![](\"http:\/\/www.kitapsaticisi.com\/kitap_foto\/I021330028.jpg\")
2. Enternasyonal’in \u00f6ne \u00e7\u0131kan yazar\u0131 Parvus, 1917 Devrimi s\u0131ras\u0131nda istenmedi. Devrimci te\u015fkilat kurma \u00e7abas\u0131nda olan t\u00fcccar Parvus, Fouche ile ‘\u00e7a\u011fr\u0131lmayan Yakup’ aras\u0131nda bir yerlerde duran bir ki\u015filikti…<\/p>\n
T\u00fcm has biyografi (ve edebiyat) merakl\u0131lar\u0131n\u0131n bildi\u011fi gibi, Stefan Zweig’\u0131n biyografilerini okumak, tarihsel ki\u015filiklerin ‘yeniden kurulmas\u0131’ anlam\u0131nda, ya\u015famsal ayr\u0131nt\u0131lar ortaya d\u00f6k\u00fcl\u00fcrken onlar\u0131 tetikleyen olaylar\u0131n ve d\u00f6nemlerin derinli\u011fine kavranmas\u0131 anlam\u0131nda, insan psikolojisinin en k\u0131r\u0131lgan anlar\u0131n\u0131n yakalanmas\u0131 anlam\u0131nda ve ‘anlamlar\u0131n yeni anlamlar do\u011furmas\u0131 anlam\u0131’nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir zenginliktir. Daha \u00e7ok Tolstoy, Dickens gibi edebi portrelere y\u00f6nelmi\u015ftir ama Macellan ve Casanova gibi farkl\u0131 maceralar\u0131n pe\u015findekiler, Freud ve Mesmer gibi insan ruhunu onarmay\u0131 deneyenler ve Fouche gibi devrim sahnesinin yanar d\u00f6ner karakterleri, Zweig’\u0131n yazarak yeniden canland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 tarihsel ki\u015filiklerdir.<\/p>\n
Bizi heyecanland\u0131ran hemen her biyografiyi ‘ke\u015fke Zweig yazsaym\u0131\u015f’ diye okuma rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bir kenara b\u0131rakabildi\u011fimizde, \u00f6zellikle siyasi portreler g\u00fcndeme geldi\u011finde, edebiyat\u00e7\u0131lar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra tarih\u00e7ilere de y\u00f6nelebiliriz. Edward H. Carr ve Eric Hobsbawm gibi b\u00fcy\u00fck tarih\u00e7i ve yazarlar en \u00e7ok bilinenlerdir.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Parvus biyografisini kaleme alan, \u0130ngiliz ve Alman iki tarih\u00e7i Winfried B. Scharlau ile Zybnek A. Zeman’\u0131 ise daha \u00f6nce duymam\u0131\u015ft\u0131m, \u015fimdi bu isimlerin yan\u0131na eklenebilir diye d\u00fc\u015f\u00fcnmekteyim. \u00c7ok kapsaml\u0131 ve y\u0131llara yay\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rman\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olan, yazarlar\u0131n\u0131 ve dan\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 geni\u015f bir kesimi zorlu yaz\u0131m s\u00fcrecinde neredeyse birer Parvusist’e d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren Freibeuter der Revolution adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma, T\u00fcrk\u00e7ede -san\u0131r\u0131m biraz da sat\u0131\u015f kayg\u0131lar\u0131yla – ‘\u0130ttihat ve Terakki’nin Bol\u015fevik Teorisyeni’ \u00fcstba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla, Devrim Taciri ad\u0131yla, S\u00fcheyla Kaya’n\u0131n \u00e7evirisiyle, Kalkedon Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan yay\u0131nland\u0131.
B\u00f6ylece, \u00fclkemizde \u00e7ok bilinmeyen, yak\u0131n d\u00fcnya tarihinde de g\u00f6lgede kalan tarihsel bir karakter olan Parvus’u (ger\u00e7ek ad\u0131yla Dr. Alexander Helphand’\u0131), Tro\u00e7ki’nin ‘s\u00fcrekli devrim’ d\u00fc\u015f\u00fcncesinin esin kayna\u011f\u0131n\u0131, Radek’e g\u00f6re ‘2. Enternasyonal d\u00f6neminin en \u00e7ok \u00f6ne \u00e7\u0131kan yazar\u0131’n\u0131; 1890-1920 d\u00f6neminin \u00f6nemli tarihsel olaylar\u0131yla, Rusya ve Almanya tarihinin bilinmeyenleriyle, \u00f6zellikle de 1917 \u00f6ncesinde Bol\u015feviklere yap\u0131lan para yard\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6rt\u00fcl\u00fc mekanizmalar\u0131yla, siyaset ve ticaret birbirine kar\u0131\u015f\u0131nca olabileceklerin etkili bir anlat\u0131m\u0131yla \u00f6\u011frenebilmek i\u00e7in kar\u015f\u0131m\u0131za e\u015fsiz bir f\u0131rsat \u00e7\u0131kt\u0131.
19. y\u00fczy\u0131l sonu ve 20. y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131nda, Rus ihtilalcilerin hem kendi \u00fclkelerinde hem de zorunlu ya da g\u00f6n\u00fcll\u00fc s\u00fcrg\u00fcne gittikleri Avrupa devletlerinde etkin (ve b\u0131\u00e7k\u0131n) bir rol oynad\u0131klar\u0131 d\u00f6nemde; \u0130svi\u00e7re’deki g\u00f6\u00e7menler aras\u0131nda \u00f6ne \u00e7\u0131kan bir karakter ve iyi bir ekonomist olarak ba\u015fl\u0131yor ‘devrimci kariyeri’ne Parvus. Akademik e\u011fitiminin ard\u0131ndan, Almanya’daki sosyal demokrat hareketin Rusya’dakine g\u00f6re daha geli\u015fmi\u015f oldu\u011funu ve kendi lider karakteri ile birikiminin orada daha iyi de\u011ferlendirilebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in de, Rusya yerine Avrupa’ya yerle\u015fiyor.<\/p>\n
Bol\u015fevikler istemiyor<\/strong><\/p>\n Sermaye hareketlerine d\u00f6n\u00fck analizleriyle Clara Zetkin’den, Rosa Luxemburg’a Alman sosyalist hareketi i\u00e7indeki militanlar\u0131, Tro\u00e7ki’den Radek’e gen\u00e7 Rus devrimcileri birer birer etkilemeye ba\u015fl\u0131yor. \u00d6nce Hilferding’in, ard\u0131ndan Lenin’in ’emperyalizm’ kavram\u0131n\u0131 Devrimci ve ticari te\u015fkilat<\/strong><\/p>\n Garip olan ise Parvus’un ilk marksist birikimini hi\u00e7bir zaman terk etmemesi ve devrim aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 da bir anlamda bunun bir par\u00e7as\u0131 yaparak, ‘ticari organizasyon’ arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ‘devrimci te\u015fkilat’ denemelerini s\u00fcrd\u00fcrmesi, hatta bir s\u00fcre sonra ikisini \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fcrmesi. Kimse kendisine d\u00f6nek demiyor<\/strong><\/p>\n Paravan su\u00e7lamas\u0131 yok ama onun d\u0131\u015f\u0131ndaki su\u00e7lamalar pezevenkli\u011fe dek uzanan bir \u00e7e\u015fitlilik g\u00f6steriyor. \u0130lgin\u00e7 olan, o kadar su\u00e7lamaya ra\u011fmen, kimse kendisine ‘d\u00f6nek’ demiyor, diyemiyor. Burjuva devrimler \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n Fouche karakteri epey ‘\u00e7\u0131plak bir d\u00f6nek’ iken, proleter devrimler \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n Parvus’u \u00e7ok daha karma\u015f\u0131k bir profil \u00e7iziyor. Daha do\u011frusu kendisi hakk\u0131nda pek \u00e7ok kesimin bir netli\u011fi olsa bile, DEVR\u0130M TAC\u0130R\u0130 2. Enternasyonal’in \u00f6ne \u00e7\u0131kan yazar\u0131 Parvus, 1917 Devrimi s\u0131ras\u0131nda istenmedi. Devrimci te\u015fkilat kurma \u00e7abas\u0131nda olan t\u00fcccar Parvus, Fouche ile ‘\u00e7a\u011fr\u0131lmayan Yakup’ aras\u0131nda bir yerlerde duran bir ki\u015filikti… T\u00fcm has biyografi (ve edebiyat) merakl\u0131lar\u0131n\u0131n bildi\u011fi gibi, Stefan Zweig’\u0131n biyografilerini okumak, tarihsel ki\u015filiklerin ‘yeniden kurulmas\u0131’ anlam\u0131nda, ya\u015famsal ayr\u0131nt\u0131lar ortaya d\u00f6k\u00fcl\u00fcrken onlar\u0131 tetikleyen olaylar\u0131n ve d\u00f6nemlerin derinli\u011fine kavranmas\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4593","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-kitap-tanitim"},"yoast_head":"\n
soyutlayarak geli\u015ftirece\u011fi analizlerin temellerini at\u0131yor. O d\u00f6nem i\u00e7in
‘as\u0131l kitab\u0131’, Parvus’un yazaca\u011f\u0131, di\u011ferlerinin onun yard\u0131mc\u0131s\u0131 ya da takip\u00e7isi olaca\u011f\u0131 tahmin ediliyor.
Kuramsal otoritesini yava\u015f yava\u015f tesis ederken, siyasal etkinli\u011fini de art\u0131r\u0131yor ve bir yanda Kautsky ile di\u011fer yanda Plehanov ile etkili polemikler geli\u015ftiriyor. \u00d6te yandan, bekledi\u011fi devrimci y\u00fckseli\u015f Almanya’da de\u011fil de Rusya’da a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131k\u0131nca, rotay\u0131 1905 devrimine \u00e7eviriyor.
1905’de Rusya’da ya\u015fanan devrimci s\u00fcre\u00e7 i\u00e7in ‘1917’nin provas\u0131’ dendi\u011fi hep biliniyor. Bu provan\u0131n \u00f6nde gelen akt\u00f6rlerinden Parvus ad\u0131 ise, belki de bir sonraki ve sonuca ula\u015fan devrimci s\u00fcre\u00e7te, 1917’de, ‘istenmeyen’ ve onca aramas\u0131na ra\u011fmen ‘\u00e7a\u011fr\u0131lmayan bir akt\u00f6r’ haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, bug\u00fcn pek an\u0131lm\u0131yor. \u0130ki kalk\u0131\u015fma aras\u0131nda ge\u00e7en 12 y\u0131ll\u0131k d\u00f6nemde, ak\u00e7eli ili\u015fkilerini g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fi ve s\u00f6ylemleri Alman d\u0131\u015fi\u015fleriyle \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, 1905’in akt\u00f6r\u00fcne 1917’de fig\u00fcran rol\u00fc bile verilmiyor. Oysa o, -her ne kadar lider olma g\u00fcd\u00fcs\u00fcyle hareket etse de- ‘rol\u00fcn b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc olmaz’ lafz\u0131 gere\u011fi, hep bir rol kapma, \u00f6tesinde ‘elinden gelen her \u015feyi yapma’ pe\u015finde.
1905’in ate\u015fi s\u00f6n\u00fcnce -Tro\u00e7ki i\u00e7in olu\u015fturdu\u011fu b\u00fcy\u00fck etki bir kenara ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda- Parvus da sahnedeki yerini yava\u015f yava\u015f terk etmeye, daha do\u011frusu g\u00fc\u00e7 ve iktidar aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 bir ba\u015fka sahnede hayata ge\u00e7irmeye ba\u015fl\u0131yor.
Bu ‘yeni bir yer’in ad\u0131 ise ticaret.
\u00d6yle basit bakkal tarz\u0131 bir ticaret de de\u011fil: \u0130lk birikimini Osmanl\u0131’n\u0131n kapit\u00fclasyonlara teslim olmu\u015f topra\u011f\u0131nda edinen, giderek biriken bir sermaye ile d\u00fcnya ticaretinde belli b\u00f6lgelerde tekel olu\u015fturabilecek denli g\u00fc\u00e7lenen, ‘piyasan\u0131n durumu’nu \u00e7\u00f6z\u00fcp sava\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131 en iyi \u015fekilde de\u011ferlendiren, uluslararas\u0131 platformda Alman sermayesini (ve hatta politikas\u0131n\u0131) temsil edebilen b\u00fcy\u00fck bir birikim!
Stefan Zweig’in o muhte\u015fem Balzac biyografisini okuyanlar bilirler, zengin ve g\u00fc\u00e7 sahibi olmak i\u00e7in yan\u0131p tutu\u015fan Frans\u0131z yazar\u0131n ne t\u00fcr ticari hayaller kurup yat\u0131r\u0131mlara y\u00f6nelerek bunlar\u0131 bat\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131, yeniden ve yeniden deneyip bir kez daha bat\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve en az\u0131ndan bor\u00e7lar\u0131n\u0131 kurtarmak i\u00e7in neredeyse makine d\u00fczeniyle kitap yazmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131.
Rus d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ise bu anlamda neredeyse bir ‘anti-Balzac’. Ticari verimi \u00e7ok y\u00fcksek, kitap verimi \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck bir ‘devrimci kariyer’ geli\u015ftiriyor. Tabii, Parvus’un elinde d\u00fcnyay\u0131 ve ekonomik gidi\u015fat\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmleyebilen, sermaye birikiminin yasalar\u0131n\u0131 ortaya koyan marksist formasyonunu ticarete d\u00f6kmek gibi bir silah da mevcut!<\/p>\n
\u0130thalat-ihracat \u015firketleri, i\u015flerini en iyi \u015fekilde yaparken, bir taraftan da, Rusya’daki devrimi nas\u0131l h\u0131zland\u0131rabiliriz sorusuna
odaklanan bir ba\u015fka ‘te\u015fkilat’\u0131 hayata ge\u00e7iriyorlar. Parvus, bu s\u00fcre\u00e7te, sava\u015f ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 y\u00fcr\u00fcten \u00f6zerk akademi giri\u015fimleri kuruyor, gerek sol e\u011filimli, gerekse de Bosch gibi patronlar\u0131n yazarlar\u0131 aras\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 ekonomi dergileri \u00e7\u0131kar\u0131yor; her \u015feyi birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor. Zamanla i\u015fin i\u00e7ine Almanya ile Rusya aras\u0131ndaki diplomasi, 1917’ye uzanan s\u00fcre\u00e7te \u00e7arl\u0131\u011f\u0131 zay\u0131flataca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle Bol\u015feviklere verilen ‘resmi’ destek ve do\u011fald\u0131r ki Parvus’un art\u0131k ‘kirlenen eller’i de girince, i\u015fler iyice kar\u0131\u015f\u0131yor.
Buna ra\u011fmen, ili\u015fkiler bir s\u00fcre \u00f6yle bir dengede y\u00fcr\u00fcmeye ba\u015fl\u0131yor ki, kimse de \u00e7\u0131k\u0131p ‘bunlar paravan \u00f6rg\u00fct’ su\u00e7lamas\u0131 y\u00f6neltemiyor ve her iki te\u015fkilatla birlikte i\u015flerini yoluna koymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n
biyografi yazarlar\u0131 Scharlau ve Zeman, onunla ilgili t\u00fcm ger\u00e7ekleri ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131nda, ortaya \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc, \u00e7ok boyutlu, kestirmeden d\u00f6neklikle mahkum edilemeyecek zengin bir ki\u015filik \u00e7\u0131k\u0131yor.
\u00d6yle bir karakter d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ki, Fouche’nin g\u00fc\u00e7 pe\u015finde bir o yana bir bu yana esneyebilen (d\u00f6nebilen!) karakterinin hemen yan\u0131na Edip Cansever’in ‘\u00e7a\u011fr\u0131lmayan Yakup’u yana\u015f\u0131yor. \u00dcstelik her \u015fey
‘Parvus gibi bir ki\u015filik’i bile sevmenizi, onun \u00e7aresiz aray\u0131\u015flar\u0131na g\u00fcl\u00fcmsemenizi sa\u011flayacak bir maharetle kaleme al\u0131n\u0131yor. Zweig biyografileri kadar olmasa da, okur daha ne ister ki!
Bu d\u00fc\u015f\u00fcnsel (ve ticari!) zenginli\u011fi daha fazla de\u015fifre etmeden, karar\u0131 biraz da okura b\u0131rakal\u0131m. Ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n b\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler kesitinin
g\u00f6lgede kalm\u0131\u015f (b\u0131rakt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f!)
ayk\u0131r\u0131 bir karakterini, s\u00f6z konusu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin kulisiyle birlikte \u00f6\u011frenmek i\u00e7in e\u015fsiz bir okuma f\u0131rsat\u0131 ya\u015fayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 da bir kez daha hat\u0131rlatal\u0131m.<\/p>\n
\u0130ttihat ve Terakki’nin Bol\u015fevik Teorisyeni Winfried B. Scharlau, Zbynek A. Zeman \u00c7eviren: S\u00fcheyla Kaya Kalkedon Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2007, 477 sayfa,<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"