{"id":4526,"date":"2010-04-28T13:06:37","date_gmt":"2010-04-28T10:06:37","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/"},"modified":"2010-04-28T13:06:37","modified_gmt":"2010-04-28T10:06:37","slug":"namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/","title":{"rendered":"Namus \u00fczerine konu\u015fmalar | N\u00fckhet Sirman"},"content":{"rendered":"

\u0130nsanlar\u0131n namus konusunda nas\u0131l konu\u015ftuklar\u0131 \u00fczerine Dicle\u2019nin (Ko\u011fac\u0131o\u011flu) Feminist Yakla\u015f\u0131mlar\u2019da \u00e7\u0131kan bir yaz\u0131s\u0131 var. Bilmiyorum, ka\u00e7 ki\u015fi okudu. Dicle o yaz\u0131da \u00e7ok \u00f6nemli bir \u015fey s\u00f6yl\u00fcyor. Diyor ki; \u201cNamus hakk\u0131nda konu\u015fulan \u015feylere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman g\u00f6r\u00fcyoruz ki, namus meselesini gelene\u011fe havale etme hali var.\u201d Dicle, namusun konu\u015fulma alan\u0131n\u0131 bir gelenek efekti olarak tarif ediyor.<\/p>\n

Her \u015feyden \u00f6nce, namusu gelene\u011fe havale etmek ne demektir? \u0130kincisi (benim de sevdi\u011fim bir konu), antropologlar namus konusunda ne s\u00f6yl\u00fcyor? Namus \u015fimdi b\u00f6yle anla\u015f\u0131l\u0131yor ama bilim denilen \u015fey bu konuda ne s\u00f6ylemi\u015f? B\u00fct\u00fcn bunlardan yola \u00e7\u0131karak biz ne yapabiliriz?<\/p>\n

Gelene\u011fe atfetmek konusunu Dicle\u2019nin makalesinin \u0130ngilizce versiyonu \u00e7ok daha fazla a\u00e7\u0131yor asl\u0131nda. Ben ana hatlar\u0131yla s\u00f6yleyeyim: Namus, eski bir toplumsal \u00f6rg\u00fctlenmeden geriye kalan bir ayr\u0131nt\u0131d\u0131r; bir art\u0131kt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, toplum de\u011fi\u015ftik\u00e7e, modernle\u015ftik\u00e7e bu art\u0131\u011f\u0131n da yeri kalmayacakt\u0131r. E\u011fer bunun bir yeri varsa o zaman bu, moderniteye ayak uyduramayan geri kalm\u0131\u015f y\u00f6relerin, b\u00f6lgelerin, insanlar\u0131n ve hatta k\u00fclt\u00fcrlerin sorunudur. Dolay\u0131s\u0131yla, biz onlar\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirirsek bu geri kalm\u0131\u015fl\u0131ktan kurtulabiliriz.<\/p>\n

E\u011fer milli birlik ve beraberlik T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin en \u00f6nemli \u015fiarlar\u0131ndan biriyse ikinci \u00f6nemli \u015fiar\u0131 da geli\u015fmeciliktir. Biz her \u015feye geli\u015fme, modernle\u015fme ad\u0131na katlanabiliriz. Dolay\u0131s\u0131yla, namus meselesi modernle\u015fme perspektifi i\u00e7erisinde anlat\u0131l\u0131yor. Modernle\u015fme bizi bundan kurtaracak; kurtulamayanlar varsa bu onlar\u0131n gerili\u011fidir, deniyor. Bilin bakal\u0131m o geriler kim oluyor? Hi\u00e7 \u015fa\u015f\u0131rm\u0131yoruz; tabii ki K\u00fcrtler!<\/p>\n

\u0130kinci olarak, yasalara bakmak m\u00fcmk\u00fcn. Dicle makalesinde yasalara bak\u0131yor; fakat ben farkl\u0131 bir yerden ele almak istiyorum. Dicle, o makaleyi yazd\u0131\u011f\u0131 zaman 2005 Ceza Yasas\u0131 \u00e7\u0131kmam\u0131\u015ft\u0131. Bu ceza yasas\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda \u015funu g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz: Bir namus vard\u0131r, bir de t\u00f6re. Namus, insanlar\u0131n -neredeyse- do\u011fas\u0131yla al\u00e2kal\u0131 bir \u015fey. Birisi bir namussuzluk yaparsa a\u011f\u0131r bi\u00e7imde tahrik olursunuz ve bu da size a\u011f\u0131r tahrik indirimi hakk\u0131 verir. Mahkemelerde; \u201cKendime h\u00e2kim olamad\u0131m, h\u00e2kim bey\u201d laf\u0131 var ya, bu minvalde s\u00f6ylenen bir laf. Namuslar\u0131na bir halel getirildi\u011fi zaman, insanlar normal hallerinden \u00e7\u0131k\u0131yor; bir anda, irrasyonel bir \u015fekilde ba\u015fka bir varolu\u015f d\u00fczeyine ge\u00e7iyorlar: sinirlenmi\u015flik, g\u00f6z\u00fc d\u00f6nm\u00fc\u015fl\u00fck, fazlas\u0131yla tahrik edilmi\u015flik, gibi\u2026 Neticede, bir s\u00fcr\u00fc \u015fey yapabilir, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda b\u00f6yle bir tahrik indiriminden yararlanabilirler.<\/p>\n

Buna kar\u015f\u0131n, t\u00f6re b\u00f6yle bir \u015fey de\u011fil. T\u00f6rede, bir meclis kuruluyor. (Buradaki metaforlar da benim \u00e7ok ilgimi \u00e7ekiyor.) \u201cAile meclisi\u201d deniyor. \u201cAile meclisi\u201d s\u00f6z\u00fc, bizi B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi ile benzerlik kurmaya g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. \u201cS\u0131la\u201d dizisinden bahsedeyim sizlere. Y\u0131lmaz Erdo\u011fan\u2019\u0131n diziden yola \u00e7\u0131karak yapt\u0131\u011f\u0131 bir parodi vard\u0131: \u201c\u015e\u0131ra Gecesi\u201d. Gelin \u015e\u0131ra; \u201cBats\u0131n bu t\u00f6re!\u201d diyor. Hemen kocaman tozlu bir kitap a\u00e7\u0131l\u0131yor; kitab\u0131n sayfalar\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. \u201cBats\u0131n bu t\u00f6re!\u201d ise \u0131slak odunla vurulacak; \u201cyoksa etrafta \u0131slak odun, bir tokat da atabilirsiniz\u201d diyor kitap. \u201c\u015eaaak!\u201d diye bir tane vuruyor \u015e\u0131ra\u2019ya Bozo A\u011fa -esas, yani dizideki ad\u0131 Boran. Dolay\u0131s\u0131yla, ne yapm\u0131\u015f oluyor? \u201cT\u00f6re\u201d denilen \u015feyi (t\u00f6renin antropologcas\u0131 k\u00fclt\u00fcr) yine kanun kitab\u0131na benzetiyor. Kendi bildi\u011fi formlarla; hi\u00e7 bu formlara uymayan \u015feyleri o formlarla yorumlayarak ve ona ayn\u0131 i\u015flevi y\u00fckleyerek. H\u00e2lbuki bu toplumlarda ne t\u00f6re ne de aile meclisi ayn\u0131 i\u015flevi g\u00f6r\u00fcr. Aile meclisi toplan\u0131yor; \u201cnamus\u201da kar\u015f\u0131 gelmi\u015f ki\u015filerin \u00f6l\u00fcm\u00fcne veya cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131na karar veriyor. B\u00f6ylece, aile meclisi h\u00fck\u00fcm verebilecek bir stat\u00fcye ula\u015f\u0131yor. \u201cS\u0131la\u201d dizisi de bunun \u015fahikas\u0131 art\u0131k; orada devaml\u0131 h\u00fck\u00fcmler veriliyor. Bu yolla da \u015fu yap\u0131l\u0131yor: E\u011fer \u201cnamus meselesi\u201d insan\u0131n kendini kaybedip irrasyonel bir d\u00fczleme ge\u00e7mesi ise \u201ct\u00f6re cinayeti\u201d hi\u00e7 \u00f6yle bir \u015fey de\u011fildir. Son derece rasyoneldir; oturulur, konu\u015fulur, tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r; ve sonucu biline biline bu karar verilir. Bu y\u00fczden, hi\u00e7bir \u015fekilde a\u011f\u0131r tahrik indiriminden faydalan\u0131labilecek bir durum yaratmaz. Bu, bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn neticesidir. Dolay\u0131s\u0131yla, bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn de\u011fi\u015fmesi gerekir. Ve biz, bu \u00fclkede kanunlarla toplum m\u00fchendisli\u011fi yapabiliriz. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla \u201ct\u00f6re\u201d, a\u011f\u0131r tahrik indirimini kald\u0131r\u0131yor. \u00c7ok ilgin\u00e7 bir \u015fey bu.<\/p>\n

Asl\u0131nda, Avrupa\u2019n\u0131n Do\u011fu\u2019ya yapt\u0131\u011f\u0131 da ayn\u0131 \u015fey. Avrupa da, a\u015fk cinayetlerini yine ayn\u0131 do\u011falla\u015ft\u0131rmaya t\u00e2bi tutuyor; \u201c\u00e2\u015f\u0131kt\u0131r, kendine h\u00e2kim olamad\u0131.\u201d deniyor. Namus cinayetini k\u00fclt\u00fcrel bir \u015fey olarak g\u00f6r\u00fcp o durumda daha b\u00fcy\u00fck cezalar vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Burada \u201cit ite, it de kuyru\u011funa\u201d durumu var. Bunun da bu \u015fekilde yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 kimsecikler g\u00f6rm\u00fcyor. Dolay\u0131s\u0131yla, kanunlara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, namusa dair geli\u015fmeci s\u00f6ylemin psikolojisini ve sosyolojisini yapm\u0131\u015f oluyoruz.<\/p>\n

\u201cKaranl\u0131kta Diyaloglar\u201d (ben buna \u201cKaranl\u0131k Diyaloglar\u201d diyorum) hi\u00e7 be\u011fenmedi\u011fim bir belgesel. Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi\u2019nde g\u00f6sterdiler; hep birlikte izledik. Melek Taylan da izleyicilerin aras\u0131ndayd\u0131. \u201cKaranl\u0131kta Diyaloglar\u201d belgeseli; \u201cDo\u011fu\u2019da namus var, Bat\u0131\u2019da a\u015fk\u2026\u201d c\u00fcmlesiyle bitiyor neredeyse. G\u00f6sterimden sonra s\u00f6yle\u015fi yap\u0131ld\u0131; ba\u015flarda s\u00f6z alan en a\u015fa\u011f\u0131 be\u015f ki\u015fi; \u201cYaaa! \u0130\u015fte b\u00fct\u00fcn bunlar a\u015firet denen yap\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131n alt\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu a\u015firetleri yok etmek i\u00e7in ne yapmal\u0131y\u0131z?\u201d diye sorunca izleyiciler galeyana geldi. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, tam da b\u00f6yle bir noktaya, insafs\u0131zl\u0131\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor insanlar\u0131. Geli\u015fmecilik s\u00f6ylemi, hukuk s\u00f6ylemi ile beraber psikolojik ve sosyolojik bir ger\u00e7eklik kazanmaya ba\u015fl\u0131yor. Bu \u00e7er\u00e7eve i\u00e7erisinde, namusa ili\u015fkin ba\u015fat s\u00f6ylemler bunlar.<\/p>\n

Bir de; \u201cB\u00f6yle \u015feyler ger\u00e7ekten oluyor mu?\u201d sorusu var. Ay\u015fe de burada; biz Ay\u015fe G\u00fcrkan\u2019la bir y\u0131l Diyarbak\u0131r\u2019daki kad\u0131n \u00f6l\u00fcmlerinin arka plan\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rd\u0131k. \u201cNamus\u201da gelene kadar \u00f6yle nedenler var ki, i\u015fin \u00e7ok daha \u00e7etrefilli oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bir kere, muazzam bir umutsuzluk s\u00f6z konusu. Bu umutsuzluk, zorunlu g\u00f6\u00e7, yoksulluk, yoksunluk, gelece\u011fi g\u00f6rememe gibi nedenlerden do\u011fuyor. Toplumsal yap\u0131n\u0131n \u00e7ok h\u0131zl\u0131 \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fc, var olan toplumsal kimliklerin, toplumsal de\u011ferlerin anlams\u0131zla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir durum ya\u015fan\u0131yor.<\/p>\n

T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin ba\u015ftan itibaren yap\u0131lm\u0131\u015f yasalar\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman, \u201cnamus\u201dun, hi\u00e7bir \u015fekilde yok olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Dicle yaz\u0131s\u0131nda, Medeni Kanun\u2019da \u00e7ok fazla \u00f6ne \u00e7\u0131kmayan \u201cnamus\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n, T\u00fcrk Ceza Kanunu\u2019nun bir\u00e7ok maddesinin i\u00e7ine ne kadar n\u00fcfuz etti\u011fini g\u00f6steriyor. Ger\u00e7ekten de, kanunlar \u201cnamus\u201d kavram\u0131n\u0131 varsayarak \u015f\u00f6yle bir \u015fey yap\u0131yorlar: Osmanl\u0131\u2019dan modern T\u00fcrkiye\u2019ye ge\u00e7i\u015fi, sosyolojik olarak, b\u00fcy\u00fck ev yap\u0131s\u0131ndan (\u201cgeni\u015f aile\u201d deniyor ama ben \u201cb\u00fcy\u00fck ev\u201d demeyi tercih ediyorum) \u00e7ekirdek aileye ge\u00e7i\u015f yap\u0131s\u0131 olu\u015fturuyor. Cumhuriyetin yap\u0131s\u0131 \u00e7ekirdek ailelerden olu\u015facak; b\u00fcy\u00fck evler problem yarat\u0131yor. B\u00fcy\u00fck evlerde bir insan\u0131n devletle direkt ili\u015fkisi yok; araya bir s\u00fcr\u00fc arac\u0131 giriyor: B\u00fcy\u00fck evin sahibi giriyor, onun hamisi, onun hamisi giriyor\u2026 H\u00e2lbuki, \u00e7ekirdek aile \u00e7er\u00e7evesine g\u00f6re, ki\u015fi direkt devletle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. Onun i\u00e7in a\u015firetler k\u00f6t\u00fc; \u00e7\u00fcnk\u00fc arac\u0131 oluyor. Onun i\u00e7in tarikatlar k\u00f6t\u00fc; arac\u0131 oluyor. \u0130stenen \u015fey, ki\u015fi ve devlet aras\u0131nda hi\u00e7bir arac\u0131l\u0131k tan\u0131mayan bir sistem.<\/p>\n

Peki, devletle birey aras\u0131nda arac\u0131 olmayacak sistem, ili\u015fki, ne \u00fczerinden kurulacak o zaman? Orada bir benzetme yap\u0131l\u0131yor: Nas\u0131l aile bireyleri birbirlerine sevgiyle ba\u011fl\u0131ysa bireyler de Cumhuriyet\u2019e sevgiyle ba\u011flanmal\u0131. Bu sevgi analojisi \u00fcst\u00fcnden, bireylerin yeni d\u00fczene isteyerek girmeleri, isteyerek t\u00e2bi olmalar\u0131 bekleniyor, arzu ediliyor. Romanlarda bunun nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. A\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 1803\u2019ten, Nam\u0131k Kemal\u2019in \u201cVatan Yahut Silistire\u201dsinden ba\u015flad\u0131m; Kerime Nadirlere kadar getirdim bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131. Orada g\u00f6r\u00fclen \u015fey \u015fu: Kad\u0131nlar\u0131 okutacaks\u0131n\u0131z. Onlar\u0131 okutursan\u0131z ba\u015flar\u0131n\u0131 ba\u011flayarak de\u011fil, kendi vicdanlar\u0131 ve arzular\u0131yla namuslu olurlar. Yani \u201cnamus\u201d hi\u00e7bir \u015fekilde yok de\u011fil, yok edilmiyor; bireysel bir yakla\u015f\u0131m olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu bireysel yakla\u015f\u0131m; vatana, millete ve aileye olan sevgiyle kad\u0131n\u0131n kendi kendine kontrol edece\u011fi bir \u015fey haline d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. K\u0131saca, benim yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m \u015fey, a\u015fk\u0131 rasyonelle\u015ftirme i\u015finin (a\u015fk\u0131n sevgiye d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin) kad\u0131nlar\u0131n i\u015fi olarak Cumhuriyet Edebiyat\u0131\u2019nda nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek.<\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla, namus kavram\u0131 bu \u015fekilde bizim (\u201cbizim\u201d kelimesini bilerek kullan\u0131yorum) kimli\u011fimizin i\u00e7ine bir temiz i\u015fleniyor. Hepimiz \u201cnamuslu\u201d kad\u0131nlar\u0131z. Bir tek eyleme \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda; \u201cNamussuzuz!\u201d diyoruz ama buna kendimiz bile inanm\u0131yoruz. Amargi\u2019nin dert etti\u011fi gibi; \u201cBiz ba\u015fka bir namus anlay\u0131\u015f\u0131ndan konu\u015fuyoruz.\u201d desek bile \u00f6yle de\u011fil. Biz de \u201cnamuslu\u201d kad\u0131nlar\u0131z. Dolay\u0131s\u0131yla, namus hukuki s\u00f6ylemde -hatta dizilere kadar uzanan edebi s\u00f6ylemde- kendini g\u00f6steriyor. B\u00fct\u00fcn bu s\u00f6ylemin d\u0131\u015f\u0131nda, son zamanlarda \u00e7ok \u00e7ok daha fazla g\u00fc\u00e7lenmi\u015f olan militarist s\u00f6ylem var. Biliyoruz ki, \u201cvatan namustur\u201d. 12 Eyl\u00fcl\u2019den itibaren i\u015fkencelerde kad\u0131n\u0131n namusunun kad\u0131na kar\u015f\u0131 nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 gayet iyi biliyoruz. Devlet de militarist s\u00f6ylem \u00fcst\u00fcnden \u201cnamuslu kad\u0131nlar\u201d\u0131 ve toplumu gayet g\u00fczel kontrol edebiliyor. Bir alan daha var namusun \u00e7ok ciddi bir bi\u00e7imde g\u00fcndeme getirildi\u011fi: Askerlik. Askerlikte, \u201celindeki t\u00fcfek senin namusun\u201ddur. Ya o ko\u015farken askerlere s\u00f6ylettikleri \u015fark\u0131lar\u2026 O kadar alan var ki \u201cnamus\u201d kavram\u0131n\u0131n yeniden \u00fcretildi\u011fi. Her yeniden \u00fcretili\u015finde, ba\u015fka bir alan\u0131 kendi i\u015f g\u00f6rme alan\u0131n\u0131n i\u00e7erisine \u00e7ekip yayg\u0131nla\u015f\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla, namus kavram\u0131 s\u00fcrekli de\u011fi\u015fiyor, s\u00fcrekli d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n

Ge\u00e7en sene TESEV\u2019de, daha sonra Diyarbak\u0131r\u2019daki bir iki \u00e7al\u0131\u015fmada \u015f\u00f6yle bir arg\u00fcman geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k: \u201cNamus\u201d kavram\u0131 sadece kad\u0131nlar\u0131 kuran bir \u015fey de\u011fil. (Bazen feministler b\u00f6yle bir yanl\u0131\u015f yapabiliyor; \u201cnamus\u201du sadece kad\u0131nlar\u0131 kuran bir \u015fey olarak g\u00f6rebiliyorlar.) H\u00e2lbuki, her kavram iki taraf\u0131 da (namuslu olan\u0131 da namusu kollayan\u0131 da) kurar. Namus, kad\u0131nl\u0131\u011f\u0131 kurdu\u011fu gibi erkekli\u011fi de kuran bir kavram. Adam para kazanam\u0131yor, kar\u0131s\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131 sokaklarda para pe\u015finde ko\u015fuyor. Kendisine nas\u0131l \u201cerkek\u201d diyecek? B\u00f6yle bir erkeklik krizi ya\u015fan\u0131yor, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu kriz, T\u00fcrkiye\u2019nin farkl\u0131 yerlerindeki s\u00f6ylemlere g\u00f6re de\u011fi\u015febiliyor. Trabzon\u2019da tamamen militarist bir s\u00f6yleme d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor; kaybolan erkeklik, \u201cmilletin erkekli\u011fi\u201dyle birle\u015ftirilerek kazan\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Og\u00fcn Samastlar, Yasin Hayaller\u2026 Onlara bakt\u0131\u011f\u0131m zaman, erkeklik krizi ya\u015fayan erkeklerin s\u00f6z ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyorum. Trabzon\u2019da belki ayyuka \u00e7\u0131kt\u0131 ama T\u00fcrkiye\u2019de bir s\u00fcr\u00fc yerde devlet yanl\u0131s\u0131, ordu yanl\u0131s\u0131 sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri ortaya \u00e7\u0131kt\u0131; bu tip \u00f6rg\u00fctlenmeler artmaya ba\u015flad\u0131. Ergenekon\u2019un nerelere kadar gitti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz \u015fimdi. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 bu \u00e7er\u00e7evede d\u00fc\u015f\u00fcnmekte fayda g\u00f6r\u00fcyorum. \u201cNamus\u201d kavram\u0131n\u0131n bu kadar g\u00fcndemde olmas\u0131n\u0131 b\u00f6yle bir erkeklik krizi \u00e7er\u00e7evesinde ele alacak olursak, o zaman \u015f\u00f6yle bir \u015fey sorabiliriz: Peki, bu erkeklik krizi yokken bu i\u015f nas\u0131l oluyordu? Orada da \u00e7ok uzun konu\u015fmak istemiyorum. \u201cAkrabal\u0131\u011fa dayal\u0131 toplum\u201d diye bir \u015fey var; ama biz akrabal\u0131\u011fa dayal\u0131 toplumlar\u0131n nas\u0131l i\u015fledi\u011fi \u00fczerine hi\u00e7 ama hi\u00e7 kafa yormuyoruz. Germaine Tillion\u2019un \u201cHarem ve Kuzenler\u201d kitab\u0131n\u0131 \u015eirin Tekeli ile birlikte T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evirmek istememin nedeni de buydu. Akrabal\u0131\u011fa dayal\u0131 toplum nedir? Nas\u0131l i\u015fler? Akrabal\u0131k nas\u0131l bir yasad\u0131r asl\u0131nda? Bu yasan\u0131n \u00fcst\u00fcne devletin yasas\u0131 kondu\u011fu zaman ne gibi \u00e7eli\u015fkiler, ne gibi s\u00fcrt\u00fc\u015fmeler ortaya \u00e7\u0131kar? Bu konulara hi\u00e7 kafa patlatm\u0131yoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc hepimiz asl\u0131nda moderniz; ve modernler akrabal\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmez. Hepimiz \u00e7ekirdek ailelerde b\u00fcy\u00fcy\u00fcp geli\u015fmi\u015f, \u201cnamuslu\u201d k\u0131zlar\u0131z.<\/p>\n

Bu \u00e7er\u00e7evede, akraba toplumlar\u0131na bakmak gerekirse; Lale Yal\u00e7\u0131n Heckmann\u2019\u0131n \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131\u2019ndan, 1980\u2019lerin ba\u015f\u0131nda Hakk\u00e2ri-Da\u011fl\u0131ca civar\u0131nda yapm\u0131\u015f oldu\u011fu bir ara\u015ft\u0131rman\u0131n kitab\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131: \u201cK\u00fcrtlerde Siyaset ve Akrabal\u0131k\u201d. Epey oldu, kimse de okumuyor. Orada Lale Yal\u00e7\u0131n Heckmann \u015funu g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor: T\u00f6reymi\u015f, kuralm\u0131\u015f i\u015flemez \u201ck\u00fclt\u00fcr\u201d denilen \u015feyde. Bunlar\u0131n her biri insanlar\u0131n elinde birer olanakt\u0131r. Bu olana\u011f\u0131 insanlar belirli durumlarda, o durumun stratejisine g\u00f6re nas\u0131l kullan\u0131r? Bunun \u015fahikas\u0131 Pierre Bourdieu diye bir sosyologtur. Pierre Bourdieu\u2019nun sosyolojisi bunu yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor: Pratik nedir? Dolay\u0131s\u0131yla o kurallar, kural olarak insanlar\u0131n kafas\u0131nda ya da bir yerde, bir defterde durmuyor. Hepsi birer i\u015f yapma bi\u00e7imidir; ve bunun belirli s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde yap\u0131lmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan bir \u015feydir. Dolay\u0131s\u0131yla, a\u015firet, son derece dinamik bir yap\u0131 olarak \u00e7\u0131kar ortaya. Keza, namus da son derece dinamik bir yap\u0131 olarak \u00e7\u0131kar. Diyarbak\u0131r Bismil\u2019de namus \u00fczerine konu\u015furken, bir kad\u0131n bana \u015f\u00f6yle bir \u015fey demi\u015fti (K\u00fcrt\u00e7e s\u00f6yledi; bana terc\u00fcme edildi): \u201c\u0130lla ki \u00f6ld\u00fcrmek gerekmiyor…\u201d Terc\u00fcmandan bana kelime kelime \u00e7evirmesini istedim. \u015e\u00f6yle demi\u015f kad\u0131n: \u201cBir kap kirlenince onu evin d\u0131\u015f\u0131na al\u0131p y\u0131kars\u0131n, ondan sonra tekrar evin i\u00e7ine getirirsin…\u201d \u201c\u00d6ld\u00fcrmek gerekmiyor.\u201d ile bunun aras\u0131nda \u00e7ok fark var.<\/p>\n

Kime sorsan\u0131z, kendi durumunu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak, kendi bilgisini, kendi hayat tecr\u00fcbesini g\u00fcndeme getirerek namus hakk\u0131nda bir \u015fey s\u00f6yl\u00fcyor. Namus, i\u015fte tam da a\u015firet gibi dinamik bir \u015fey. \u0130nsanlar\u0131n belirli durumlarda, stratejiyle halledebildikleri bir \u015fey. Be\u011fenmedi\u011fimiz a\u015firet mekanizmalar\u0131 i\u00e7erisinde, bin tane tazminat mekanizmas\u0131 vard\u0131r. Bir meselenin ne zaman \u201cnamus meselesi\u201d olarak ortaya at\u0131ld\u0131\u011f\u0131na, ne zaman at\u0131lmad\u0131\u011f\u0131na bakmak \u00e7ok ilgin\u00e7. Yap\u0131lan bir s\u00fcr\u00fc ara\u015ft\u0131rma sayabilirim size: Konuyu siyasi olarak mesele haline getirmek gerekti\u011finde, \u201cnamus\u201d g\u00fcndeme getiriliyor; yoksa konu edilmiyor bile. \u0130nsanlar aralar\u0131nda hallediyor bu meseleyi. Tencereyi, kab\u0131 d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131yor, y\u0131kay\u0131p getiriyor. Dolay\u0131s\u0131yla, \u015fimdi ya\u015fanan \u015feklini gelene\u011fe ba\u011flamak \u00e7ok sa\u00e7ma. \u201cGelenek\u201d de gelenek olarak kalm\u0131yor. \u201cNamus\u201d \u015fimdi \u00e7ok farkl\u0131 bir yere do\u011fru evrildi. Bug\u00fcn namus, kad\u0131nlardan ba\u015fka h\u00fckmedece\u011fi bir \u015feyi kalmayan erkeklerin ortaya att\u0131\u011f\u0131 \u201c\u015feyler\u201ddir. Sadece K\u00fcrt erkeklerini kastetmiyorum; Og\u00fcn Samast\u2019\u0131 da, Yasin Hayal\u2019i de, erkek siyaset\u00e7ileri de ekliyorum.<\/p>\n

Ay\u015fe ile bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 yaparken, \u201cnamus cinayeti\u201d kavram\u0131n\u0131 hi\u00e7 kullanmayal\u0131m, sadece \u201ckad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet\u201di kullanal\u0131m, dedik. \u201cNamus\u201d dedi\u011fimizde, sanki elle tutulabilir bir \u015fey varm\u0131\u015f gibi bir anlam \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonucunda o kadar farkl\u0131 anlamlar g\u00f6rd\u00fck ki, buna \u201ckad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet\u201d diyelim, dedik.<\/p>\n

Ge\u00e7en sene -hat\u0131rlarsan\u0131z- Filmmor\u2019un temas\u0131 \u201cnamus\u201dtu. O zaman, yine buna benzer bir konu\u015fma yap\u0131yordum. Meltem Ah\u0131ska dedi ki; \u201c Madem namus, i\u00e7eri\u011fi bu kadar de\u011fi\u015fen bir \u015fey, o zaman i\u00e7eri\u011fini biz, kad\u0131nlar olarak istedi\u011fimiz gibi belirleyebiliriz.\u201d Sosyal olarak namus bir ahl\u00e2k\u0131n ad\u0131; ancak neye \u201cahl\u00e2k\u201d diyece\u011fiz, neye \u201cahl\u00e2ks\u0131zl\u0131k\u201d, s\u00fcrekli de\u011fi\u015fiyor. Dolay\u0131s\u0131yla \u201cnamus\u201d kavram\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6pe atmak \u015fart m\u0131d\u0131r? Sorum bu.<\/p>\n

Birka\u00e7 sene evvel bir derste; \u201cErkeklerin de namusu vard\u0131r.\u201d demi\u015ftim; \u00f6\u011frenciler yerlere yatt\u0131lar g\u00fclmekten. \u201cErkek de kar\u0131s\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki kad\u0131nlara bakt\u0131\u011f\u0131 zaman namussuzluk olurdu.\u201d dedim; daha da \u00e7ok g\u00fcld\u00fcler. \u00c7\u00fcnk\u00fc b\u00f6yle bir \u015fey hat\u0131rlam\u0131yorlar. B\u00f6yle bir durum, b\u00f6yle bir varolu\u015f ya\u015famam\u0131\u015flar. Ama \u00f6yledir: Namuslu erkek ba\u015fkas\u0131n\u0131n kar\u0131s\u0131na yan g\u00f6zle bakmaz; namuslu erkek yalan s\u00f6ylemez; namuslu erkek h\u0131rs\u0131zl\u0131k yapmaz. Esnaf birbirine; \u201c\u00c7ok namuslu adamd\u0131r.\u201d dedi\u011fi zaman bu, olumlu \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar yapar. H\u00e2lbuki biz feministler; \u201cNamus iki baca\u011f\u0131n aras\u0131ndad\u0131r.\u201d diye bir \u015fey s\u00f6yledi\u011fimiz zaman, onu sadece kad\u0131nlar\u0131 kontrol etmenin bir arac\u0131 olarak g\u00f6rmeye ba\u015fl\u0131yoruz. Oysa, namusun ba\u015fka anlamlar\u0131 da var; ve sadece kad\u0131n de\u011fildir namuslu olan. Lila Abu-Lughod adl\u0131 bir antropolog kad\u0131n, kendi ara\u015ft\u0131rmas\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak, namusun altta olan\u0131n \u015ferefi oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Toplumdaki hiyerar\u015finin i\u00e7erisinde namusu, altta olanlar\u0131n \u015ferefi olarak g\u00f6r\u00fcyor; \u00fcsttekilerin namuslu olmas\u0131 gerekmiyormu\u015f gibi yap\u0131yor. Ben, buna kat\u0131lm\u0131yorum. \u00dcsttekilerin de namuslu olmas\u0131 gerekiyor -en az\u0131ndan g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde.<\/p>\n

Feminist olarak bizim yapmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyler var: O kadar \u00e7ok kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmam\u0131z gereken \u015fey var ki, bir \u00fctopya hayal etmekten \u00e7oktan vazge\u00e7tik, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Kendi ad\u0131ma; \u201c\u00dctopyam nedir?\u201d dedi\u011fimde, s\u00fcrekli m\u00fccadele gibi \u015feyler s\u00f6yl\u00fcyorum. Yani bu noktaya geldik. \u0130kinci olarak, feministlerin yapmad\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey daha var: Kad\u0131nlar\u0131n ezilmesini, s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesini g\u00fcndeme getirirken aileyi su\u00e7luyoruz, siyaseti su\u00e7luyoruz, onu su\u00e7luyoruz, bunu su\u00e7luyoruz. Hakl\u0131y\u0131z da. Do\u011fru bir \u015fey yap\u0131yoruz. \u00d6te yandan, insanlar aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin nas\u0131l olmas\u0131, nas\u0131l y\u00fcr\u00fcmesi gerekti\u011fine dair s\u00f6yleyece\u011fimiz pek bir \u015fey kalmad\u0131. Aileyi yok edelim o zaman; namus meselesinden kurtulacak m\u0131y\u0131z? Bence kurtulmayaca\u011f\u0131z. \u201c\u0130nsanlar aras\u0131 birliktelik modellerini nas\u0131l hayal edebiliriz? \u2018Namus\u2019 s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc insanlar aras\u0131ndaki birliktelikleri istedi\u011fimiz bi\u00e7imde hayal etmek i\u00e7in kullanabilir miyiz?\u201d diye bir soruyla bitireyim.<\/p>\n

Dicle Ko\u011fac\u0131o\u011flu\u2019nun Konu\u015fmas\u0131<\/strong><\/p>\n

N\u00fckhet benim \u00fcniversitede hocamd\u0131. \u00d6\u011frencilerime bir an\u0131m\u0131 anlat\u0131r\u0131m: \u0130kinci s\u0131n\u0131fta N\u00fckhet\u2019in dersini ald\u0131\u011f\u0131mda, do\u011fal zannetti\u011fimiz bir s\u00fcr\u00fc \u015feyin k\u00fclt\u00fcrel oldu\u011funu \u00f6\u011frenip ele\u015ftirmi\u015ftik. Sonra; \u201cPeki, ne olacak; ne yapmal\u0131?\u201d diye sormu\u015ftuk. O ise; \u201cHer \u015feyi ald\u0131n\u0131z; size cevap m\u0131 sunaca\u011f\u0131m?\u201d demi\u015fti. \u015eimdi ilk defa onu bir cevap sunarken g\u00f6r\u00fcyorum. Derslerinde vermedi\u011fini feministlere veriyor.<\/p>\n

Namus cinayetleri \u00fczerine yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalarda s\u0131k s\u0131k \u201ckanun\u201d, \u201cyasa\u201d, \u201chukuk\u201d denen \u015feyler g\u00fcndeme geliyor. Buralarda, yasa ister devletin, ister Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019in, isterse a\u015firetin yasas\u0131 olsun, kat\u0131 bir \u015fekilde tasavvur ediliyor. N\u00fckhet, Y\u0131lmaz Erdo\u011fan\u2019\u0131n \u201cS\u0131la\u201d dizisinden yola \u00e7\u0131karak yapt\u0131\u011f\u0131 parodiyi \u00f6rnek verdi. Ayn\u0131 parodide \u201ct\u00f6re\u201d de bir kitaba indirgeniyor; fiziksel bir kitap olarak tahayy\u00fcl ediliyor. Ki\u015filer gidip o t\u00f6re kitab\u0131na bak\u0131yorlar: \u201cT\u00f6re b\u00f6yle istiyor. Ne yapars\u0131n?\u201d diyorlar. Ve t\u00f6re kitab\u0131nda tan\u0131m\u0131 yap\u0131lan hareketi ger\u00e7ekle\u015ftiriyorlar. Nas\u0131l modern hukuku direkt kitaptan a\u00e7\u0131p \u201cpat\u201d diye uygulanan bir \u015fey olarak tahayy\u00fcl ediyorsak, t\u00f6re i\u00e7in de ayn\u0131 \u015feyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Oysa, buradaki ilk yanl\u0131\u015fl\u0131k modern hukukun tahayy\u00fcl\u00fcnde. Biz 83 y\u0131ld\u0131r modern hukukla ya\u015f\u0131yoruz. Modern hukukta da bir kitap var. Modern hukukta da hi\u00e7bir zaman gidip sadece kitaba bak\u0131larak karar verilmez. Modern hukuk da her zaman bir strateji ve m\u00fccadele alan\u0131d\u0131r. Her kanun metninin bir s\u00fcr\u00fc anlam\u0131 vard\u0131r. Anayasa bir \u015fey der; genel kanunlar ba\u015fka bir \u015fey der; y\u00f6netmelikler ba\u015fka bir \u015fey der; hukuk\u00e7ular\u0131n kanaatlari ba\u015fka bir \u015fey der; yerelde var olan k\u00fclt\u00fcrel kavramlar ba\u015fka bir \u015fey der. Her hukuk karar\u0131nda, \u00f6rne\u011fin savc\u0131 bir yorum olu\u015fturur, avukat ba\u015fka bir yorum. H\u00e2kim, karar\u0131nda bu ikisinden de \u00f6\u011feler i\u00e7eren, fakat gene de farkl\u0131la\u015fan, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir yorum olu\u015fturur. Hukuka bakarken \u00e7o\u011fu zaman bu m\u00fccadeleleri g\u00f6rm\u00fcyoruz. Bir konuda tek bir do\u011fru karar olabilirmi\u015f, bu da insanlar aras\u0131 m\u00fccadelelerden ba\u011f\u0131ms\u0131zm\u0131\u015f, gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Oysa, hi\u00e7bir zaman \u201chukukun tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131\u201d diye bir \u015fey yoktur. Hukuk, her toplumsal kurum gibi, i\u00e7inde bulundu\u011fu k\u00fclt\u00fcrel ve toplumsal yap\u0131n\u0131n dinamikleri ile \u015fekillenir. Ki\u015filerin durduklar\u0131 farkl\u0131 yerler, konumlar, aralar\u0131ndaki e\u015fitsizlikler tabii ki hukuku etkiler. Hatta hukuki anlamlar, farkl\u0131l\u0131klar bunlarla kurulur. Gene de hukuku di\u011fer kurumlardan farkl\u0131 yapan \u015fey; kendi kendine verdi\u011fi, toplumsal ili\u015fkilerden ba\u011f\u0131ms\u0131z olmaya \u00e7al\u0131\u015fma s\u00f6z\u00fcd\u00fcr. Yani bu s\u00f6z, bu idealdir hukuku bir \u00fcmit kap\u0131s\u0131 yapan. \u00c7o\u011fu zaman ba\u015faramaz hukuk bunu; ama dener ya da en az\u0131ndan denemek i\u00e7in mekanizmalar\u0131 vard\u0131r. Kararlar\u0131n yaz\u0131l\u0131 olmas\u0131, temyiz, her \u015feyin bir usule ba\u011flanmas\u0131 ve bunun \u00fczerinden kontrol edilmesi, iki taraf\u0131n da birbirinin dediklerine itiraz edebilmesi, cevap verebilmesi, vesaire. Bu mekanizmalar etraf\u0131nda olu\u015fan modern hukuk, d\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir yerinde m\u00fckemmel olmayan bir toplumsal ili\u015fkiler ve m\u00fccadele alan\u0131d\u0131r.
Burada izin verirseniz hukuk \u00fczerine bir iki \u015fey daha s\u00f6ylemek istiyorum. Modern hukuk ayd\u0131nlanma akl\u0131n\u0131n kurucu \u00f6\u011fesi. Modern toplumda modern b\u00fcrokratik \u015fekillerde \u00e7al\u0131\u015fan bir kurumla hem adaleti yakalayabilece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz hem de bunun ak\u0131lc\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Bir tek modern toplumda adalet, standartla\u015fm\u0131\u015f usullerle, \u015fekillerle bulunabilecek bir \u015fey olarak hayal ediliyor. Onun d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn toplumlar adaleti bir olay, bir olu\u015f, bir kere olan bir olgu ve ki\u015fisel ve ki\u015fileraras\u0131 bir olay olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Burada bizi adaletin b\u00f6yle tecelli edebilece\u011fine yani dilek\u00e7eler formlar, m\u00fcba\u015firler, bitmek bilmeyen koridorlar ve o koridorlarda \u00e7\u00fcr\u00fcmeler ile gelece\u011fine inand\u0131ran \u015fey akl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f bi\u00e7imimiz. Moderni daha do\u011frusu ayd\u0131nlanma sonras\u0131 toplumlarda kamusal ak\u0131l diye bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Bu kamusal akl\u0131n hepimizde varodlu\u011fnu, insan olarak hepimizi birle\u015ftirdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Bu ak\u0131l \u00f6yle bir \u015fey ki hem hepimizde var ve ortak, hem de bizden soyutlanabiliyor. Zaten bu soyutlanma ile d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor kamu. Kamusal alan tam da bu hepimizde olan ak\u0131l ile belirlenen kurallar dahilinde yer alaca\u011f\u0131m\u0131z, bu kurallar\u0131 ak\u0131l hepimizde oldu\u011fu i\u00e7in kabul etmi\u015f varsay\u0131larak onlar\u0131n \u00e7er\u00e7evesinde oynad\u0131\u011f\u0131m\u0131z yer.<\/p>\n

\u015eimdi burada iki ana ak\u0131m fikir var. Bunlardan bir tanesi \u015fekilcilik. Yani \u00e7o\u011fu hukuk\u00e7uda da vard\u0131r bu, hukuk\u00e7u olmayan kimselerde de. Bu insanlar inan\u0131rlar yani hukukun \u015fekillerine, bu kurallar\u0131n toplumsal ili\u015fkilerden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak kuruldu\u011funa, y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcne, hukukun sadece ak\u0131l ve mant\u0131k ile i\u015fledi\u011fine. Yani bu demin bahsetti\u011fim tasavvuru tamamen sat\u0131n al\u0131rlar. Daha ger\u00e7ek\u00e7i bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile bakacak olursak bu bir t\u00fcr toplumsal k\u00fclt\u00fcrel inan\u0131\u015f, bir mittir bir t\u00fcr. \u2018S\u0131cak yuva\u2019 gibi ki kad\u0131nlar ve \u00e7ocuklar biliyor o s\u0131cak yuvalar\u0131n ard\u0131n\u0131 mesela o da bir inan\u0131\u015ft\u0131r. Ya da s\u0131n\u0131fs\u0131z imtiyazs\u0131z toplum gibi mesela\u2026 Yani ger\u00e7ek\u00e7i g\u00f6zle bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda hukuk elbette ki sadece kurallardan olu\u015fan sadece ak\u0131l ile i\u015fleyen bir \u015fey de\u011fil, k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc, b\u00fcy\u00fckl\u00fc her t\u00fcrl\u00fc iktidar ili\u015fkisinin de\u011fi\u015fen \u015fekillerde etkisi oluyor. Ama \u015fekilciler ne yap\u0131yor?Hukukun \u015fekilleri var diye yani bir mahkeme, dilek\u00e7e, hakimin su\u00e7lu ile konu\u015fmas\u0131, usuller var ve o usullerde gene ak\u0131l ve e\u015fitlik prensiplerinin ad\u0131 ge\u00e7iyor diye hukuku tamamen ba\u011f\u0131ms\u0131z kabul ediyorlar. \u00c7o\u011fu zaman T\u00fcrkiye\u2019de de \u2018hani hukuk ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131\u2019 gibilerinden tart\u0131\u015fmalar oluyor i\u015fte onlar tam da bu \u015fekilci bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 \u00fczerinden d\u00f6n\u00fcyor. Oysa ger\u00e7ek\u00e7i bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda elbette ki hukukun da maddi s\u00fcre\u00e7ler maddi insanlar, binalar elbiseler, ka\u011f\u0131tlardan olu\u015ftu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. B\u00f6ylece hukuk ba\u011f\u0131ms\u0131z m\u0131 de\u011fil mi tart\u0131\u015fmalar\u0131 yerine hukuk hanig zamanda nelerle daha \u00e7ok ili\u015fkili onlara bakabiliyoruz.<\/p>\n

Bir ikinci ana ak\u0131m bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 da hukuka tamamen bir ara\u00e7 olarak bakar. G\u00fc\u00e7l\u00fc gruplar\u0131n, hakim s\u0131n\u0131flar\u0131n, burjuvalar\u0131n, erkeklerin, hukuku devletin arac\u0131 gibi g\u00f6ren de\u011fi\u015fik \u00e7e\u015fitleri var bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 da hukukun kendine verdi\u011fi s\u00f6z\u00fcn \u00f6nemini siliyor. Hukuk sonu\u00e7ta sadece soyut da de\u011fil bir tak\u0131m fiili mekanizmalarla adaletin arand\u0131\u011f\u0131 bir yer. Oysa bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile bu aray\u0131\u015f\u0131n \u00f6nemi yok, hukukun neleri yapamayaca\u011f\u0131n\u0131, hukuki alandan nelerin gelemeyece\u011fini zaten biliyoruz. Yani b\u00fct\u00fcn hukuk egemen gruplar\u0131n o y\u00fczden yapacak fazla bir \u015fey yok. Hukuk eril mesela ondan bir \u015fey beklememek laz\u0131m vesaire. Yani bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 da g\u00f6rece de olsa hukukun i\u00e7inde bulundu\u011fu toplumsal ili\u015fkilerin \u00f6tesine ge\u00e7ebilece\u011fini ve de en az\u0131ndan gene g\u00f6rece de olsa bir otonomisi olabilece\u011fini ka\u00e7\u0131r\u0131yor. Bu ara\u00e7sal bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 \u00e7o\u011fu zaman radikal gruplardan geliyor. Gende bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 hukukun ezilen kesimler i\u00e7in potansiyeli atlan\u0131yor.<\/p>\n

Asl\u0131nda burada unutmamak laz\u0131m ki sadece modern hukuk de\u011fil her hukuk m\u00fccadele alan\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc kurallarla konu\u015fmak kurallara ba\u015fvurmak her zaman stratejik olarak ba\u015fvurulan bir \u015fey. \u201cBana o bluzu ver\u201d diyebilirsiniz. Vermezse vurabilirsiniz bu \u015fiddet olur. \u201cVer \u00e7\u00fcnk\u00fc ben senin karde\u015finim\u201d derseniz aile hukuku girer i\u015fin i\u00e7ine, yok ver \u00e7\u00fcnk\u00fc benden \u00e7ald\u0131n dediyseniz polisi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yorsan\u0131z devlet hukuku girer, bu dinimize g\u00f6re yanl\u0131\u015ft\u0131r diyorsan\u0131z dini hukuk. Asl\u0131nda bu hukuklar da birbirlerinden o kadar ayr\u0131 de\u011fil g\u00fcndelik hayatta. Etraf\u0131m\u0131zda olan farkl\u0131 adalet anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ve kurumlar\u0131n\u0131n getirdi\u011fi fikirleri kullan\u0131r\u0131z g\u00fcndelik hayatta. Ama hep bir m\u00fccadeledir yani o bluzu almak. Ya da o araziyi, ya da o grev hakk\u0131n\u0131.<\/p>\n

Namus cinayetleri etraf\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalarda siyasili\u011fi unutulan bir di\u011fer terim de k\u00fclt\u00fcr. Burada ben k\u00fclt\u00fcr\u00fc geni\u015f bir tan\u0131mla kullan\u0131yorum. K\u00fclt\u00fcr\u00fc \u2018ben\u2019 ve \u2018\u00f6teki\u2019 ayr\u0131m\u0131 \u00fczerinden kurulan anlamlar, s\u00f6zler ve bunlarla beraber bir grubun yapt\u0131\u011f\u0131 pratikler olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Burada da tabii ki her \u00e7e\u015fit m\u00fccadele var Modern hukuk da bir k\u00fclt\u00fcr e\u011fer terimi bu geni\u015f anlam\u0131yla kullan\u0131rsak.<\/p>\n

Tart\u0131\u015fmalara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda k\u00fclt\u00fcr kelimesini \u00e7o\u011fu kez bir medeniyeti olmayanlar\u0131n sahip oldu\u011fu \u015fey anlam\u0131nda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Birilerinin medeniyeti birilerinin k\u00fclt\u00fcr\u00fc oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. K\u00fclt\u00fcr genel olarak modern olmayan olamam\u0131\u015flar\u0131n yapt\u0131klar\u0131n\u0131n \u00fcrettiklerinin ad\u0131 oluyor. Do\u011fu k\u00fclt\u00fcr\u00fc, mesela ya da k\u00fclt\u00fcrel zenginli\u011fimiz. \u00d6zellikle namus cinayetleri etraf\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalarda bu \u00e7ok belirgin. Tabii bir de ge\u00e7mi\u015fte kalanlar\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fc var, Osmanl\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc mesela. B\u00f6yle bak\u0131l\u0131nca \u015fimdi ya\u015fayan bizlerin kendilerine modern denilenlerin de devaml\u0131 sadece ak\u0131l ile ya\u015famad\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcr\u00fc anlam \u00fcretti\u011fi bunu yaparken de birbirleri ile m\u00fccadele etti\u011fini siliyoruz. Ve de ayr\u0131ca ayn\u0131 anda birilerine k\u00fclt\u00fcr, kendimize medeniyet ya da ak\u0131l ya da \u2018sadece\u2019 bireyler derken kendimizi onlardan \u00e7ok ayr\u0131, \u00e7ok farkl\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebiliyoruz.<\/p>\n

Bu k\u00fclt\u00fcr genelde gelenek diye bir \u015fey \u00fczerinden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Burada hayal ediyoruz ki birileri var nas\u0131l biz ak\u0131l ile ya\u015f\u0131yoruz onlar da i\u015fte gelene ile ya\u015f\u0131yorlar. Nas\u0131l biz birey olmu\u015fuz, sanki p\u00fcr bireysel iradeyiz, ne istersek onu yap\u0131yoruz b\u00f6yle geziyoruz, tozuyoruz\u2026 onlar ise \u2018\u00f6yle olduklar\u0131 i\u00e7in\u2019 geleneklerine s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 ya\u015f\u0131yorlar hi\u00e7 de\u011fi\u015ftirmiyorlar. Orada m\u00fccadele yok hi\u00e7. Oysa \u201cGelene\u011fimiz bu\u201d ya da \u201cgelenekleri b\u00f6yle\u201d demek, gene ili\u015fkilerden, e\u015fitsiz toplumsal ili\u015fkilerden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir kuralsall\u0131k yarat\u0131yor. Orada bir kural var ve; \u201cKusura bakma, eziliyor olabilirsin ama kural bu. Gelenek bu.\u201d Yani gelene\u011fe bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z bir y\u00f6nden modern hukuka bak\u0131\u015f\u0131m\u0131za benziyor; \u201cBu asgari \u00fccret \u00e7ok az olabilir ama kural bu.\u201d \u0130kisi de iktidar\u0131n, e\u015fitsizli\u011fin \u00fczerini kapat\u0131yor. Nas\u0131l modern akl\u0131n kamuya h\u00e2kim oldu\u011fu miti varsa, gelenekte de ba\u015fka bir miti g\u00f6r\u00fcyoruz. Eskiden gelip \u00e7ok uzun zamanlara kadar devam edecek olan, senden benden de ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011fu varsay\u0131lan bir gelenek hayal etmek. K\u00fclt\u00fcrel alanda devam eden, her g\u00fcn yeniden yap\u0131lan anlamalar\u0131, stratejileri, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn bir m\u00fccadele alan\u0131 oldu\u011funu gelenek s\u00f6ylemi siliyor.<\/p>\n

Bir prati\u011fe \u201cgelenek\u201d dendi\u011finde, asl\u0131nda iki \u015fey s\u00f6yleniyor (iki fantezi var): Bir tanesi, ge\u00e7mi\u015ften bug\u00fcne kadar gelmek, devaml\u0131l\u0131k. \u201cBiz \u00e7ok uzun zamandan beri ayn\u0131 \u015feyi yap\u0131yoruz.\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesi. K\u00fcrtler \u00fczerinden namus cinayetlerini tart\u0131\u015f\u0131rken, \u00f6rne\u011fin, ya\u015fanan sava\u015flar\u0131, zorunlu g\u00f6\u00e7leri hesaba katm\u0131yoruz. Orada \u00fcretim bi\u00e7imleri de\u011fi\u015fiyor; fakat bu de\u011fi\u015fimleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alm\u0131yor, \u201cnamus\u201d kavram\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmedi\u011fini varsay\u0131yoruz. Sanki \u201cnamus\u201d orada, \u00f6ylece duruyor.<\/p>\n

\u0130kincisi ise, tekil bir grup aidiyeti: Sen sensin, ben de benim. Hukukla ya\u015fayanlar var, onlar ayr\u0131; gelenekle ya\u015fayanlar var, onlar ayr\u0131. Her gelenek bir grubu di\u011ferinden net bir \u015fekilde ay\u0131rt ediyor. Bu gelene\u011fe sahip olanlar sadece bu gelene\u011fi uyguluyorlar; ve senden, benden, bizden ayr\u0131lar. Biz i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7meyen iki ayr\u0131 grubuz. Biz hukuk kitab\u0131n\u0131 noktas\u0131ndan virg\u00fcl\u00fcne kadar uygular\u0131z, onlar gelene\u011fi. \u201cE pardon biz her kural\u0131 aynen uygulam\u0131yoruz. \u00c7o\u011funa uymuyor, baz\u0131lar\u0131na ise i\u015fimize geldi\u011finde uyuyoruz. Baz\u0131 hukuk kurallar\u0131 \u00f6n\u00fcm\u00fcze geldi\u011finde, onlarla \u00e7eli\u015fkili oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilecek ahl\u00e2k kurallar\u0131, dini \u00f6yk\u00fcler, masallar, akl\u0131m\u0131za ne gelirse kullanabiliyoruz.\u201d Onlar da b\u00f6yle yap\u0131yor olmas\u0131n? Onlar\u0131n gelene\u011finin de g\u00fcnl\u00fck hayatlar\u0131yla, bu hayatlarda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 durumlarla ve iktidar ili\u015fkileriyle, ekonomiyle, siyasetle ili\u015fkileri olmas\u0131n? B\u00f6yle bir soru ortaya \u00e7\u0131km\u0131yor.<\/p>\n

Ortadan silinen bir di\u011fer \u00f6nemli nokta da; \u2018onlar\u2019dan ayr\u0131 kurulan, \u2018biz\u2019im de \u201cgelenek\u201d diyebilece\u011fimiz pratiklerimizin oldu\u011fu. Ayr\u0131ca, \u2018onlar\u2019\u0131n da bu ulus-devletin hukuki rejimi i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131. Bazen bu ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen iki grubun \u00f6rt\u00fc\u015fmelerini, kesi\u015fmelerini ortaya koyabilecek sorular ortaya \u00e7\u0131ksa da bu, hemen \u201ck\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne geleneklerine ba\u011fl\u0131 insanlar\u201d mitiyle yerinden oluyor: \u201cOnlar \u00f6yle de\u011filler, senin bildi\u011fin gibi de\u011filler.\u201d<\/p>\n

\u00d6zetle, \u201cgelenek\u201d deyince, o pratiklerin her g\u00fcn yeniden uygulanmas\u0131ndaki iktidar ili\u015fkileri, siyasetler unutuluyor. Yani, gelenek s\u00f6ylemi, ciddi derecede bir siyasetsizle\u015ftirmeye kadir. Burada bana ilgin\u00e7 gelen bir soru \u015fu: \u201cNe zamand\u0131r ve ne \u015fekillerde baz\u0131 pratiklere \u2018gelenek\u2019 diyoruz?\u201d Ben bunlarla ilgileniyorum.<\/p>\n

Burada hareket noktam, feminist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131. Bunu derken feminizmi de tekelle\u015ftirmeyeyim; fakat en az\u0131ndan baz\u0131 feminizmler, erkekler ve kad\u0131nlar\u0131 iki ayr\u0131 grup olarak g\u00f6r\u00fcp birinin di\u011ferini nas\u0131l ezdi\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131 ile ilgilenirken, ayn\u0131 zamanda kad\u0131nlar\u0131n kad\u0131nlar\u0131 ve erkeklerin erkekleri nas\u0131l ezdi\u011fini de sorunsalla\u015ft\u0131r\u0131yor. Yani kad\u0131nlar aras\u0131 ve erkekler aras\u0131 hiyerar\u015filer de feminizmin meselesi; \u00e7\u00fcnk\u00fc mesele kad\u0131nl\u0131k-erkekli\u011fin \u00f6tesinde, toplumsal cinsiyet anlamlar\u0131n\u0131n ve pratiklerinin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak ve de\u011fi\u015ftirmek. Patriyarka hi\u00e7bir zaman tek ba\u015f\u0131na \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor; var olan di\u011fer iktidar ili\u015fkilerine eklemleniyor. Toplumsal cinsiyet ili\u015fkilerinin ba\u015fka iktidarlar\u0131 nas\u0131l me\u015frula\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve yeniden \u00fcretti\u011fi \u00f6nemli. Ba\u015fka yerlerde yeniden \u00fcreyen iktidarlar\u0131n, ekonominin, devletin kad\u0131n-erkek ili\u015fkilerini nas\u0131l kurdu\u011fu \u00f6nemli. B\u00f6yle bak\u0131nca, \u00f6rne\u011fin namus cinayeti \u00fczerine bilgi ve eylem \u00fcreten kurumlar ve bu kurumlar\u0131n etkileri de direkt i\u015fin i\u00e7ine giriyor. 2004\u2019te \u0130ngilizce bas\u0131lan makalemde, farkl\u0131 kurumlar\u0131n (Avrupa Birli\u011fi, AK Parti, uluslararas\u0131 medya ve T\u00fcrkiye hukuku) namus cinayetlerini nas\u0131l farkl\u0131 \u015fekillerde s\u00f6yleme d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve b\u00f6ylece her birinin gelene\u011fi farkl\u0131 \u015fekillerde kullanarak kendine nas\u0131l bir m\u00fcdahale alan\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131yorum.<\/p>\n

Feminist Yakla\u015f\u0131mlar\u2019a bunu \u00e7evirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken fark ettim ki, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz yo\u011fun hukuk reformu s\u00fcrecini tart\u0131\u015fmadan, namus cinayetleri etraf\u0131nda kurulan toplumsal cinsiyet ili\u015fkileri ile daha geni\u015f olgular aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi kurmak imk\u00e2ns\u0131z. Yine o makale i\u00e7in ara\u015ft\u0131rma yaparken fark etti\u011fim bir ba\u015fka nokta da, namus cinayetlerine olan merak\u0131m\u0131z\u0131n en fazla on y\u0131ll\u0131k bir \u015fey oldu\u011fu. \u015eimdi bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, konu \u00fczerine haz\u0131rlanm\u0131\u015f ara\u015ft\u0131rma raporlar\u0131, yaz\u0131lm\u0131\u015f romanlar oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Konu s\u00fcrekli medyada yer al\u0131yor; bu temayla filmler, diziler yap\u0131l\u0131yor; s\u00fcrekli s\u00f6ylem \u00fcretme ve bunu duyma ihtiyac\u0131 var. Hatta bug\u00fcn burada toplanmam\u0131z da buna \u00f6rnek; bunu \u00e7\u00f6zmek gibi bir arzumuz var. Bu, yeni bir arzu.<\/p>\n

Eskiden de kad\u0131nlar \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcyordu; ad\u0131na \u201cnamus\u201d deniyordu. Peki, o zamanki denklem neydi, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde kalk\u0131nmac\u0131 devletin kuralsall\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir zaman hayali oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Orada \u2018\u00f6tekiler\u2019 var; ve bu \u2018\u00f6tekiler\u2019in baz\u0131 problemleri var. \u00d6nceleri -\u015fimdilerde \u201cnamus cinayeti\u201d, \u201ct\u00f6re\u201d dedi\u011fimiz, o zamanlar ad\u0131na daha \u00e7ok \u201cgelenek\u201d dedi\u011fimiz- bu olgu i\u00e7in yapabilece\u011fimiz fazla bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrd\u00fc. \u015eu anda onlar i\u00e7in bir \u015fey yapmam\u0131za ya da onlar\u0131n isteklerini duymam\u0131za gerek yok. \u00c7\u00fcnk\u00fc biz devlet ve millet olarak zaten ilerliyor, kalk\u0131n\u0131yor ve geli\u015fiyoruz. \u0130lerledi\u011fimizde bu sorun zaten tamam\u0131yla \u00e7\u00f6z\u00fclecek. Eskiden gelenek vard\u0131; bizden uzaktayd\u0131. Orada bir k\u00f6y var uzakta; gitmesek de g\u00f6rmesek de… Hi\u00e7bir zaman gitmeyece\u011fimiz, \u00e7o\u011fu zaman isim bile verme ihtiyac\u0131 duymayaca\u011f\u0131m\u0131z \u2018\u00f6tekiler\u2019 vard\u0131. Onlara en fazla \u201cDo\u011fulu\u201d denirdi. O \u201cDo\u011fulu\u201dnun S\u00fcryani mi, K\u00fcrt m\u00fc, Arap m\u0131 oldu\u011fu; nereden gelip nereye gitti\u011fi ile ilgilenmezdik. Zaten fazla da bilmek istemiyorduk, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. <\/p>\n

Bilgi istenirse, \u00fczerine iktidar kurulursa olur; fakat o konuda bilgimiz yoktu. O zamanlar, ba\u015fka bir toplumsal pazarl\u0131\u011f\u0131n oldu\u011funu da unutmamak laz\u0131m: Asimilasyon. Kalk\u0131nmac\u0131 devlet K\u00fcrtlere, Araplara, dindarlara, fakirlere; \u201cKendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc al, evinde ya\u015fa; fakat bu k\u00fclt\u00fcr\u00fcnle kamusal alana \u00e7\u0131kma.\u201d diyordu. Bu kamusal alanda bask\u0131n olan k\u00fclt\u00fcr, S\u00fcnni, T\u00fcrk, Balkan g\u00f6\u00e7meni, y\u00fcz\u00fcn\u00fc Bat\u0131\u2019ya d\u00f6nm\u00fc\u015f eril k\u00fclt\u00fcr idi. Bu k\u00fclt\u00fcr\u00fc n\u00f6tr kabul ediyorduk; sanki kimsenin de\u011fildi. Burada devlet diyordu ki; \u201cSen de kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc -en az\u0131ndan kamusal alanda- unut ve bu n\u00f6tr kabul edilen k\u00fclt\u00fcr\u00fcn i\u00e7inde var ol. Bunu yaparsan ben de kendi kurumlar\u0131m\u0131, e\u011fitim ve i\u015f alanlar\u0131m\u0131 sana a\u00e7ar\u0131m.\u201d Devletin e\u011fitimi tekelinde bulundurdu\u011fu, ana i\u015fveren oldu\u011fu bir d\u00f6nemden bahsediyoruz. Bunlar\u0131 unuttu\u011funuz ya da k\u0131s\u0131tl\u0131 bir \u015fekilde ya\u015famaya karar verdi\u011finiz zaman, en az\u0131ndan kamusal alanda yer alabilme s\u00f6z\u00fc verilebiliyordu. Bu ba\u011flamda da, bu k\u00fclt\u00fcrleri (Arap, K\u00fcrt, S\u00fcryani, \u2026) kamusal alanda bilmek i\u00e7in bir \u00e7aba olmamas\u0131 do\u011fal. Asimilasyoncu-kalk\u0131nmac\u0131 toplumsal d\u00fczen, bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a bast\u0131r\u0131lmas\u0131ndan, onlara kay\u0131ts\u0131z kal\u0131nmas\u0131na kadar bir dizi asimilasyon politikas\u0131 \u00fczerine kurulmu\u015ftu. Hepimiz T\u00fcrkiye Devleti\u2019nin kalk\u0131nmas\u0131 i\u00e7in -ve kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz i\u00e7inde- ya\u015fayaca\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6re, bu gelenekleri bilmeye l\u00fczum yoktu. Onlar, zaman\u0131 gelince yok olacaklard\u0131 nas\u0131lsa.<\/p>\n

Bu yakla\u015f\u0131m feministlere tan\u0131d\u0131k gelebilir. Ben ilk feminist oldu\u011fumda da, kad\u0131n olarak bir \u015fey s\u00f6ylemeye yeltendi\u011fim zaman hep bu cevapla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yordum: \u201c\u015eu anda sorun \u00e7\u0131kartmay\u0131n; nas\u0131lsa, bir g\u00fcn gelecek, bunlar kendili\u011finden \u00e7\u00f6z\u00fclecek.\u201d \u015eimdiki zaman, devletin ve milletin -dolay\u0131s\u0131yla, o devlet ve milletin i\u00e7inde durabilenlerin- daha kolay payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir zaman oluyor. \u2018\u00d6tekiler\u2019in ihtiya\u00e7lar\u0131 gelece\u011fe havale ediliyor. \u2018\u00d6tekiler\u2019 \u015fimdiyle ilgili bir hak iddia edemez oluyor. Kimin bizimle ayn\u0131 zamanda oldu\u011funu, kimin geride ya da d\u0131\u015far\u0131da kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 hayal etti\u011fimiz \u2018bunlar\u2019 da her zaman siyasi. \u00d6zetle, 1940\u2019lardan 1980\u2019lere, hatta \u201990\u2019lara kadar daha \u00e7ok h\u00e2kim olan zaman anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131zda, kendilerini \u2018biz\u2019 olarak tan\u0131mlayanlar (toplumun se\u00e7kinleri ve se\u00e7kin olmay\u0131 arzulayanlar, buna kendilerini aday olarak g\u00f6renler) kalk\u0131nmaya inand\u0131lar, birbirlerine kalk\u0131nmay\u0131 anlatt\u0131lar. Bu kalk\u0131nman\u0131n zaman\u0131n\u0131 onlar payla\u015f\u0131yorlard\u0131. Oralarda birileri gelenekle ya\u015f\u0131yordu; bu biliniyordu ama bunu bir \u00e7e\u015fit \u2018hen\u00fcz olmam\u0131\u015fl\u0131k\u2019 olarak g\u00f6rd\u00fcler. Bu geli\u015fme, kalk\u0131nma hen\u00fcz ger\u00e7ekle\u015femedi\u011fi -ama bir g\u00fcn olaca\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fimiz, emin oldu\u011fumuz- i\u00e7in de, o gelenekleri ve onlar ile ya\u015fayanlar\u0131 bilmeye o kadar gerek yoktu. <\/p>\n

Bu kalk\u0131nmac\u0131 s\u00f6ylemlerin bir s\u00f6z\u00fc vard\u0131: \u201cBu devletin asimilasyonuna kendini veren herkes bir g\u00fcn bu kalk\u0131nmaya kat\u0131lacak. Herkesin en az\u0131ndan kat\u0131lma hakk\u0131 var. Hen\u00fcz yapamad\u0131k, olamad\u0131 ama haklar\u0131 var.\u201d Bu s\u00f6z de bir dereceye kadar tutuldu. Devlet, ger\u00e7ekten bu asimilasyona kendini verebilenlere, onun a\u011flar\u0131na ve kurumlar\u0131na resmi ya da gayr\u0131 resmi \u015fekilde eklemlenenlerine -en az\u0131ndan \u201960\u2019lara kadar- net kazan\u0131mlar sundu. Tabii burada b\u00fct\u00fcn mesele bu eklemlenme oldu; ne gibi e\u015fitsizlikler ya\u015fand\u0131 (hangi kesimler, hangi \u015fehirlerde, ne \u015fekilde eklemlendi), bunlar hi\u00e7 bilinmiyor. Bu konuda ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmas\u0131 laz\u0131m.<\/p>\n

\u201980\u2019den itibaren ise iki ana de\u011fi\u015fiklik g\u00f6r\u00fcyoruz: Bir tanesi, \u00f6zellikle K\u00fcrtlerin bu denklemi bozmak, farkl\u0131 tan\u0131nmak istemeleri oldu. Di\u011feri ise neo-liberal toplumsal ve ekonomik de\u011fi\u015fimler. Bunlara burada ayr\u0131nt\u0131l\u0131 girmiyorum ama devletin cezaland\u0131ran, k\u00e2r mekanizmalar\u0131na eklemlenen elinin (bir deyi\u015fle sa\u011f elinin, erkek elinin) b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu de\u011fi\u015fimin bir di\u011fer \u00f6zelli\u011fi de, devletin kad\u0131n elinin, sol elinin (bakan, g\u00f6zeten elinin) k\u00fc\u00e7\u00fclmesi, sosyal yard\u0131mlar\u0131n azalmas\u0131, sosyal devlet ilkesinden giderek vazge\u00e7ilmesi. Bir di\u011feri, finans sermayesinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ve t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 dola\u015fmas\u0131. B\u00f6ylece, art\u0131k uluslar\u00fcst\u00fc ekonomik ve sosyal pratiklerin \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131. Bunlara eklemlenen, yeni tarz (hem ulusal hem de uluslar\u00fcst\u00fc ya\u015fayan) bir se\u00e7kin kesiminin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131.<\/p>\n

Ekonomik ve sosyal rejim olarak yava\u015f yava\u015f kalk\u0131nmac\u0131l\u0131\u011f\u0131n yerini alan neoliberalli\u011fe paralel, ba\u015fka bir s\u00f6ylem de geldi ve yerle\u015fiyor: O da \u00e7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fck. Asimilasyon modeli, K\u0131ta Avrupas\u0131, Fransa, Almanya gibi yerlerden geliyor. \u00c7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fck ise daha \u00e7ok Anglo Amerikan ba\u011flamlarda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir \u015fey. Asimilasyon hayalinden ba\u015fka bir hayal: Buradaki mant\u0131k, herkesin k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ayr\u0131 ayr\u0131 yer vermek. K\u00fclt\u00fcr gene bir m\u00fccadele alan\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmekten uzakla\u015f\u0131yor; sanki sabit ve tekil bir \u015feymi\u015f gibi alg\u0131lan\u0131yor. Devlet ve devletin hukuku burada; \u201cKamusal alanda k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc, kimli\u011fini unut.\u201d demiyor. Aksine, seni tekil bir kutuya ay\u0131r\u0131yor ve o \u015fekilde tan\u0131yor: \u201cSiz hepiniz farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrler olarak evlerinizde oturun.\u201d Burada da n\u00f6tr olarak hayal edilen \u015fey hukukun kendisi. Hukukta ve kamusal alanda bask\u0131n olan k\u00fclt\u00fcr\u00fcn k\u00fclt\u00fcr olmad\u0131\u011f\u0131, onun sadece hukuk oldu\u011fu varsay\u0131l\u0131yor. \u201cPeki, bu hukuk ne?\u201d diye soruldu\u011funda (hukukun varsay\u0131mlar\u0131na, i\u015fleyi\u015f bi\u00e7imlerine, anlamalar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda), \u00f6rne\u011fin Amerika\u2019da beyaz, eril, orta s\u0131n\u0131f ve Protestan oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ama o ba\u011flamlarda da bu unutuluyor. Yani \u00e7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fck, s\u0131kl\u0131kla dezavantajl\u0131 kesimlerin ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131n unutulmas\u0131n\u0131n bir ba\u015fka yolu olarak tezah\u00fcr ediyor.<\/p>\n

\u015eu an T\u00fcrkiye\u2019deki tart\u0131\u015fmada \u00e7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fck, \u201casimilasyondan kurtulma\u201d olarak konuyor ve de kutlan\u0131yor. \u0130yi bir \u015fey \u00e7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fck. Oysa, onun da bir \u015feyleri \u201ck\u00fclt\u00fcr\u201d olarak kabul etti\u011fi; \u00f6te yandan, baz\u0131 \u015feylerin k\u00fclt\u00fcr oldu\u011funu g\u00f6rmeyerek \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00e7o\u011fu zaman unutuluyor. \u00c7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fck hayali de -asimilasyoncu hayal gibi- farkl\u0131 s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirme bi\u00e7imlerinde, problemli pratiklerin alt\u0131na imza atm\u0131\u015f. T\u00fcrkiye\u2019de kalk\u0131nmac\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcyle birlikte, asimilasyoncu tasavvurun yaratt\u0131\u011f\u0131 pratikler, ekonomik ve sosyal olarak ge\u00e7erlili\u011fini epey yitirdi. Burada ilgin\u00e7 bir s\u00fcre\u00e7 var -K\u00fcrtlerin direkt ma\u011fdur oldu\u011fu bir s\u00fcre\u00e7. Yeri gelmi\u015fken, P\u0131narc\u0131o\u011flu ve I\u015f\u0131k\u2019\u0131n \u201cN\u00f6betle\u015fe Yoksulluk\u201d ad\u0131ndaki \u00e7ok \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan bahsetmek isterim. Bu yazarlar, son d\u00f6neme kadar, g\u00f6\u00e7menlerin \u015fehre geldiklerinde bir g\u00f6\u00e7men a\u011f\u0131na eklemlendiklerini s\u00f6yl\u00fcyor. Gecekondu, enformel i\u015fler, t\u00fcm bunlar enformel g\u00f6\u00e7men a\u011flar\u0131, hem\u015ferilik, akrabal\u0131k \u00fczerinden y\u00fcr\u00fcyor. Mevcut sosyal ve ekonomik yap\u0131, bunu sa\u011fl\u0131yor. \u0130\u015f ve ev, kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 ekonomi sayesinde kuruluyor. Ay\u015fe \u00d6nc\u00fc\u2019n\u00fcn bir \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda belirtti\u011fi gibi; bu i\u015fverene iyi geliyor; \u00e7\u00fcnk\u00fc i\u015f\u00e7inin sigortas\u0131yla, eviyle u\u011fra\u015fm\u0131yor. Politikac\u0131ya iyi geliyor; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 olanlar\u0131 yasalla\u015ft\u0131rma vaatleri ile pop\u00fclist politika yapabiliyor ve gecekondular\u0131 bir oy deposu olarak kullanabiliyor. Ayn\u0131 zamanda, g\u00f6\u00e7men i\u015f\u00e7iye de iyi geliyor; yava\u015f yava\u015f kendisine, akrabalar\u0131na ve hem\u015ferilerine i\u015f bulabiliyor. P\u0131narc\u0131o\u011flu ve I\u015f\u0131k, son d\u00f6neme kadar, her nesilden g\u00f6\u00e7menin bir sonraki g\u00f6\u00e7men jenerasyonunun omuzlar\u0131 \u00fczerinde y\u00fckseldi\u011fi bir a\u011fdan bahsediyor. <\/p>\n

Ancak bu, son d\u00f6nemde k\u0131r\u0131l\u0131yor. Burada iki \u00f6nemli \u015fey var; birincisi neoliberal politikalar, ikincisi de zorunlu g\u00f6\u00e7. Art\u0131k \u00e7ok daha sert bir kapitalizm var. A\u015fa\u011f\u0131dakilerin a\u015fa\u011f\u0131da kalacaklar\u0131 ve -muhtemelen de- birbirlerine d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclerek y\u00f6netilecekleri bir d\u00f6nemde ya\u015f\u0131yoruz. Zira neoliberal siyasetin bir \u00f6nemli \u00f6\u011fesi de, yerelde var olan ili\u015fkileri piyasala\u015ft\u0131rarak hem yoksullardan para kazanmak hem de yoksullar\u0131n birbirleri \u00fczerinden para kazanmaya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 te\u015fvik etmek.<\/p>\n

\u0130kinci \u00f6nemli nokta da zorunlu g\u00f6\u00e7 ile al\u00e2kal\u0131. P\u0131narc\u0131o\u011flu ve I\u015f\u0131k diyor ki; \u201cT\u00fcrkiye\u2019de daha \u00f6nceki g\u00f6\u00e7lerin \u00e7o\u011fu \u00e7ekim g\u00f6\u00e7\u00fc. Yani b\u00fcy\u00fck \u015fehir insanlar\u0131 \u00e7ekti\u011fi i\u00e7in, insanlar daha iyi bir hayat ya da ekonomik zenginlik gibi \u015feyleri arzulad\u0131klar\u0131 i\u00e7in geliyorlar. \u00d6yle olunca da haz\u0131rl\u0131kl\u0131 geliyor, geli\u015flerini \u00e7o\u011fu zaman kendileri ayarl\u0131yorlar. Oysa, zorunlu g\u00f6\u00e7 \u00f6yle de\u011fil; bu bir itme g\u00f6\u00e7\u00fc. Bu insanlar orada kalamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in g\u00f6\u00e7 ediyorlar; ne kendileri ne de yan\u0131na s\u0131\u011f\u0131nd\u0131klar\u0131, kentteki akrabalar\u0131, tan\u0131d\u0131klar\u0131 buna haz\u0131r. <\/p>\n

Bu iki fakt\u00f6r beraberce \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Yani hem haz\u0131rl\u0131ks\u0131z ve de bulunduklar\u0131 yerden itilerek \u00e7\u0131m\u0131\u015f K\u00fcrt bir grup var hem de bu grubu hazmedecek sosyal ve ekonomik pratikler yerinde de\u011fil. Art\u0131k \u00e7ok daha sert bir kapitalizm var. <\/p>\n

Bir yandan bu geli\u015fmeler olurken bir yandan da \u00e7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fc hayal geldi. \u00c7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fc hayalin radikal herhangi bir potansiyeli varsa o da grup haklar\u0131. Tabii grup haklar\u0131n\u0131n kendileri de \u00e7o\u011fu kez problemlidir; bir grubu, bir tarihi kat\u0131la\u015ft\u0131r\u0131r. Fakat gene de grup haklar\u0131, ge\u00e7mi\u015fte ya da \u015fimdi bir gruba d\u00e2hil olanlar\u0131 tan\u0131ma a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Sen hakikaten K\u00fcrt, Ermeni ya da Arap isen farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve\/veya ge\u00e7mi\u015fte bu farkl\u0131l\u0131k y\u00fcz\u00fcnden sana ya\u015fat\u0131lanlar\u0131 tasdik ettirmen gerekecek -ki hakk\u0131n\u0131 alas\u0131n. Bu, tap\u0131nmak i\u00e7in bir tap\u0131na\u011f\u0131n tan\u0131nmas\u0131 da olabilir, kutsal oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen bir topra\u011f\u0131n o gruba verilmesini istemek de olabilir, bir gruba ya\u015fat\u0131lm\u0131\u015f bir travmadan dolay\u0131 \u00f6z\u00fcr ve\/veya tazminat istemek de olabilir. Oysa bizdeki durum, s\u00f6ylem olarak \u00e7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fckten bahsetmesine ra\u011fmen, hak tan\u0131nmas\u0131 ba\u011flam\u0131nda hi\u00e7bir \u015fekilde grup hakk\u0131n\u0131 i\u00e7ermiyor.<\/p>\n

Uluslararas\u0131 platformda T\u00fcrkiye, grup haklar\u0131 konusunda olduk\u00e7a tutarl\u0131 bir politikas\u0131 varm\u0131\u015f gibi duruyor. Az\u0131nl\u0131klar ile ilgili s\u00f6zle\u015fmelere imza koymuyor; genel s\u00f6zle\u015fmelerin az\u0131nl\u0131klar ile ilgili maddelerine de \u015ferh koyuyor. \u201cZorunlu g\u00f6\u00e7\u201d\u00fc tazmin etme konusunda da, bildi\u011finiz gibi, \u2018Ter\u00f6r ve Ter\u00f6rle M\u00fccadeleden Do\u011fan Zararlar\u0131n Kar\u015f\u0131lanmas\u0131 Hakk\u0131nda Kanun\u2019 \u00e7\u0131kt\u0131. Bu kanunla kurulan Tazminat Yasas\u0131 Komisyonlar\u0131\u2019n\u0131n t\u00fcrl\u00fc problemleri bir yana, devlet bu \u015fekilde, orada olanlardan dolay\u0131 bir \u00f6zr\u00fc ya da tan\u0131may\u0131 uygun g\u00f6rmedi. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin yan\u0131 s\u0131ra, uluslar\u00fcst\u00fc organlar da ilgin\u00e7 kararlar al\u0131yorlar. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi\u2019nin verdi\u011fi bir\u00e7ok tazminat karar\u0131 var; ancak burada da ciddi problemler mevcut. Bunlar\u0131n \u00f6tesinde, mahkeme \u015fimdiye kadar K\u00fcrtler \u00fczerine olan hi\u00e7bir karar\u0131n\u0131 Uluslararas\u0131 \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin ayr\u0131mc\u0131l\u0131k maddesine dayand\u0131rmad\u0131.<\/p>\n

Bunlar belki asimilasyonist d\u00f6nem i\u00e7in olduk\u00e7a normaldi. Fakat burada \u00e7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fck s\u00f6yleminden (farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerin tan\u0131nmas\u0131, k\u00fclt\u00fcrler, medeniyetler aras\u0131 diyalog, uzla\u015fma s\u00f6ylemleri) bahsedilirken bunun hi\u00e7bir \u015fekilde grup hakk\u0131na dayand\u0131r\u0131lmamas\u0131n\u0131 son derece \u00f6nemli buluyorum. \u00c7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fc olunuyor; fakat \u00e7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fc gruplara ciddi anlamda, \u015f\u00f6yle \u00fczerine basabilecekleri maddi bir hak verilmiyor. \u00d6rne\u011fin, kendi dillerinde konu\u015fma hakk\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a verilmiyor; \u201cEvet, konu\u015fabilirsiniz.\u201d denmiyor. Konu\u015fma hakk\u0131n\u0131 engelleyen olumsuzluklar\u0131n sadece birka\u00e7\u0131 se\u00e7ilerek kald\u0131r\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Bu ba\u011flamda, hukuki olarak tan\u0131nan haklar ile toplumsal olarak ortaya \u00e7\u0131kan s\u00f6ylemler aras\u0131nda olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck bir u\u00e7urum var. T\u00fcrkiye\u2019de her t\u00fcrl\u00fc \u2018\u00f6teki\u2019nin, ama \u00f6zellikle K\u00fcrtlerin, \u015fu an belirsiz bir alanda oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Neoliberal \u00e7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fc s\u00f6zle\u015fmenin onlara \u00f6nerdi\u011fi somut hi\u00e7bir \u015fey yok: ne i\u015f olana\u011f\u0131, ne ev, ne yukar\u0131 do\u011fru hareketlilik \u00fcmidi… Hukuki haklar ba\u011flam\u0131nda da bir \u015fey yok. \u00d6te yandan, asimilasyonist s\u00f6ylemin de fazla h\u00fckm\u00fc kalmad\u0131. Ger\u00e7i asimilasyonist s\u00f6ylem de bir koldan devam ediyor; fakat bu sefer az\u0131nl\u0131klara ya da toplumun dezavantajl\u0131 kesimlerine \u00f6nerebilece\u011fi, s\u00f6z\u00fcn\u00fc verebilece\u011fi fazla bir \u015fey yok. Art\u0131k kamusal anlamda asimile olarak \u00e7\u0131k\u0131lan alanda devlet, ne en b\u00fcy\u00fck i\u015fveren ne de tek k\u00fclt\u00fcr \u00fcreticisi. Kalk\u0131nmac\u0131 asimilasyonist s\u00f6ylemler de \u00e7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fc neoliberal s\u00f6ylemler de yan yana durabiliyor; ancak hi\u00e7biri, hi\u00e7bir konuda bir s\u00f6z veremiyor. Ortaya \u00e7\u0131kan bu belirsiz alanda, asl\u0131nda b\u00fct\u00fcn \u2018\u00f6tekiler\u2019in -ama \u00f6zellikle K\u00fcrtlerin- \u00e7ektiklerine \u015fahidiz. \u00d6rne\u011fin, ben \u00f6\u011frencilerime; \u201cKimler K\u00fcrt?\u201d diye soram\u0131yorum. Hani e\u011fer \u00e7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fck ciddi anlamda kabul g\u00f6rseydi, bunu sorabilirdim. Bunu sordu\u011fumda, K\u00fcrt \u00f6\u011frencimin rahats\u0131z olaca\u011f\u0131n\u0131 hissediyorum. Asl\u0131nda, \u00f6zellikle K\u00fcrtl\u00fck, asimilasyonun s\u00f6ylenmezli\u011finden \u00e7\u0131karken bir leke haline geliyor. Toplumsal ili\u015fkilerde art\u0131k s\u00f6ylenebilirli\u011fi, varl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclen ama s\u00f6ylenmese, olmasa daha iyi olan, ortada oldu\u011funda ili\u015fkileri zorla\u015ft\u0131ran bir \u015fey. K\u00fcrt birisi radikal \u00e7evrelerden uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 anda, hemen kendisine \u015funu sormas\u0131 gerekiyor: \u201cKar\u015f\u0131mdaki bana hangi denklemle yakla\u015f\u0131yor? Kalk\u0131nmac\u0131-asimilasyonist mi, \u00e7okk\u00fclt\u00fcrc\u00fc m\u00fc?\u201d Daha k\u00f6t\u00fcs\u00fc, bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalan s\u00f6ylem ve pratikler. Bu belirsizlikte, kar\u015f\u0131s\u0131ndakinin ne oldu\u011funu \u00e7\u00f6zmek \u2018\u00f6teki\u2019ne kal\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fczerine basabilece\u011fi hi\u00e7bir hak ya da s\u00f6z yok art\u0131k. K\u00fcrtlerin tan\u0131nma iste\u011fi, onlara leke olarak veriliyor bir anlamda.<\/p>\n

\u015eu anda namus cinayetleri \u00fczerine bu kadar \u00e7ok konu\u015fuluyor olmas\u0131n\u0131 da buna ba\u011fl\u0131yorum. Bu zamanda, bu \u00e7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fc toplumsall\u0131kta \u015f\u00f6yle bir \u015fey deniyor: \u201cBak, i\u015fte namus cinayetleri var; ve bu namus cinayetleri, onlar\u0131n farkl\u0131 gelenekleri, kurallar\u0131 onlar\u0131 bizlerden farkl\u0131 yap\u0131yor. Onlar zaten bizden farkl\u0131lar.\u201d Biz, gene egemen olanlar -\u00e7okuluslu ba\u011flant\u0131larla beraber- \u015fimdiyi payla\u015f\u0131yoruz; ve onlar, farkl\u0131l\u0131klar\u0131yla ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcyorlar. Onlar geride kalm\u0131\u015flar olarak, -kalk\u0131nmac\u0131 asimilasyonist tahayy\u00fcllerde oldu\u011fu gibi- bir g\u00fcn bize benzeme \u015fans\u0131na da sahip de\u011filler art\u0131k. Onlar \u015fimdi de varlar; fakat kendileri bu geleneklere, bu k\u00f6t\u00fc \u015feylere, bu lekelere tutunmay\u0131 se\u00e7tikleri i\u00e7in lekeleniyorlar; ve \u2018bizlerin\u2019 payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u015fimdiki zamandan d\u00fc\u015f\u00fcyorlar. Yeni gelen -\u00e7o\u011funlu\u011fu K\u00fcrt- g\u00f6\u00e7menlerin \u015fehre haz\u0131rl\u0131ks\u0131zl\u0131klar\u0131, fakirlikleri ve onlara y\u00fcklenen \u015f\u00fcpheler de bu lekenin i\u015faretleri olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Mesela, G\u00fcnd\u00fcz Aktan bir yaz\u0131s\u0131nda, namus cinayetini t\u00f6reye, t\u00f6reyi \u00e7oke\u015flilili\u011fe, onu da ter\u00f6re ba\u011fl\u0131yor; ter\u00f6r\u00fc de d\u00f6n\u00fcp K\u00fcrtlerin a\u015firet yap\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131yor. \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fcn ise a\u015firet yap\u0131s\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131 oldu\u011funu belirtiyor. <\/p>\n

Tabii burada ilgin\u00e7 olan, demin “leke” dedi\u011fim her \u015feyin, toplumun geri kalan\u0131yla modern hukuk ve modern devlet ile ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131n bir aradal\u0131\u011f\u0131n\u0131n bu s\u00f6ylemden silinmesi. Yani bu t\u00f6re, bu gelenek, bu a\u015firet nas\u0131l oldu da bu devletin bu topraklardaki 80 k\u00fcsur y\u0131ll\u0131k varl\u0131\u011f\u0131 ile beraber yeniden \u00fcredi, bu unutuluyor. Bir anda bu, sadece K\u00fcrtlerin meselesi oluyor. ‘Onlar’ ‘biz’den kolayca ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r oluyor. ‘Onlar’ art\u0131k d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclesi varl\u0131klar de\u011fil; ‘onlar’a ait oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen \u015feylerin -\u00f6rne\u011fin a\u015firetin, G\u00fcnd\u00fcz Aktan\u2019\u0131n deyimiyle- \u2018y\u0131k\u0131lmas\u0131\u2019 l\u00e2z\u0131m.<\/p>\n

Ama G\u00fcnd\u00fcz Aktan yaln\u0131z de\u011fil. Ve bu sadece ulusal da de\u011fil; T\u00fcrkiye\u2019de namus cinayeti \u00e7er\u00e7evesinde K\u00fcrtlere olan Bat\u0131\u2019da M\u00fcsl\u00fcmanlara yap\u0131l\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, Ayaan H\u0131rs\u0131 Ali de namus cinayetlerini M\u00fcsl\u00fcman k\u00fclt\u00fcr \u00fczerinden anlat\u0131yor. \u0130lgin\u00e7 bir \u015fekilde, namus cinayetleri hakk\u0131nda \u00fcretilen bilgiler b\u00f6yle de\u011fi\u015fik kurumlar \u00e7er\u00e7evesinde dola\u015f\u0131yor. Bu kurumlar\u0131n, bunlarla ili\u015fkide olan devletlerin ya da uluslar\u00fcst\u00fc kurumlar\u0131n yapt\u0131klar\u0131 mercek alt\u0131na al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de, daha \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrel bilgiler \u00fcretiliyor. Burada yeniden \u00fcreyen de, siyasetten, toplumsal m\u00fccadelelerden kopuk bir k\u00fclt\u00fcr anlay\u0131\u015f\u0131. Bu ba\u011flamda da, ‘modern’ olarak addedilen kurumlar\u0131n namus cinayetleri ad\u0131na neler yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \/ yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu \u2018sorunlu geleneksel pratiklerin\u2019 di\u011fer toplumsal ve ekonomik pratiklerle ili\u015fkisini resimden s\u00fcrekli siliyorlar.<\/p>\n

Bu ba\u011flamda, feminist bir strateji olarak benim \u00f6nerim; namus cinayetlerinde nas\u0131l farkl\u0131 iktidar s\u00f6ylemlerinin kuruldu\u011funa ve bunlar\u0131n namus cinayetlerine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karken neleri me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131na s\u00fcrekli bakmak. Namus cinayetlerini her konu\u015fu\u015fumuzda; zamanla oynamalar\u0131, K\u00fcrtlerin giderek -bir alt k\u00fclt\u00fcr\u00fc b\u0131rak\u0131n- bir alt \u0131rk olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesini ve s\u0131n\u0131f\u0131 konu\u015fmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00fcrece, bunun i\u00e7erisinde yer alaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bunu da problemli g\u00f6r\u00fcyorum. K\u00fcrt hareketi i\u00e7inde de kad\u0131nlar \u00e7ok i\u015f yap\u0131yor, \u0130slamc\u0131 hareket i\u00e7inde de, Kemalist hareket i\u00e7inde de. G\u00fcc\u00fc olan b\u00fct\u00fcn hareketlerin i\u00e7inde \u00e7o\u011fu i\u015fi kad\u0131nlar yap\u0131yor; fakat dilimizle, istemlerimizle siyasi alana \u00e7\u0131kam\u0131yoruz. \u00c7o\u011fu kez ‘\u00f6teki’nin \u00fczerine yeni bilgi \u00fcretme arzular\u0131m\u0131zla, ‘\u00f6teki’ne m\u00fcdahale eden s\u00f6ylem ve pratiklerin par\u00e7as\u0131 oluyoruz: ‘\u00d6teki’ni kurtaran… M\u00fcdahale etmek i\u00e7in ba\u015fka terimlerin yan\u0131na ‘kad\u0131nl\u0131k’\u0131 al\u0131yoruz. Kemalist kad\u0131nlar, \u0130slamc\u0131 kad\u0131nlar, K\u00fcrt feministler\u2026 B\u00f6yle bir \u015feyin ikinci terimi olmak zorunda kal\u0131yor “kad\u0131nl\u0131k” -daha az ama bazen de “feminsitlik”. Oysa \u0131rk, s\u0131n\u0131f, toplumsal cinsiyet gibi b\u00fct\u00fcn e\u015fitsizlikleri beraber d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp feminizmin g\u00fcc\u00fcne g\u00fcvenerek sonuna kadar sorgulamak gerek.<\/p>\n

Feminizmle ilgili de bir \u015fey s\u00f6ylemek istiyorum: ’80 sonras\u0131nda, feminizm do\u011fdu\u011funda tek farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 “kad\u0131nl\u0131k” olarak ortaya koydu. Yapt\u0131\u011f\u0131, istemler olarak e\u015fitlik feminizmidir. Kad\u0131nlar ile erkeklerin farklar\u0131na ra\u011fmen e\u015fitlik istedi. Yasalar\u0131 bu \u015fekilde de\u011fi\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Kemalizm kad\u0131nlara; \u201cKad\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 evde b\u0131rak; kendini ailene, kocana, \u00e7ocuklar\u0131na vakfet; kamusal alana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda erkek gibi ol; o zaman sana istedi\u011fini veririm.\u201d diyordu. Bu yasalarda da zaten var olan e\u015fitsizlik maddeleri, hep kad\u0131nlar\u0131n kad\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131, cinselliklerini aileye vakfetmeleri ile ilgili idi. “E\u015fitlik feminizmi” ile sa\u011flanan kanun de\u011fi\u015fiklikleriyle (ki bunlar \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lar bence) en az\u0131ndan soyut yasa kar\u015f\u0131s\u0131nda art\u0131k e\u015fit bireyler olarak durdu\u011fumuzu d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Ama gerek bu yasalar\u0131n uygulamalar\u0131nda (tam da o farkl\u0131 kanun kaynaklar\u0131, anayasa, yasalar, i\u00e7tihatlar, hukuk\u00e7ular\u0131n pratikleri), kanaatlerde ortaya \u00e7\u0131kan cinsiyet\u00e7i pratikler, gerekse ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc, namus cinayeti, e\u015fcinsellik gibi meseleler g\u00f6steriyor ki, feministler olarak art\u0131k farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmam\u0131z laz\u0131m. \u015eu ana kadar sadece, “birbirimize sahip \u00e7\u0131kal\u0131m” noktas\u0131na geldik. B\u00fct\u00fcn farkl\u0131l\u0131klar birbirine denkmi\u015f gibi yap\u0131yoruz. K\u00fcrtl\u00fck e\u015fcinsellik, yoksulluk, ba\u015f\u00f6rt\u00fcl\u00fcl\u00fck… Ama bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131n i\u015fleme bi\u00e7imleri ve v\u00fccutlarda ta\u015f\u0131nma bi\u00e7imleri \u00e7ok farkl\u0131. \u00d6rne\u011fin K\u00fcrtl\u00fc\u011f\u00fcn \u0131rkla\u015fmas\u0131 ile ba\u015f\u00f6rt\u00fcl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn \u0131rkla\u015fmas\u0131 ayn\u0131 \u015fey de\u011fil. Bence bunlar\u0131 a\u00e7\u0131k ve samimi olarak tart\u0131\u015fmaya ba\u015flarsak liberal ya da \u00e7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fc bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7ebiliriz. Bu \u015fekilde de; sadece kad\u0131nlar\u0131n erkeklerle de\u011fil, bu kesimin kad\u0131nlar\u0131n\u0131n o farkl\u0131 addedilen kesimin kad\u0131nlar\u0131yla, bu \u2018k\u00fclt\u00fcrel\u2019 grubun erkeklerinin\/kad\u0131nlar\u0131n\u0131n, o k\u00fclt\u00fcrel grubun erkekleri\/kad\u0131nlar\u0131yla olan hiyerar\u015fik ili\u015fkilerini daha iyi anlayabiliriz gibi geliyor.<\/p>\n

Tabii bu, namus cinayetleri ile ilgili bir \u015fey yapmayal\u0131m, demek de\u011fil; fakat bu tart\u0131\u015fmay\u0131 a\u00e7\u0131k tuttu\u011fumuz s\u00fcrece, namus cinayetleriyle farkl\u0131 ba\u015f etme y\u00f6ntemleri bulabilece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. En \u00f6nemlisi, N\u00fckhet\u2019ten \u00f6\u011frendi\u011fim -hatta Feminist Yakla\u015f\u0131mlar\u2019daki yaz\u0131m\u0131n en ba\u015f\u0131nda vurgulad\u0131\u011f\u0131m- \u201cBiz, hepimiz bu namus, disiplin rejimi i\u00e7erisinde ya\u015f\u0131yoruz.\u201d c\u00fcmlesini hat\u0131rlamak. Biz, uzaklardaki ya da bizden \u00e7ok farkl\u0131 birilerini kurtarmaya de\u011fil, hep beraber kurtulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Bence feminizm bu. Bana bu konu\u015fmay\u0131 yapma \u015fans\u0131n\u0131 verdi\u011fi i\u00e7in Feminist Yakla\u015f\u0131mlar\u2019a da \u00e7ok te\u015fekk\u00fcr ediyorum.<\/p>\n

Leyla Pervizat:<\/strong> N\u00fckhet Hoca\u2019n\u0131n s\u00f6yledikleri \u00fczerinden devam etmek istiyorum. Konu\u015fmam\u0131zda, “erkeklik kuram\u0131”ndan bahsettik. Ben dersimizi, erkeklik kuram\u0131n\u0131 yeteri kadar inceleyerek yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum -her ne kadar \u015fu anda erkeklik kuram\u0131 al\u0131p ba\u015f\u0131n\u0131 gitmi\u015f olsa da. Sadece biz de\u011fil, Bat\u0131l\u0131 feminist de, Do\u011fulu feminist de, T\u00fcrk de bunu yapmad\u0131. \u00d6rne\u011fin h\u00e2l\u00e2 tecav\u00fcz\u00fc tam \u00e7al\u0131\u015famad\u0131k: Erkekler tecav\u00fcz ederken i\u00e7lerinden ne ge\u00e7iyor, beyinlerinde ne oluyor, nas\u0131l oluyorlar, ne hissediyorlar, ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar, ger\u00e7ekten tahrik oluyorlar m\u0131, sonras\u0131nda m\u0131 oluyorlar, bunlar\u0131 bilmiyoruz. Evde kar\u0131s\u0131 bekliyor onu; onunla ili\u015fkisi nas\u0131l? \u015eiddeti, erkek kuram\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan tam olarak masaya yat\u0131ramad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu da yapmam\u0131z gereken “ilk”lerden bir tanesi ve bence hepimiz bundan sorumluyuz.<\/p>\n

\u0130kincisi, benim yapt\u0131\u011f\u0131m bir \u015fey; bunu herkese \u00f6nerebilirim. Ben son d\u00f6nemlerde “Samuraylar”\u0131 okuyorum. Erkekli\u011fi doktora, do\u00e7ent, profes\u00f6rl\u00fck d\u00fczeyinde anlamak i\u00e7in tavsiye ederim, \u00e7ok ilgin\u00e7: Kitap aile ili\u015fkilerini ve akrabal\u0131\u011f\u0131 ele al\u0131yor; laboratuar \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gibi bir \u015fey yap\u0131yor.<\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, ben de sosyal bilimciyim; zaten doktora \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m \u015fiddet \u00fczerine. Bir yerde b\u00fct\u00fcn bu kuramlar, kavramlar, sosyal bilimlerle ilgili duruyor; i\u015fte o \u015fiddet an\u0131nda psikiyatri giriyor i\u015fin i\u00e7ine. \u015eiddete bakan feminist psikiyatride de h\u00e2l\u00e2 bir \u015fey yok; burada \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bo\u015fluklar var. \u0130nterdisipliner \u00e7al\u0131\u015fmada, feminist psikiyatri konusunda Amerikal\u0131lar \u00e7ok me\u015fhur ama onlarda da yok. Bu noktada da bir \u015feyler yap\u0131lmas\u0131 l\u00e2z\u0131m, diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Te\u015fekk\u00fcr ediyorum.<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> Evet, bu g\u00f6r\u00fc\u015fe bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan kat\u0131lmamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Tabii \u015fiddetin psikiyatrisi de yap\u0131labilir ama ben h\u00e2l\u00e2 -ve daha \u00f6nce- sosyolojisinin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 isterim. Neden sosyolojisini yapmak isterim? \u015eiddetin psikiyatrisinin yap\u0131lmas\u0131nda, do\u011fall\u0131kla ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 kurma tehlikesi oldu\u011fu i\u00e7in. Tabii siz \u00f6yle yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in demiyorum. S\u00fcrekli oraya do\u011fru bir kayma tehlikesi olabildi\u011fi i\u00e7in; “\u00d6nce sosyolojisini yapal\u0131m, ondan sonra psikiyatrisi \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz.” demek geliyor i\u00e7imden. Ben buraya \u015f\u00f6yle bir psikoloji ile geldim: Dicle\u2019nin de s\u00f6yledi\u011fi gibi her yerde namus \u00fczerine konu\u015fulmas\u0131 art\u0131k t\u00fcylerimizi diken diken ediyor. Bunun art\u0131k ad\u0131n\u0131 koymam\u0131z l\u00e2z\u0131m. Ve buna kar\u015f\u0131 feministler olarak; \u201cBiz namus derken onu kastetmemi\u015ftik, \u015funu kastetmi\u015ftik; biz b\u00f6yle bakm\u0131yorduk, \u015f\u00f6yle bak\u0131yorduk.\u201d diyebilece\u011fimiz bir s\u00f6z da\u011farc\u0131\u011f\u0131 geli\u015ftirmemiz l\u00e2z\u0131m. Bug\u00fcne kadar feministler diyordu ki: “Namus, kad\u0131n\u0131n bedenini kontrol etmeye yarayan bir \u015feydir.” Ba\u015fka bir s\u00f6z\u00fcm\u00fcz var m\u0131yd\u0131, yoksa ben mi yanl\u0131\u015f biliyorum? Bunun \u00f6tesinde, solculuktan kalma bir hastal\u0131\u011f\u0131m\u0131z var; o da \u201cger\u00e7e\u011fi s\u00f6ylersek, olay\u0131 \u00e7\u00f6zd\u00fck\u201d yan\u0131lg\u0131s\u0131. H\u00e2lbuki ger\u00e7e\u011fin g\u00f6sterilmesi ile hi\u00e7bir \u015fey olmuyor. Bizim feministler olarak strateji \u00fcretmemiz gerekiyor. Bu kadar tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m, sevdi\u011fim feministi bir arada g\u00f6rmek bana her zaman nasip olmuyor; onun i\u00e7in de tart\u0131\u015fmay\u0131 buraya getirsek mi, diye soruyorum.<\/p>\n

Dicle Ko\u011fac\u0131o\u011flu<\/strong>: \u015eiddetin tekille\u015ftirilmesi, baz\u0131 \u015fiddetleri d\u0131\u015fl\u0131yor. “Kad\u0131na kar\u015f\u0131 \u015fiddet” deyince, \u015fiddet tan\u0131m\u0131n\u0131n i\u00e7ine daha \u00f6nceki nesillerde solculuk y\u00fcz\u00fcnden, ayd\u0131nlanmac\u0131l\u0131k y\u00fcz\u00fcnden bak\u0131lamayan \u015fiddet girer oldu. Feminizmin bunlar\u0131 i\u00e7ine almas\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir kazan\u0131m; fakat \u015funu da unutmamak l\u00e2z\u0131m, bug\u00fcnk\u00fc zamanda “kad\u0131na kar\u015f\u0131 \u015fiddet” deyince kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z imge ve s\u00f6ylemler, yoksullu\u011fun \u015fiddetini, e\u015fcinsellerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u015fiddeti ve de g\u00f6zalt\u0131nda polis-devlet taraf\u0131ndan yap\u0131lan \u015fiddeti d\u0131\u015fl\u0131yor. Kad\u0131nl\u0131\u011f\u0131n ya da feminizmin ikinci terim olmamas\u0131 i\u00e7in bence bahsetti\u011finiz \u015feyi, her zaman ikinci bir terimle anmam\u0131z l\u00e2z\u0131m: G\u00f6zalt\u0131nda \u015fiddet, yoksullu\u011fun \u015fiddeti, gibi\u2026 “Kad\u0131n” de\u011fil “kad\u0131nlar”\u2026 Hangi kad\u0131n, neredeki kad\u0131n, neyi ya\u015fayan kad\u0131n? Neden “kad\u0131nlar” de\u011fil de “kad\u0131n” olunca tekille\u015fiyor? Tekille\u015fince uzmanla\u015f\u0131labiliyor; b\u00f6ylece kad\u0131n-erkek e\u015fitsizli\u011fi meselesi \u015fu ya da bu tekil meselenin uzmanlar\u0131n\u0131n tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir alan haline geliyor. Feminizmin bunun ne kadar i\u00e7ine girece\u011fi, buna kar\u015f\u0131 ne kadar \u015fey s\u00f6yleyebilece\u011fi bize ba\u011fl\u0131. Sosyal bilim bir yol… Burada da bir \u00e7eli\u015fki var: Ben uzman gibi konu\u015fuyorum; ama uzman gibi konu\u015fmak istemiyorum. Sosyal bilimin de uzman gibi konu\u015ftu\u011fu yerler ile tecr\u00fcbelere dil kazand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 yerleri belki ay\u0131rt etmek laz\u0131m.

Nilg\u00fcn Yurdalan:<\/strong> N\u00fckhet\u2019e bir \u015fey sormak istiyorum: “Namus” kavram\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 ba\u015fka \u015fekilde mi doldural\u0131m diyorsun?<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> Evet, bunu bir d\u00fc\u015f\u00fcnelim istiyorum.

Leyla Pervizat<\/strong>: Peki \u201c\u015feref\u201de sahip \u00e7\u0131ksak, \u201cnamus\u201du yok etsek olmuyor mu?

N\u00fckhet Sirman<\/strong>: Bilmiyorum, “\u015feref” o kadar “sadece erkek” bir \u015fey ki. Siz \u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorsan\u0131z…

Leyla Pervizat: <\/strong>Yo, ben \u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor de\u011filim. \u00c7ok ilgin\u00e7 bir \u015fey buldum: \u015feref kavram\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de var. Mesela ben h\u00e2l\u00e2 Arap \u00fclkelerinde, Tunus\u2019ta, Yemen\u2019de, \u00dcrd\u00fcn\u2019de \u201c\u015ferefli kad\u0131n\u201d diye bir \u015fey var m\u0131, yok mu sorusuna hi\u00e7bir feministten net bir cevap alamad\u0131m. Bu, \u00e7ok ilgin\u00e7 bir \u015fey. Kemalizmle, Atat\u00fcrk\u2019le birlikte \u015feref kad\u0131nlar i\u00e7in de ge\u00e7erli olmu\u015f bir \u015fey. T\u00fcrkiye\u2019de \u015fu anda halen -ister sevelim, ister sevmeyelim- baz\u0131 kad\u0131nlar \u015ferefli.<\/p>\n

Nilg\u00fcn Yurdalan:<\/strong> Ama Araplarda da namus kavram\u0131 yok.<\/p>\n

Leyla Pervizat:<\/strong> Var, var. Onlar “ar”d\u0131r diyor.

N\u00fcket Sirman:<\/strong> \u201cIrz\u201dd\u0131r o. “Ar”d\u0131r dedi\u011fi, \u201c\u0131rz\u201dd\u0131r. \u015eeref (namus) yok, \u0131rz var.

Leyla Pervizat:<\/strong> Yaln\u0131z L\u00fcbnan ve \u00dcrd\u00fcn\u2019de, “namus cinayeti” diye ge\u00e7iyor.<\/p>\n

Dicle Ko\u011fac\u0131o\u011flu:<\/strong> Ama burada tekil bir strateji yapaca\u011f\u0131z diye bir \u015fey yok. \u015eimdi ge\u00e7enlerde Handan \u00c7a\u011flayan\u2019\u0131n kitab\u0131n\u0131 okudum ve hayli \u00f6nemli \u015feylerden bahsetti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Kitab\u0131 K\u00fcrt hareketinin i\u00e7inde namusun nas\u0131l bir rol oynam\u0131\u015f olabilece\u011fi hakk\u0131nda ipu\u00e7lar\u0131 veriyor. Anlad\u0131\u011f\u0131ma g\u00f6re. K\u00fcrtler asimilasyon \u00fczerinden, soldan \u00f6nce a\u015firet \u00fczerinden siyasi oluyorlarm\u0131\u015f ve ondan sonra T\u0130P ilk defa K\u00fcrtleri ve a\u015firete ba\u011flanmayan ya da ba\u011flanmamay\u0131 tercih eden K\u00fcrtleri politize etmi\u015f. Ondan sonra namus, ilk defa K\u00fcrt hareketi i\u00e7erisinde harekete ge\u00e7irilmi\u015f, tam da a\u015firete kar\u015f\u0131 bir \u015fey olarak, yani a\u015firet iktidar\u0131n\u0131 b\u00f6lerek\u2026 Handan \u00c7a\u011flayan \u00f6yle anlat\u0131yor. K\u00fcrt kad\u0131n gerillalar namusu takmayarak da\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015flar. Bu, herkesin stratejisi olacak diye bir \u015fey de\u011fil. E\u011fer \u00f6yle ise, namus cinayetinin farkl\u0131 siyasile\u015ftirilme ba\u011flamlar\u0131n\u0131 g\u00f6zetmek gerekir. Yani Batman\u2019da yak\u0131lm\u0131\u015f bir k\u00f6yde namus cinayeti muhtemelen ba\u015fka bir \u015fey, \u00dcmraniye\u2019de ba\u015fka bir \u015fey. Her namus dedi\u011fimizde siyasi bir tak\u0131m i\u015faretleri \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yoruz ve o i\u015faret, bir yerden bir yere farkl\u0131 \u015fekillerde seyahat ediyor. \u00c7o\u011fu zaman ne yaparl\u0131m? Sorusuna tekil cevaplar araken orada yerel diyebilece\u011fimiz, orada ya\u015fayanlar\u0131n tecr\u00fcbesinden gelen bilgileri yok say\u0131yoruz. \u2018Ne yapal\u0131m?\u2019 sorusunun \u00f6znesi, bu sorudaki bir \u015feyler yapacak olan \u2018Biz\u2019 \u00e7o\u011fu zaman bizim \u015fu anda oturdu\u011fumuz gibi metropolde s\u0131kl\u0131kla \u015fehrin merkezine de yak\u0131n ya\u015fayan imtiyazl\u0131 ve\/veya siyasi olarak tecr\u00fcbeli kimseler oluyor. Halbuki bu sorunun tekil bir cevab\u0131 olmayabilir. \u0130n\u015fallah bir s\u00fcr\u00fc strateji yarat\u0131r\u0131z, ya da varolan stratejileri buluruz ke\u015ffederiz onlarla ba\u011flant\u0131lar kurar\u0131z. Yani heryerde var direnme \u00f6nemli olan onlar\u0131n birle\u015fmesi ve de ille merkezile\u015fmeden diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n


Dicle Ko\u011fac\u0131o\u011flu:<\/strong> \u015eiddetin tekille\u015ftirilmesi, baz\u0131 \u015fiddetleri d\u0131\u015fl\u0131yor. Kad\u0131na kar\u015f\u0131 \u015fiddet deyince daha \u00f6nceki nesillerde solculuk y\u00fcz\u00fcnden, ayd\u0131nlanmac\u0131l\u0131k y\u00fcz\u00fcnden bak\u0131lamayan \u015fiddet girer oldu \u015fiddet tan\u0131m\u0131n\u0131n i\u00e7ine. Bunlar\u0131 i\u00e7ine almas\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir kazan\u0131m feminizm i\u00e7in. Ama \u015funu da unutmamak laz\u0131m ki bug\u00fcnk\u00fc zamanda kad\u0131na kar\u015f\u0131 \u015fiddet deyince kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z imge ve s\u00f6ylemler yoksullu\u011fun \u015fiddetini, e\u015fcinsellerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u015fiddeti ve de g\u00f6zalt\u0131ndaki polis-devlet \u015fiddetini d\u0131\u015fl\u0131yor. Bu \u015fekilde olu\u015fturulan teknik \u015fiddet s\u00f6ylemleri, zaten o bahsetti\u011fim koridordaki uzmanl\u0131k dillerinin olu\u015fturdu\u011fu \u015fiddet ve kad\u0131nl\u0131\u011f\u0131n ya da feminizmin ikinci terim olmamas\u0131 i\u00e7in, bence bahsetti\u011finiz \u015feyi her zaman ikinci bir terimle anmam\u0131z laz\u0131m. Yani g\u00f6zalt\u0131nda \u015fiddet, yoksullu\u011fun \u015fiddeti gibi\u2026 Kad\u0131n de\u011fil kad\u0131nlar\u2026 Hangi kad\u0131n, neredeki kad\u0131n, neyi ya\u015fayan kad\u0131n? Nesne kad\u0131nlar de\u011fil de kad\u0131n olunca tekille\u015fiyor. Tekille\u015fince uzmanla\u015f\u0131labiliyor. B\u00f6ylece kad\u0131n erkek e\u015fitsizli\u011fi meselesi \u015fu ya da bu tekil meselenin uzmanlar\u0131n\u0131n tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir alan haline geliyor. Feminizmin bunun ne kadar i\u00e7ine girece\u011fi, ne kadar buna kar\u015f\u0131 bir \u015fey s\u00f6yleyebilece\u011fi bence bize ba\u011fl\u0131. Sosyal bilim bir yol. Burada da bir \u00e7eli\u015fki var: Burada da ben uzman gibi konu\u015fuyorum; ama uzman gibi konu\u015fmak istemiyorum. Sosyal bilimin de uzman gibi konu\u015ftu\u011fu yerler ile tecr\u00fcbelere dil kazand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 yerleri belki ay\u0131rt etmek laz\u0131m.<\/p>\n

Nilg\u00fcn Yurdalan:<\/strong> N\u00fckhet\u2019e bir \u015fey sormak istiyorum. Namus kavram\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 ba\u015fka \u015fekilde mi doldural\u0131m diyorsun?<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> Evet, bunu bir d\u00fc\u015f\u00fcnelim diyorum.<\/p>\n

Leyla Pervizat:<\/strong> Peki \u201c\u015feref\u201de sahip \u00e7\u0131ksak, \u201cnamus\u201du yok etsek olmuyor mu?

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> Nedense \u015fereflilik k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bende buna kar\u015f\u0131 bir reaksiyon var. Bilmiyorum, \u015feref o kadar sadece erkek bir \u015fey ki. Siz \u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorsan\u0131z…<\/p>\n

Leyla Pervizat:<\/strong> Yo, ben \u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor de\u011filim, \u00e7ok ilgin\u00e7 bir \u015fey buldum, yani \u015feref kavram\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de var, kad\u0131nlarda da \u015feref var. Mesela ben h\u00e2l\u00e2 Arap \u00fclkelerinde, Tunus\u2019ta, Yemen\u2019de, \u00dcrd\u00fcn\u2019de \u201c\u015ferefli kad\u0131n\u201d diye bir \u015fey var m\u0131, yok mu sorusuna net bir cevap alamad\u0131m hi\u00e7bir feministten. Bu \u00e7ok ilgin\u00e7 bir \u015fey. Kemalizmle, Atat\u00fcrk\u2019le birlikte \u015feref kad\u0131nlar i\u00e7in de ge\u00e7erli olmu\u015f bir \u015fey. T\u00fcrkiye\u2019de \u015fu anda halen ister sevelim, ister sevmeyelim baz\u0131 kad\u0131nlar \u015ferefli.<\/p>\n

Nilg\u00fcn Yurdalan:<\/strong> Ama Araplarda da namus kavram\u0131 yok.<\/p>\n

Leyla Pervizat:<\/strong> Var, var. Onlar \u201card\u0131r\u201d diyor.<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> \u201cIrz\u201dd\u0131r o. \u201cArd\u0131r\u201d dedi\u011fi, \u201c\u0131rz\u201dd\u0131r. \u015eeref, yani namus yok, \u0131rz var.<\/p>\n

Leyla Pervizat:<\/strong> Yaln\u0131z L\u00fcbnan ve \u00dcrd\u00fcn\u2019de, namus cinayeti diye ge\u00e7iyor.<\/p>\n


\u00d6zlem Aslan:<\/strong> Ben s\u00f6ylemsel d\u00fczeyin \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Sizin TESEV\u2019de yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 okudum. Orada anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131z gibi a\u015firet sisteminin bozulmas\u0131ndan sonra insanlar g\u00f6\u00e7 ediyorlar; b\u00fct\u00fcn sosyal ba\u011flar\u0131ndan kopuyorlar; bilmedikleri, al\u0131\u015fmad\u0131klar\u0131 yeni bir sistem kurma \u00e7abas\u0131ndalar. Belki namus da orada yeni bir \u015fey olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Burada feminist hareketten kad\u0131nlar olarak, kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddetteki bo\u015flu\u011fu nas\u0131l dolduraca\u011f\u0131z? Kad\u0131nlar aras\u0131nda nas\u0131l dayan\u0131\u015fma a\u011flar\u0131 kurmal\u0131y\u0131z? Buna nas\u0131l cevap verece\u011fimiz \u00f6nemli. \u00c7\u00fcnk\u00fc Ak Parti\u2019nin, ba\u015fka sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerinin doldurdu\u011fu yerler, feminist hareket taraf\u0131ndan bo\u015f b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f durumda. Biz b\u00f6yle s\u00fcrekli anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz ama biz anlarken de ba\u015fkalar\u0131, \u00e7ok ba\u015fka s\u00f6ylemlerle o alanlar\u0131 dolduruyor. Dolay\u0131s\u0131yla ne yapaca\u011f\u0131z? Mesela ben bir zamanlar s\u0131\u011f\u0131naklar i\u00e7in bir s\u00fcr\u00fc eylem yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum. \u015eimdi yap\u0131lm\u0131yor. O somut bir s\u00f6zd\u00fc, \u201cbiz s\u0131\u011f\u0131nak istiyoruz\u201ddu. Ne yapabiliriz, nas\u0131l geni\u015fleyece\u011fiz? Mesela benim en b\u00fcy\u00fck derdim \u00fcniversiteden beri yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z b\u00fct\u00fcn eylemlerde ayn\u0131 insanlarla bir arada olmak. 15-20 ki\u015fi, ayn\u0131 insanlar, evde annelerin yapt\u0131\u011f\u0131 toplant\u0131lar\u0131n yerine burada ba\u015fka toplant\u0131 koymu\u015f gibi. Her hafta bilmem nerede ayn\u0131 kad\u0131nlarla bulu\u015fuyoruz, sonra evlerimize geri gidiyoruz. \u201cNas\u0131l \u00e7o\u011falaca\u011f\u0131z, nas\u0131l daha \u00e7ok insana ula\u015faca\u011f\u0131z, ne yapaca\u011f\u0131z?\u201d gibi bir soru akl\u0131ma geliyor.<\/p>\n

P\u0131nar Selek:<\/strong> Bu ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir toplant\u0131 konusu.<\/p>\n

M\u00fcjgan Arpat:<\/strong> Ben Leyla\u2019n\u0131n s\u00f6yledi\u011fiyle ilgili bir \u015fey s\u00f6ylemek istiyorum: Tecav\u00fcze maruz kalan kad\u0131nlar ya da tecav\u00fczc\u00fcler a\u00e7\u0131s\u0131ndan, \u00f6zellikle psikolojik a\u00e7\u0131dan sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131n analizini ya da bir tan\u0131mlamas\u0131n\u0131 yapmaya ben a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 kar\u015f\u0131y\u0131m. Bunu biraz sorunlu buluyorum. \u015e\u00f6yle birka\u00e7 handikab\u0131 var: Birincisi; s\u0131rf erkek taraf\u0131ndan, sald\u0131rgan taraf\u0131ndan tek tarafl\u0131 bir analiz yakla\u015f\u0131m\u0131 \u00e7ok yanl\u0131\u015f, tehlikeli olur diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu bizi sanki o ki\u015finin psikolojik bir rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 varm\u0131\u015f da terapiyle d\u00fczelirmi\u015f gibi bir yan\u0131lg\u0131ya g\u00f6t\u00fcr\u00fcr bence. \u0130kincisi bireyle\u015ftirir; erkek egemen sistemden kopuk bir ba\u011flamda ele alm\u0131\u015f oluyoruz konuyu. Bence t\u00fcm bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ma\u011fdurlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan da do\u011fru d\u00fcr\u00fcst \u00e7al\u0131\u015fma yapm\u0131yoruz. Mesela bu en son ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z SDP\u2019deki taciz olay\u0131 bize, tacize maruz kalan kad\u0131nlarla nas\u0131l yan yana duraca\u011f\u0131m\u0131z\u0131, hangi dili kullanaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131, onlara nas\u0131l destek verece\u011fimizi bile do\u011fru d\u00fcr\u00fcst bilmedi\u011fimizi g\u00f6sterdi. Yani bu konuda da pek \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z yok. Uzun laf\u0131n k\u0131sas\u0131 ben, feministlerin ma\u011fdurdan yana bir politika geli\u015ftirmesi gerekti\u011fini, ma\u011fdurdan yana psikolojik analizler, \u00e7al\u0131\u015fmalar vs. yapmas\u0131 gerekti\u011fini ve sald\u0131rganlar\u0131n da yarg\u0131lanmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Leyla Pervizat:<\/strong> Ben de sald\u0131rganlar\u0131n kesinlikle yarg\u0131lanmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum ama tecav\u00fcz yayg\u0131n eril d\u00fczenin bir patolojisidir. O sald\u0131rgana bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda yayg\u0131n eril d\u00fczen nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, o bireyde kendisine nas\u0131l v\u00fccut buluyor; ona bakars\u0131n\u0131z. Ben demiyorum ki kad\u0131nlar \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 b\u0131rakal\u0131m; bunlar\u0131 da yapal\u0131m. Biz bunlar\u0131 da yapabilecek kadar bilgiliyiz, g\u00fc\u00e7l\u00fcy\u00fcz, e\u011fitimliyiz. Hemen burada James\u2019in bir laf\u0131n\u0131 hat\u0131rlatmak isterim: \u201cSosyologlar\u0131n insanl\u0131\u011fa en b\u00fcy\u00fck ihaneti, soyk\u0131r\u0131m\u0131 sanki b\u00f6yle sapmaym\u0131\u015f, de\u011fi\u015fiklikmi\u015f gibi normalin d\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6stermeleri oldu.\u201d Tam tersine soyk\u0131r\u0131m bilmem ne kadar zamandan beri yap\u0131l\u0131yordu, orada da ma\u011fdura de\u011fil, biz niye bu soyk\u0131r\u0131m\u0131 yapanlara, nazilere, SS\u2019lere bakmad\u0131k? Burada, yayg\u0131n eril d\u00fczen nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, ona g\u00f6nderme yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> Tek tek de\u011fil ama.<\/p>\n

Leyla Pervizat:<\/strong> Tek tek de\u011fil ama bu da yayg\u0131n bir eril d\u00fczenin tecav\u00fcz eden taraf\u0131.<\/p>\n

Dicle Ko\u011fac\u0131o\u011flu:<\/strong> Bir taraftan ba\u015fka bir ahlak tasavvur ederken, bir taraftan da pratik olarak yapabilece\u011fimiz \u015feyleri yapmak ve bunu ille uzmanl\u0131ktan ge\u00e7irmemek gerek. Bunu sana derken bile \u00fcz\u00fcl\u00fcyorum. Uzmanl\u0131k \u00fczerinden derken iktidar kurdum; ama sen de kuruyordun, kurmayal\u0131m.<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> \u00d6zlem\u2019in b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 yerden devam edeyim, yani ne yapabiliriz \u00fczerinden konu\u015fay\u0131m. Hukuk ve yasalar yeni bir uzmanl\u0131k alan\u0131 olarak hayat\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7ok ciddi olarak ku\u015fatmaya ba\u015flad\u0131. Kapatma davalar\u0131ndan, namus cinayetlerine kadar her \u015feyi hukuk \u00fczerinden konu\u015fur olduk. Dicle de zaten tam da bu y\u00fczden hukuk sosyolojisine kayd\u0131. Onun \u00fczerinden \u00e7ok ho\u015f i\u015fler yap\u0131yor. Bizim \u00fcyelerinin \u00e7o\u011fu sosyolog olan KAYA diye bir derne\u011fimiz var. Senelerdir be\u015f on ki\u015fiyiz. Herkes birbirini tan\u0131r. KAYA\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 Kad\u0131n Yurtta\u015f A\u011f\u0131. Yurtta\u015fl\u0131k \u00fczerinden kurulmu\u015f bir fantezimiz var. Hukuk veya \u00e7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fck bir alan a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda hurra hepimiz o alan\u0131n i\u00e7ine giriyoruz. Sonu\u00e7 olarak elhamd\u00fclillah sosyolo\u011fuz. Ne yap\u0131yoruz, bunu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek \u00fczere? Ba\u015fka bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan, kanunu kad\u0131nlar\u0131n lehine kullanmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir \u015feyler yap\u0131yoruz. Dolay\u0131s\u0131yla s\u0131\u011f\u0131naklar da feminist s\u00f6ylemin hukuka a\u00e7t\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir alan, yani bu kurumsall\u0131ktan ve hukukla birlikte kurgulanmaktan bir t\u00fcrl\u00fc ka\u00e7am\u0131yoruz. Mor \u00c7at\u0131, iki sokak ilerde bir yerdir, onun kar\u015f\u0131s\u0131nda Filmmor vard\u0131r, onun berisinde Amargi vard\u0131r, yani Beyo\u011flu\u2019nda yerlerimiz var. O yerlerden \u00e7\u0131kabilmemin belki bir yolu olmal\u0131. Eskiden solcular ne yapard\u0131?<\/p>\n

\u00d6zlem Aslan<\/strong>: Mahallelere giderdi.<\/p>\n

Nilg\u00fcn Yurdalan<\/strong>: Herkesin bir mahallesi vard\u0131! AKP yap\u0131yor bu mahalle \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131!<\/p>\n

Dicle Ko\u011fac\u0131o\u011flu:<\/strong> Oraya da nas\u0131l gitti\u011finiz \u00f6nemli. Ben KAYA\u2019da hi\u00e7 aktif olarak \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131m ama oraya \u201corada bir k\u00f6y var uzakta\u201d demeden gitmenin \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Mesela tart\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131zda N\u00fckhet\u2019in s\u00fcper bir fikri ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. N\u00fckhet, oraya semt Pazar oldu\u011fu g\u00fcn, kad\u0131nlar\u0131n d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kabildikleri g\u00fcn, orada okuma yazma kursu oldu\u011fu g\u00fcn gitmemizi \u00f6neriyor. Orada avukat\u0131 ula\u015f\u0131labilir k\u0131lmal\u0131y\u0131z. Ama bence hani bir noktada yap\u0131lan stratejimizin, bir sonraki noktada t\u0131kanabilece\u011fini; her t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n, yani \u00e7eli\u015fkiye d\u00fc\u015fmemizin normal oldu\u011funu da g\u00f6rmek laz\u0131m. Belki de eski solun en b\u00fcy\u00fck hatalar\u0131ndan bir tanesi \u00e7eli\u015fkiye d\u00fc\u015fmeyen bireyler aramas\u0131. Bu da biraz erillikle alakal\u0131 diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u201cD\u00fcz\u201d, \u201c\u00e7eli\u015fkisiz\u201d, \u201cne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilen\u201d, \u201ctutarl\u0131\u201d bireyler\u2026 Bir bak\u0131yorum, iktidarlar otuz tane \u00e7eli\u015fki ile geliyor, be nas\u0131l \u00e7eli\u015fkisiz olay\u0131m, ben nas\u0131l \u00e7eli\u015fkisiz direneyim? Ev i\u00e7i emekte ayr\u0131, cinsellikte ayr\u0131, i\u015fte ayr\u0131, kad\u0131nlarla ili\u015fkilerde ayr\u0131, siyasette ayr\u0131\u2026 \u0130ktidarlar verdi\u011fi otuz ayr\u0131 s\u00f6z\u00fc tutmuyor ve beni otuz tane \u00e7eli\u015fkinin i\u00e7erisinde b\u0131rak\u0131yor. Ama ben bir taraftan \u00e7eli\u015fkilerle ba\u015f etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131p, belki onlar\u0131 da payla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fabilirim. Ama tabii burada etiksiz, pragmatik ya da hedonist olal\u0131m demiyorum. Ama farkl\u0131 bir etik.<\/p>\n

Ak Parti\u2019nin ba\u015far\u0131s\u0131, orada ne varsa onu i\u00e7ine eklemlenmek. Farkl\u0131 muhafazakarl\u0131klara eklemliyor kendini. Biz de kendimizi farkl\u0131 direni\u015flere eklemleyebiliriz. Ama burada tabii ki fark\u0131m\u0131z bir direnme ahlak\u0131 geli\u015ftirmek belki de. Yani g\u00fc\u00e7 i\u00e7in g\u00fc\u00e7 prensibi ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131r iktidarlar, fazla se\u00e7ici olmayabilirler\u2026 Oysa biz ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz gibi geliyor. Prensiplerimizi belirleyebiliriz. \u0130ktidar\u0131 ille kazanmak m\u0131 yoksa ili\u015fki kurma bi\u00e7imlerimizi de\u011fi\u015ftirmek mi istiyoruz mesela? E\u011fer ikincisi ise ama\u00e7lardan da kurtulunuyor bir \u015fekilde. Ama biz s\u0131k s\u0131k verili iktidar tan\u0131mlar\u0131 ve aray\u0131\u015flar\u0131 ile hareket ediyoruz. O zaman da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz ki \u201coraya\u201d gidersek mutlaka \u00e7ok farkl\u0131 \u015feyler yapmam\u0131z laz\u0131m, b\u00f6yle acayip bir performans g\u00f6stermemiz laz\u0131m ya da yalan s\u00f6ylememiz laz\u0131m. Yani bunlar\u0131n zor oldu\u011funu ama o kadar da zor olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 zorluklar\u0131n \u00f6nemli k\u0131s\u0131m\u0131n\u0131n bizim kendi zihnimizde de olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Nilg\u00fcn Yurdalan:<\/strong> Ben hepimizin namuslu oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne \u00e7ok kat\u0131l\u0131yorum. \u00d6zellikle oturu\u015f ve k\u0131l\u0131k k\u0131yafetlerimiz \u00fczerinden bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda her grubun ya da kad\u0131n\u0131n bir normu var. Ben hele hele yaz\u0131n \u015furama kadar a\u00e7ar\u0131m ama daha fazlas\u0131n\u0131 a\u00e7mam. O kadar, benim a\u00e7t\u0131\u011f\u0131m \u00e7atal\u0131m\u0131n bitti\u011fi yerdir! Arada \u00e7ok ciddi bir \u00e7eli\u015fki var. Diyanet \u0130\u015fleri \u201cfeminizm ahlaks\u0131zd\u0131r\u201d dedi\u011fi zaman soka\u011fa \u00e7\u0131k\u0131p \u201chepimiz ahlaks\u0131z\u0131z\u201d derken b\u00fct\u00fcn varolu\u015fumuzla ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve o sokakta, o anda yeniden kurdu\u011fumuz ahlak\u0131 sonra hi\u00e7 konu\u015fmuyoruz. Bu, T\u00fcrkiye\u2019deki feminist hareketin \u00e7ok temel problemlerinden biridir, Bat\u0131\u2019y\u0131 bilmiyorum. Bir di\u011feri feminizim ger\u00e7ekten e\u015fitlik\u00e7idir, tam da buna ba\u011fl\u0131 olarak e\u015fitlik\u00e7idir, tam da hepimizin bir miktar namus dedi\u011fi \u015feye ba\u011fl\u0131 olarak e\u015fitlik\u00e7idir. E\u015fitlik\u00e7i olan\u0131n e\u015fi\u011fini a\u015fmak i\u00e7in kendi normlar\u0131m\u0131z\u0131 alt\u00fcst etmemiz gerekmektedir. Bunu yapmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00fcrece de en fazla \u201caileler y\u0131k\u0131ls\u0131n\u201d\u0131 y\u0131lda bir kere telaffuz edebiliriz; \u00fcstelik yerine de s\u00f6yledi\u011fimiz bir \u015fey yoktur. Ben mesela gelecek tasavvurumda, kad\u0131nlar\u0131n \u00f6zg\u00fcr oldu\u011fu bir gelecekte \u00e7oke\u015fli ya\u015famas\u0131n\u0131 \u00f6nerece\u011fim! Ama \u015fimdi \u00f6neremiyorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc kad\u0131nlar\u0131n \u00e7oke\u015flili\u011fi yeniden bir silah olarak mutlaka kad\u0131nlara d\u00f6necek. Ben kalabal\u0131kla\u015fmak yerine s\u00f6z\u00fc b\u00fcy\u00fctmeyi tercih ediyorum. Merkeze ba\u011fl\u0131 feminist hareket istemedi\u011fimdendir san\u0131r\u0131m.<\/p>\n

S\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc nas\u0131l b\u00fcy\u00fctece\u011fiz? Ben \u00f6ncelikle kendimize bakal\u0131m diye \u00f6neriyorum. Bence hep g\u00fcndemin arkas\u0131nday\u0131z; ama bu sefer ger\u00e7ekten \u00e7ok g\u00fcndemin arkas\u0131na tak\u0131ld\u0131k. Medya denilen \u015fey kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddeti s\u00fcrekli \u00f6n\u00fcm\u00fcze koyuyor. S\u00f6ylenenlerin hi\u00e7biri yeni de\u011fil, muhtemelen \u00e7o\u011falm\u0131\u015f da de\u011fil. Belki n\u00fcfusa ba\u011fl\u0131, orant\u0131l\u0131 olarak \u00e7o\u011falm\u0131\u015f olabilir. Hep ayn\u0131 \u015feyleri \u00f6n\u00fcm\u00fcze koyuyor. Bug\u00fcn \u00f6nce \u00f6\u011flen SSGSS eylemine gittik, pe\u015finden \u00f6ld\u00fcr\u00fclen bir \u0130talyan kad\u0131n i\u00e7in yap\u0131lan toplant\u0131ya kat\u0131ld\u0131k; \u015fimdi buraday\u0131m. \u015eimdi belki, bir tek buras\u0131 g\u00fcn\u00fcn d\u0131\u015f\u0131nda bir \u015feyi tart\u0131\u015f\u0131yor ve T\u00fcrkiye\u2019de b\u00f6yle toplant\u0131lar \u00e7ok az arkada\u015flar. Toplant\u0131n\u0131n bizatihi kendisi de direkt g\u00fcndemin a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131, cevaplar\u0131n\u0131, sorular\u0131n\u0131 bulmak. Bu y\u00fczden ben s\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc b\u00fcy\u00fctmeyi \u00e7ok k\u0131ymetli buluyorum. Ama bunu nas\u0131l yapaca\u011f\u0131z? Bat\u0131\u2019da feminizme ne oldu\u011funu, b\u00fct\u00fcn feminizmleri, derinlemesine ve kendimizi de i\u00e7ine katarak tart\u0131\u015fmak gerekiyor. Biz hen\u00fcz kendimizi i\u00e7ine katm\u0131yoruz. Bu ar\u0131nm\u0131\u015fl\u0131k duygusunu da ayr\u0131ca bir tehlike olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc s\u00f6ylemek istiyorum; umutsuz bir kara bayku\u015f olarak!<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> \u00d6zlem\u2019in de g\u00fcndeme getirdi\u011fi \u00f6nemli bir \u015fey var. Bu yaz, KSGM s\u00f6zde \u015fiddete kar\u015f\u0131 eylem plan\u0131 yapacak. Onun ihtiya\u00e7 analizini yapmak \u00fczere T\u00fcrkiye\u2019nin her taraf\u0131na gittik. AKP\u2019ye daha do\u011frusu muhafazak\u00e2rl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 birimlerin kad\u0131nlara nas\u0131l eri\u015fti\u011fini ve nabza g\u00f6re \u015ferbet vererek, onlar\u0131 nas\u0131l muhafazak\u00e2r bir yere \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck.<\/p>\n

Dicle Ko\u011fac\u0131o\u011flu:<\/strong> Bence bu g\u00fcndelik muhafazak\u00e2rl\u0131klara direnmek ile daha farkl\u0131 varolu\u015flar hayal etmek aras\u0131nda ille bir \u00e7at\u0131\u015fma yok. Spivak diye bir feminist var, i\u015fte o mesela ikisini de yapabiliriz diyor. Mesela bir taraftan di\u015f f\u0131r\u00e7alama siyaseti yapal\u0131m, metaforlar\u0131 temizleyelim diyor. Kad\u0131n tekille\u015fiyor mu g\u00fcndelik s\u00f6ylemlerde bunu de\u011fi\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m, her g\u00fcn farkl\u0131 \u015fekillerde bu kad\u0131nlar aras\u0131ndaki e\u015fitsizlikleri, farkl\u0131l\u0131klar\u0131 vurgulayal\u0131m. \u0130ktidarlar\u0131n iktidar olarak kalabilmeleri i\u00e7in her g\u00fcn yeni ba\u015ftan yap\u0131lmalar\u0131 laz\u0131m. Ve de buna her g\u00fcn di\u015f f\u0131r\u00e7alar gibi direnebilmek laz\u0131m belki de. Namus art\u0131k inan\u0131lmaz \u015fekillerde mi kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor, her kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda alternatifini arayal\u0131m.<\/p>\n

Ama di\u011fer taraftan di\u015fini f\u0131r\u00e7alad\u0131n diye di\u015findeki \u015fi\u015fli\u011fin art\u0131k apse midir, yeni bir yirmi ya\u015f di\u015fi midir, hani onlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc buldu\u011funu, apseyi yendi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnemezsin. Yani bir taraftan g\u00fcndelik olarak hayat\u0131m\u0131za giren iktidarlarla sava\u015f\u0131p di\u011fer taraftan da ne olacak bu haller diye d\u00fc\u015f\u00fcnmenin \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ne olacak bu kapitalizmin, \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n, ataerkilli\u011fin hali? Farkl\u0131 direni\u015flerle eklemlenmeye ve yeni bir ahlak aramaya \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ille \u00e7eli\u015fkili oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Hatta birini yapt\u0131k\u00e7a \u00f6b\u00fcr\u00fcn\u00fc yapmak i\u00e7in g\u00fc\u00e7 ve \u015fevk de gelebilir. Zaten her \u015fey her g\u00fcn\u00fc nas\u0131l ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda biraz da. Yani bunlar o kadar ayr\u0131 da olmayabilir.Biz zaten bir s\u00fcr\u00fc farkl\u0131 yerdeyiz, hani hepimiz Beyo\u011flu\u2019nda de\u011filiz. Ben de\u011filim hayat\u0131m\u0131n \u00e7o\u011funda, bir y\u0131ld\u0131r evden d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kmad\u0131m. Bir kere herkes bulundu\u011fu yerde ve bulundu\u011fu yerde bu iki \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcnenilir. Bir de birbirini ger\u00e7ekten yarg\u0131lamamak, yani ben evden d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in ya da akademide oldu\u011fum i\u00e7in yarg\u0131lanmak istemiyorum. Bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ben de uzmanl\u0131k iktidar\u0131 kurmamaya \u00e7al\u0131\u015fmak ve uzmanl\u0131k iktidar\u0131 kurdu\u011fumda ele\u015ftirilmek istiyorum. Feministli\u011fi ne bir \u00f6rg\u00fctlenme modeline nede bir uzmanl\u0131k bilgisine indirgememek \u00e7ok \u00f6nemli bence. Onu hep y\u00fczen bir i\u015faret, bir aray\u0131\u015f kurmak. Bir \u00e7aban\u0131n ad\u0131. Yani birbirimizi \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in bize b\u00f6yle \u00f6l\u00e7\u00fcler veren bir \u015fey olarak kurmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00fcrece birbirimizin de\u011ferini bildi\u011fimiz s\u00fcrece, yani bilmiyorum \u00e7ok mu optimist ama?\u00a0\u00a0 <\/p>\n

\u00d6zlem Aslan: <\/strong>G\u00fcndemin arkas\u0131nda neden kal\u0131n\u0131yor? \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00fcndemin asl\u0131nda ne olaca\u011f\u0131 belli ama oraya dair -tembellik mi diyeyim- uzun vadeli stratejiler yok. SSGSS, zaten Meclis\u2019e geldikten sonra ses \u00e7\u0131kar istedi\u011fin kadar. Adamlar \u00e7ok sallayacaklar m\u0131 bilmiyorum. Bir yerden sonra partilerin \u00fcyelerini toparlay\u0131p gaza getirdi\u011fi bir \u015fey olmaktan \u00f6teye ge\u00e7miyor. Kad\u0131k\u00f6y\u2019e eyleme gittik. Kocaeli\u2019nden, bilmem nereden insan geldi\u011fi halde say\u0131 ortada. \u201cSay\u0131 \u00f6nemli de\u011fil\u201d diyorsun ya, bence \u00f6nemli. Gittik, bizim kortejimiz k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck ama SSGSS\u2019nin bizim \u00f6n\u00fcm\u00fcze geldi\u011fi \u00e7ok belli. \u0130ki y\u0131ld\u0131r konu\u015fuluyor, herkes konu\u015fuyor. \u201cBu yasay\u0131 \u00f6n\u00fcm\u00fcze getirecekler\u201d diye. Neden bunun uzun vadeli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131, muhalif hareketler yapm\u0131yor? \u015eimdi haftada bir burada oturma eylemi yapaca\u011f\u0131z, SSGSS\u2019yi protesto edece\u011fiz ama protesto etmekten \u00f6teye ge\u00e7meyece\u011fiz.<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman<\/strong>: KE\u0130G yapt\u0131 mesela.<\/p>\n

\u00d6zlem Aslan:<\/strong> Evet ama oradan bir hareket \u00e7\u0131kam\u0131yor.<\/p>\n

Dicle Ko\u011fac\u0131o\u011flu:<\/strong> Bence \u00e7ok zor bir yerde oldu\u011fumuzu bilmek laz\u0131m. T\u00fcrkiye, neoliberal rejimi arkadan takip etmiyor. T\u00fcrkiye, neoliberalli\u011fin \u00fczerinde denendi\u011fi ilk modellerden bir tanesi. Ba\u015fka yerlerde kapitalizm krizde ve olu\u015fmakta olan piyasalar bizi kurtaracak diye bak\u0131l\u0131yor. Yani \u015fu anda d\u00fcnya kapitalizminin motor g\u00fc\u00e7leri i\u00e7indeyiz. B\u00f6yle d\u00fcnyan\u0131n unuttu\u011fu filan bir yer hi\u00e7 de\u011fil T\u00fcrkiye. Tam da d\u00fcnyada bir\u00e7ok farkl\u0131 iktidar taraf\u0131ndan belirlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor burada olanlar. Dolay\u0131s\u0131yla burada bir taraftan bu emperyalist s\u00fcre\u00e7leri tan\u0131y\u0131p bir taraftan da milliyet\u00e7ilik yapmadan, milliyet\u00e7ili\u011fin o kolay \u00fcmmetine ya da ayn\u0131 \u015fey bug\u00fcnlerde M\u00fcsl\u00fcmanl\u0131k \u00fczerinden oluyor. Bence kolaya ka\u00e7an bir \u015fekilde M\u00fcsl\u00fcman bir cemaat hayal ediliyor. Bunlara yenik d\u00fc\u015fmeden hem g\u00fcndelik hayatta hem de daha uzun d\u00f6nemli tarihsel \u00f6l\u00e7ekte iktidarlar\u0131 sorgulayan bir \u015fey yapmak hayli zor. Burada iktidar o kadar dinamik ki bir \u015fey s\u00f6yl\u00fcyorsun, direnme potansiyeli olan bir \u015fey ertesi g\u00fcn hop reklam slogan\u0131 oluvermi\u015f. Hep yarat\u0131c\u0131 olmak zorunday\u0131z. Farkl\u0131 \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcnebilmek ve bence yumu\u015fak olmak dayan\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131k olmak. Ama tabii bunlar bunca iktidar\u0131n ortas\u0131nda duran biz kad\u0131nlar i\u00e7in olduk\u00e7a zor. Yani bence kendimize de hak verelim. \u0130\u015fimiz zor.<\/p>\n

\u00d6zlem Aslan:<\/strong> Mor \u00c7at\u0131 S\u0131\u011f\u0131naklar Kurultay\u0131\u2019na geldi\u011finde Stella Ovadia\u2019n\u0131n s\u00f6yledi\u011fi laf benim \u00e7ok ho\u015fuma gitti. Biz gene \u201c\u015funu yapal\u0131m, bunu yapal\u0131m\u201d diye k\u00fc\u00e7\u00fck \u015feylerden bahsediyorduk asl\u0131nda. Stella, \u201cdevrim yapmayacaksak ben sinemaya gidece\u011fim\u201d dedi. Ger\u00e7ekten \u00fctopya olmadan, bir \u015feyleri ger\u00e7ekten de\u011fi\u015ftirece\u011fine inanmadan, o g\u00fc\u00e7 \u00e7\u0131km\u0131yormu\u015f gibi geliyor bana. \u0130ddial\u0131 olmay\u0131 kaybetmemek gerekiyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu sefer ba\u015fkalar\u0131 iddial\u0131 oluyor. Senin yapman gereken \u015feyleri ba\u015fkalar\u0131 yap\u0131yor. B\u00f6ylece yava\u015f yava\u015f, her hareket gibi tarihin tozlu raflar\u0131na kald\u0131r\u0131labilirsin.<\/p>\n

P\u0131nar Selek:<\/strong> Namus konusunda tart\u0131\u015f\u0131rken s\u00f6ylediklerin iki-\u00fc\u00e7 g\u00fcnl\u00fck bir konferans konusu. Bu hepimizin derdi. Y\u0131llar \u00f6nce bu denendi. Senin kulland\u0131\u011f\u0131na benzer kelimelerle bunu yaz\u0131ya d\u00f6kt\u00fck. Biz \u201ckad\u0131n hareketini toparlayal\u0131m ve bu meseleyi tart\u0131\u015fal\u0131m\u201d dedik ve \u00e7ok zorland\u0131k. Gitti\u011fimiz \u00f6rg\u00fctlerde inan\u0131lmaz bir inan\u00e7s\u0131zl\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131k. Konferans yapt\u0131k ama ger\u00e7ek ve sahici bir tart\u0131\u015fma da olamad\u0131. Bence bu ihtiya\u00e7 h\u00e2l\u00e2 var ve bu ihtiya\u00e7ta ortakla\u015f\u0131rsak, birlikte tekrar \u00e7al\u0131\u015fabiliriz. Ben bu konular\u0131 birlikte \u00e7al\u0131\u015fmaya haz\u0131r\u0131m ama bu ciddi konu\u015fulmas\u0131 gereken bir \u015fey. Namus kavram\u0131n\u0131 birlikte tan\u0131mlayam\u0131yoruz ya da farkl\u0131 tan\u0131ml\u0131yoruz. Bence bu tart\u0131\u015fmada Feminist Yakla\u015f\u0131mlar\u2019\u0131n ve Amargi\u2019nin varl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi gerek diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Deniz: <\/strong>Burada b\u00fcy\u00fck ihtimalle feminizme en yeni ba\u015flayan benim. Zeynep sayesinde biliyorum feminizmin ne oldu\u011funu. Zeynep sayesinde ge\u00e7en y\u0131l \u00e7ok \u015fey \u00f6\u011frendim. Daha \u00f6nce birisi bana feminizm dedi\u011finde, benim t\u00fcylerim diken diken oluyordu ama birisi oturup do\u011fru d\u00fczg\u00fcn anlatt\u0131\u011f\u0131 zaman y\u0131llard\u0131r arad\u0131\u011f\u0131m \u015feyin bu oldu\u011funu \u00f6\u011frenmi\u015f oldum. Sonras\u0131nda kime anlatt\u0131ysam, onlar da bir \u015fekilde ayd\u0131nland\u0131 ve bu ki\u015filerin \u00e7o\u011fu erkekti. Bu kadar kapsay\u0131c\u0131 ve herkesi i\u00e7ine \u00e7ekebilecek bir \u015fey niye az biliniyor diye d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131m. Feminizmi, \u00e7ok daha \u00f6nce \u00f6\u011frenseydim \u00e7ok daha mutlu bir insan olabilirdim ve arad\u0131\u011f\u0131m bir\u00e7ok \u015feye cevap bulabilirdim. Feminizm nas\u0131l yay\u0131l\u0131r diye Zeynep\u2019e sormu\u015ftum.<\/p>\n

Dicle Ko\u011fac\u0131o\u011flu: <\/strong>Ben bir \u015fey s\u00f6ylesem… Bence demin denilen \u201ctarihin tozlu raflar\u0131\u201d da asl\u0131nda bir iktidar hik\u00e2yesi. Yani tarihi b\u00f6yle tozlu raflar\u0131 olan bir k\u00fct\u00fcphane olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmek. Yaz\u0131lan bir \u015fey. Genelde tarihi do\u011frusal bir d\u00fczlem olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. O b\u00f6yle ko\u015fuyor bir yerlere do\u011frusal olarak, o bizi tan\u0131rsa tan\u0131nanaca\u011f\u0131z, onun i\u00e7ine girersek girece\u011fiz, girmezsek d\u0131\u015far\u0131da kalaca\u011f\u0131z. Bir yerlerde bir g\u00fcndem var, biz onu yakalayaca\u011f\u0131z, yakalarsak yapt\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131n anlam\u0131 olacak, yakalamazsak olmayacak. Bence bu toplumda bir taraftan b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp endi\u015felenirken bir taraftan da farkl\u0131 hat\u0131rlama bi\u00e7imlerini ya\u015f\u0131yoruz. Bir de bu toplumda haf\u0131za ile \u00e7ok oynand\u0131. Darbelerle, ola\u011fan\u00fcst\u00fc hallerle, rutinle\u015fmi\u015f \u015fiddetle. Hatta Meltem Ah\u0131ska bu toplumda haf\u0131zan\u0131n \u2013asl\u0131nda o san\u0131yorum ar\u015fiv \u00fczerinden bahsediyor ama- y\u0131k\u0131p y\u0131k\u0131p yeniden yapma \u00fczerinden \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Bence bu arada bize kalan neyi bilip neyi unutaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131n iktidara endekslenmesi oldu. Neyi bildi\u011fimizi g\u00f6sterece\u011fiz, neyi hi\u00e7 duymam\u0131\u015f gibi yapaca\u011f\u0131z, hep o anki iktidara endeksli. Oysa haf\u0131za \u00f6tekinin hissidir diyor De Certeau. Yani bence do\u011fru. Ne yapsalar o his gitmiyor. Ad\u0131 konulamasa bile neyin hat\u0131rland\u0131\u011f\u0131 bilinmese bile hat\u0131rlan\u0131r. Leyla Neyzi \u00f6rne\u011fin bundan bahsediyor. Hani duvarlar biliyor deniliyor ya ne bileyim belki bu hislerden bahsediyoruz. Bu toplumda ya\u015fananlar anlat\u0131lamad\u0131k\u00e7a ge\u00e7ecek zannediliyor, oysa \u00f6yle olmas\u0131 imk\u00e2ns\u0131z. Bu bizi \u00fczebilir ama bir taraftan da i\u015fte o dil aray\u0131\u015f\u0131m\u0131zla, ahlak aray\u0131\u015f\u0131m\u0131zla eksikli\u011fini hissetti\u011fimiz, hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ama tam neyi hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bilmedi\u011fimiz \u015feyleri arayabiliriz.<\/p>\n

Bir de bence Deniz\u2019in bahsetti\u011fi \u015fey \u00f6nemli. Genelde feminizm hakk\u0131nda dola\u015fan k\u00f6t\u00fc imajlar i\u00e7in hep kendimizi ele\u015ftiriyoruz. Ben de bu konuda \u00e7ok yanl\u0131\u015f buldu\u011fum tutumlar al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na \u015fahit oluyorum. Ama gene de \u015funu da unutmamak laz\u0131m ki toplumda feminizmi leke halinde sunmaya endeksli \u00e7ok ciddi bir \u00fcretim s\u00fcreci var. Biz bu i\u015fareti sorgulayan, bir i\u015faret sorgulamas\u0131 konusunda d\u00fcr\u00fcst olan di\u011fer kad\u0131nlarla ve ataerkillik kar\u015f\u0131t\u0131 erkeklerle e\u015fitlik\u00e7i ve farkl\u0131l\u0131klara a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde tan\u0131mlamaya ve ya\u015famaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken bir taraftan da bu tabii toplumda bir\u00e7ok kesimi g\u0131c\u0131k ediyor. Ve devaml\u0131 lekeleniyor feminizm. Erkek d\u00fc\u015fman\u0131ndan deliye bir\u00e7ok farkl\u0131 hali var feminizmin. Buradaki soru, o i\u015fareti nas\u0131l geri al\u0131r\u0131z? Bu da bir \u00e7e\u015fit di\u015f f\u0131r\u00e7alama. Ama hani aman feminizm kirlendi, o i\u015faretten ka\u00e7al\u0131m, daha g\u00fcvenli bir i\u015faret olan \u201ckad\u0131n\u201d\u0131 kullanal\u0131m. Yani bana sanki bu oluyormu\u015f gibi geliyor biraz son d\u00f6nemde ve emin de\u011filim. Bana \u00f6yle geliyor ki o kad\u0131nl\u0131k i\u015fareti \u00fczerinden olan \u015fey de hakikaten emek verip sorgulayan bir \u015fey yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z anda lekelenecektir. Bu bir iktidar meselesi, iktidarlar\u0131n kendilerine ters gelen \u015feyleri lekelemeleri dinami\u011fi. Hi\u00e7bir i\u015faretin ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 yok buna kendili\u011finden. Bence o y\u00fczden feminizmi kad\u0131nlar\u0131n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131labilece\u011fi bir \u015fey olarak yeniden anlamland\u0131rmak \u00f6nemli. Mesela bug\u00fcn bir s\u00fcr\u00fc s\u00f6zle bunu ana-ak\u0131mda yapmak \u00f6nemli olabilir. Kad\u0131nlar\u0131n feminizmden korkmalar\u0131, bu lekelenmekten korkmalar\u0131 gibi geliyor. Bununla u\u011fra\u015fmak bence \u00f6nemli.<\/p>\n

Zeynep Kutluata:<\/strong> Konu\u015fmada s\u00f6ylediklerinizi ka\u00e7\u0131rm\u0131\u015f olabilirim. Yaz\u0131n\u0131zda \u015fu var: \u201cAkrabal\u0131k yap\u0131lar\u0131n\u0131n bozulmas\u0131yla birlikte asl\u0131nda kad\u0131nlar korunma mekanizmalar\u0131ndan da yoksun kal\u0131yorlar ve biz sadece \u015fiddeti g\u00f6r\u00fcyoruz\u201d diyorsunuz. Mesela aile i\u00e7inde \u015fiddete maruz kalan kad\u0131n\u0131n \u201carkas\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fcyse\u201d ona \u015fiddet uygulamak o kadar kolay olmayabiliyor. G\u00f6\u00e7 nedeniyle \u015fehre gelindi\u011finde asl\u0131nda o kad\u0131n yaln\u0131z kal\u0131yor. \u00c7evresinden, kom\u015fular\u0131ndan kopuyor.<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> Evet. Sadece o de\u011fil, ayn\u0131 zamanda kad\u0131nlar aras\u0131nda \u00e7ok geni\u015f bir al\u0131\u015fveri\u015f \u00fczerine dayal\u0131; \u201csen bana yard\u0131m et, ben sana yard\u0131m ederim\u201d gibi g\u00fcndelik hayattan do\u011fan bir dayan\u0131\u015fma var. Bu dayan\u0131\u015fman\u0131n yok oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Mesela son olarak Mersin\u2019de KAYA olarak bir i\u015fe giri\u015ftik. Bir mahallede \u00e7ok, \u00e7ok, \u00e7ok geni\u015f bir a\u015firetin kad\u0131nlar\u0131yla bir aradayd\u0131k. Kad\u0131nlar diyorlar ki \u201cbiz o kadar g\u00fc\u00e7l\u00fcy\u00fcz ki bu kadar kalabal\u0131k oldu\u011fumuz zaman. Tabii ki amcao\u011fullar\u0131m\u0131zla evlenece\u011fiz, tabii ki g\u00fc\u00e7l\u00fc olaca\u011f\u0131z.\u201d Dolay\u0131s\u0131yla o evlenme stratejileri sadece erkeklerin de\u011fil, ayn\u0131 zamanda kad\u0131nlar\u0131n da olabilir. Ayn\u0131 zamanda bu, kad\u0131nlar\u0131 da ezebilir. Bunu illa ki pozitif, illa ki negatif olarak g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. B\u00fct\u00fcn bu mekanizmalar\u0131n da g\u00f6z ard\u0131 edilmemesi gerekir. Belki bu mekanizmalara bakarak \u00fcretebilece\u011fimiz bir kad\u0131n birlikteli\u011fi modelini de, bunlar\u0131 g\u00f6z ard\u0131 ederek pencereden a\u015fa\u011f\u0131 atm\u0131\u015f oluyoruz. Benim derdim b\u00f6yle bir \u015feydi.<\/p>\n

Zeynep Kutluata:<\/strong> Kad\u0131n s\u00fcnneti Avrupa\u2019da tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu o k\u00fclt\u00fcre \u00f6zg\u00fcd\u00fcr, dolay\u0131s\u0131yla ona bula\u015fmayal\u0131m gibi bir yere geliniyordu. T\u00fcrkiye\u2019de namus cinayetleri bu \u015fekilde tart\u0131\u015f\u0131lmad\u0131 galiba, takip edebildi\u011fim kadar\u0131yla. Daha \u00e7ok m\u00fcdahale edelim ve o kad\u0131nlar\u0131 kurtaral\u0131m gibi bir yakla\u015f\u0131m vard\u0131. Bu, onlar\u0131n kendi i\u00e7 i\u015fleyi\u015fi, biz onlara bula\u015fmayal\u0131m, zaten anlayamay\u0131z deniyordu. Asimilasyoncu derken bunu mu kastediyorsunuz?<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> Dicle \u015funu s\u00f6yl\u00fcyordu. Bir yandan asimilasyoncu yakla\u015f\u0131m\u0131n sonuna geldik. Bunun kar\u015f\u0131s\u0131na da \u00e7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc koyduk. Ama \u00e7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fc modelin beraberinde getirdi\u011fi tan\u0131may\u0131 biz yapm\u0131yoruz. Dicle, bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131n \u015fimdiki zamandan d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yl\u00fcyor. Biz onlar\u0131 yok say\u0131yoruz. Ba\u015fka bir dilde s\u00f6yleyecek olursam, onlar kaybedilmi\u015f ve \u00e7\u00f6pe at\u0131lm\u0131\u015f bedenler \u015feklinde geziyorlar. Haklar\u0131 yok, s\u00f6zleri yok, sesleri yok, duyulmaz-g\u00f6r\u00fclmez hale geliyorlar. Onlar duyulmazlar ya da bilim, uzmanlar sana onlar\u0131n ne oldu\u011funu anlat\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla ben de antropolog oldu\u011fum i\u00e7in, antropolog da bu k\u00fclt\u00fcrel r\u00f6lativizmin, b\u00fct\u00fcn negatif y\u00fck\u00fcn\u00fc ald\u0131\u011f\u0131ndan, ben b\u00f6yle s\u00f6yledi\u011fimde genellikle hemen kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131l\u0131yor. \u201cGeri gidi\u015fi mi \u00f6neriyorsun?\u201d, \u201cbilmem neyi mi \u00f6neriyorsun?\u201d gibi bir \u015feyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131yorum. Ancak \u00e7ok ilgin\u00e7 bir \u015fekilde primitif kom\u00fcnizmden kom\u00fcnizme ge\u00e7i\u015f diye b\u00f6yle, ba\u015fka bir dilde bunu anlatabilir miyim diye, ba\u015fka muhayyilelerle bunu anlatay\u0131m diye b\u00f6yle bir \u015fey s\u00f6yl\u00fcyorum. Seneler evvel Zemin diye bir dergi \u00e7\u0131kard\u0131. Orada Latife Tekin\u2019in \u201cKaybolan Bilgilerimiz\u201d diye bir yaz\u0131s\u0131 vard\u0131. O kaybolan bilgilerin bug\u00fcn yeniden, ba\u015fka bir ba\u011flamda nas\u0131l de\u011ferlendirilebilece\u011fi \u00fczerinden, insanlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye \u00e7a\u011f\u0131rmak istiyorum. Namusu yeniden tan\u0131mlayal\u0131m derken bir yandan da b\u00f6yle bir \u015feyden s\u00f6z ediyordum. \u201cFeminizm ahlaks\u0131zl\u0131kt\u0131r\u201d diyen bir Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019na, \u201ctamam ahlaks\u0131z\u0131m\u201d demek bir strateji, \u201csen benim ahlak\u0131m\u0131 anlayamazs\u0131n, \u00e7\u00fcnk\u00fc esas ahlaks\u0131z sensin\u201d demek ba\u015fka bir strateji. Dolay\u0131s\u0131yla b\u00fct\u00fcn bu stratejileri d\u00fc\u015f\u00fcnmek laz\u0131m. Bir de feminizmin k\u00f6t\u00fc yay\u0131lmas\u0131nda bence feministlerin de su\u00e7u var. Maalesef feminizm b\u00f6yle esoterik bir bilgi sahipli\u011fine de d\u00f6n\u00fc\u015febiliyor. Ben feminizmin ne oldu\u011funu biliyorum, sen anlam\u0131yorsan ne yapay\u0131m gibi bir yere kay\u0131yor. Benim bir hafta sonra 18 ya\u015f\u0131nda olacak bir k\u0131z\u0131m var. P\u0131nar y\u00fcz\u00fcnden o da Amargi\u2019ye gelip gider oldu. Oradaki de\u011fi\u015fik tart\u0131\u015fmalar\u0131 gelip anlat\u0131yor. Size yemin ediyorum, ben a\u011fz\u0131m\u0131 a\u00e7m\u0131yorum. D\u00fc\u015f\u00fcnmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve bana evde diyor ki \u201cb\u00f6yle feminist olunmaz, \u015f\u00f6yle feminist olunur falan gibi, sanki bunun bir kural\u0131 varm\u0131\u015f gibi konu\u015fuyorlar ama sen \u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorsun, de\u011fil mi?\u201d filan gibi sorular soruyor. Feminizmi bir kimli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme \u00e7abalar\u0131 var. Bence bu taciz meselesinde biz bu sorunun i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fck. Feminizmi bir hayat tarz\u0131 ve bir kimlik olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck; halbuki i\u015f yapma tarz\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekirdi.<\/p>\n

Nilg\u00fcn Yurdalan:<\/strong> Ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc meselesinde de ayn\u0131s\u0131 oldu\u2026<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> Evet; ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcnde de ayn\u0131 \u015fey oldu. Tamamen \u201cFenerbah\u00e7eli misin? Galatasarayl\u0131 m\u0131s\u0131n?\u201d ayr\u0131m\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnden gidiyor. Halbuki, g\u00fcndeli\u011fin son derece dinamik oldu\u011funu, son derece ak\u0131c\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz ve o g\u00fcndelikte yap\u0131lan i\u015f \u00fcst\u00fcnden ne yapaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 belirlememiz gerekiyor. Feministlerin i\u00e7inde de -belki solculuktan gelme i\u015f yapma tarz\u0131 olarak- \u201cen \u015fahane feminist benim\u201d rekabeti var. Bunlar da feminizmin d\u0131\u015far\u0131dan bak\u0131l\u0131nca do\u011fru d\u00fcr\u00fcst g\u00f6r\u00fclmemesine yol a\u00e7an \u015feylermi\u015f gibi geliyor bana. Belki de ger\u00e7ekten \u201cfeminizm bir kimlik midir, yoksa bir i\u015f yapma bi\u00e7imi midir?\u201d \u00fczerinden \u00e7ok daha ciddi bir tart\u0131\u015fma \u015fart.

Dicle Ko\u011fac\u0131o\u011flu:<\/strong> Evet, buna \u00e7ok kat\u0131l\u0131yorum. Deniz Kandiyoti neden baz\u0131 kad\u0131nlar, kad\u0131nlar i\u00e7in bir \u015fey yapmak yerine ba\u015fka \u015feyler yaparlar, kad\u0131nlar\u0131 ezmeyi se\u00e7erler diye sorar. Cevap olarak, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu bir pazarl\u0131kt\u0131r, diyor. Her zaman kad\u0131nlar i\u00e7in bir \u015fey yapmak kolay bir \u015fey de\u011fildir, hele o kad\u0131nlar soyut kad\u0131nlarsa, hani orada g\u00fcn be g\u00fcn yan\u0131nda olmayan kad\u0131nlarsa, baya\u011f\u0131 zordur. O y\u00fczden ben kad\u0131nlar aras\u0131 feminist dayan\u0131\u015fman\u0131n \u00e7ok maddi bir g\u00fcndelik hayat sorusu oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ve bence en \u00f6nemlisi de T\u00fcrkiye\u2019deki bu e\u011fiten\/e\u011fitilen hiyerar\u015fisinden \u00e7\u0131kmas\u0131 laz\u0131m feminizmin. E\u011fitim hi\u00e7bir zaman n\u00f6tr de\u011fil. Ger\u00e7ekleri, bilinmesi gerekenleri ve bilinmesi gerekmeyenleri, me\u015fru olanlar\u0131 ve me\u015fru olmayanlar\u0131 kuruyor. B\u00fct\u00fcn iktidarlar e\u011fitir. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti bunun en net \u00f6rne\u011fi. Cumhuriyet\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fey; e\u011fiten bir s\u0131n\u0131f, e\u011fitimli, ayd\u0131n bir s\u0131n\u0131f vard\u0131, bu asimilasyoncu, kalk\u0131nmac\u0131 s\u0131n\u0131f. Kendileri e\u011fitimli idiler. Ayd\u0131nd\u0131lar. \u00d6tekiler de Do\u011fulu ve cahildiler. \u0130mtiyazlar\u0131n\u0131n, se\u00e7kinliklerinin ad\u0131 imtiyaz de\u011fil, e\u011fitimlilik idi. Burada bunlar hi\u00e7bir bilim bilmiyorlard\u0131 demek istemiyorum. Tabii ki di\u011ferlerine g\u00f6re \u00e7ok daha fazla Bat\u0131l\u0131 ve laik bilgiler biliyorlard\u0131. Ama bu \u015fekilde buna e\u011fitim dediler ve o Do\u011fulularda, \u00e7ift\u00e7ilerde, kad\u0131nlarda olan bilgileri, yemek yapman\u0131n, tarla s\u00fcrmenin bilgisini yok sayd\u0131lar. \u00d6nemli olan ve d\u00fcnyay\u0131 idare etmek i\u00e7in gerekli olan bilgi onlar\u0131n bilgisiydi. \u00d6b\u00fcrlerininki bilgi say\u0131lmad\u0131. Onlarda bu bilgi yoktu, \u015fimdilik yoktu, bir g\u00fcn onlarda da olacakt\u0131. Olana kadar \u015fimdilik bu se\u00e7kin grup bizi y\u00f6netecekti. \u0130\u015fte asimilasyoncu kalk\u0131nmac\u0131 dedi\u011fim olay b\u00f6yle bir \u015fey.<\/p>\n

\u015eimdi biz en az\u0131ndan kendi aram\u0131zda bunu yapmayabiliriz gibi geliyor. Feminizmi \u00f6\u011fretmeyelim birbirimize, \u00f6\u011frenmeyelim, arayal\u0131m yapal\u0131m. Bazen mesela arkada\u015flar\u0131mla feminizm hakk\u0131nda konu\u015fmaya ba\u015flar ba\u015flamaz bir refleks \u00e7\u0131k\u0131yor. \u201cBen yani o konuda hi\u00e7bir \u015fey bilmiyorum ama..\u201d Sanki bir ders feminizm de onlar almam\u0131\u015f ya da yapamam\u0131\u015f. \u0130\u015fte ben bunun \u00f6tesine ge\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n hem dilde hem ahlakta hem siyasi pratikte \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.
.<\/p>\n

Nilg\u00fcn Yurdalan:<\/strong> Namusu yeniden tan\u0131mlamak \u00fczerine s\u00f6ylediklerini biraz a\u00e7ar m\u0131s\u0131n N\u00fckhet; e\u011fer ba\u015fka s\u00f6z alan da yoksa. Nas\u0131l dolar, nas\u0131l de\u011fi\u015fir bu kadar k\u00f6kl\u00fc ve esas\u0131nda g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olmayan bir \u015fey?<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> Namusu, namus kavram\u0131n\u0131 farkl\u0131 bir toplum tahayy\u00fcl\u00fcn\u00fcn ahlak anlay\u0131\u015f\u0131 olarak tan\u0131mlayabiliriz. Akrabal\u0131\u011fa dayal\u0131 toplumlarda namus kavram\u0131 ger\u00e7ekten ahlak\u0131, ahlakl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve ahlak\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 tan\u0131ml\u0131yordu. Farkl\u0131 bir toplum tahayy\u00fcl\u00fc derken, diyorum ki; biz de bir \u015fekilde bug\u00fcn ya\u015fanan toplumda neyin ahlakl\u0131, neyin ahlaks\u0131z oldu\u011funu ezilenlerin g\u00f6z\u00fcnden, kad\u0131nlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnden tan\u0131mlayabiliriz. Dolay\u0131s\u0131yla mesela biz kime namussuz deriz sorusunun cevab\u0131n\u0131 verebilir miyiz? Biz kime namussuz deriz? Feministler olarak, mesela b\u00f6yle bir egzersiz yapsak \u00e7ok e\u011flenceli olmaz m\u0131? Biz kime namussuz diyoruz?<\/p>\n

\u00d6zlem Aslan:<\/strong> Tacizci adama.<\/p>\n

Leyla Pervizat:<\/strong> Kad\u0131nlar\u0131 parayla sat\u0131n alanlara ve satanlara.

Nilg\u00fcn Yurdalan: <\/strong>Fahi\u015felere de\u011fil tabii.<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> Kendinden b\u00fcy\u00fcklerden korkup, kendinden k\u00fc\u00e7\u00fcklere \u015fiddet uygulayanlara. Benim en nefret etti\u011fim \u015fey, \u201ckanlar\u0131n\u0131 yerde b\u0131rakmayaca\u011f\u0131z\u201d s\u00f6z\u00fc. Bir yandan a\u015firet\u00e7ili\u011fin geri oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorsun, \u00f6te yandan a\u015firet\u00e7ili\u011fin en \u00f6nemli par\u00e7as\u0131 olan kan davas\u0131n\u0131 kendin millet baz\u0131nda, devlet baz\u0131nda yeniden \u00fcretiyorsun. Ba\u015fkas\u0131nda ele\u015ftirdi\u011fin bir \u015feyi, kendin o de\u011filmi\u015f gibi yap\u0131p yeniden \u00fcretiyorsun. Bence en b\u00fcy\u00fck ahlaks\u0131zl\u0131k, b\u00f6yle bir \u015fey. Hayat\u0131m\u0131zda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z ahlaks\u0131zl\u0131klar\u0131 s\u0131ralasak. B\u00f6yle bir denemenin \u00fcst\u00fcnden nereye do\u011fru gidebiliriz?<\/p>\n

Dicle Ko\u011fac\u0131o\u011flu:<\/strong> Mesela 12 Eyl\u00fcl darbesini yapanlara ahlaks\u0131z, namussuz diyebilir misin?<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> Ahlak\u0131n egemenin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan do\u011fru yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterebilirsek o zaman belki erkek mi ahlakl\u0131, kad\u0131n m\u0131 ahlakl\u0131 sorusu yerine bunun bir m\u00fccadele alan\u0131 oldu\u011funu g\u00f6rm\u00fc\u015f olaca\u011f\u0131z.<\/p>\n

\u00d6zlem Aslan:<\/strong> \u201cNamussuz devlet\u201d diyece\u011fiz mesela.<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> Mesela. Tabii \u201cnamussuz devlet\u201d dersen, g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn g\u00fcn\u00fcn\u00fc.

Zelal Yal\u00e7\u0131n:<\/strong> Namusu, erkek egemen zihniyetten ne kadar ar\u0131nd\u0131r\u0131p, ne kadar i\u00e7erisinde biz ba\u015fka bir \u015fey s\u00f6yleyebiliriz? Akl\u0131ma bir \u015fey gelmiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc namus denildi\u011finde -belki feminist ezberimden dolay\u0131- kad\u0131n bedeninin tahakk\u00fcm\u00fc ve kad\u0131n bedeniyle ili\u015fkisini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Mesela ben bunu k\u0131r\u0131p ba\u015fka bir yerden kurabilir miyim, bilmiyorum. Bunun yan\u0131nda mesela Diyanet \u0130\u015fleri, \u201cfeminizm ahlaks\u0131zd\u0131r\u201d dedi\u011fi zaman ben \u201cahlaks\u0131z sizsiniz\u201d diyenler kanad\u0131ndand\u0131m. Benim ahlak tan\u0131m\u0131m yok mu? Ben de bir etik i\u00e7erisinde, bir ahlak i\u00e7erisinde ya\u015famaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum; ama bu kat\u0131, s\u0131n\u0131rlar\u0131 \u00e7izilmi\u015f bir \u015fey de\u011fil. Daha esnek bir anlay\u0131\u015f. Baz\u0131 de\u011fer yarg\u0131lar\u0131m var; evrensel, insan normlar\u0131na yakla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm \u015feyleri de\u011fer olarak hissediyorum ve o de\u011ferlerin i\u00e7erisinde ya\u015famaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Ahlak\u0131n, toplumsal cinsiyet alg\u0131lay\u0131\u015f\u0131ndan s\u0131yr\u0131labilir bir \u015fey oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum ama bunun namus i\u00e7in ne kadar m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 bilmiyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc namus \u00e7ok erkek bir \u015fey, \u00e7ok \u00e7ok erkek bir \u015fey. Bug\u00fcn namus ad\u0131na i\u015flenen cinayetlerde \u00e7e\u015fitli ceza indirimleri uygulan\u0131yor. \u00d6ld\u00fcrenler, namus ad\u0131na \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f oluyorlar ama buna \u201cceza verenler\u201d de bir namus alg\u0131lay\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde hareket ediyorlar. Bu durum, o tam da elit, e\u011fitimli, zart zurt adamlar\u0131n asl\u0131nda namusu tekrar tekrar \u00fcrettiklerini g\u00f6steriyor. Tayt giydi diye ya da piercing takt\u0131 diye, tecav\u00fcze direndi diye, ya da k\u0131z\u0131n\u0131 \u00f6ld\u00fcren adama indirim verdi\u011finde, i\u015fte h\u00e2kim namus\u00e7u oluyor. \u00d6ld\u00fcren kadar o da namus bek\u00e7isi oluyor. Bir de devlet ad\u0131na bunu yap\u0131yor. Bunu a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmak laz\u0131m.<\/p>\n

Dicle Ko\u011fac\u0131o\u011flu: <\/strong>Bunu ben yaz\u0131yorum. \u0130ndirim maddesinin kalkt\u0131\u011f\u0131 gazetelerde de \u00e7\u0131kt\u0131.
Yasalar\u0131 de\u011fi\u015ftirmenin her \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n en \u00f6nemli g\u00f6stergesi bu. Yasalarda indirim veren madde kalkt\u0131, ancak bu sefer h\u00e2kimler a\u011f\u0131r tahrikten indirim veriyor. Burada biz buna tekrar tekrar \u015fa\u015f\u0131rmayabiliriz. \u015ea\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n \u00f6tesine nas\u0131l ge\u00e7ece\u011fiz?

Zelal Yal\u00e7\u0131n:<\/strong> Erkek egemenli\u011finin yapt\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7bir \u015feye \u015fa\u015f\u0131rm\u0131yorum. Zaten bu durum \u00fczerine kurulu. Aile i\u00e7i \u015fiddet, bug\u00fcn g\u00fcncel bir konu olsa da asl\u0131nda hi\u00e7bir zaman g\u00fcncelli\u011fini yitiren bir \u015fey olmuyor, olmayacak; bu sistem y\u0131k\u0131lmad\u0131k\u00e7a olmayacak. Ge\u00e7ti\u011fimiz aylarda Sevim \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Her g\u00fcn \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcyor k\u0131zlar, \u00e7ok ac\u0131 bir \u015fekilde her g\u00fcn \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. Bu cinayetler kar\u015f\u0131s\u0131nda kad\u0131n \u00f6rg\u00fctleri olarak m\u00fcdahil olmak istedik. \u00c7\u00fcnk\u00fc direnmek istiyorum. Bunun durmas\u0131n\u0131 ve ger\u00e7ekten ortadan kalkmas\u0131n\u0131 istiyorum.<\/p>\n

Taciz indirimi hukuken kald\u0131r\u0131lmamal\u0131 ama bunun ne oldu\u011funu biz biliyor muyuz? Taciz indirimi nedir? Taciz indirimi \u201cyasal olarak haks\u0131z bir fiil i\u015flendi\u011finde ceza indirimine gidilir\u201d diyor. Feminist e-group\u2019ta bir \u00f6rnek yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Kad\u0131n\u0131n kedisini adam gelip a\u015fa\u011f\u0131 at\u0131yor, kad\u0131n\u0131 da h\u0131rpal\u0131yor, kad\u0131n adam\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor ve taciz indirimi al\u0131yor. \u201cYa\u015fas\u0131n\u201d diye kad\u0131nlar sevindi. Burada indirim olabilir. Bu adam haks\u0131z bir fiil i\u015fliyor; haks\u0131z bir \u015fekilde kediyi al\u0131p a\u015fa\u011f\u0131 at\u0131yor. Bunun yan\u0131nda tayt giymek haks\u0131z bir fiil de\u011fil.<\/p>\n

Bir kat\u0131l\u0131mc\u0131:<\/strong> Ben hukuk\u00e7uyum, o y\u00fczden bunlar\u0131 biraz da endi\u015feyle izliyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc hukuk \u00fczerinden yap\u0131lan b\u00fct\u00fcn \u00f6neriler, hi\u00e7 istemedi\u011fimiz \u015feylere dair \u00f6neriler ayn\u0131 zamanda. O y\u00fczden kafam \u00e7ok kar\u0131\u015f\u0131yor. Ba\u015fka bir \u015fey s\u00f6ylemeyece\u011fim, sadece bu konuda kafam ne kadar kar\u0131\u015f\u0131k. Ne demek gerekir, ne yapmak gerekir, nerede durmak gerekirden \u00e7ok \u00e7ok emin de\u011filim. Hukuk \u00fczerinden geli\u015ftirece\u011fimiz b\u00fct\u00fcn \u00f6nerilerde hep di\u011ferini de ak\u0131lda tutmak, o kanal\u0131 a\u00e7\u0131k b\u0131rakmak gerekiyor.

N\u00fckhet Sirman: <\/strong>Avukat Elif Yar\u2019\u0131n bir \u00f6nerisi vard\u0131; 301\u2019i veya hakaret davalar\u0131n\u0131 kendi lehimize kullanmay\u0131 \u00f6neriyordu. Dolay\u0131s\u0131yla imama dava a\u00e7mak i\u00e7in dilek\u00e7e verdi. O dilek\u00e7eye h\u00e2kimlerin verdikleri cevab\u0131 biliyorsunuz, de\u011fil mi? \u201cD\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u201d dendi. Yani i\u015fte bu namussuzluktur demek istiyorum ben. H\u00e2kimin b\u00f6yle bir eylemde bulunmas\u0131 namussuzluktur demek istiyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc ahlak; felsefi, bilgili adam\u0131n, yani \u00e2limlerin laf\u0131. Namus, soka\u011f\u0131n laf\u0131. Ama ikisi de ayn\u0131 \u015feye i\u015faret ediyor. Namus ataerkillikle ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor, ahlak ataerkiyle ili\u015fkili de\u011filmi\u015f gibi yap\u0131l\u0131yor. \u0130\u015fte bu da namussuzluk…<\/p>\n

Zelal Yal\u00e7\u0131n: <\/strong>Dili gerisine \u00e7evirmek ne kadar m\u00fcmk\u00fcn?<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman: Dili gerisin geriye \u00e7evirmek \u00e7ok \u00f6nemli. Onun i\u00e7in unuttu\u011fumuz bilgileri g\u00fcndeme getirmek gerekir. \u201cTelevizyon olmadan ne olurdu?\u201d laf\u0131n\u0131 hat\u0131rl\u0131yor musunuz? Herkes bunu muhafazak\u00e2rl\u0131k i\u00e7in kullan\u0131yor. Biz de farkl\u0131 bir muhafazak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rabilmeliyiz. Bismil\u2019de bir konu\u015fma yapm\u0131\u015ft\u0131m. Antropolog olarak orada bulunan a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 250-300 k\u00fcsur insana, \u201ca\u015firet nedir?\u201di ben mi anlataca\u011f\u0131m? Allah\u0131n\u0131z\u0131 severseniz, d\u00fcnyan\u0131n en komik \u015feyi bu. Ama tam da bunun \u00fczerinden \u00e7ok matrak bir tart\u0131\u015fma gitti.

Selin Nakipo\u011flu:<\/strong> \u0130mam meselesiyle ilgili size biraz a\u00e7\u0131klama yapay\u0131m. Biz alt\u0131 avukat su\u00e7 duyurusunda bulunduk. Bu konuyu kad\u0131n kurultay\u0131nda konu\u015fuyorduk. Aral\u0131k ay\u0131nda bu imam b\u00f6yle bir vaazda bulunmu\u015ftu ve konu g\u00fcndemden d\u00fc\u015ft\u00fc. Ben konunun g\u00fcndemde kalmas\u0131nda \u00e7ok fazla \u0131srar eden avukatlardand\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc daha sonra Diyanet \u0130\u015fleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, feministlerin ahlaks\u0131z oldu\u011funa dair a\u00e7\u0131klama yapt\u0131. Yarg\u0131 platformunda da bir karar alabilmenin \u00e7ok zor oldu\u011funu, d\u00fcn m\u00fcracaat i\u00e7in gitti\u011fimizde g\u00f6rd\u00fcm. Ben h\u00e2l\u00e2 \u00fcmitli oldu\u011fum i\u00e7in dava a\u00e7maya gittim. \u00c7\u00fcnk\u00fc elimde adam\u0131n konu\u015fma metinleri var. \u0130mam, \u201cKar\u0131lar\u0131n\u0131z\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmay\u0131n. Kad\u0131nlar\u0131n dokuz nefsi vard\u0131r. Hangilerine h\u00e2kim olsunlar?\u201d demi\u015f<\/p>\n

(Toplu g\u00fcl\u00fc\u015fmeler)<\/p>\n

E\u015fini \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran adam\u0131n biri kar\u0131s\u0131n\u0131n, kendisini patronu ile aldatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. \u0130mam vaaz veriyor: \u201cBak\u0131n, kar\u0131lar\u0131n\u0131z\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmay\u0131n, g\u00fcnaha girersiniz, \u00e7\u00fcnk\u00fc kad\u0131n\u0131n dokuz nefsi var. Hangisine h\u00e2kim olsun? Erke\u011fin tek nefsi var ve buna h\u00e2kim olabiliyor. Bunlar\u0131 kendim uydurmuyorum, \u0130slam ad\u0131na tebli\u011f ediyorum\u201d demi\u015f bu adam. Biz bu s\u00f6zlere dava a\u00e7mak \u00fczerine savc\u0131l\u0131\u011fa gittik. Savc\u0131 \u015f\u00f6yle bir bakt\u0131. Bizi g\u00f6r\u00fcnce \u015fa\u015f\u0131rd\u0131. Ben de b\u00f6yle kollar\u0131n\u0131 savurarak, bir \u015fey s\u00f6yleyecek diye bekliyorum. \u201cSiz kime dava a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131n\u0131z?\u201d diye sordu. \u201c\u0130mama\u201d dedik. \u201cAdam ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kullanm\u0131\u015f\u201d dedi. Orada bir arkada\u015f\u0131m \u201cHrant Dink ya da di\u011ferleri fikirlerini s\u00f6yleyince ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc olmuyor mu?\u201d dedi. Adam hemen gayet vakur bir edayla, \u201conlar ba\u015fka\u2026\u201d dedi. Ondan sonra, \u201cbuna nas\u0131l ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc diyebilirsiniz? Tazminat davas\u0131 a\u00e7\u0131n\u201d dedik. Maalesef hukuk d\u00fczeninde bir m\u00fcracaat savc\u0131s\u0131n\u0131n b\u00f6yle bir yorumda bulunmas\u0131 \u00e7ok k\u00f6t\u00fc. Siz m\u00fcracaat edeceksiniz, o iddianameyi bile o haz\u0131rlamayacak. Oradan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u00fcz\u00fcnt\u00fcyle \u00e7\u0131kt\u0131k ama biz devam edece\u011fiz. Hukuk mahkemesinde de bireysel olarak tazminat davas\u0131 a\u00e7\u0131p, adam\u0131 u\u011fra\u015ft\u0131rmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Bize gelen kad\u0131nlarla da bir \u015feyler yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Bunun i\u00e7in destek istiyoruz. \u00c7o\u011falmam\u0131z laz\u0131m. Bu konu 2 ay kad\u0131n kurultay\u0131nda d\u00f6nd\u00fc. \u201cDava a\u00e7\u0131yoruz, Sultanahmet\u2019te, saat 10\u2019da\u201d dedik ama ancak alt\u0131 ki\u015fi olabildik. Daha fazla olal\u0131m ki, daha kalabal\u0131k gelmi\u015f kad\u0131nlar densin ki bir bask\u0131 olu\u015fturabilelim. \u0130n\u015fallah daha kalabal\u0131k oluruz.<\/p>\n

Dicle Ko\u011fac\u0131o\u011flu:<\/strong> Konu\u015fmada da bahsetti\u011fim gibi hukuku ya ara\u00e7sal g\u00f6r\u00fcyoruz ya da \u015fekilci bir \u015fekilde. Yani ya birilerinin arac\u0131 birilerini ezmekte ya da tamamen siyasetten ar\u0131nm\u0131\u015f bir mant\u0131k silsilesi s\u00f6z konusu. Bu iki duru\u015fta da tabii hukuk i\u00e7in bir \u015fey yapmaya gerek yok, m\u00fccadeleye gerek yok. Oysa ger\u00e7ek\u00e7i bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla hukuk, bunlar\u0131n ikisinin tam ortas\u0131nda duran bir \u015fey ve her zaman siyasi bir \u015fey. Her hukuk, her evlenme siyasi, her bo\u015fanma siyasi, her bo\u015fanmada asl\u0131nda namusla ilgili bir \u015feyler s\u00f6yleniyor. Her velayet davas\u0131nda asl\u0131nda yeniden namus ve kad\u0131n bedeni tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor ama bu bir kesimin arac\u0131 de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc hepimiz i\u00e7erisindeyiz. Hukukun ne olaa\u011f\u0131 her dava ile yeniden tan\u0131mlan\u0131yor. Hukuk bir m\u00fccadele alan\u0131; her hareketi siyasi ama bu hani hukuk bir bir siyasetin aynas\u0131d\u0131r demek de de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc hukuk gene de kendisine adalet ve ak\u0131l s\u00f6z\u00fc veren bir kurum. Bu da ezilenler i\u00e7in \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir \u015fey, yani ordu da bir devlet kurumu, huku da bir devler kurumu. En az\u0131ndan hukuka b\u00f6ye bir s\u00f6z var. Onun o verdi\u011fi kamusal akl\u0131n temsilcisi olma s\u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rabilirsek \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u00c7al\u0131\u015f\u0131rken de her zaman kanaatler olur, ayr\u0131ca hukuk d\u0131\u015f\u0131 dinamikler de girer tabii araya. Ama en az\u0131ndan gene de hukukun bize sundu\u011fu bir s\u00f6z\u00fc ve mekanizmas\u0131 var. O y\u00fczden hukuki aktivizimi ben \u00e7ok \u00f6nemli buluyorum, \u00f6zellikle feminist olan\u0131. Ayr\u0131ca Hrant Dink davas\u0131na da gitmek, Sultanehmer\u2019e de gitmek, tahrik indiriminin olmamas\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmak. Hukuku \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmak. Hukuku bo\u015flamamak, sadece yasa de\u011fi\u015ftirmekle olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemek.<\/p>\n

Yasemin \u00d6z:<\/strong> Benim asl\u0131nda bu kavramlar\u0131 kullanmak konusunda kafam kar\u0131\u015f\u0131k. Namus \u00fczerinden gidece\u011fim. Queer kelimesi de -tam olarak T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7eviremesek de- bir \u015fekilde e\u015fcinselleri a\u015fa\u011f\u0131lamak i\u00e7in kullan\u0131lan bir kelime. O y\u00fczden \u00f6zellikle i\u00e7ini bo\u015faltmak ve farkl\u0131 bir anlama d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in queer kelimesini kullan\u0131yorlar. Biz mesela T\u00fcrk\u00e7eye bile o y\u00fczden \u00e7eviremiyoruz. \u0130bne teorisi mi diyece\u011fiz diye tart\u0131\u015f\u0131yoruz. Mesela, e\u015fcinseller aras\u0131nda ibne kelimesi \u00e7ok kullan\u0131l\u0131r. Birbirimize ibne deriz. Bu, kelimeye politik bir anlam y\u00fcklemek: Bu \u015fekilde sen beni bu kelimeyle a\u015fa\u011f\u0131layamazs\u0131n deniyor. Ama namus konusunda hen\u00fcz b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnemiyorum. Mesela G\u00fcliz, benimle namusla ilgili bir r\u00f6portaj yapm\u0131\u015ft\u0131. \u201cBir soru soraca\u011f\u0131m, ilk akl\u0131na geleni s\u00f6yle\u201d dedi ve ger\u00e7ekten ne soraca\u011f\u0131n\u0131 bilmiyordum. \u201cNamus nedir?\u201d diye sordu. Ben de \u201chi\u00e7bir \u015fey\u201d dedim, ger\u00e7ekten de ilk akl\u0131ma gelen o oldu. Sonra \u015feyi fark ettim. Benim i\u00e7in ger\u00e7ekten hi\u00e7bir anlam\u0131 yok, yani pozitif ya da negatif hi\u00e7bir anlam\u0131 yok. Hi\u00e7bir k\u0131nad\u0131\u011f\u0131m davran\u0131\u015f bi\u00e7imini nitelemek i\u00e7in namussuz kelimesini kullanm\u0131yorum. Sadece bu kelime benim kavram\u0131mda yok. Bunu silmi\u015fim akl\u0131mdan. Mesela birisi yalanc\u0131ysa, ona \u201cyalanc\u0131\u201d diyorum, \u201cnamussuz\u201d de\u011fil. Ki\u015fi hangi davran\u0131\u015f\u0131 yapt\u0131ysa, o s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc kullan\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc namus ve ahlak gibi herhangi k\u0131nad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir davran\u0131\u015f bi\u00e7imini i\u015faret etmek i\u00e7in kullan\u0131lan kelimelerin asl\u0131nda hem negatif hem de pozitif anlamlar\u0131 olabiliyor. Biraz sak\u0131ncal\u0131 buluyorum bunu. Di\u011fer yandan Kaos GL\u2019de iken bize genel ahlak \u00fczerinden kapatma davalar\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u201csiz ahlaks\u0131zs\u0131n\u0131z, dernekleriniz ahlaks\u0131z, sizi kapataca\u011f\u0131z\u201d dendi\u011finde biz hemen a\u00e7\u0131klama yapm\u0131\u015ft\u0131k. \u201cHay\u0131r, ahlaks\u0131z olan e\u015fcinseller de\u011fil, ahlaks\u0131z olan, onlar\u0131 b\u00f6yle niteleyen devlet kurumlar\u0131d\u0131r\u201d demi\u015ftik. Diyanet\u2019in \u201cfeministler ahlaks\u0131zd\u0131r\u201d a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131n \u00fczerine ben \u00f6nce \u201cevet ahlaks\u0131z\u0131m\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Benim onlar\u0131n anlamad\u0131\u011f\u0131 bir ahlak bi\u00e7imim var. Sonra \u015funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm: Direkt ahlaks\u0131z\u0131m demek \u00e7\u00f6z\u00fcm olmayabilir. O kelimenin yerine ba\u015fka bir kelime bulmak gerekir. Mesela benim akl\u0131ma edepsiz kelimesi gelmi\u015fti. Ben ahlaks\u0131z de\u011filim, benim feminist bir ahlak\u0131m var ama ben edepsizim. Onunla ba\u015fka bir dille konu\u015fmak gerekir. Ba\u015fka bir \u00f6rnek vereyim. Engin Ard\u0131\u00e7 bir yaz\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131, feministlere ve lezbiyenlere \u201corospuluklar\u0131na k\u0131l\u0131f ar\u0131yorlar\u201d demi\u015fti. Bu yaz\u0131y\u0131 okudu\u011fumda sinirlerim bozulmu\u015ftu. Onun daha \u00f6nce lezbiyenlere k\u00fcf\u00fcr etti\u011fi bir s\u00fcr\u00fc yaz\u0131s\u0131 vard\u0131. Aram\u0131zda ne yapsak diye s\u00fcrekli tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k. Art\u0131k adam bunu sistematik hale getirmi\u015fti. Engin Ard\u0131\u00e7\u2019\u0131, \u201cfeministlere ve lezbiyenlere k\u00fcf\u00fcr etmi\u015ftir\u201d diye Bas\u0131n Konseyi\u2019ne \u015fik\u00e2yet ettim. Bas\u0131n Konseyi cezaland\u0131rmama karar\u0131 verdi. Adam a\u00e7\u0131k\u00e7a kad\u0131nlara orospu demi\u015f. T\u00fcrkiye\u2019de bir yazar Vuslat Do\u011fan\u2019a \u201corospu\u201d dese kesinlikle Bas\u0131n Konseyi onu yasaklard\u0131 ama; lezbiyenlere s\u00f6yledi\u011finde bu sorun olmuyor.<\/p>\n

Biz Bas\u0131n Konseyi\u2019ne \u015fik\u00e2yet haz\u0131rlarken bir yandan da s\u00fcrekli d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fck. Ben orospu da olabilirim. Bu beni hi\u00e7 rahats\u0131z etmiyor. O adam\u0131n o kelimeyi koydu\u011fu yerden, bu kelime ne anlama geliyor? Kavramlar bana biraz kar\u0131\u015f\u0131k geliyor. O y\u00fczden ben namus gibi, ahlak gibi kavramlar\u0131 kullanmak yerine bir insana \u201cd\u00fcr\u00fcst de\u011filsin\u201d demenin daha uygun oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ahlak ve namus gibi havuz kavramlar\u0131n i\u00e7ine insanlar istedikleri her \u015feyi at\u0131yorlar ve bunu hukuki d\u00fczenleme haline getiriyorlar. Genel ahlak maddesi Anayasa\u2019da yer al\u0131yor.<\/p>\n

Genel ahlak \u00fczerine bir \u00e7al\u0131\u015fma, bir tarama yapm\u0131\u015ft\u0131m. Hangi kanunlarda ve ka\u00e7 kanunda genel ahlak ge\u00e7iyor? Askeri kanunlarda, avukatl\u0131k kanununda yer al\u0131yor. Hangi yapt\u0131r\u0131m i\u00e7in ge\u00e7ti\u011fine bakm\u0131\u015ft\u0131m. Korkun\u00e7! Mesela i\u015ften at\u0131lmak i\u00e7in en \u00e7ok kullan\u0131lan kavram. \u0130\u015ften \u00e7\u0131karmalarda genel ahlak gerek\u00e7e g\u00f6steriliyor. Ne ahlaks\u0131zl\u0131kt\u0131r, ne de\u011fildir konusu tamamen h\u00e2kimin takdirine kalm\u0131\u015f. Bu h\u00e2kimler de uzayda yeti\u015fmiyor; ayn\u0131 homofobik, ataerkil toplumda yeti\u015fiyor. Onun kanaatine kal\u0131yor. O y\u00fczden bu t\u00fcr kavramlar\u0131 kullanmak ne kadar do\u011fru; ne kadar tersine \u00e7evirebiliriz; bunlar ne kadar bizim i\u015fimize yarayacak? Ben mesela genel ahlak kavram\u0131n\u0131n hi\u00e7bir kanunda, hi\u00e7bir mevzuatta ge\u00e7memesinin herkes i\u00e7in \u00e7ok daha hay\u0131rl\u0131 bir \u015fey olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ona farkl\u0131 anlamlar y\u00fckleyip, anlam\u0131n\u0131 a\u00e7mak yerine hi\u00e7 kullanmamak bana daha do\u011fru geliyor.

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> Asl\u0131nda hi\u00e7bir kelime temiz de\u011fil. D\u00fcr\u00fcst desen ba\u015fka bir \u015feyi \u00e7a\u011f\u0131racaks\u0131n, y\u00fcz k\u0131zart\u0131c\u0131 su\u00e7 desen ba\u015fka bir \u015feyi \u015fey yapacaks\u0131n. T\u00fcrban meselesinde de ayn\u0131 \u015feyi ya\u015fad\u0131k. T\u00fcrban meselesinde feministlerin yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 nedir? Bu \u015feye bir anlam y\u00fcklemeye \u00e7al\u0131\u015fmak. Halbuki bunun bin anlam\u0131 olabilir. Dolay\u0131s\u0131yla sonunda kelimesiz kal\u0131r\u0131z. Kelimelerin birilerinin tekelinde oldu\u011fu ama o tekele kar\u015f\u0131 m\u00fccadele edenlerin oldu\u011funu g\u00f6stermek gerekti\u011fini de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Amargi\u2019de ahlak \u00fczerine bir say\u0131 yapmaya kalk\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k. \u015eimdi burada konu\u015ftuklar\u0131m\u0131z\u0131 Amargi\u2019de konu\u015famad\u0131k. Amargi\u2019de bunlar\u0131 konu\u015famadan say\u0131 yapmaya kalk\u0131\u015fmak, bizi sadece ve sadece problemin i\u00e7ine itecek. Halbuki buradaki kad\u0131nlar\u0131n s\u00f6yledi\u011fi \u015feyler, ahlak \u00fczerine feminist bir strateji belirliyor, oysa biz hi\u00e7bir zaman Amargi\u2019de \u00f6nc\u00fc olmaya kalk\u0131\u015fmad\u0131k.

Nilg\u00fcn Yurdalan:<\/strong> Burada konu\u015ftuklar\u0131m\u0131z\u0131 belki orada yazaca\u011f\u0131z.<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> Bu da ayr\u0131 bir problem. Bu konular\u0131n tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ve konu\u015fulmas\u0131 gerekti\u011fini, bu kelimeleri egemenlere terk etmemek gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Sonu\u00e7 olarak, namus \u00f6nemli bir kavram; \u00e7ok anlaml\u0131 ve \u00e7ok y\u00fckl\u00fc bir kavram. Niye ben bu kavram\u0131 bir y\u0131\u011f\u0131n namussuza b\u0131rakay\u0131m. Bilemiyorum, geri de d\u00f6n\u00fclebilir, iyi de olmayabilir, yani hep beraber d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz burada bir anlamda… Bunun i\u00e7in de bu toplant\u0131 benim \u00e7ok ho\u015fuma gitti.<\/p>\n

Dicle Ko\u011fac\u0131o\u011flu:<\/strong> Kelimelerin m\u00fccadele alan\u0131 oldu\u011funu da bu topluma \u00e7ok iyi biliyoruz asl\u0131nda. T\u00fcrkiye\u2019nin yapt\u0131\u011f\u0131 ilk reform, dil reformu. Dili temizlerken, asl\u0131nda bir\u00e7ok ayr\u0131m\u0131, bir\u00e7ok tecr\u00fcbeyi, bir\u00e7ok haf\u0131zay\u0131 temizliyorlard\u0131. Az\u0131nl\u0131klar\u0131n haf\u0131zam\u0131zda b\u0131rakt\u0131klar\u0131n\u0131 temizliyorlard\u0131. Bir dil aramak derken asl\u0131nda hem bir tecr\u00fcbe aramak hem de bir tecr\u00fcbeyi dillendirmekten bahsediyoruz.<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> Ve tecr\u00fcbeler g\u00f6kten zembille inmiyor. Dolay\u0131s\u0131yla haf\u0131zay\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmam\u0131z laz\u0131m. O \u00fcst\u00fc kapanan, unutturulan \u015feyleri ba\u015fka bir yere \u00e7a\u011f\u0131rmam\u0131z laz\u0131m; ba\u015fka bir m\u00fccadele i\u00e7in\u2026 Budur, bizim yapmam\u0131z gereken.<\/p>\n

Dicle Ko\u011fac\u0131o\u011flu:<\/strong> Turist bir kad\u0131na ge\u00e7mi\u015fte tecav\u00fcz etmi\u015flerdi. N\u00fckhet de derste bize sormu\u015ftu: \u201cD\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn bakal\u0131m. Siz ne biliyorsunuz, o kad\u0131n ne bilmiyor, nas\u0131l ona tecav\u00fcz ediliyor?\u201d<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> Niye bize her dakika tecav\u00fcz edilmiyor da, turistlere daha kolay tecav\u00fcz ediliyor? Benim bildi\u011fim bir \u015fey var, o kad\u0131n bunu bilmiyor. Onun i\u00e7in o, g\u00fcm! diye tecav\u00fcze u\u011fruyor.<\/p>\n

Nilg\u00fcn Yurdalan:<\/strong> Bir \u00e7al\u0131\u015fmada N\u00fckhet bizim dan\u0131\u015fman\u0131m\u0131zd\u0131. Bir grup kad\u0131n namusun filmini \u00e7ekti; bir grup kad\u0131n da namusu foto\u011fraflamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Film tabii ki kolayd\u0131. Arkada\u015flar namus nedir diye gidip sordular. Cevap neyse, oydu. Fakat namusu foto\u011fraflamak, -belgeci foto\u011fraf\u0131 \u00f6nemli bulan biri olarak benim i\u00e7in- y\u00fczde y\u00fcz m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir \u015feydi. Dolay\u0131s\u0131yla biz, kurgu foto\u011fraf yapmaya karar verdik Galiba d\u00f6rt kad\u0131nd\u0131k. Ben sembolik bir dil kullanarak ensesti foto\u011fraflamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m: Bir k\u00fc\u00e7\u00fck oyuncak bebek oturuyor, koca bir erkek terli\u011fi burada duruyor. Di\u011feri bekaret \u00fczerineydi, yatak odas\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnen bir yerde duvak as\u0131l\u0131. Di\u011ferinde bir da\u011f foto\u011fraf\u0131 \u00e7ektim ve \u00fczerine de \u201cvatan namustur\u201d yazd\u0131m. Foto\u011fraflardan birisi belgeydi: Ay\u015fe T\u00fckr\u00fck\u00e7\u00fc ve Saliha Ermez\u2019in se\u00e7im \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, genelev kap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7ekmi\u015ftim. Geneleve gittik. Orada bir adam kap\u0131da duruyordu. \u201c18 ya\u015f\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fckler giremez, kimli\u011finizi b\u0131rak\u0131n\u201d filan diye yaz\u0131yordu. \u015eimdi bu d\u00f6rt foto\u011frafla, d\u00f6rt farkl\u0131 namusu tart\u0131\u015fabiliriz. Zaman\u0131m olsa \u00fczerinde biraz daha \u00e7al\u0131\u015fabilirdim. Temel olarak ensest, bekaret, vatan ve bedenin do\u011frudan vergilendirilerek sat\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 ele ald\u0131m.<\/p>\n

\u0130bne kelimesini tersi bir yerden kullanmak kolay oldu ama orospu kelimesi i\u00e7in bunu yapabilir miyiz? \u00c7\u00fcnk\u00fc orospu dedi\u011finiz zaman millet ayakland\u0131. Bir tane hoca Alevi kad\u0131nlar\u0131 i\u00e7in \u201corospu\u201d dedi\u011finde herkes \u201cbu hakarettir\u201d dedi. Orospuluk nas\u0131l hakaret olabilir?<\/p>\n

Dicle Ko\u011fac\u0131o\u011flu:<\/strong> Oysa, orospuluk \u015fu anda devlet taraf\u0131ndan fonland\u0131r\u0131lan bir i\u015f!<\/p>\n

Bir kat\u0131l\u0131mc\u0131:<\/strong> Orospu ba\u015fta aln\u0131 ak, ba\u015f\u0131 dik gezen kad\u0131n i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yor. Oradan buraya gelmesi bana \u00e7ok ilgin\u00e7 geliyor.<\/p>\n

Nilg\u00fcn Yurdalan:<\/strong> Namus da kaostan geliyor. Eski Yunan\u2019da kaostan kad\u0131n sorumlu tutuluyor. Kad\u0131n denetlenirse, kaosa da engel olunabilece\u011fi inanc\u0131ndan gelen bir k\u00f6keni var.<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> Yasemin\u2019in ibne kelimesi i\u00e7in verdi\u011fi \u00f6rnek Amerika\u2019daki siyahilerin kulland\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey. Ben kendime \u201czenci\u201d, \u201cnegro\u201d derim; ama sen bana diyemezsin. Ayn\u0131s\u0131n\u0131 Irk\u00e7\u0131l\u0131\u011fa Kar\u015f\u0131 Kampanya\u2019da da kulland\u0131k. Ne benim kim oldu\u011fumu unut, ne de benim kim oldu\u011fumu hat\u0131rlat. Dolay\u0131s\u0131yla b\u00f6yle bir i\u015f yapma tarih\u00e7emiz var. Ben tam da bu tarih\u00e7eyi \u00e7a\u011f\u0131rmay\u0131 \u00f6neriyorum. Bu bir \u00f6neri. Namusu unutarak bu i\u015f olmuyor. Namussuzum diyerek de bu i\u015f olmuyor. Namusu adland\u0131rarak; namus \u015fudur ama bu de\u011fildir diyerek de bu i\u015f olmuyor. \u201cNamussuzluk nedir?\u201di ele al\u0131rsak, oradan bir eylem bi\u00e7imi, bir yol bi\u00e7imi, bir d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imi \u00e7\u0131karabiliriz.<\/p>\n

Esra A\u015fan:<\/strong> Az \u00f6nce bir arkada\u015f \u201cfeminizmi asl\u0131nda \u00e7ok az insan biliyor, anlatam\u0131yoruz\u201d dedi. Bu, tam da kad\u0131nlar olarak yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmalarda izledi\u011fimiz y\u00f6ntemle geli\u015ftirebilece\u011fimiz bir \u015fey. Namusun muhalif hareketler i\u00e7erisinde de asl\u0131nda sahiplenilen bir kavram oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 Eren Keskin\u2019den dinledi\u011fim bir olay \u00fczerinden \u00f6rnek verebilirim. G\u00f6zalt\u0131nda cinsel taciz ve tecav\u00fcz eskiden \u00e7ok daha pervas\u0131zca yap\u0131l\u0131yordu. Avrupa Birli\u011fi s\u00fcreciyle beraber burada bir azalma g\u00f6zlemlendi\u011fi s\u00f6yleniyor. Art\u0131k devlet kurumlar\u0131nda i\u015fkence yap\u0131lm\u0131yor ya da minimum derecede uygulan\u0131yordu. Ama bir d\u00f6nem polis oldu\u011funu s\u00f6yleyen ki\u015filerce kad\u0131nlar ka\u00e7\u0131r\u0131l\u0131p tecav\u00fcze ve cinsel i\u015fkenceye maruz kal\u0131yor ve sonras\u0131nda yolun kenar\u0131na b\u0131rak\u0131l\u0131yordu. Bu tarz bir \u015fiddete maruz kalan bir kad\u0131n arkada\u015fla dayan\u0131\u015fmak i\u00e7in kad\u0131n kurumlar\u0131 olarak bir araya gelmi\u015ftik. Olay\u0131 ya\u015fayan kad\u0131n bir bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131 yapacakt\u0131. Ona destek olmak i\u00e7in \u0130HD\u2019de bir araya gelinmi\u015fti. Polisin kulland\u0131\u011f\u0131, devletin kulland\u0131\u011f\u0131 y\u00f6ntem, cinsellik \u00fczerinden kad\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131layarak, ona tecav\u00fcz ederek onu sistemin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ya da \u00e7\u0131kmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131. Kad\u0131nlar\u0131n bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131na bir grup erkek de gelmi\u015fti. \u00c7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131 olan bir kad\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bu olay kar\u015f\u0131s\u0131nda polisle \u00e7at\u0131\u015fmak i\u00e7in oradayd\u0131lar. Bence onlar\u0131 tetikleyen sebep de ayn\u0131 namus anlay\u0131\u015f\u0131yd\u0131. \u201cBizim kad\u0131n yolda\u015f\u0131m\u0131za tecav\u00fcz edildi\u201d denerek, bunu mensubu olduklar\u0131 yap\u0131n\u0131n namusuna y\u00f6nelik bir sald\u0131r\u0131 olarak tan\u0131ml\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n

Muhalif yap\u0131lar i\u00e7erisinde -sistemi de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in konumland\u0131\u011f\u0131m\u0131z yap\u0131lar i\u00e7erisinde- feminist bir politika geli\u015ftirmedi\u011fimiz s\u00fcrece, ayn\u0131 erkek egemen anlay\u0131\u015f bizi orada da belirlemeye devam edecek. Asl\u0131nda bence polisin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla, kad\u0131n\u0131n erkek \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131n\u0131n, korumaya \u00e7al\u0131\u015farak uygulad\u0131\u011f\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 aras\u0131nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir fark g\u00f6remiyorum. Birisi namusu kirletirken, di\u011feri de o kirletilen namusun intikam\u0131n\u0131 almaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. <\/p>\n

Nilg\u00fcn Yurdalan: <\/strong>\u0130\u015fkence b\u00f6yle bir \u015feydir zaten, yerini bulmuyorsa niye yaps\u0131n?<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> 12 Eyl\u00fcl s\u00fcrecinde kocas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde \u0131rz\u0131na ge\u00e7ilen kad\u0131nlar yok muydu?<\/p>\n

Esra A\u015fan:<\/strong> T\u00fcrkiye\u2019deki sava\u015fta da bu y\u00f6ntemin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 okudum. \u0130nsanlar\u0131 K\u00fcrt hareketinden uzakla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in ailenin en sayg\u0131n \u00fcyesine, ailenin di\u011fer fertlerinin i\u00e7inde tecav\u00fcz ediliyor ve onu b\u00fct\u00fcn aile izliyordu. Erkekleri ve kad\u0131nlar\u0131 siyasetten so\u011futmak i\u00e7in bu y\u00f6ntem kullan\u0131ld\u0131. Ve ard\u0131nda b\u00fcy\u00fck travmalar b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n

Bence muhalif hareketler i\u00e7inde aktif olan kad\u0131nlar\u0131n, oraya getirdikleri m\u00fccadele ve feminist perspektif \u00e7ok \u00f6nemli bir noktada kal\u0131yor. Kad\u0131nlar\u0131n g\u00fc\u00e7lenebilmesi i\u00e7in asl\u0131nda, i\u00e7inde bulunduklar\u0131 yap\u0131lara feminist y\u00f6ntemlerle sahip \u00e7\u0131kmalar\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli. Yoksa hakikaten feminizm \u00e7ok bilinmeyen ya da duyulmayan bir \u015fey olacak. Bu konuda K\u00fcrt hareketinin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6nemli. Bu kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc taban\u0131 olan bir K\u00fcrt hareketi i\u00e7erisinde kad\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda buraya dair minimum derecede s\u00f6ylem \u00fcretilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemliyorum. Sadece namus konusunu kastetmiyorum. Kad\u0131nlar\u0131n siyaset alan\u0131nda daha aktif olmas\u0131, feminist bir pratik \u00fczerinden kendilerini g\u00f6stermeleri ya da kad\u0131n\u0131n hak ihlalleri kar\u015f\u0131s\u0131nda feminist bir m\u00fccadele g\u00f6stermeleri konusunda yeterli bir \u00e7al\u0131\u015fma olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Sava\u015f d\u00f6neminde ya\u015fananlardan sonra ortada \u00e7ok ciddi bir kad\u0131n ma\u011fduriyeti var. Bu alanda ma\u011fduriyetleri gidermek m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131, sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 hafifletmek konusunda hareket i\u00e7inde yeterli \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Mesela devlet kaynakl\u0131 cinsel i\u015fkence konusunda Eren Keskin\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 biliyoruz.<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> Belki buradan \u00f6yle g\u00f6z\u00fck\u00fcyor ama Diyarbak\u0131r\u2019da bu konuda \u00e7al\u0131\u015fanlar var.<\/p>\n

Esra A\u015fan:<\/strong> Bu benim eksikli\u011fim de olabilir. Ama genelde \u00e7al\u0131\u015fma yapan belli isimler biliyoruz. Handan Co\u015fkun\u2019un, Eren Keskin\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 biliyoruz. Kad\u0131n ma\u011fduriyetlerinin giderilmesine ili\u015fkin kurumsal, \u00f6rg\u00fctsel bir politika, program var m\u0131? Bilmiyorum. <\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> Hukuk alan\u0131nda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar var. Diyarbak\u0131r Barosu\u2019nun kad\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 var. Bulundu\u011fumuz yerde kad\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemek konusunda g\u00f6r\u00fc\u015flerin do\u011fru. <\/p>\n

Ay\u015fe G\u00f6kkan:<\/strong> Genel olarak, T\u00fcrkiye\u2019de feminist hareket ya da feminist d\u00fc\u015f\u00fcnen kad\u0131nlar Demokratik \u00d6zg\u00fcr Kad\u0131n Hareketi\u2019nin t\u00fcm faaliyetlerine ulusalc\u0131 olarak bakt\u0131lar. K\u00fcrdistan\u2019da yap\u0131lan kad\u0131n m\u00fccadelesi, hep b\u00f6yle damgalanma ya\u015fad\u0131. Bunlara, kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, ulusal ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131 i\u00e7in m\u00fccadele ediyorlar gibi bir \u00f6nyarg\u0131yla bak\u0131l\u0131yor. Ben mesela Demokratik \u00d6zg\u00fcr Kad\u0131n Hareketi\u2019nin aktivistlerindenim. Biz \u015fiddeti genel bir sistem olarak al\u0131yoruz. Ama aile i\u00e7i \u015fiddetle u\u011fra\u015fmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi bir ele\u015ftiriyle, yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmalar g\u00f6r\u00fclm\u00fcyor diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Genel olarak da hep ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 K\u00fcrdistan \u00fczerinden yapma gibi bir gelenek olu\u015ftu. Bu oryantalist bir \u015fey. Herkes K\u00fcrdistan\u2019a ko\u015fuyor; sanki gidecek ba\u015fka bir yer de yok, ba\u015fka bir b\u00f6lge de yok. Sanki \u015fiddet ba\u015fka bir yerde ya\u015fanm\u0131yor. Feministlerin bak\u0131\u015f\u0131nda b\u00f6yle bir eksiklik var. Ne zaman gelse \u201cAaa!\u201d falan yap\u0131yorlar, halbuki her g\u00fcn kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 bir \u015fey bu. K\u00fcrdistan\u2019da m\u0131 bu \u201cAaa!\u201d oluyor? Bu bak\u0131\u015f nedeniyle ileti\u015fimimiz \u00e7ok g\u00fc\u00e7lenmiyor.<\/p>\n

Biz, N\u00fckhet Hoca ile \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131r\u0131z, herhalde en \u00e7ok kavga edenlerden biriyiz. Ben mesela hep \u00f6rg\u00fctl\u00fc su\u00e7lan\u0131r\u0131m. Ben hep \u00f6rg\u00fctl\u00fc hareket etmekten yanay\u0131m. Bunu da hep tart\u0131\u015fm\u0131\u015f\u0131zd\u0131r, N\u00fckhet Hoca\u2019yla. \u00d6rg\u00fcts\u00fcz bir \u015fey yapamay\u0131z. Kayboluyoruz, bireyselle\u015ftiriliyoruz ve sistemin i\u00e7ine \u00e7ekiliyoruz. Mesela hep K\u00fcrdistan\u2019da bireyler \u00fczerinden bir \u015fey yap\u0131l\u0131r. Ben daha \u00f6nceki bir toplant\u0131da yine s\u00f6ylemi\u015ftim. Bir Rojvin vard\u0131r, Zozan vard\u0131r \u00e7ok \u00f6ne \u00e7\u0131karlar. Yani her ilde onlarla da kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz, kimse bunu g\u00f6rm\u00fcyor.<\/p>\n

Namusla ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131l\u0131yor. Buna namus de\u011fil; \u015fiddet cinayetleri demek istemiyorum. Biz \u015fiddet cinayetleri demiyoruz; \u00e7\u00fcnk\u00fc i\u015fimize geliyor. Bunun \u00fczerinden kendimize yer ediniyoruz. T\u00fcrkiye\u2019de kendini \u201cben en feministim\u201d diye tan\u0131mlayanlar var. Ben o y\u00fczden feminizmi ya\u015fam bi\u00e7imi olarak tan\u0131mlam\u0131yorum, bir d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imi olarak g\u00f6r\u00fcyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc ya\u015fam bi\u00e7imi gibi bize ait bir \u015fey yok elimizde. Biz kad\u0131nlar\u0131n, k\u0131yafetimizden her \u015feyimize kadar hen\u00fcz kendimizin yaratt\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Amerika\u2019n\u0131n 6. Filo\u2019su T\u00fcrkiye\u2019ye geldi\u011finde genelevdeki kad\u0131nlar protesto ediyor; \u201cAmerikal\u0131lar\u0131n fahi\u015fesi olmayaca\u011f\u0131z\u201d diye eylem yap\u0131yorlar. Evet, Amerikal\u0131lar\u0131n fahi\u015fesi olmamak. Peki T\u00fcrklerin fahi\u015fesi olmak daha m\u0131 onur verici bir \u015fey! Bana bir arkada\u015f\u0131n verdi\u011fi cevap \u015fuydu: \u201c\u0130yi, hi\u00e7 de\u011filse orada \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fcyorlar.\u201d Demek istiyor ki biz K\u00fcrtler \u00f6ld\u00fcr\u00fcyoruz, yani fahi\u015fe olmalar\u0131na izin vermiyoruz. Orada hi\u00e7 de\u011filse fahi\u015fe olabiliyorlar…<\/p>\n

Bir \u015feyi tart\u0131\u015f\u0131rken birbirimize verdi\u011fimiz mesaj \u015fudur: Biz asl\u0131nda daha ayd\u0131n\u0131z. Hep bir yar\u0131\u015f var. O y\u00fczden de bizim ileti\u015fimimiz \u00f6rg\u00fctsel olmuyor, kad\u0131n hareketlili\u011fi ya da feminist olarak bir \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fc\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fcyor. Birbirimizi anlay\u0131ncaya kadar \u00e7ok sular ge\u00e7iyor. Sonra tekrar ba\u015ftan al\u0131yoruz, \u201caaa biz \u015furada g\u00f6rmemi\u015fiz\u201d diyoruz. Bu sefer o dinami\u011fi yakalamada sorun ya\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n

Namus, N\u00fckhet Hoca\u2019n\u0131n dedi\u011fi gibi binlerce anlama geliyor. Ama b\u00fcy\u00fck bir \u015fiddet ya\u015fan\u0131yor. Bunu nas\u0131l ele alaca\u011f\u0131z? Ben K\u00fcrt olmaktan dolay\u0131 \u015fiddet ya\u015f\u0131yorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc bunu g\u00f6rmek istemiyorlar. Sen bireysel haklar\u0131n\u0131 ya\u015famad\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn \u015fiddeti ya\u015fam\u0131yorsan, senin k\u0131z olmaktan dolay\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n \u015fiddetin hi\u00e7 anlam\u0131 yok. Ama benim i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli. Ben K\u00fcrt\u00e7e konu\u015fuyorum, sald\u0131r\u0131ya u\u011fruyorum. Ben \u015fimdi Ankara\u2019da terc\u00fcman istedim, \u201cya git ya i\u015fine\u201d diyor resmen. \u015eimdi bu \u015fiddet de\u011fil midir? S\u0131\u011f\u0131naklar Kurultay\u0131\u2019nda bu ifade edildi\u011fi i\u00e7in polis \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131.<\/p>\n

O y\u00fczden de ileti\u015fimimiz kopuk oluyor. Feminizmle teorik anlamda ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z noktalar\u0131n hepsi ortak ama prati\u011fimizde ortakl\u0131k yok. Teorik olarak hepimiz \u00e7ok rahat anla\u015fabiliriz; yaz\u0131yoruz, \u00e7iziyoruz hepimiz. Ama pratikte, aynen beyaz kad\u0131nlarla siyah kad\u0131nlar stat\u00fcs\u00fcne d\u00fc\u015f\u00fcyoruz. \u201cSen kalk yerini bana ver\u201d dercesine bana bak\u0131yor. Biraz b\u00f6yle bakmam\u0131z laz\u0131m. Her \u015fey Diyarbak\u0131r, Batman ve Urfa\u2019da de\u011fildir. Handan \u0130pek\u00e7i ile yapt\u0131\u011f\u0131m bir tart\u0131\u015fmay\u0131 asla unutmayaca\u011f\u0131m.<\/p>\n

\u201cSakl\u0131 Y\u00fczler\u201d filminde bir sorunu ele ald\u0131.Ben onun Diyarbak\u0131r\u2019daki s\u00f6yle\u015fisinde s\u00f6ylediklerini anlamakta \u00e7ok zorland\u0131m. Mesela ka\u00e7 tane feminist kad\u0131n buna tepki g\u00f6sterdi? Bunu da anlam\u0131yorum, niye tepki g\u00f6stermedi\u011fini de anlam\u0131yorum. Yapt\u0131\u011f\u0131 filmde namus denen illet Urfa\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131yor, oradan \u0130stanbul, Almanya uzan\u0131yor.<\/p>\n

\u00c7ocu\u011fun i\u015fyerinde bayrak var. Bayrakla ne mesaj vermek istedi\u011fini sordum. \u201cBen tarafs\u0131z oldu\u011fumu g\u00f6stermek istedim\u201d dedi. \u0130\u015fte bayra\u011f\u0131n kendisi bir olgudur. Niye film Urfa\u2019dan ba\u015flad\u0131 diye soruyorum. Yani K\u00fcrtler mi sadece bunu yap\u0131yor? \u201cYok, asl\u0131nda Yozgat\u2019ta da var\u201d diyor. Yozgat\u2019ta da varsa, niye Yozgat\u2019ta bir aileyi ele almad\u0131n? Bana \u201cniye gocunuyorsunuz?\u201d diye soruyor. \u201cAnlam\u0131yorum, K\u00fcrt de kendi i\u015fyerine bayrak asabilir. Gocunmay\u0131n, K\u00fcrtler de namus cinayeti i\u015fliyor. Niye gocunuyorsunuz, ger\u00e7e\u011finizi kabul edin.\u201d diyor. \u00d6zk\u00f6k de ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6yledi. \u015eimdi ben bu durumu nas\u0131l yorumlamal\u0131y\u0131m bilmiyorum. Buna tepki g\u00f6steren, ger\u00e7ekten de bu filmleri yorumlayan \u00e7ok az feminist var. Ka\u00e7 ki\u015fi \u201cSakl\u0131 Y\u00fczler\u201di yorumlad\u0131?<\/p>\n

Salondan sesler<\/strong>: Bilmiyoruz; izlemedik\u2026<\/p>\n

Bunlar\u0131 bir kad\u0131n y\u00f6netmen, kad\u0131n ad\u0131na yap\u0131yor. Bizim bunu ne kadar anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve ne kadar yorumlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7ok \u00f6nemli bir \u015fey.<\/p>\n

Dicle Ko\u011fac\u0131o\u011flu<\/strong>: T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin bask\u0131nl\u0131k kurma halleri ile d\u00fcnyadaki s\u00f6m\u00fcrgecilik halleri aras\u0131ndaki paralelleri tart\u0131\u015fmak laz\u0131m. Hemen her s\u00f6m\u00fcrgecilikte b\u00f6yle problemli gelenekler ve cinsellik temas\u0131 var. \u0130ngilizler, Hindistan\u2019\u0131 s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirirken, kendi \u00fclkelerinde kad\u0131nlar d\u00fc\u015f\u00fck stat\u00fcde. Ama Hindistan\u2019da \u00e7ok istisnai uygulanan bir sati dul yakma gelene\u011fi var. Aa bak\u0131yorsunuz hemen sati i\u015fareti d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f. Bu korkun\u00e7 bulunan, \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131r\u0131lan gelenek beyaz adam\u0131n kahverengi adamdan kurtarmas\u0131n\u0131n gereklili\u011finin i\u015fareti olmu\u015f. Halbuki ayn\u0131 d\u00f6nemde \u0130ngiltere\u2019de de kad\u0131nlar\u0131n durumu hi\u00e7 ama hi\u00e7 parlak de\u011fil ve belki bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131na gelenek deniyordu, baz\u0131lar\u0131na modern. Ama i\u015fte kurtar\u0131r oluyor s\u00f6m\u00fcrgeci kad\u0131nlar\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla ba\u015fka yerlerden gelen kad\u0131nlar\u0131n kurtulu\u015funa hep biraz dikkatle yakla\u015fman\u0131n \u00f6nemli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Benim en ba\u015f\u0131ndan beri, toplumsal cinsiyeti her d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, bunu ayn\u0131 zamanda \u0131rk, s\u0131n\u0131f ve cinsel e\u011filimle beraber d\u00fc\u015f\u00fcnelim ve kad\u0131nl\u0131\u011f\u0131 tekille\u015ftirmeyelim derkenki kast\u0131m bu. Belki bilmedi\u011fimiz ba\u015fka etkenler de var, tam da \u015fu anda dili olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bunlar\u0131 beraber d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ve her an alan a\u00e7maya \u00e7al\u0131\u015fmaktan kast\u0131m bu.<\/p>\n


N\u00fckhet Sirman:<\/strong> S\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin ba\u015fka bir y\u00f6n\u00fc daha var. O da s\u00f6m\u00fcrge haline getirilen toplumun erkeklerinin i\u011fdi\u015f edilmesi. S\u00f6m\u00fcrgecilik de \u00e7ok cinslendirilmi\u015f bir ili\u015fki asl\u0131nda.<\/p>\n

Dicle Ko\u011fac\u0131o\u011flu<\/strong>: Evet, bir k\u0131sm\u0131n\u0131 i\u011fdi\u015f ederken, bir k\u0131sm\u0131n\u0131 da yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor.<\/p>\n

Zelal Yal\u00e7\u0131n<\/strong>: Baz\u0131 noktalarda kendimize haks\u0131zl\u0131k yap\u0131yormu\u015fuz gibi geliyor. S\u0131\u011f\u0131naklar Kurultay\u0131\u2019nda Kemalist kad\u0131nlara y\u00f6nelik bir direni\u015f vard\u0131. Bu sene K\u00fcrt kad\u0131nlarla ilgili at\u00f6lye yap\u0131ld\u0131. Bu \u00e7ok \u00f6nemli bir \u015feydi. Orada feryat figan koparan kad\u0131nlar bu sene \u0130stanbul\u2019daki kurultaya geldiler ve gece y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcnde K\u00fcrt\u00e7e slogan att\u0131lar. \u015ea\u015f\u0131rd\u0131lar ve ezberleri bozuldu. Bunu de\u011ferli bir \u015fey olarak g\u00f6rmek gerekiyor.<\/p>\n

Dicle Ko\u011fac\u0131o\u011flu<\/strong>: Ay\u015fe, ciddi olarak \u00f6rg\u00fctlenirsek de \u00f6zellikle benim grubumun, mesela T\u00fcrk, S\u00fcnni, orta s\u0131n\u0131f ve e\u011fitimli olan bizlerin rahat bir feminizmi olmayabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor galiba. O zaman bizim hayat tarz\u0131m\u0131za \u00e7ok fazla ele\u015ftiri gelecek, sadece alan a\u00e7mak de\u011fil; K\u00fcrt kad\u0131nlar \u015fark\u0131lar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebildiler tabii ki \u00e7ok \u00f6nemli. Merkezin bozulmas\u0131, e\u011fer hakikaten \u00f6rg\u00fctlenilecekse, merkezin merkez olarak kalmamas\u0131 gerekiyor. Feminizmin ba\u015fka \u015feylerle birle\u015febilmesi, imtiyazl\u0131 kad\u0131nlar\u0131n art\u0131k bir \u015feyleri riske etmesi, yani feminist bir feminizm, hani onlara da yerlerini verdik, onlar da konu\u015ftular olmamal\u0131… Bunun \u00f6tesinde. Mesela benim bu e\u011fitimli orta s\u0131n\u0131f dilimin de ele\u015ftirisi belki. Burada b\u00f6yle anlat\u0131yor olmam\u0131n.<\/p>\n

\u00c7okk\u00fclt\u00fcrl\u00fc liberalli\u011fi, her birinin sesini verelimi de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc K\u00fcrd\u00fcn K\u00fcrt olmas\u0131, benim T\u00fcrk olmamla ayn\u0131 anda oldu. Beyaz T\u00fcrk de icat edildi. K\u00fcrd\u00fcn K\u00fcrt oldu\u011funu unutma ama hat\u0131rlatmay\u0131 \u00f6nemli buluyorum. Ama bu bir \u0131rk\u00e7\u0131ya ya da liberale s\u00f6ylenebilecek bir \u015fey sanki, her \u015feyin sonu de\u011fil. Ba\u015flang\u0131c\u0131 belki de. Sanki bunun \u00f6tesinde de…<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman: Senin merkezde oturma halini s\u00fcrekli sorgulayan bir \u015fey haline gelsin bu c\u00fcmle.<\/p>\n

Fatma Mefkure:<\/strong> Ben Mor \u00c7at\u0131 Kad\u0131n S\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131\u2019ndan\u0131m.Gene \u00e7ok merkezden bakarak konu\u015fuyoruz. Ay\u015fe\u2019nin daha \u00e7ok oturdu\u011fu yerle, Diyarbak\u0131r\u2019la pek \u00e7ok alanda birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Bu birlikte \u00e7al\u0131\u015fmayla, bu dedi\u011fim \u015feyler tabii ters d\u00fcz oldu. Bu ters d\u00fcz olma iki taraf\u0131 da \u00e7ok g\u00fc\u00e7lendiren bir \u015fey. Orada biz birlikte bir \u015fey yap\u0131yoruz.<\/p>\n

Nilg\u00fcn Yurdalan:<\/strong> Handan benim \u00e7ok eski arkada\u015f\u0131md\u0131r. \u201cSakl\u0131 Y\u00fczler\u201d filminin senaryosunu da okudum. Olabildi\u011fi kadar, elimden geldi\u011fince birtak\u0131m \u015feylere m\u00fcdahale etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Filmle ilgili senin s\u00f6yledi\u011finden de fazla bir sorun var. Oradaki b\u00fct\u00fcn cinayetlere kar\u015f\u0131 olan b\u00fct\u00fcn insanlar T\u00fcrk! Filmden sonra da g\u0131rtlak g\u0131rtla\u011fa geldik Handan\u2019la. T\u00fcm\u00fcyle kat\u0131l\u0131yorum sana. Bu filmleri hakikaten yapmak yerine yapmamak laz\u0131m! B\u0131rakal\u0131m, y\u00fcz y\u0131l sonra yap\u0131ls\u0131n. \u0130\u00e7indeki tek bir do\u011fru i\u00e7in geri d\u00f6n\u00fclemez bir y\u0131\u011f\u0131n yanl\u0131\u015f i\u00e7eriyor. Susal\u0131m, yanl\u0131\u015f bir \u015fey s\u00f6yleyece\u011fimize. Feministler gidip Handan\u2019\u0131n filmini seyretmediler, Melek Taylan\u2019\u0131n filmini seyretmedi. Sen soruyorsun ya bu soruyu, \u00e7o\u011fu seyretmedi ki bu filmleri\u2026 O film, b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de; \u0130stanbul, Ankara, \u0130zmir, Batman, Diyarbak\u0131r\u2019da 9 bin bilet satt\u0131 arkada\u015flar. \u015eimdi bu \u00fclkede Melek\u2019inkini ka\u00e7 ki\u015fi seyretti? \u00c7ok daha az ki\u015fidir muhtemelen.<\/p>\n

Biraz d\u00f6n\u00fcp kendimize bakal\u0131m diyorum. Biz oturuyoruz; aaa bir kad\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f. Bunu g\u00fcndeme ta\u015f\u0131yal\u0131m. Nas\u0131l ta\u015f\u0131yal\u0131m? \u00c7o\u011fu \u00e7arp\u0131tarak verecek olan ulusal, renkli, k\u00f6t\u00fc medya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla. Bir de \u00f6n\u00fcm\u00fcze koydu\u011fumuz b\u00f6yle bir \u015fey var, yani birbirimize de bakm\u0131yoruz biz. Biraz senin s\u00f6yledi\u011fin \u015fey buydu galiba, birbirimizin ne yapt\u0131\u011f\u0131na da bakm\u0131yoruz, sadece kendi yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131zla ili\u015fkiliyiz. Ger\u00e7eklerle ilgili olarak da bir \u015fey s\u00f6yleyece\u011fim. Ele\u015ftirilere t\u00fcm\u00fcyle kat\u0131l\u0131yorum. Tam da \u015f\u00f6yle bir problem ya\u015f\u0131yoruz; biz beyaz T\u00fcrk, orta s\u0131n\u0131f feministler olarak e\u015fitsizlerin e\u015fit olabilece\u011fini varsay\u0131yoruz. Tam da burada \u00f6yle bir \u00e7uvall\u0131yoruz. E\u015fitsizler e\u015fit olamaz hayatta! Tam da T\u00fcrk feministlerinin, \u00e7uvallad\u0131\u011f\u0131 yerdir buras\u0131.<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> Tayyip Erdo\u011fan\u2019\u0131n kad\u0131nlara yapt\u0131\u011f\u0131 da bu de\u011fil mi: E\u015fitsiniz, rekabet edin! Kota olmaz dedi\u011fi tam da bu i\u015fte.<\/p>\n

Ay\u015fe G\u00f6kkan: <\/strong>Ben biraz destekleme anlam\u0131nda kopuk kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Mesela T\u00fcrkiye\u2019de hep \u00e7ok ciddi bir kad\u0131n m\u00fccadelesi var; okuyan, g\u00f6ren\u2026 Bu konuda ciddi bir emek oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Asl\u0131nda K\u00fcrt kad\u0131n\u0131 tan\u0131m\u0131n\u0131 kullanmak istemiyorum. Biz, kad\u0131na yakla\u015f\u0131m\u0131 nedeniyle iki tane belediye ba\u015fkan\u0131n\u0131 g\u00f6revden ald\u0131k; bunun i\u00e7in d\u00fcnya kadar kavga ettik. Ama buradan kad\u0131nlardan, \u201cb\u00f6yle bir m\u00fccadeleleri var ve \u015fu adam da \u015funu yapt\u0131, bunun i\u00e7in ne yapmak gerekir?\u201d gibi bir destek yok. T\u00fcrkiye\u2019de siyaset\u00e7ilerden tut, yerel y\u00f6netimlere kadar kad\u0131na y\u00f6nelik d\u00fcnya kadar \u015fiddet uygulan\u0131yor. Biz de ikinci e\u015fi ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in g\u00f6revden al\u0131yoruz. Birbirini besleyen, destekleyen bir kad\u0131n hareketi yok. Aram\u0131zda bir ileti\u015fim sorunu var diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bizim siyasetin i\u00e7inde, ya\u015fam\u0131n i\u00e7erisinde, ailenin i\u00e7erisinde; sava\u015f\u0131n i\u00e7erisinde yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z kavga g\u00f6r\u00fclm\u00fcyor. Feminist hareketle T\u00fcrkiye\u2019de bir b\u00fct\u00fcn\u00fcn, kad\u0131n sorununu \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ele alan ve bu \u015fiddet cinayetlerini T\u00fcrkiye genelinde ele al\u0131p birlikte m\u00fccadele eden bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 yakalayam\u0131yoruz. Buray\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek laz\u0131m.<\/p>\n

Biz feministiz. Biliyorsunuz, \u015eemse Allak cenazesini kald\u0131rd\u0131k diye bize \u201cnamussuzlu\u011fu mu destekliyorsunuz art\u0131k?\u201d dediler. Bu, T\u00fcrkiye\u2019nin her taraf\u0131nda ya\u015fand\u0131. Ay\u015feg\u00fcl olay\u0131n\u0131 herkes biliyor. \u00d6l\u00fcyoruz; kimse hakk\u0131m\u0131z\u0131 savunmuyor. Diyarbak\u0131r Barosu\u2019yla, Ay\u015feg\u00fcl i\u00e7in Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019e hukuki ba\u015fvuruda bulunduk. Birle\u015fmi\u015f Milletler, bizim ba\u015fvuru dilek\u00e7emizi kabul etti.<\/p>\n

Ben otuz y\u0131ll\u0131k K\u00fcrt hareketinin i\u00e7erisinde kad\u0131n\u0131 inceleyen bir dosya haz\u0131rlad\u0131m. \u00dc\u00e7 y\u00fcz y\u0131ll\u0131k feminist hareketi, her on y\u0131l y\u00fcz y\u0131la tekab\u00fcl ediyor. Teorik olarak on y\u0131lda bir ayn\u0131 noktaya var\u0131yor, onlar\u0131n y\u00fcz y\u0131lda ula\u015ft\u0131\u011f\u0131. Son y\u0131llar\u0131n \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ileti\u015fim a\u011f\u0131 varken bizim bunlardan \u00e7ok yararlanmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve tecr\u00fcbelerimizi \u00e7ok i\u00e7selle\u015ftirmedi\u011fimizi g\u00f6rd\u00fcm. Ben yapm\u0131\u015fsam benimdir, i\u015fte di\u011ferinin yapt\u0131\u011f\u0131 kendinedir.<\/p>\n

N\u00fckhet Sirman:<\/strong> Evet, bitti galiba.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

D\u00fczenleyen: K\u00fclt\u00fcr ve Siyasette Feminist Yakla\u015f\u0131mlar Dergisi <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130nsanlar\u0131n namus konusunda nas\u0131l konu\u015ftuklar\u0131 \u00fczerine Dicle\u2019nin (Ko\u011fac\u0131o\u011flu) Feminist Yakla\u015f\u0131mlar\u2019da \u00e7\u0131kan bir yaz\u0131s\u0131 var. Bilmiyorum, ka\u00e7 ki\u015fi okudu. Dicle o yaz\u0131da \u00e7ok \u00f6nemli bir \u015fey s\u00f6yl\u00fcyor. Diyor ki; \u201cNamus hakk\u0131nda konu\u015fulan \u015feylere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman g\u00f6r\u00fcyoruz ki, namus meselesini gelene\u011fe havale etme hali var.\u201d Dicle, namusun konu\u015fulma alan\u0131n\u0131 bir gelenek efekti olarak tarif ediyor. Her \u015feyden […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[176],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4526","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-kadin-a-dair"},"yoast_head":"\nNamus \u00fczerine konu\u015fmalar | N\u00fckhet Sirman - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Namus \u00fczerine konu\u015fmalar | N\u00fckhet Sirman\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u0130nsanlar\u0131n namus konusunda nas\u0131l konu\u015ftuklar\u0131 \u00fczerine Dicle\u2019nin (Ko\u011fac\u0131o\u011flu) Feminist Yakla\u015f\u0131mlar\u2019da \u00e7\u0131kan bir yaz\u0131s\u0131 var. Bilmiyorum, ka\u00e7 ki\u015fi okudu. Dicle o yaz\u0131da \u00e7ok \u00f6nemli bir \u015fey s\u00f6yl\u00fcyor. Diyor ki; \u201cNamus hakk\u0131nda konu\u015fulan \u015feylere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman g\u00f6r\u00fcyoruz ki, namus meselesini gelene\u011fe havale etme hali var.\u201d Dicle, namusun konu\u015fulma alan\u0131n\u0131 bir gelenek efekti olarak tarif ediyor. Her \u015feyden […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-04-28T10:06:37+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/t1.gstatic.com\/images?q=tbn:2P95gUHuxIwlHM:http:\/\/2.bp.blogspot.com\/_gMs5tc0nZRc\/Sid6oBY4QRI\/AAAAAAAAAIY\/Yea-ppwo8Og\/s400\/namus.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"116 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Namus \u00fczerine konu\u015fmalar | N\u00fckhet Sirman\",\"datePublished\":\"2010-04-28T10:06:37+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/\"},\"wordCount\":23222,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/t1.gstatic.com\/images?q=tbn:2P95gUHuxIwlHM:http:\/\/2.bp.blogspot.com\/_gMs5tc0nZRc\/Sid6oBY4QRI\/AAAAAAAAAIY\/Yea-ppwo8Og\/s400\/namus.jpg\",\"articleSection\":[\"Kad\u0131na Dair\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/\",\"name\":\"Namus \u00fczerine konu\u015fmalar | N\u00fckhet Sirman - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/t1.gstatic.com\/images?q=tbn:2P95gUHuxIwlHM:http:\/\/2.bp.blogspot.com\/_gMs5tc0nZRc\/Sid6oBY4QRI\/AAAAAAAAAIY\/Yea-ppwo8Og\/s400\/namus.jpg\",\"datePublished\":\"2010-04-28T10:06:37+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/t1.gstatic.com\/images?q=tbn:2P95gUHuxIwlHM:http:\/\/2.bp.blogspot.com\/_gMs5tc0nZRc\/Sid6oBY4QRI\/AAAAAAAAAIY\/Yea-ppwo8Og\/s400\/namus.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/t1.gstatic.com\/images?q=tbn:2P95gUHuxIwlHM:http:\/\/2.bp.blogspot.com\/_gMs5tc0nZRc\/Sid6oBY4QRI\/AAAAAAAAAIY\/Yea-ppwo8Og\/s400\/namus.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Namus \u00fczerine konu\u015fmalar | N\u00fckhet Sirman\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Namus \u00fczerine konu\u015fmalar | N\u00fckhet Sirman - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Namus \u00fczerine konu\u015fmalar | N\u00fckhet Sirman","og_description":"\u0130nsanlar\u0131n namus konusunda nas\u0131l konu\u015ftuklar\u0131 \u00fczerine Dicle\u2019nin (Ko\u011fac\u0131o\u011flu) Feminist Yakla\u015f\u0131mlar\u2019da \u00e7\u0131kan bir yaz\u0131s\u0131 var. Bilmiyorum, ka\u00e7 ki\u015fi okudu. Dicle o yaz\u0131da \u00e7ok \u00f6nemli bir \u015fey s\u00f6yl\u00fcyor. Diyor ki; \u201cNamus hakk\u0131nda konu\u015fulan \u015feylere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman g\u00f6r\u00fcyoruz ki, namus meselesini gelene\u011fe havale etme hali var.\u201d Dicle, namusun konu\u015fulma alan\u0131n\u0131 bir gelenek efekti olarak tarif ediyor. Her \u015feyden […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2010-04-28T10:06:37+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/t1.gstatic.com\/images?q=tbn:2P95gUHuxIwlHM:http:\/\/2.bp.blogspot.com\/_gMs5tc0nZRc\/Sid6oBY4QRI\/AAAAAAAAAIY\/Yea-ppwo8Og\/s400\/namus.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"116 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Namus \u00fczerine konu\u015fmalar | N\u00fckhet Sirman","datePublished":"2010-04-28T10:06:37+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/"},"wordCount":23222,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/t1.gstatic.com\/images?q=tbn:2P95gUHuxIwlHM:http:\/\/2.bp.blogspot.com\/_gMs5tc0nZRc\/Sid6oBY4QRI\/AAAAAAAAAIY\/Yea-ppwo8Og\/s400\/namus.jpg","articleSection":["Kad\u0131na Dair"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/","name":"Namus \u00fczerine konu\u015fmalar | N\u00fckhet Sirman - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/t1.gstatic.com\/images?q=tbn:2P95gUHuxIwlHM:http:\/\/2.bp.blogspot.com\/_gMs5tc0nZRc\/Sid6oBY4QRI\/AAAAAAAAAIY\/Yea-ppwo8Og\/s400\/namus.jpg","datePublished":"2010-04-28T10:06:37+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/#primaryimage","url":"http:\/\/t1.gstatic.com\/images?q=tbn:2P95gUHuxIwlHM:http:\/\/2.bp.blogspot.com\/_gMs5tc0nZRc\/Sid6oBY4QRI\/AAAAAAAAAIY\/Yea-ppwo8Og\/s400\/namus.jpg","contentUrl":"http:\/\/t1.gstatic.com\/images?q=tbn:2P95gUHuxIwlHM:http:\/\/2.bp.blogspot.com\/_gMs5tc0nZRc\/Sid6oBY4QRI\/AAAAAAAAAIY\/Yea-ppwo8Og\/s400\/namus.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/04\/28\/namus-uezerine-konumalar-nuekhet-sirman\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Namus \u00fczerine konu\u015fmalar | N\u00fckhet Sirman"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4526","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4526"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4526\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4526"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4526"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4526"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}