz. Ticaret i\u015flerinden anlayan herhangi biriyle konu\u015fun, her g\u00fcn t\u00fcccarlar aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen ticari operasyonlar\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcvene dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyecektir. S\u00f6z\u00fcn\u00fc tutma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 (bu basit al\u0131\u015fkanl\u0131k), kredi de\u011ferini yitirme korkusu, ticari d\u00fcr\u00fcstl\u00fck denen g\u00f6reli d\u00fcr\u00fcstl\u00fc\u011f\u00fc ayakta tutmada \u00e7ok daha etkili olmaktad\u0131r. Dahas\u0131, hi\u00e7 utan\u0131p s\u0131k\u0131lmadan m\u00fc\u015fterisini k\u00f6t\u00fc bir mal\u0131 pahal\u0131ya satarak kaz\u0131klayan bir t\u00fcccar, bir ba\u015fka t\u00fcccarla ili\u015fkisinde sorumlulu\u011funu yerine getirmeyi bir g\u00f6rev olarak g\u00f6rmektedir. Zenginle\u015fmenin hayat\u0131n biricik motoru, biricik amac\u0131 oldu\u011fu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ko\u015fullar\u0131nda bile \u015fu g\u00f6reli d\u00fcr\u00fcstl\u00fck geli\u015febilmi\u015fse e\u011fer, bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n eme\u011fini s\u00f6m\u00fcrmenin toplumsal hayat\u0131n temeli olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullar alt\u0131nda bu geli\u015fmenin ilkiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lamayacak denli h\u0131zl\u0131 olaca\u011f\u0131ndan ku\u015fku duyulabilir mi?<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in \u00e7ok karakteristik bir ba\u015fka olgu daha var ki, ayn\u0131 geli\u015fmeyi \u00e7ok daha \u00e7arp\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde vurguluyor. Bu olgu, \u00f6zel giri\u015fimcili\u011fe dayal\u0131 i\u015fletmecilik alan\u0131n\u0131n s\u00fcrekli b\u00fcy\u00fcmesi ve \u00e7ok \u00e7e\u015fitli ama\u00e7larla kurulan \u00f6zg\u00fcr birliklerin alabildi\u011fine \u00e7o\u011falmas\u0131d\u0131r. Daha ilerde bu konu \u00fczerinde ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla duraca\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in, \u015fimdilik \u015fu kadar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyelim: Bu t\u00fcrden olgular \u00f6yle \u00e7o\u011fald\u0131, \u00f6yle al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f olgular haline geldi ki, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131n\u0131n en \u00f6nemli olay\u0131 olarak bunlar kabul edilecektir… Siyaset yazarlar\u0131 ve sosyalist yazarlar bunlar\u0131 ne kadar g\u00f6rmezden gelirlerse gelsinler ve h\u00fck\u00fcmetlerin gelecekte \u00e7ok \u00f6nemli, \u00e7ok i\u015flevsel rolleri olaca\u011f\u0131na ili\u015fkin ne kadar ahk\u00e2m keserlerse kessinler, bu b\u00f6yle.<\/p>\n
Bu s\u0131n\u0131rs\u0131z \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00e7e\u015fitlilik g\u00f6steren \u00f6zg\u00fcr \u00f6rg\u00fctler \u00f6ylesine do\u011fallar, \u00f6ylesine h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcyorlar, \u00f6yle kolay grupla\u015f\u0131yor ve e\u011fitimli insan\u0131n s\u00fcrekli b\u00fcy\u00fcyen ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in \u00f6ylesine bir ka\u00e7\u0131n\u0131lmazl\u0131k olu\u015fturuyorlar ki; ve son olarak \u00f6ylesine kolayca ve \u00f6ylesine elveri\u015fli bir \u015fekilde h\u00fck\u00fcmet m\u00fcdahalelerinin yerini al\u0131yorlar ki, sonu\u00e7ta ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak toplum hayat\u0131nda \u00f6nemi gitgide b\u00fcy\u00fcmesi gereken olgular olarak kabul etmemiz gerekiyor bunlar\u0131.<\/p>\n
E\u011fer bu t\u00fcrden \u00f6zg\u00fcr \u00f6rg\u00fctler toplumsal ya\u015fam\u0131n ve g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda yayg\u0131nl\u0131k kazanmam\u0131\u015flarsa, bunun tek nedeni, i\u015f\u00e7ilerin yoksullu\u011fu, \u00e7a\u011fda\u015f toplumun kastlara ayr\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131, \u00f6zel m\u00fclkiyet ve hepsinden \u00e7ok da emek\u00e7ilerin s\u00fcrekli olarak devlet engelleriyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yor olmas\u0131d\u0131r. Bu engelleri kald\u0131r\u0131n ortadan, “birlikler”in e\u011fitimli kesiminin t\u00fcm etkinlik alan\u0131n\u0131 kaplad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6receksiniz.<\/p>\n
Son elli y\u0131l\u0131n tarihi de, keza, hi\u00e7bir anayasal h\u00fck\u00fcmetin, devletin ele ge\u00e7irdi\u011fi alanlardan herhangi birinde etkinlik kuramam\u0131\u015f oldu\u011funun canl\u0131 bir kan\u0131t\u0131d\u0131r. Ama on dokuzuncu y\u00fczy\u0131l, bir g\u00fcn, bir \u015fekilde, parlamentarizmin yerle bir oldu\u011fu y\u00fczy\u0131l oldu\u011funu g\u00f6sterecektir.<\/p>\n
Parlamentarizmin yanl\u0131\u015flar\u0131 ve temsili y\u00f6netim ad\u0131 verilen garabetin kusurlar\u0131 \u00f6ylesine k\u00f6r k\u00f6r parma\u011f\u0131m g\u00f6z\u00fcnedir ki, bu y\u00f6netim bi\u00e7iminin ele\u015ftirisiyle u\u011fra\u015fan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin bile (J. Stuart Mili, Lavergne) yaln\u0131zca genel ho\u015fnutsuzlu\u011fu dile getirdikleri s\u00f6ylenebilir. Ger\u00e7ekten de, sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnebiliyor musunuz: \u00dc\u00e7 be\u015f ki\u015fiyi se\u00e7iyorsunuz ve onlara “Bizim hayat\u0131m\u0131z\u0131n her alan\u0131yla ilgili yasalar \u00e7\u0131kar\u0131n, hatta hayat\u0131m\u0131z\u0131n sizin hi\u00e7 bilip anlamad\u0131\u011f\u0131n\u0131z alanlar\u0131yla bile ilgili olabilir bu yasalar” diyorsunuz? Art\u0131k insanlar \u015funu anlamaya ba\u015flad\u0131lar: “\u00c7o\u011funluk y\u00f6netimi” demek, uygulamada, t\u00fcm \u00fclke i\u015flerini, \u00fclkenin nerede ne kadar meclisi varsa hepsinde \u00e7o\u011funlu\u011fu elinde tutan ki\u015filere -Frans\u0131z Devrimi s\u0131ras\u0131ndaki adland\u0131rmalar\u0131yla “batakl\u0131k kurba\u011falar\u0131na- ya da belirli hi\u00e7bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015fleri olmayan, r\u00fczg\u00e2r\u0131n nereden esti\u011fine ve nereden daha \u00e7ok parsa toplayacaklar\u0131na bakarak bazen “sol”, bazen “sa\u011f” partilerde yer kapan insanlara vermek demektir. Anayasal y\u00f6netim, ku\u015fkusuz, saray partilerinin s\u0131n\u0131rs\u0131z y\u00f6netimlerine g\u00f6re ileri do\u011fru bir ad\u0131md\u0131, ancak insanl\u0131k mayalanmay\u0131 bekler gibi burada tak\u0131l\u0131p kalamaz, yeni yollar aranacak ve bulunacakt\u0131r.(3)<\/p>\n
D\u00fcnya posta birli\u011fi, demiryollar\u0131 derne\u011fi, de\u011fi\u015fik bilimsel dernekler… bunlar\u0131n hepsi insanlar\u0131n \u00f6zg\u00fcr iradeleriyle kurduklar\u0131, yasalar\u0131n yerini alan kurumlard\u0131r.<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde yerk\u00fcrenin d\u00f6rt bir yan\u0131na da\u011f\u0131lm\u0131\u015f farkl\u0131 insan gruplar\u0131 herhangi bir ama\u00e7la \u00f6rg\u00fctlenmek istediklerinde “her i\u015fe uygun parlamenterlerden olu\u015fan” bir uluslararas\u0131 parlamento se\u00e7ip, “Bize yasa yap\u0131n, size boyun e\u011fece\u011fiz” demiyorlar. E\u011fer birebir oturup konu\u015fam\u0131yorlar ya da yaz\u0131\u015fma yoluyla sonuca yaram\u0131yorlarsa, bir kongre d\u00fczenleyip s\u00f6z konusu sorun \u00fczerine yeti\u015fmi\u015f adamlar\u0131n\u0131 buraya yolluyorlar ve ona diyorlar ki: “Gidin, oturup konu\u015fun ve bir anla\u015fmaya varmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131n; ama buraya cebinizde haz\u0131r yasalarla d\u00f6nmeyin, bize yasa gerekli de\u011fil; buraya anla\u015fma tasar\u0131s\u0131yla d\u00f6n\u00fcn, biz onu ister benimseriz, ister benimsemeyiz.”<\/p>\n
Neredeyse yar\u0131m y\u00fczy\u0131ld\u0131r ingiliz i\u015f\u00e7i birliklerinin yapt\u0131klar\u0131 budur i\u015fte. Kongrelerinden \u00f6neriden ba\u015fka bir \u015feyle d\u00f6nm\u00fcyor i\u015f\u00e7iler; her i\u015f\u00e7i birli\u011fi bunu ayr\u0131 ayr\u0131 de\u011ferlendiriyor ve isterse benimsiyor, istemezse reddediyor. B\u00fcy\u00fck s\u0131nai \u015firketlerinin, bilimsel derneklerin, Avrupa ve Birle\u015fik Devletler’i adeta bir a\u011f gibi saran her t\u00fcrden dernek ve birli\u011fin yapt\u0131\u011f\u0131 da budur. Devlet egemenli\u011finden kurtulan toplumun yapaca\u011f\u0131 \u015fey de budur. Topra\u011f\u0131 ve fabrikalar\u0131 bug\u00fcn onlar\u0131 ellerinde tutanlardan geri almak parlamentolar\u0131n i\u015fine gelmez. Toplum feodal hukuk \u00fczerine yap\u0131land\u0131k\u00e7a, monar\u015finin s\u0131n\u0131rs\u0131z erkine r\u0131za g\u00f6sterebilir; ama toplumsal yap\u0131 \u00fccretli eme\u011fe ve y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n kapitalistlerce s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesine dayan\u0131yorsa, parlamentarizmde s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn en sa\u011flam dayana\u011f\u0131n\u0131 bulur. Ortak miras\u0131 -toprak, fabrikalar, sermaye- ele ge\u00e7irmi\u015f \u00f6zg\u00fcr toplum ise, bu yeni ekonomik d\u00fczene uygun politik \u00f6rg\u00fctlenmeyi -\u00f6zg\u00fcr birliklere ve \u00f6zg\u00fcr federasyonlara dayal\u0131 \u00f6rg\u00fctleri- kendisi yaratacakt\u0131r.<\/p>\n
Her ekonomik evre, tarihte belirli bir politik evreye denk d\u00fc\u015fer. Bug\u00fcnk\u00fc m\u00fclkiyet bi\u00e7iminin y\u0131k\u0131lmas\u0131 da, ancak yeni bir siyasal hayat\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
1 B\u00fcy\u00fck Frans\u0131z Devrimi d\u00f6neminde \u00f6zel m\u00fclkiyetin ekonomik se\u00e7ene\u011fi olarak anla\u015f\u0131lan “communaute des biens”-“varl\u0131k toplumu” kavram\u0131 yayg\u0131nl\u0131k kazanm\u0131\u015ft\u0131; bu kavram\u0131 temel alarak da XIX. y\u00fczy\u0131l\u0131n 40’h y\u0131llar\u0131nda ilk kez kom\u00fcnizm (Latince communis-ortak) teriminin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k olunmu\u015ftu. Kropotkin’in ideal toplumsal yap\u0131lanma anlay\u0131\u015f\u0131 ister istemez \u015fu soruyu g\u00fcndeme getiriyor: ideal toplum yap\u0131s\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131 olarak Marxist ve anarko-kom\u00fcnist anlay\u0131\u015flar aras\u0131nda ne fark var? Bakunin ve Kropotkin de, t\u0131pk\u0131 Marx ve Engels gibi, kom\u00fcnist toplumda toplumsal ili\u015fkilerin temelini, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 \u00fczerindeki ortak m\u00fclkiyetin olu\u015fturdu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. Onlar da Marxistler gibi, kom\u00fcnizmde herkese gereksindi\u011fince ilkesinin uygulanaca\u011f\u0131n\u0131, s\u0131n\u0131flar aras\u0131, kentle k\u00f6y aras\u0131, kafa eme\u011fiyle kol eme\u011fi aras\u0131 farklar\u0131n t\u00fcm\u00fcyle ortadan kalkaca\u011f\u0131n\u0131 savunuyorlard\u0131. B\u00f6ylece, anarko-kom\u00fcnistlerle Marxistlerin kom\u00fcnizm anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn temel noktalarda \u00e7ak\u0131\u015fmakta oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00c7eli\u015fkiler, bu ideale ula\u015fman\u0131n yollan ve ara\u00e7lar\u0131 fasl\u0131nda ba\u015fl\u0131yor. “Ana ilkeler ve hedefler: bunlar iki ayr\u0131 \u015feydir,” diyor Lenin: “Hedefler konusunda anar\u015fistler de bizimle ayn\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncede olacaklard\u0131r. Kendileriyle konu\u015ftu\u011fumda hedefler konusunda anla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 \u015fahsen tespit etme f\u0131rsat\u0131n\u0131 buldum; ama ilkeler ve bunlar\u0131n detaylar\u0131 konusunda, asla… Bu ba\u011flamda bizi anar\u015fistlerden ay\u0131ran \u015fey nedir?.. Ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc kurmak ve devlet zoruna ba\u015fvurmak…” (Toplu Yap\u0131tlar: c.44, s.24). Marxistlerden farkl\u0131 olarak anarko-kom\u00fcnistler, sosyalist devrimin zafere ula\u015fmas\u0131n\u0131n hemen ard\u0131ndan “kom\u00fcnizm uygulamas\u0131”na ge\u00e7ilebilece\u011fini savunuyorlard\u0131.<\/p>\n
2 Merkezi devletin egemenli\u011finin s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fini XIX. y\u00fczy\u0131lda bir tek anar\u015fistler de\u011fil, erken kapitalizmin T. Jefferson, A. Ha-milton, B.Franklin vd. gibi kimi liberal ideologlar\u0131 da savunuyorlard\u0131. Sivil yurtta\u015flar toplulu\u011fuyla devletin etkinlik alanlar\u0131n\u0131n ayn ayr\u0131 olmas\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden hareketle, ki\u015fi \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne geliniyor, ancak bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck daha \u00e7ok s\u0131n\u0131rs\u0131z ekonomik giri\u015fim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve \u00f6zel m\u00fclkiyete devletin asla dokunamamas\u0131 gerekti\u011fi anlay\u0131\u015f\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 tutuluyordu. B\u00f6ylece, insan haklan devletin varl\u0131\u011f\u0131na ba\u011flan\u0131yor, ancak buradaki devlet, toplumsal ya\u015fam\u0131n “gece bek\u00e7isi”nden \u00f6te i\u015flevi olmayan bir devlet olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu.
3 T\u00fcm XIX. y\u00fczy\u0131l boyunca temsili demokrasi anar\u015fizmin \u015fiddetli ele\u015ftirilerine u\u011frad\u0131. Bakunin’e g\u00f6re halk y\u00f6netimi e\u011fer kurumsalla\u015f\u0131rsa, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak sivil topluma yabanc\u0131la\u015f\u0131r ve daha incelikli bir s\u0131n\u0131f egemenli\u011fine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. B\u00f6ylece, parlamenter cumhuriyet “sanal halk meclislerinde-ki sanal temsilcilerinde ifadesini bulan sanal halk iradesi”nin sanal devletidir. Parlamentarizme bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan yola \u00e7\u0131kan anar\u015fistler I. Enternasyonal’de, “politikay\u0131 ret” \u015fiar\u0131n\u0131 y\u00fckselttiler: Mademki parlamentarizm devletin ger\u00e7ek y\u00fcz\u00fcn\u00fc -s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc y\u00fcz\u00fcn\u00fc- gizliyordu, \u00f6yleyse emek\u00e7ilerin t\u00fcm legal politik etkinlikleri devrimci hareketi zay\u0131flatacak uzla\u015fmac\u0131 hareketler olmaktan ileri gidemezdi. Bakunin, Marx ve Engels’i “oport\u00fcnizm” ve “reformizm”le su\u00e7luyordu. “Burjuva radikal sosyalistleri” dedi\u011fi Marx ve Engels’le aralar\u0131ndaki en \u00f6nemli fark\u0131 a\u00e7\u0131klarken \u015f\u00f6yle diyordu Bakunin: “…onlar politika ve devletten yararlanmak, bu ikisini reforme etmek, d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek istiyorlar… bizim biricik kabul\u00fcm\u00fcz ise, egemenli\u011fi ve onun zorunlu tezah\u00fcr\u00fc olan politikay\u0131 k\u00f6k\u00fcnden yok etmektir (M.A. Bakunin, Se\u00e7ilmi\u015f Yap\u0131tlar. Mosk., 1919, c.l, s.68). Legal siyasal etkinliklerin reddi politikas\u0131n\u0131 ele\u015ftiren Marx ve Engels, t\u00fcm umutlar\u0131n zorla ger\u00e7ekle\u015fecek bir devrime ba\u011flanmas\u0131n\u0131n i\u015f\u00e7i hareketini zay\u0131flataca\u011f\u0131n\u0131 savunmu\u015flard\u0131r. “Siyasal \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler, toplant\u0131 yapma, ittifaklar kurma hakk\u0131, bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc… b\u00fct\u00fcn bunlar bizim silahlar\u0131m\u0131z. (D\u00fc\u015fman) bu silahlan bile elimizden almaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, eli kolu ba\u011fl\u0131 oturup, politikay\u0131 reddediyoruz denilebilir mi hi\u00e7?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00d6zel m\u00fclkiyete son vermi\u015f her toplum, bizce, derhal anar\u015fik kom\u00fcnizmin temellerini atmaya ba\u015flamal\u0131d\u0131r. Anar\u015fizm, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak kom\u00fcnizme var\u0131r dayan\u0131r, kom\u00fcnizm de anar\u015fizme; kald\u0131 ki bunlar\u0131n her ikisi de, \u00e7a\u011fda\u015f toplumlara egemen olan ayn\u0131 b\u00fcy\u00fck sevdan\u0131n, e\u015fitlik sevdas\u0131n\u0131n ifadesidirler.(1) Ge\u00e7mi\u015fte, bir k\u00f6yl\u00fc ailesinin, yeti\u015ftirdi\u011fi bu\u011fday\u0131, aile \u00fcyeleri i\u00e7in evde \u00f6r\u00fclen giysiyi kendi el emeklerinin \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[99],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4470","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-dunya"},"yoast_head":"\n