{"id":4518,"date":"2010-04-27T14:07:18","date_gmt":"2010-04-27T11:07:18","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/"},"modified":"2010-04-27T14:07:18","modified_gmt":"2010-04-27T11:07:18","slug":"hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/","title":{"rendered":"Hayvan Haklar\u0131 \u0130\u00e7in Temel Arg\u00fcmanlar | Tom Regan"},"content":{"rendered":"![](\"http:\/\/www.yenisafak.com.tr\/arsiv\/2006\/nisan\/14\/14ag.jpg\")
Ahlaken etkin varl\u0131klar ile ahlaken edilgin varl\u0131klar aras\u0131nda ayr\u0131m yaparak ba\u015flamakta fayda var. Ahlaken etkin varl\u0131klar, karma\u015f\u0131k baz\u0131 yetilere sahip olan bireylerdir; bunlar aras\u0131nda en \u00f6nemlisi de, bir bireyin, ahlaken neyin yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini belirlemek i\u00e7in tarafs\u0131z ahlak\u00ee ilkelere ba\u015fvurabilme ve bunu belirledikten sonra -kendi tasavvur etti\u011fi bi\u00e7imiyle- ahlak\u0131n gerekleri do\u011frultusunda eylemeyi \u00f6zg\u00fcrce se\u00e7me ya da se\u00e7meme yetisidir. Ahlaken etkin varl\u0131klar bu yetilere sahip olduklar\u0131 i\u00e7in, onlar\u0131 eylemlerinden sorumlu tutmak adilcedir – tabii belli bir durumda belli bir \u015fekilde eylemelerine neden olan ko\u015fullar aksini gerektirmiyorsa.<\/p>\n
Ahlaken edilgin varl\u0131klar, ahlaken etkin varl\u0131klardan farkl\u0131 olarak, onlar\u0131 eylemlerinden ahlaken sorumlu tutmam\u0131z\u0131 gerektirecek \u00f6nko\u015fuldan, yani kendi davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 denetleyebilme yetisinden yoksundurlar. Ahlaken edilgin bir varl\u0131k, bir dizi eylem olana\u011f\u0131 aras\u0131ndan hangisini ger\u00e7ekle\u015ftirmenin do\u011fru ya da uygun oldu\u011funa karar vermek i\u00e7in ahlak\u00ee ilkelere ba\u015fvurmak \u015f\u00f6yle dursun, b\u00f6ylesi ilkeleri olu\u015fturamaz da. K\u0131sacas\u0131, ahlaken edilgin bir varl\u0131\u011f\u0131n do\u011fru ya da yanl\u0131\u015f eylemlerde bulunmas\u0131 s\u00f6z konusu olamaz. Eylemleri ba\u015fkalar\u0131n\u0131n esenli\u011fine zarar verebilir elbette – \u00f6rne\u011fin, ba\u015fka bir bireyin ciddi \u00f6l\u00e7\u00fcde ac\u0131 \u00e7ekmesine, hatta \u00f6lmesine yol a\u00e7abilir. Ayr\u0131ca, b\u00f6yle durumlarda, ahlaken etkin varl\u0131klar\u0131n bu zarar\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in -kendilerini ya da ba\u015fkalar\u0131n\u0131 korumak amac\u0131yla- zor kullanmalar\u0131 ya da \u015fiddete ba\u015fvurmalar\u0131 gerekebilir. Ama ahlaken edilgin bir varl\u0131k, ba\u015fkas\u0131na ciddi \u00f6l\u00e7\u00fcde zarar verdi\u011fi zaman bile yanl\u0131\u015f bir \u015fey yapm\u0131\u015f olmaz. Sadece ahlaken etkin bir varl\u0131k yanl\u0131\u015f bir \u015fey yapabilir. Bebekler, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar, ya\u015f\u0131 ne olursa olsun zihinsel dengesi bozuk ya da zihinsel geli\u015fimini tamamlamam\u0131\u015f olanlar, ahlaken edilgin insan bireylerinin paradigmatik \u00f6rnekleridir. Ceninlerin ya da gelecek insan ku\u015faklar\u0131n\u0131n ahlaken edilgin varl\u0131klar say\u0131l\u0131p say\u0131lmayaca\u011f\u0131 ise tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Her hal\u00fck\u00e2rda, baz\u0131 insanlar\u0131n bu \u015fekilde de\u011ferlendiriliyor olmas\u0131, buradaki ama\u00e7lar\u0131m\u0131z i\u00e7in yeterli.<\/p>\n
Ahlaken edilgin bireyler, ahlak\u00ee de\u011ferlendirme a\u00e7\u0131s\u0131ndan anlam ta\u015f\u0131yan baz\u0131 \u00f6zellikleriyle birbirlerinden ayr\u0131l\u0131rlar. \u00d6zellikle \u00f6nemli olan ayr\u0131mlardan biri de \u015fudur: a) bilince ve hissetme yetisine (yani, haz ve ac\u0131 duyma kapasitesine) sahip olup ba\u015fka zihinsel yetileri olmayan bireyler, b) bilince, hissetme yetisine ve (inan\u00e7, bellek gibi) ba\u015fka bili\u015fsel ve irad\u00ee yetilere de sahip olan bireyler. Baz\u0131 hayvanlar ikinci kategoriye, baz\u0131lar\u0131ysa b\u00fcy\u00fck ihtimalle ilk kategoriye girer.<\/p>\n
Bizim as\u0131l ilgilendiklerimiz, ikinci kategoriye giren hayvanlar. Dolay\u0131s\u0131yla, bundan b\u00f6yle ahlaken edilgin varl\u0131k kavram\u0131yla, ikinci kategoriye giren hayvanlar\u0131 ve say\u0131lan \u00f6zellikler itibariyle onlara benzeyen di\u011fer ahlaken edilgin varl\u0131klar\u0131 kastetti\u011fimiz anla\u015f\u0131lmal\u0131 – yani arzular\u0131 ve inan\u00e7lar\u0131 olan, alg\u0131layan, an\u0131msayan, bir amaca y\u00f6nelik olarak eyleyebilen, kendilerininki de dahil olmak \u00fczere gelecek duygusu olan (yani kendinin fark\u0131nda ya da bilincinde olan), duygusal hayat\u0131 olan, zaman i\u00e7inde geli\u015fen psikolojik-fiziksel bir kimli\u011fi olan, bir \u00e7e\u015fit \u00f6zerkli\u011fe (yani, se\u00e7im yapma \u00f6zerkli\u011fine) sahip olan ve ya\u015fant\u0131lar\u0131na dayal\u0131 bir esenli\u011fi olan varl\u0131klar. Ahlaken edilgin baz\u0131 insan bireyleri bu \u00f6zelliklere sahiptir. \u00d6rne\u011fin, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar ve ahlaken etkin olma vasf\u0131 ta\u015f\u0131malar\u0131na engel olacak baz\u0131 zihinsel rahats\u0131zl\u0131klar\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen, say\u0131lan \u00f6zelliklere sahip olan kimseler. Bu yetilere sahip olan bireyler ile sahip olmayanlar aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131 nereye koyaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 belirlemek \u00e7ok zor, hatta b\u00f6yle kesin bir s\u0131n\u0131r olmayabilir. Ama insanlar s\u00f6z konusu oldu\u011funda bu soruyu ele al\u0131rken benimsememiz gereken yakla\u015f\u0131m ile, hayvanlar s\u00f6z konusu oldu\u011funda benimsememiz gereken yakla\u015f\u0131m aras\u0131nda fark yok. Bir insan s\u00f6z konusu oldu\u011funda bilmek isteyece\u011fimiz ilk \u015fey \u015fudur: Bu insan\u0131n davran\u0131\u015f\u0131n\u0131, hayvanlar\u0131 nitelendiren yetilere (arzulama, inanma, tercih etme vs.) ba\u015fvurarak do\u011fru bir \u015fekilde betimleyebiliyor ve dar bir anlamda a\u00e7\u0131klayabiliyor muyuz? Bir insan\u0131n davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 bu terimler \u00e7er\u00e7evesinde betimleyip a\u00e7\u0131klayabildi\u011fimiz \u00f6l\u00e7\u00fcde, o insan\u0131n ahlaken etkin olma vasf\u0131 ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak yetilerden yoksun oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmemize yol a\u00e7an ba\u015fka gerek\u00e7eler oldu\u011funu da varsayarsak, o insan\u0131 hayvanlarla e\u015fit derecede ahlaken edilgin bir varl\u0131k olarak g\u00f6rmek i\u00e7in yeterli nedenimiz var demektir. Daha \u00f6nce de \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm gibi, baz\u0131 insanlar burada s\u00f6z etti\u011fimiz anlamda ahlaken edilgin bireylerdir ve burada \u201cahlaken edilgin varl\u0131k\u201d kavram\u0131n\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131m her yerde, ister insan olsunlar ister insand\u0131\u015f\u0131, sadece bu anlamda ahlaken edilgin olan bireyleri (yani, yukar\u0131da sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z yetilere sahip olanlar\u0131) kastediyorum.<\/p>\n
Daha \u00f6nce de s\u00f6ylemi\u015ftik: Ahlaken edilgin varl\u0131klar do\u011fru ya da yanl\u0131\u015f eylemde bulunamazlar. Bu a\u00e7\u0131dan ahlaken etkin varl\u0131klardan esasl\u0131 bir \u015fekilde ayr\u0131l\u0131rlar. Ama ahlaken edilgin varl\u0131klar, ahlaken etkin olanlar\u0131n do\u011fru ya da yanl\u0131\u015f eylemlerinin sonu\u00e7lar\u0131na maruz kalabilirler ve bu a\u00e7\u0131dan ahlaken etkin varl\u0131klara benzerler. \u00d6rne\u011fin, k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7ocu\u011fun zalimce d\u00f6v\u00fclmesi yanl\u0131\u015ft\u0131r, ama \u00e7ocuk kendisi yanl\u0131\u015f bir \u015fey yapamaz; ayn\u0131 \u015fekilde \u00e7ok ya\u015fl\u0131 bir insan\u0131n biyolojik ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak do\u011frudur, ama o insan art\u0131k do\u011fru eylemlerde bulunamaz. O halde, ahlaken etkin varl\u0131klar aras\u0131nda ge\u00e7erli olan ili\u015fkiden farkl\u0131 olarak, ahlaken etkin olanlarla edilgin olanlar aras\u0131ndaki ili\u015fki, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131k esas\u0131na dayanmaz. Ahlaken edilgin varl\u0131klar, ahlaken etkin olanlar \u00fczerinde tesir edecek hi\u00e7bir do\u011fru ya da yanl\u0131\u015f eylemde bulunamazlar; ama ahlaken etkin varl\u0131klar, ahlaken edilgin varl\u0131klar \u00fczerinde tesir edecek do\u011fru ya da yanl\u0131\u015f eylemlerde bulunabilirler.<\/p>\n
DE\u011eER BAKIMINDAN E\u015e\u0130T OLAN B\u0130REYLER<\/p>\n
Burada savunulan bi\u00e7imsel adalet yorumu -bireylerin e\u015fitli\u011fi olarak ifade edece\u011fiz- belirli bireylere kendi i\u00e7lerinde de\u011fer ta\u015f\u0131yan varl\u0131klar olarak bakmay\u0131 gerektirir. Ben bu tarz de\u011ferden s\u00f6z ederken \u201ci\u00e7sel de\u011fer\u201d ifadesini kullanaca\u011f\u0131m ve bu kavram\u0131 ele al\u0131rken \u00f6nce ahlaken etkin varl\u0131klara atfedilen de\u011fer \u00fczerine yo\u011funla\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n
Ahlaken etkin bireylerin i\u00e7sel de\u011feri, kavramsal olarak, i\u00e7kin de\u011ferlerinden, yani sahip olduklar\u0131 deneyimlerden (hazlar\u0131ndan ya da tercihlerinin ger\u00e7ekle\u015fmesinden) farkl\u0131d\u0131r. \u0130\u00e7sel de\u011fer, bu ikinci tarzdaki de\u011ferlere indirgenemez ve bu de\u011ferlerle k\u0131yaslanamaz. \u0130\u00e7sel de\u011ferin, bir bireyin deneyimlerinin i\u00e7kin de\u011ferine indirgenememesi \u015fu anlama gelir: Ahlaken etkin bireylerin i\u00e7sel de\u011ferini, deneyimlerinin toplam i\u00e7kin de\u011ferine bakarak belirleyemeyiz. Ho\u015f ya da mutlu bir ya\u015fam s\u00fcren bireylerin i\u00e7sel de\u011feri, daha az ho\u015f ya da daha az mutlu bir ya\u015fam s\u00fcren bireylerinkinden daha y\u00fcksek de\u011fildir. Ya da, daha \u201cincelmi\u015f\u201d tercihleri olan bireyler (\u00f6rne\u011fin sanat ya da edebiyat be\u011fenisi olanlar) daha y\u00fcksek bir i\u00e7sel de\u011fere sahip de\u011fildir. Ahlaken etkin bireylerin i\u00e7sel de\u011ferinin, onlar\u0131n (ya da herhangi ba\u015fka bir bireyin) deneyimlerinin i\u00e7kin de\u011feriyle k\u0131yaslanamaz olmas\u0131, iki de\u011fer t\u00fcr\u00fcn\u00fcn birbiriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir olmad\u0131\u011f\u0131 ve birbirinin yerini tutamayaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir. \u201cElmalarla armutlar toplanmaz\u201d deyi\u015finde oldu\u011fu gibi, bu iki de\u011fer t\u00fcr\u00fc ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fctlerle \u00f6l\u00e7\u00fclemez. \u00d6rne\u011fin, \u201cA ki\u015fisinin i\u00e7sel de\u011ferinin i\u00e7kin de\u011feri ne kadar?\u201d gibi bir soru sorulamaz. Ahlaken etkin bir varl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7sel de\u011ferinin, i\u00e7kin de\u011ferlerin toplam\u0131na, o bireyin deneyimlerinin i\u00e7kin de\u011ferine ya da ahlaken etkin b\u00fct\u00fcn varl\u0131klar\u0131n deneyimlerinin i\u00e7kin de\u011ferine e\u015fit olmas\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fildir. Bu nedenle, ahlaken etkin varl\u0131klar\u0131 i\u00e7sel de\u011fere sahip bireyler olarak g\u00f6rmek, onlar\u0131 salt i\u00e7kin de\u011ferlerin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 olarak g\u00f6rmekten farkl\u0131, bundan \u00f6te bir \u015feydir. Bu bireylerin kendi ba\u015flar\u0131na bir de\u011feri vard\u0131r ve bu de\u011fer, sahip olduklar\u0131 ya da ya\u015fad\u0131klar\u0131 deneyimlerin de\u011ferinden ayr\u0131d\u0131r, ona indirgenemez ve onunla k\u0131yaslanamaz.<\/p>\n
Ahlaken etkin varl\u0131klarla ilgili olarak \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen faydac\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f, yani bu varl\u0131klar\u0131n de\u011ferlerin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ile i\u00e7sel de\u011fer ilkesi aras\u0131ndaki fark, bardak analojisiyle daha a\u00e7\u0131k \u015fekilde g\u00f6r\u00fclecektir. \u0130lkinde, de\u011ferli olan, barda\u011f\u0131n i\u00e7indekilerdir (\u00f6rne\u011fin hazlar ya da tercihler); barda\u011f\u0131n kendisinin (yani, bireyin) hi\u00e7bir de\u011feri yoktur. \u0130\u00e7sel de\u011fer ilkesinde bu duruma bir alternatif sunulur. Bardak (yani birey) bir de\u011fere sahiptir ve bu de\u011fer barda\u011f\u0131n i\u00e7indekilere (\u00f6rne\u011fin haz) indirgenemez, onunla k\u0131yaslanamaz. Bardak (birey), de\u011ferli olan \u015feyleri (haz) i\u00e7erebilir (ya\u015fayabilir), ama barda\u011f\u0131n (bireyin) de\u011feri, i\u00e7indeki de\u011ferli \u015feylerin herhangi biriyle ya da hepsinin toplam\u0131yla ayn\u0131 de\u011fildir. \u0130\u00e7sel de\u011fer ilkesine g\u00f6re, ahlaken etkin bireylerin kendi ba\u015flar\u0131na ay\u0131rt edici nitelikte bir de\u011feri vard\u0131r.<\/p>\n
Faydac\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131nda adil muameleyi g\u00fcvence alt\u0131na almak i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gereken tek \u015fey, sonu\u00e7tan etkilenecek olan b\u00fct\u00fcn bireylerin tercihlerini (hazlar\u0131n\u0131 vs.) dikkate almak ve e\u015fit tercihleri (hazlar\u0131 vs.) e\u015fit olarak saymakt\u0131r. Ama ahlaken etkin varl\u0131klar\u0131n, kendilerinin ya da herhangi ba\u015fka birinin de\u011ferli deneyimlerinin de\u011ferine indirgenemeyecek, bu de\u011ferle k\u0131yaslanamayacak bir i\u00e7sel de\u011feri varsa, o zaman onlara nas\u0131l muamele edilirse o muamelenin adil olaca\u011f\u0131na, yaln\u0131zca etkilenecek b\u00fct\u00fcn varl\u0131klar\u0131n arzular\u0131n\u0131 vs. dikkate al\u0131p e\u015fit \u015fekilde tartarak ve sonra en m\u00fckemmel iyi-k\u00f6t\u00fc dengesini sa\u011flayacak se\u00e7ene\u011fi saptayarak karar veremeyiz. Bunun aksini varsaymak, adil muamaleyle ilgili sorular\u0131n, ahlaken etkin olan bireylerin de\u011feri g\u00f6z ard\u0131 edilerek yan\u0131tlanabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek demektir; ama ahlaken etkin varl\u0131klar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn e\u015fit i\u00e7sel de\u011feri oldu\u011fu yolundaki g\u00f6r\u00fc\u015f \u00e7er\u00e7evesinde bu d\u00fcped\u00fcz yanl\u0131\u015ft\u0131r. Dahas\u0131, ahlaken etkin b\u00fct\u00fcn varl\u0131klar\u0131n e\u015fit i\u00e7sel de\u011fere sahip olduklar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, bu varl\u0131klardan herhangi birinin b\u00f6yle bir de\u011fere sahip olmas\u0131 demek, baz\u0131s\u0131 i\u00e7in uygun g\u00f6r\u00fclen adil muamele \u015feklinin, \u0131rk\u0131 ya da \u00f6rne\u011fin cinsiyeti ne olursa olsun b\u00fct\u00fcn hepsi i\u00e7in ge\u00e7erli olmas\u0131 demektir. \u0130\u00e7sel de\u011fer ilkesi uyar\u0131nca, ahlaken etkin herhangi bir varl\u0131\u011fa verilen zarar\u0131n, etkilenecek b\u00fct\u00fcn varl\u0131klar i\u00e7in en iyi sonu\u00e7lar\u0131 do\u011furdu\u011fu gerek\u00e7esiyle me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olamaz. B\u00f6ylelikle, ahlaken etkin varl\u0131klar\u0131n de\u011ferlerin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011fu anlay\u0131\u015f\u0131 yerine e\u015fit i\u00e7sel de\u011fere sahip olduklar\u0131n\u0131 kabul etti\u011fimiz takdirde, eylem yararc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n sezgilere de ters d\u00fc\u015fen i\u00e7erimlerini bertaraf etmi\u015f oluruz.<\/p>\n
Bir bireyin i\u00e7sel de\u011fere sahip olmas\u0131n\u0131n yeterli ko\u015fulunun canl\u0131l\u0131k oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Bu yakla\u015f\u0131m, canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n gerekli ko\u015ful oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne \u00f6zg\u00fc sorunlar\u0131 bertaraf edebilir, ama ge\u00e7erli say\u0131labilmesi i\u00e7in sa\u011flam \u00e7\u00f6z\u00fcmlemelere ve arg\u00fcmanlara ihtiyac\u0131 var. \u00d6rne\u011fin bir bitkiye, bir patatese ya da kanser h\u00fccresine kar\u015f\u0131 neden do\u011frudan g\u00f6revlerimiz olmas\u0131 gerekti\u011fi ya da b\u00f6yle bir gereklili\u011fi hangi mant\u0131k \u00e7er\u00e7evesinde temellendirebilece\u011fimiz a\u00e7\u0131k de\u011fil. Ama bunlar\u0131n hepsi de canl\u0131 ve i\u00e7sel de\u011ferleri varsa onlara kar\u015f\u0131 do\u011frudan g\u00f6revlerimiz de olmal\u0131. \u00d6te yandan, bu bireylerden olu\u015fan gruplara -yani \u00e7ay\u0131rlara, patates tarlalar\u0131na ya da kanserli t\u00fcm\u00f6rlere- kar\u015f\u0131 neden do\u011frudan g\u00f6revlerimiz olmas\u0131 gerekti\u011fi ya da b\u00f6yle bir gereklili\u011fi hangi mant\u0131k \u00e7er\u00e7evesinde temellendirebilece\u011fimiz de a\u00e7\u0131k de\u011fil. Bu g\u00fc\u00e7l\u00fcklere cevaben, canl\u0131lar\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcne de\u011fil baz\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 do\u011frudan g\u00f6revlerimiz oldu\u011fu ve sadece bu canl\u0131lar s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n bireylerinin i\u00e7sel de\u011feri oldu\u011fu s\u00f6ylenirse, o zaman i\u00e7sel de\u011fere sahip canl\u0131lar\u0131 sahip olmayan canl\u0131lardan ay\u0131racak bir \u00f6l\u00e7\u00fct bulmam\u0131z gerekir; ayr\u0131ca, i\u00e7sel de\u011fere sahip olman\u0131n yeterli ko\u015fulunun canl\u0131l\u0131k oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden de vazge\u00e7memiz gerekir. Canl\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7sel de\u011ferin gerekli ko\u015fulu olarak ele alan g\u00f6r\u00fc\u015fte de yeterli ko\u015fulu olarak ele alan g\u00f6r\u00fc\u015fte de ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz baz\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fckler s\u00f6z konusu; ahlaken etkin ve ahlaken edilgin varl\u0131klar\u0131n, canl\u0131 olma \u015feklindeki bu \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi payla\u015ft\u0131klar\u0131 muhakkak, ama de\u011findi\u011fimiz g\u00fc\u00e7l\u00fckler y\u00fcz\u00fcnden, ahlaken etkin ve ahlaken edilgin b\u00fct\u00fcn varl\u0131klar\u0131n i\u00e7sel de\u011fere sahip olmas\u0131n\u0131 canl\u0131 olmalar\u0131 gerek\u00e7esine dayand\u0131rmak son derece zor g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n
\u0130\u00c7SEL DE\u011eER VE B\u0130R YA\u015eAMIN \u00d6ZNES\u0130 OLMA KR\u0130TER\u0130<\/p>\n
\u0130\u00e7sel de\u011fer a\u00e7\u0131s\u0131ndan anlaml\u0131 olan ortakl\u0131\u011f\u0131 canl\u0131 olma \u00f6zelli\u011fi \u015feklinde belirlemenin bir alternatifi, burada bir ya\u015fam\u0131n \u00f6znesi olma \u015feklinde ifade edece\u011fimiz \u00f6zelliktir. Bu ifadeye burada verece\u011fim anlam \u00e7er\u00e7evesinde bir ya\u015fam\u0131n \u00f6znesi olmak i\u00e7in, salt canl\u0131 ya da salt bilin\u00e7li olmak yetmez. Bir ya\u015fam\u0131n \u00f6znesi olan bireyler, inan\u00e7lara ve arzulara; alg\u0131lama, hat\u0131rlama gibi yetilere ve kendilerininki de dahil olmak \u00fczere gelecek duygusuna; haz ve ac\u0131 hisleriyle birlikte bir duygusal hayata; tercihlere ve esenliklerini belirleyecek \u00e7\u0131karlara; arzular\u0131 ve ama\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda eyleme ge\u00e7me yetisine; zaman i\u00e7inde geli\u015fen psiko-fiziksel bir kimli\u011fe; ba\u015fkalar\u0131na sa\u011flad\u0131klar\u0131 yararlardan ya da ba\u015fkalar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na alet olmalar\u0131ndan mant\u0131ken ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131n kendileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan iyi ya da k\u00f6t\u00fc olmas\u0131 anlam\u0131nda bireysel bir refaha sahip olan bireylerdir. Bir ya\u015fam\u0131n \u00f6znesi olma kriterini yerine getiren bireyler, kendi ba\u015flar\u0131na ba\u011f\u0131ms\u0131z bir de\u011fere -i\u00e7sel de\u011fere- sahiptir ve salt de\u011ferlerin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 olarak de\u011ferlendirilip muamele g\u00f6remezler.<\/p>\n
Bir ya\u015fam\u0131n \u00f6znesi olma kriteri, ahlaken etkin varl\u0131klar ile ahlaken edilgin varl\u0131klar aras\u0131ndaki bir ortakl\u0131\u011fa i\u015faret eder. Peki bu ortakl\u0131k, her ikisinin de i\u00e7sel de\u011fere sahip oldu\u011fu sav\u0131n\u0131 mant\u0131ken temellendirebilece\u011fimiz, keyf\u00ee olmayan bir ortakl\u0131k m\u0131d\u0131r? Bu soruya verilen olumlu yan\u0131t\u0131n gerek\u00e7eleri \u015f\u00f6yle:<\/p>\n
1) E\u015fit i\u00e7sel de\u011fere sahip olduklar\u0131 koyutlanan b\u00fct\u00fcn varl\u0131klar aras\u0131nda bu a\u00e7\u0131dan anlaml\u0131 olan bir ortakl\u0131k, b\u00f6yle bir de\u011fere sahip oldu\u011fu \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen, ahlaken etkin ve edilgin b\u00fct\u00fcn varl\u0131klara ait bir \u00f6zellik olmal\u0131d\u0131r. Bir ya\u015fam\u0131n \u00f6znesi olma kriteri, bu gere\u011fi yerine getiriyor. B\u00fct\u00fcn ahlaken etkin varl\u0131klar ve b\u00fct\u00fcn ahlaken edilgin varl\u0131klar, yukar\u0131da a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlamda, ba\u015fkalar\u0131na sa\u011flad\u0131klar\u0131 yararlardan ya da ba\u015fkalar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na alet olmalar\u0131ndan mant\u0131ken ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, kendileri i\u00e7in iyi ya da k\u00f6t\u00fc olan bir ya\u015fam\u0131n \u00f6znesidirler.<\/p>\n
2) \u0130\u00e7sel de\u011fer, herhangi bir derecelendirmeye izin vermeyen, kategorik bir de\u011fer olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, i\u00e7sel de\u011fer a\u00e7\u0131s\u0131ndan anlaml\u0131 oldu\u011fu varsay\u0131labilecek bir ortakl\u0131\u011f\u0131n da kategorik olmas\u0131 gerekir. Bir ya\u015fam\u0131n \u00f6znesi olma kriteri, bu gere\u011fi yerine getiriyor. Bu kriter, ona uyanlar\u0131n, olumlanan bir yetiye ya da erdeme (\u00f6rne\u011fin matematik yetene\u011fine ya da sanatla ilgili erdemlere) sahip olmalar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde daha y\u00fcksek ya da daha a\u015fa\u011f\u0131 bir derecede bir ya\u015fam\u0131n \u00f6znesi olma stat\u00fcs\u00fcnde olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrmez ya da ima etmez. Bir birey, ya -a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlamda- bir ya\u015fam\u0131n \u00f6znesidir, ya da de\u011fildir. Bir ya\u015fam\u0131n \u00f6znesi olan b\u00fct\u00fcn bireyler e\u015fittir. O halde bir ya\u015fam\u0131n \u00f6znesi olma kriteri, ahlaken etkin b\u00fct\u00fcn varl\u0131klarda ve ahlaken edilgin varl\u0131klar\u0131n burada bizi ilgilendiren b\u00fct\u00fcn bireylerinde ortak olan kategorik bir stat\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00e7izer.<\/p>\n
3) Ahlaken etkin varl\u0131klarla edilgin varl\u0131klar aras\u0131nda anlaml\u0131 olacak bir ortakl\u0131k, \u015fu soruya yan\u0131t vermemizi sa\u011flamal\u0131d\u0131r: Neden ahlaken etkin ve edilgin varl\u0131klara kar\u015f\u0131 do\u011frudan g\u00f6revlerimiz vard\u0131r ve neden, bu varl\u0131klar gibi canl\u0131l\u0131k \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yanlar da dahil olmak \u00fczere, ahlaken etkin ya da edilgin olmayan varl\u0131klara kar\u015f\u0131 do\u011frudan g\u00f6revlerimiz oldu\u011funa inanmak i\u00e7in daha az nedenimiz vard\u0131r? Bir ya\u015fam\u0131n \u00f6znesi olma kriteri, bu gere\u011fi de yerine getiriyor. B\u00fct\u00fcn canl\u0131lar, a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131z anlamda bir ya\u015fam\u0131n \u00f6znesi de\u011fildir; dolay\u0131s\u0131yla b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar bu kriter do\u011frultusunda ayn\u0131 ahlak\u00ee stat\u00fcye sahip de\u011fildir; baz\u0131lar\u0131na (\u00f6zne olanlara) y\u00f6nelik do\u011frudan g\u00f6revlerimiz varken baz\u0131lar\u0131na y\u00f6nelik do\u011frudan g\u00f6revlerimiz olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda emin olmam\u0131z\u0131 sa\u011flayan farkl\u0131l\u0131klar k\u0131smen ortaya \u00e7\u0131kar, \u00e7\u00fcnk\u00fc ilk say\u0131lanlar bir ya\u015fam\u0131n \u00f6znesi olma kriterine uyar, di\u011ferleri uymaz. B\u00fct\u00fcn bu nedenlerle, bir ya\u015fam\u0131n \u00f6znesi olma kriterinin, ahlaken etkin ve edilgin varl\u0131klar aras\u0131nda anlaml\u0131 olan, her ikisine de i\u00e7sel de\u011fer atfetmeyi hem mant\u0131ken temellendirilebilir hem de gayri keyf\u00ee hale getiren bir ortakl\u0131\u011fa at\u0131fta bulundu\u011funu savunmak m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n
ADALET: B\u0130REYLERE SAYGI \u0130LKES\u0130<\/p>\n
Bireyler e\u015fit i\u00e7sel de\u011fere sahipse, onlara g\u00f6sterilecek muamaleyi bir adalet meselesi olarak belirleyen her ilke, onlar\u0131n e\u015fit de\u011ferini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almal\u0131d\u0131r. \u015eu ilke (sayg\u0131 ilkesi) bu ko\u015fulu yerine getirir: \u0130\u00e7sel de\u011fere sahip bireylere, i\u00e7sel de\u011ferlerine sayg\u0131l\u0131 bir \u015fekilde davranmal\u0131y\u0131z. Sayg\u0131 ilkesi, e\u015fitlik\u00e7i, m\u00fckemmelci olmayan bir bi\u00e7imsel adalet yorumu ortaya koyar. Bu ilke, i\u00e7sel de\u011fere sahip baz\u0131 bireylere (\u00f6rne\u011fin sanatsal ya da bilimsel erdemlere sahip olanlara) g\u00f6sterece\u011fimiz muamale i\u00e7in ge\u00e7erli olmakla kalmaz, i\u00e7sel de\u011fere sahip b\u00fct\u00fcn bireylere i\u00e7sel de\u011ferlerine sayg\u0131l\u0131 bir \u015fekilde muamele etmemizi emreder, dolay\u0131s\u0131yla bir ya\u015fam\u0131n \u00f6znesi olma kriterine uyan b\u00fct\u00fcn bireylerin sayg\u0131n muamale g\u00f6rmesini \u015fart ko\u015far. Ahlaken ister etkin ister edilgin olsunlar, biz bu varl\u0131klara e\u015fit i\u00e7sel de\u011ferlerine sayg\u0131l\u0131 \u015fekilde muamele etmeliyiz.<\/p>\n
Hayvanlara sayg\u0131 g\u00f6stermek, bir nezaket meselesi de\u011fildir, bir adalet meselesidir. \u00c7ocuklara, zihinsel geli\u015fimini tamamlamam\u0131\u015f olanlara, demansl\u0131 ya\u015fl\u0131lara ya da ahlaken edilgin di\u011fer varl\u0131klara kar\u015f\u0131 g\u00f6revlerimizin temelinde, ahlaken etkin varl\u0131klar\u0131n \u201cduygusal ilgileri\u201d yatmaz; onlar\u0131n i\u00e7sel de\u011ferine sayg\u0131 duyulmas\u0131 yatar. Ahlaken etkin varl\u0131klar\u0131n ahlaken ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 konumda olduklar\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131, mitten ibarettir.<\/p>\n
Hayvan haklar\u0131 kuram\u0131 i\u00e7in sundu\u011fumuz arg\u00fcmanlar bunlar. E\u011fer bunlar sa\u011flamsa, hayvanlar da bizim gibi baz\u0131 temel haklara sahip demektir – \u00f6zellikle de, i\u00e7sel de\u011fer sahibi varl\u0131klar olarak adalet gere\u011fi hak ettikleri sayg\u0131l\u0131 muameleyi g\u00f6rme hakk\u0131na.<\/p>\n
Tom Regan\u2019\u0131n The Case for Animal Rights (1983) adl\u0131<\/p>\n
kitab\u0131ndan se\u00e7ilmi\u015f b\u00f6l\u00fcmlerden olu\u015fan metin<\/p>\n
The Animal Ethics Reader, ed. Susan J. Armstrong ve Richard G. Botzler, Londra ve New York: Routledge, 2003, s. 17-21\u2019den k\u0131salt\u0131p<\/p>\n
\u00e7eviren EL\u00c7\u0130N GEN<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ahlaken etkin varl\u0131klar ile ahlaken edilgin varl\u0131klar aras\u0131nda ayr\u0131m yaparak ba\u015flamakta fayda var. Ahlaken etkin varl\u0131klar, karma\u015f\u0131k baz\u0131 yetilere sahip olan bireylerdir; bunlar aras\u0131nda en \u00f6nemlisi de, bir bireyin, ahlaken neyin yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini belirlemek i\u00e7in tarafs\u0131z ahlak\u00ee ilkelere ba\u015fvurabilme ve bunu belirledikten sonra -kendi tasavvur etti\u011fi bi\u00e7imiyle- ahlak\u0131n gerekleri do\u011frultusunda eylemeyi \u00f6zg\u00fcrce se\u00e7me ya da […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[177],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4518","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-bilim-genel"},"yoast_head":"\n
Hayvan Haklar\u0131 \u0130\u00e7in Temel Arg\u00fcmanlar | Tom Regan - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Hayvan Haklar\u0131 \u0130\u00e7in Temel Arg\u00fcmanlar | Tom Regan\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Ahlaken etkin varl\u0131klar ile ahlaken edilgin varl\u0131klar aras\u0131nda ayr\u0131m yaparak ba\u015flamakta fayda var. Ahlaken etkin varl\u0131klar, karma\u015f\u0131k baz\u0131 yetilere sahip olan bireylerdir; bunlar aras\u0131nda en \u00f6nemlisi de, bir bireyin, ahlaken neyin yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini belirlemek i\u00e7in tarafs\u0131z ahlak\u00ee ilkelere ba\u015fvurabilme ve bunu belirledikten sonra -kendi tasavvur etti\u011fi bi\u00e7imiyle- ahlak\u0131n gerekleri do\u011frultusunda eylemeyi \u00f6zg\u00fcrce se\u00e7me ya da […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-04-27T11:07:18+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.yenisafak.com.tr\/arsiv\/2006\/nisan\/14\/14ag.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"17 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Hayvan Haklar\u0131 \u0130\u00e7in Temel Arg\u00fcmanlar | Tom Regan\",\"datePublished\":\"2010-04-27T11:07:18+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/\"},\"wordCount\":3316,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.yenisafak.com.tr\/arsiv\/2006\/nisan\/14\/14ag.jpg\",\"articleSection\":[\"Bilim ( Genel )\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/\",\"name\":\"Hayvan Haklar\u0131 \u0130\u00e7in Temel Arg\u00fcmanlar | Tom Regan - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.yenisafak.com.tr\/arsiv\/2006\/nisan\/14\/14ag.jpg\",\"datePublished\":\"2010-04-27T11:07:18+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/www.yenisafak.com.tr\/arsiv\/2006\/nisan\/14\/14ag.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/www.yenisafak.com.tr\/arsiv\/2006\/nisan\/14\/14ag.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Hayvan Haklar\u0131 \u0130\u00e7in Temel Arg\u00fcmanlar | Tom Regan\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Hayvan Haklar\u0131 \u0130\u00e7in Temel Arg\u00fcmanlar | Tom Regan - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Hayvan Haklar\u0131 \u0130\u00e7in Temel Arg\u00fcmanlar | Tom Regan","og_description":"Ahlaken etkin varl\u0131klar ile ahlaken edilgin varl\u0131klar aras\u0131nda ayr\u0131m yaparak ba\u015flamakta fayda var. Ahlaken etkin varl\u0131klar, karma\u015f\u0131k baz\u0131 yetilere sahip olan bireylerdir; bunlar aras\u0131nda en \u00f6nemlisi de, bir bireyin, ahlaken neyin yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini belirlemek i\u00e7in tarafs\u0131z ahlak\u00ee ilkelere ba\u015fvurabilme ve bunu belirledikten sonra -kendi tasavvur etti\u011fi bi\u00e7imiyle- ahlak\u0131n gerekleri do\u011frultusunda eylemeyi \u00f6zg\u00fcrce se\u00e7me ya da […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2010-04-27T11:07:18+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.yenisafak.com.tr\/arsiv\/2006\/nisan\/14\/14ag.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"17 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Hayvan Haklar\u0131 \u0130\u00e7in Temel Arg\u00fcmanlar | Tom Regan","datePublished":"2010-04-27T11:07:18+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/"},"wordCount":3316,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.yenisafak.com.tr\/arsiv\/2006\/nisan\/14\/14ag.jpg","articleSection":["Bilim ( Genel )"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/","name":"Hayvan Haklar\u0131 \u0130\u00e7in Temel Arg\u00fcmanlar | Tom Regan - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.yenisafak.com.tr\/arsiv\/2006\/nisan\/14\/14ag.jpg","datePublished":"2010-04-27T11:07:18+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/#primaryimage","url":"http:\/\/www.yenisafak.com.tr\/arsiv\/2006\/nisan\/14\/14ag.jpg","contentUrl":"http:\/\/www.yenisafak.com.tr\/arsiv\/2006\/nisan\/14\/14ag.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/27\/hayvan-haklari-icin-temel-argumanlar-tom-regan\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Hayvan Haklar\u0131 \u0130\u00e7in Temel Arg\u00fcmanlar | Tom Regan"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4518","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4518"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4518\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4518"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4518"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4518"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}