{"id":4615,"date":"2010-06-10T09:51:55","date_gmt":"2010-06-10T06:51:55","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/"},"modified":"2010-06-10T09:51:55","modified_gmt":"2010-06-10T06:51:55","slug":"iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/","title":{"rendered":"\u0130ran Devrimi, Burjuva \u0130\u00e7 Kap\u0131\u015fma ve Dersler | Utku K\u0131z\u0131lok"},"content":{"rendered":"

\u0130ran\u2019da siyasal ve toplumsal ho\u015fnutsuzluk devam ediyor. Kitlelerin biriken \u00f6fkesi her vesileyle kendini d\u0131\u015fa vuruyor. Mevcut y\u00f6netime muhalif olan ve ge\u00e7ti\u011fimiz Aral\u0131k ay\u0131nda \u00f6len Ayetullah Ali Montazeri\u2019nin cenaze t\u00f6reninin ve hemen sonras\u0131na rastlayan A\u015fura anmas\u0131n\u0131n on binlerce ki\u015finin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir g\u00f6steriye d\u00f6n\u00fc\u015fmesi bu ho\u015fnutsuzlu\u011fun bir ifadesidir. Molla rejimi daha \u00f6nceki g\u00f6sterilerde oldu\u011fu gibi, bu sefer de kitleleri bast\u0131rmaya giri\u015fti, bir\u00e7ok insan \u00f6l\u00fcrken, onlarcas\u0131 tutukland\u0131 ve bir o kadar\u0131 da yaraland\u0131. \u00d6yle g\u00f6z\u00fck\u00fcyor ki, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde de bu tip kitle g\u00f6sterileri ya\u015fanmaya devam edecek. Zira egemen s\u0131n\u0131f i\u00e7indeki kavga s\u00fcr\u00fcyor ve on y\u0131llard\u0131r kitlelere zul\u00fcm uygulayan koyu molla diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc yerli yerinde duruyor. Molla rejiminin \u00e7eli\u015fkilerinin ne y\u00f6nde \u00e7\u00f6z\u00fclece\u011fini esas belirleyecek olan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ise hen\u00fcz \u00f6rg\u00fctl\u00fc g\u00fcc\u00fcyle ve s\u0131n\u0131f kimli\u011fiyle bu hareketin i\u00e7ine girmi\u015f de\u011fildir.<\/p>\n

Hat\u0131rlanaca\u011f\u0131 \u00fczere \u0130ran\u2019daki y\u0131\u011f\u0131nsal ve yayg\u0131n kitle g\u00f6sterilerinin patlamas\u0131na, 2009 Haziran\u0131nda yap\u0131lan cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131 neden olmu\u015f ve bu sonu\u00e7lar egemen s\u0131n\u0131f i\u00e7inde s\u00fcren hegemonya kavgas\u0131n\u0131 daha da \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 bir d\u00fczeye y\u00fckseltmi\u015fti. \u201cReformcu\u201d denen kesim cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerine Ahmedinecad\u2019\u0131n hile kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015f ve ba\u015flayan protesto g\u00f6sterileri g\u00fcnlerce s\u00fcren ve 20\u2019den fazla insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcyle sonu\u00e7lanan bir toplumsal patlamaya d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Hi\u00e7 ku\u015fkusuz ki, ba\u015flayan y\u0131\u011f\u0131nsal g\u00f6steriler \u201creformcu\u201d ve \u201cmuhafazak\u00e2r\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan kesimlerin \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak, on y\u0131llard\u0131r koyu bir diktat\u00f6rl\u00fck alt\u0131nda inletilen kitlelerin molla rejimine duydu\u011fu \u00f6fkenin bir d\u0131\u015favurumuydu. Bu nedenledir ki, bir taraftan rejimin en y\u00fcksek makamlar\u0131nda g\u00f6rev yapm\u0131\u015f \u201creformcu\u201d kimseleri tutuklayan ve dini lider Ali Hamaney\u2019in a\u011fz\u0131ndan kar\u015f\u0131 cepheye g\u00f6zda\u011f\u0131 veren \u201cmuhafazak\u00e2r\u201d cenah, \u00f6te taraftan kitlelerin \u00f6fkesinin rejimin bekas\u0131na y\u00f6nelebilece\u011fine dikkat \u00e7ekerek \u201creformcular\u0131n\u201d ak\u0131llar\u0131n\u0131 ba\u015flar\u0131na dev\u015firmelerini buyurmu\u015ftu. Bir s\u00fcre sonra ise kitle g\u00f6sterileri geri \u00e7ekilmi\u015fti.<\/p>\n

Kitle g\u00f6sterilerinin geri \u00e7ekilmesinin ba\u015fta gelen nedenlerinden biri hi\u00e7 ku\u015fkusuz ki, molla rejiminin uygulad\u0131\u011f\u0131 ac\u0131mas\u0131z \u015fiddet ve katliamd\u0131r. Lakin esas belirleyici etmen kitlelerin devrimci bir \u00f6nderli\u011finin olmamas\u0131d\u0131r. \u201cReformcu\u201d denen burjuva kesim, molla rejiminin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r ve kitlelerin biriken \u00f6fkesini kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda kullanmak istemektedir. Dolay\u0131s\u0131yla kitle hareketini \u201cmuhafazak\u00e2r\u201d kesimi s\u0131k\u0131\u015ft\u0131racak kadar t\u0131rmand\u0131rmakta fakat molla rejiminin bekas\u0131na halel gelmeyecek bir \u00e7izgide tutmaya \u00e7al\u0131\u015fmakta ve a\u015f\u0131r\u0131ya ka\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise dizginlemektedir. Ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u00e7izgiye oturamayan ve devrimci \u00f6nderlikten yoksun ho\u015fnutsuz kitlenin i\u00e7inde \u00fcniversite gen\u00e7li\u011fi \u00f6nemli bir rol oynamaktad\u0131r. Yani i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 hen\u00fcz kendi s\u0131n\u0131f kimli\u011fiyle ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir g\u00fc\u00e7 olarak siyasi sahneye \u00e7\u0131km\u0131\u015f de\u011fildir. Unutmamak gerekiyor ki, 1978 y\u0131l\u0131 boyunca geli\u015fen kitle hareketinin bir devrime d\u00f6n\u00fc\u015febilmesi ancak i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n siyaset arenas\u0131na girmesiyle m\u00fcmk\u00fcn olabilmi\u015fti. Bug\u00fcn \u0130ran\u2019da benzeri bir durum ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

Buradan \u00e7\u0131kart\u0131lacak sonu\u00e7; geli\u015fen kitle hareketini k\u00fc\u00e7\u00fcmsemeden, ama \u201c\u0130ran\u2019da devrim ba\u015flad\u0131\u201d gibi m\u00fcbala\u011fal\u0131 tespit ve tahlillere de varmadan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00f6rg\u00fctl\u00fc \u00e7izgisinin h\u00e2kim k\u0131l\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini ortaya koymak ve bu do\u011frultuda m\u00fccadele vermektir. Zira i\u015f\u00e7i hareketinin ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u00e7izgide ilerleyememesinin bedelini i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 say\u0131s\u0131z kez burjuvazinin a\u011f\u0131r darbeleri alt\u0131nda ezilerek \u00f6demi\u015ftir. Bunu en iyi bilenlerden biri de \u0130ran i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kendisidir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye ile \u0130ran i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n trajedileri birbirine \u00e7ok benzemektedir. 1980 \u00f6ncesinde her iki \u00fclkede de b\u00fcy\u00fcyen bir i\u015f\u00e7i hareketi vard\u0131. \u00c7e\u015fitli versiyonlar\u0131yla Stalinizm,\u00a0 her iki \u00fclkenin sosyalist hareketine de egemendi ve devrimci hareket proleter s\u0131n\u0131f temelinden yoksundu. Bunun i\u00e7in de i\u015fte, proleter sosyalist devrim belirsiz bir gelece\u011fe itilirken, her iki \u00fclkede de \u201cmilli burjuvaziyle\u201d birlikte s\u00f6z\u00fcmona anti-emperyalist bir devrim pe\u015finde ko\u015fulmaktayd\u0131. Tarihin cilvesine bak\u0131n ki, bu iki \u00fclkenin i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131 bug\u00fcn de benzeri sorunlarla y\u00fcz y\u00fcze gelmi\u015f bulunuyorlar. Her iki \u00fclkede de burjuvazi i\u00e7inde bir egemenlik kavgas\u0131 ya\u015fanmakta ve \u00e7at\u0131\u015fan kesimler i\u015f\u00e7i-emek\u00e7i kitleleri pe\u015flerine takmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktalar. T\u00fcrkiye\u2019de \u00fcniformal\u0131 Kemalistler, \u0130ran\u2019da ise c\u00fcbbeli mollalar siyasal alan \u00fczerindeki belirleyiciliklerini, mevki ve ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n\u0131 terk etmek istemiyorlar.<\/p>\n

Proleter devrimci \u00f6nderlikten yoksun devrim<\/strong><\/p>\n

12 \u015eubat 1979\u2019da zafere ula\u015fan \u0130ran devrimi b\u00fcy\u00fck bir halk devrimiydi. Geni\u015f halk kitlelerinin i\u00e7ine \u00e7ekildi\u011fi, y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015flerde ve grevlerde milyonlarca insan\u0131n seferber oldu\u011fu, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kendili\u011finden geli\u015fen bu b\u00fcy\u00fck halk devriminin zaferine de\u011fin ne \u0130slam cumhuriyetinden ne de \u015feriat y\u00f6netiminden s\u00f6z edilmekteydi. Kitlelerin amac\u0131 bir \u0130slam Cumhuriyeti kurmak de\u011fil, \u015eah diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn y\u0131k\u0131lmas\u0131yd\u0131. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n politik arenaya siyasi grevlerle girmesi sonucu belirledi ve \u015eah\u2019\u0131n diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc yerle yeksan oldu.[1]<\/p>\n

\u0130ran devrimi, son derece y\u00fckl\u00fc toplumsal ve siyasal \u00e7eli\u015fkilerin \u015fiddetli bir d\u0131\u015favurumudur. 1979\u2019a ilerleyen s\u00fcre\u00e7te manzara \u015fuydu: Kapitalist geli\u015fme tempolu bir \u015fekilde ilerlemekte, modern \u00fcretim ili\u015fkileri egemen olmaya ba\u015flamakta, ama \u00e7ar\u015f\u0131 denen yerlerde geleneksel temele dayal\u0131 \u00fcretim ili\u015fkileri \u00fclke ekonomisinde ve toplumsal hayatta k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmeyecek a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumaktayd\u0131. Kapitalist geli\u015fme h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde k\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc \u00e7\u00f6zerek b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerin varo\u015flar\u0131na atmakta, milyonlarca insan teneke evlerde i\u015fsizli\u011fin ve sefaletin kuca\u011f\u0131na itilmekte, ama bir avu\u00e7 zengin ve devlete egemen elitler g\u00f6z kama\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir ya\u015fam s\u00fcrmekteydi. 1979\u2019da Tahran\u2019\u0131n n\u00fcfusu 8 milyona ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Sermaye tekelle\u015fmekte ve geni\u015flemekte, k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvazi ve t\u00fcccarlar b\u00fcy\u00fck sermaye kar\u015f\u0131s\u0131nda erimekteydi. Tepeden reformlarla e\u011fitim laikle\u015ftirilmekte, sek\u00fcler bir toplum yarat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmakta, ama bu geli\u015fmelere \u00f6fke kusan ve say\u0131s\u0131 y\u00fcz bini bulan mollalar\u0131n halk i\u00e7indeki etkisi devam etmekteydi. T\u00fcm bunlara, son model silahlarla donat\u0131lan 400 bin ki\u015filik ordunun, 60 bin ki\u015filik gizli istihbarat\u0131n ve polis \u00f6rg\u00fctlenmesinin \u00fczerinde y\u00fckselen \u015eah diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc de eklemek gerek.<\/p>\n

Burjuva muhalefet de d\u00e2hil her t\u00fcrl\u00fc muhalefetin yasakland\u0131\u011f\u0131, anayasan\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, bas\u0131n\u0131n susturuldu\u011fu, binlerce devrimcinin ve muhalif ayd\u0131n\u0131n cezaevlerine doldurularak i\u015fkencelerden ge\u00e7irildi\u011fi, on binlerce insan\u0131n yurt d\u0131\u015f\u0131na ka\u00e7mak zorunda kald\u0131\u011f\u0131 bir diktat\u00f6rl\u00fck. Yani nerdeyse toplumun hi\u00e7bir kesimi gidi\u015fattan ve halinden memnun de\u011fildi. Burjuvazi geli\u015fip palazlanmas\u0131na ra\u011fmen, bu geli\u015fkinli\u011fini politik iktidara yans\u0131tam\u0131yor ve g\u00fcvenceye alam\u0131yordu. Oysa burjuva kesimler anayasan\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konmas\u0131n\u0131 ve parlamenter bir i\u015fleyi\u015fin egemen k\u0131l\u0131nmas\u0131n\u0131 istiyorlard\u0131. Diktat\u00f6rl\u00fck d\u00fczeninin mevcut \u015fartlarda sorunsuz y\u00fcr\u00fcmeyece\u011fini ve toplumsal \u00e7eli\u015fkileri yumu\u015fatmak gerekti\u011fini sezen ABD\u2019deki Carter y\u00f6netiminin, \u015eah\u2019\u0131 insan haklar\u0131na sayg\u0131l\u0131 olmaya \u00e7a\u011f\u0131rmas\u0131 da burjuvazinin istekleriyle \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyordu. \u015eah, ABD\u2019nin ve burjuvazinin s\u00f6ylediklerine \u00f6nce kulak asmad\u0131, toplumsal \u00e7eli\u015fkiler patlay\u0131p da birtak\u0131m reformlara giri\u015fmeye kalkt\u0131\u011f\u0131nda ise ge\u00e7 kalm\u0131\u015ft\u0131, devrim diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc tarihin \u00e7\u00f6p tenekesine do\u011fru s\u00fcp\u00fcr\u00fcyordu.<\/p>\n

1978\u2019in sonbahar\u0131nda Tahran\u2019da yap\u0131lan y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe tam bir milyon ki\u015fi kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Amerikan ve \u0130ngiliz el\u00e7ileriyle g\u00f6r\u00fc\u015fen \u015eah, \u015f\u00f6yle diyordu: \u201cSuya d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f bir kartopu gibi eriyip gidiyoruz.\u201d Son model silahlarla donat\u0131lm\u0131\u015f orduya, gizli servise ve polis ayg\u0131t\u0131na sahip \u015eah rejimi kitle ayaklanmas\u0131n\u0131n \u00fcstesinden gelemiyordu. 4 Eyl\u00fcldeki bu y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fte halk \u015f\u00f6yle hayk\u0131r\u0131yordu: \u201cAskerler karde\u015fimizdir, ordu d\u00fc\u015fman\u0131m\u0131z.\u201d Kitlelerin erlerle kurdu\u011fu ba\u011f ve erlerin g\u00f6stericiler kar\u015f\u0131s\u0131nda giderek \u00e7eli\u015fkiye d\u00fc\u015fmesi \u015eah y\u00f6netimini tam anlam\u0131yla \u015fa\u015fk\u0131na \u00e7evirmi\u015fti. \u015eah y\u00f6netimi askerleri halktan uzak tutmak ve devrimi bast\u0131rmak amac\u0131yla \u00f6nce s\u0131k\u0131y\u00f6netim ilan etti ve devam eden g\u00fcnlerde, 8 Eyl\u00fclde Tahran\u2019da yap\u0131lan ve tarihe \u201ckara Cuma\u201d olarak ge\u00e7en y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fte tam 300 ki\u015fi katledildi. Ama kitleler geri \u00e7ekilmediler, \u00fclkenin d\u00f6rt bir yan\u0131nda d\u00fczenlenen y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f ve mitinglerde \u201ckahrolsun \u015eah rejimi\u201d hayk\u0131r\u0131\u015flar\u0131 y\u00fckseliyordu.<\/p>\n

Rejimin temsilcileri tam anlam\u0131yla \u00e7aresizdiler ve devrim geli\u015ftik\u00e7e devletin \u00e7ekirde\u011fini \u00e7at\u0131rdat\u0131yor ve merkezi y\u00f6netim denetimini kaybediyordu, yani egemenler art\u0131k eskisi gibi y\u00f6netemiyorlard\u0131. Devrim bir i\u015f\u00e7i iktidar\u0131na y\u00fcr\u00fcmesin diye rejimin \u00f6nde gelen isimleri ve emperyalist \u00fclkelerin temsilcileri daha Eyl\u00fcl ay\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda gizlice g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yapmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Ancak ilerleyen haftalarda ABD de \u015eah\u2019\u0131 g\u00f6zden \u00e7\u0131kard\u0131. \u00c7aresizlik i\u00e7inde k\u0131vranan \u015eah, \u0131l\u0131ml\u0131 liberal burjuva temsilcilerle koalisyon pazarl\u0131\u011f\u0131na giri\u015fti. Ancak devrim, \u015eah\u2019\u0131n koalisyon \u00e7er\u00e7evesinde verece\u011fi reform k\u0131r\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 \u00e7oktan a\u015fm\u0131\u015ft\u0131 ve liberal burjuva temsilciler bu a\u015famada kitleleri kar\u015f\u0131lar\u0131na alamazlard\u0131.<\/p>\n

Fakat Ulusal Demokratik Cephe etraf\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenen burjuvazinin liberal temsilcileri, \u015eah\u2019\u0131n ala\u015fa\u011f\u0131 edilmesi i\u00e7in kitlelere \u00f6nderlik edemeyecek kadar korkak ve pasiftiler. Onlar \u015eah\u2019\u0131n gitmesini ve parlamenter bir sistemin kurulmas\u0131n\u0131 istiyorlard\u0131, ama cesaret g\u00f6sterip kitlelerin \u00f6n\u00fcne d\u00fc\u015femiyor, kesin ve kararl\u0131 bir \u015fekilde diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn son bulmas\u0131 ve \u015eah\u2019\u0131n derhal \u00e7ekip gitmesi gerekti\u011fini s\u00f6yleyemiyorlard\u0131. \u0130ran devrimi, emperyalizm \u00e7a\u011f\u0131nda gericile\u015fen burjuvazinin demokratik devrimlere \u00f6nc\u00fcl\u00fck edemeyece\u011fini bir kez daha ortaya koyuyordu. Sosyalist hareketin ise, \u015eah\u2019\u0131 ve burjuva d\u00fczeni hedefe yerle\u015ftirecek ve devrimi i\u015f\u00e7i iktidar\u0131na ilerletecek bir perspektifi zaten yoktu. Sosyalist hareket \u201cmilli burjuvazi\u201d \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde \u201canti-emperyalist\u201d bir devrim pe\u015findeydi. Bu durumda devrimin \u00f6nderli\u011fi, zaten kendi emellerini hayata ge\u00e7irmek amac\u0131yla yan\u0131p tutu\u015fan mollalara ve Humeyni\u2019ye terk edilmi\u015f oldu. Toplumun en \u00f6rg\u00fctl\u00fc kesimi olan mollalar ve Humeyni, devrimin \u00f6nderlik bo\u015flu\u011funu \u00e7ok iyi doldurdular. Geni\u015f kitlelerin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kazanma noktas\u0131nda Humeyni ustal\u0131kl\u0131 manevralar yapmaktayd\u0131.<\/p>\n

Humeyni ilk d\u00f6nemler liberal burjuvazinin program\u0131n\u0131 ve hatta solun emperyalizm kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ve millile\u015ftirme gibi kimi s\u00f6ylemlerini sahiplenmi\u015f g\u00f6z\u00fck\u00fcyordu. S\u00f6z ve d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn insan\u0131n temel hakk\u0131 oldu\u011funu ve hi\u00e7bir nedenle k\u0131s\u0131tlanamayaca\u011f\u0131n\u0131, t\u00fcm siyasi partilere ve \u00f6rg\u00fctlere serbesti tan\u0131naca\u011f\u0131n\u0131, halk\u0131 ezen devlet kurumlar\u0131n\u0131n ve sans\u00fcr\u00fcn kald\u0131r\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu. Humeyni\u2019ye g\u00f6re, gelecekte \u0130ran\u2019da herkes istedi\u011fini yaz\u0131p okuyacakt\u0131 ve istihbarat \u00f6rg\u00fct\u00fc SAVAK d\u00e2hil t\u00fcm g\u00fcvenlik kurumlar\u0131 kald\u0131r\u0131lacakt\u0131. \u015e\u00f6yle diyordu: \u201cHalk\u0131m\u0131z ve serbest se\u00e7imlerle i\u015f ba\u015f\u0131na gelmi\u015f bir h\u00fck\u00fcmet, \u00fclkemizin g\u00fcvenli\u011fini koruyacakt\u0131r.\u201d Her sekt\u00f6r\u00fcn istedi\u011fi gibi kendini y\u00f6netece\u011fini ve devletin m\u00fcdahale etmeyece\u011fini s\u00f6yleyerek burjuvaziye g\u00fcvenceler veren Humeyni, inan\u00e7 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden ve kad\u0131nlar\u0131n \u201ctamamen serbest\u201d olaca\u011f\u0131ndan dem vuruyordu. Ama daha da \u00f6nemlisi, mollalar\u0131n devlet y\u00f6netimine kar\u0131\u015fmayaca\u011f\u0131na s\u00f6z veriyordu: \u201cYetenekli ve g\u00fcvenilir bir aday se\u00e7ip \u00fclkenin y\u00f6netimiyle g\u00f6revlendirmek halk\u0131n i\u015fidir. Ben \u00fczerime g\u00f6rev almayaca\u011f\u0131m. Ben bir g\u00f6zlemci olarak halk\u0131m\u0131n yan\u0131nda olaca\u011f\u0131m ve din i\u015fleriyle u\u011fra\u015faca\u011f\u0131m\u2026 Ruhani i\u015flerle u\u011fra\u015fanlar, devlet makamlar\u0131nda vazife almayacaklar.\u201d[2]<\/p>\n

Nitekim devrimin tart\u0131\u015fmas\u0131z \u00f6nderi haline gelen ve bir \u0130slam Devrim Konseyi kuran Humeyni, kendi konseyini bir kenarda tutarak, Ge\u00e7ici H\u00fck\u00fcmetin ba\u015f\u0131na liberal burjuvazinin bir temsilcisi olan Bazargan\u2019\u0131 getirdi. Humeyni\u2019nin bu takti\u011fi devrimin o g\u00fcnk\u00fc d\u00fczeyiyle de \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyordu. Zira geni\u015f kitlelerin Humeyni\u2019nin \u00f6nderli\u011fini kabul etmeleri demek, mollalar\u0131n y\u00f6netiminde \u015feriat d\u00fczenini kabul etmeleri demek de\u011fildi. Humeyni, t\u00fcm kesimlerin \u00fczerinde yer alan bir devrim \u00f6nderi, bir hakem rol\u00fcn\u00fc \u015fimdilik oynamaya devam ediyordu. Ayr\u0131ca liberal burjuva temsilcilerin h\u00fck\u00fcmeti kurmalar\u0131na izin vererek de zaten \u00e7atlam\u0131\u015f ordu genelkurmay\u0131n\u0131 daha da ayr\u0131\u015ft\u0131rmak ve ABD ba\u015fta olmak \u00fczere emperyalist \u00fclkeleri yumu\u015fatmak istiyordu. Fakat devrim \u00e7ok karma\u015f\u0131k bir tablo \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131 ortaya: Bir tarafta burjuvaziyi temsil eden ve emperyalist \u00fclkelerle ili\u015fkileri s\u00fcrd\u00fcrmekten yana olan g\u00f6r\u00fcn\u00fcrdeki Ge\u00e7ici H\u00fck\u00fcmet; \u00f6te tarafta ordu genelkurmay\u0131 da d\u00e2hil olmak \u00fczere b\u00fcrokrasinin bir kesimini yan\u0131na \u00e7eken, \u00e7\u00f6ken devleti fiilen eline ge\u00e7iren, \u00f6zellikle kent varo\u015flar\u0131nda sefalet i\u00e7inde ya\u015fayan kitleleri arkas\u0131na takan, \u00e7ar\u015f\u0131-bazaari denen geleneksel k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva kesimleri temsil eden ve i\u00e7inde b\u00fcy\u00fck toprak sahiplerinin de oldu\u011fu mollalar ve Humeyni konumlan\u0131yordu. Bu s\u0131n\u0131f ve kesimler kar\u015f\u0131s\u0131nda ise, devrimden sonra kitleselle\u015fen sol ve \u015f\u00fbralar\/konseyler kurarak pek \u00e7ok fabrikan\u0131n y\u00f6netimini eline alan devrimci i\u015f\u00e7i kitleleri yer al\u0131yordu. Ortaya \u00e7\u0131kan bu karma\u015f\u0131k ve \u00e7eli\u015fkili tablonun bir proletarya iktidar\u0131na de\u011fil de kar\u015f\u0131-devrime do\u011fru geli\u015fmesinde ise, \u0130ran solunun \u00e7ok b\u00fcy\u00fck sorumlulu\u011fu ve g\u00fcnah\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n

Solun kahredici tutumu<\/strong><\/p>\n

\u0130ran devrimi, k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva sosyalizminin bilmem ka\u00e7\u0131nc\u0131 kez iflas\u0131n\u0131 ortaya koyan engin deneyimlerle doludur. Ana par\u00e7as\u0131n\u0131, kom\u00fcnist partinin devam\u0131 olan Tudeh\u2019in olu\u015fturdu\u011fu sosyalist ve devrimci demokrat harekete g\u00f6re, \u0130ran azgeli\u015fmi\u015f, yar\u0131-feodal, yar\u0131-s\u00f6m\u00fcrge bir kapitalist \u00fclkeydi. \u00dclkede \u015eah\u2019\u0131n ve komprador burjuvazinin egemenli\u011fi vard\u0131 ki, onlar da ABD emperyalizminin i\u015fbirlik\u00e7ileriydiler. Devrimin y\u00f6ntemleri ve nas\u0131l geli\u015fece\u011fi noktas\u0131nda baz\u0131 farkl\u0131l\u0131klar olsa da, onlara g\u00f6re temel \u00e7eli\u015fki \u0130ran\u2019\u0131n ABD emperyalizmine ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 meselesiydi. Proleter bir devrim i\u00e7in hen\u00fcz olgun say\u0131lmayan \u0130ran\u2019da, m\u00fccadelenin temel hedefi, anti-emperyalizme dayal\u0131 milli demokratik bir devrim olmal\u0131yd\u0131! B\u00f6ylece \u0130ran, emperyalizme ba\u011fl\u0131 zincirlerini k\u0131rarak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanacak ve \u201cmilli\u201d burjuvaziye dayal\u0131 bir ekonomi kuracakt\u0131. Yani anti-kapitalizmi i\u00e7ermeyen ve t\u00fcm\u00fcyle Bat\u0131l\u0131 emperyalist \u00fclkeler kar\u015f\u0131s\u0131nda bir \u201culusal kapitalizm\u201d savunusuna \u00e7\u0131kan bir anti-emperyalizm anlay\u0131\u015f\u0131 s\u00f6z konusuydu. Stalinizmin uluslararas\u0131 kom\u00fcnist harekete zerk etti\u011fi bu a\u015famal\u0131 devrim anlay\u0131\u015f\u0131, \u0130ran\u2019da da sosyalist devrimi belirsiz bir gelece\u011fe itiyordu.<\/p>\n

Devrimci y\u00fckseli\u015fin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerde Tudeh, g\u00f6revi \u015f\u00f6yle tarif ediyordu: \u201cAnakronik monar\u015finin devrilmesi, gerici devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131, b\u00fcy\u00fck kapitalistlerin ve toprak a\u011falar\u0131n\u0131n tasfiyesi, iktidar\u0131n bu s\u0131n\u0131flardan al\u0131narak vatansever, demokratik s\u0131n\u0131f ve katmanlara \u2013yani i\u015f\u00e7ilere, k\u00f6yl\u00fclere, kent k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuvazisine, vatansever ve ilerici ayd\u0131nlara ve ulusal burjuvazi kesimine\u2013 verilmesi. K\u0131saca, g\u00f6rev, ulusal demokratik bir cumhuriyetin kurulmas\u0131d\u0131r.\u201d[3] Ancak \u0130ran devrimi solun beklentilerinin \u00f6tesine ta\u015fan karma\u015f\u0131k ve \u00e7eli\u015fkilerle dolu bir tablo \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131 ortaya. Neredeyse solun t\u00fcm kesimleri, kurulan h\u00fck\u00fcmetin ve payla\u015f\u0131lan iktidar\u0131n mahiyetinin ne oldu\u011fu noktas\u0131nda tam bir kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7indeydi. \u00d6rne\u011fin, Halk\u0131n Fedaileri grubu \u00f6nce demokrasi, toplanma ve bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc vaat eden liberal burjuvazinin temsilcisi Bazargan h\u00fck\u00fcmetini \u201cme\u015fru\u201d ve \u201cmilli\u201d ilan etti. Ancak \u00e7ok ge\u00e7meden Bazargan\u2019\u0131 komprador olmakla su\u00e7lad\u0131, \u201cdinci gerici\u201d dedi\u011fi mollalara y\u00fcz\u00fcn\u00fc d\u00f6nd\u00fc ve \u201cimam\u0131n anti-emperyalist ve anti-Siyonist tutumunu b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcyle desteklemeye haz\u0131r oldu\u011funu\u201d a\u00e7\u0131klad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n nazar\u0131nda mollalar \u201cmilli\u201d ve emperyalizm kar\u015f\u0131t\u0131yd\u0131.<\/p>\n

SSCB \u00e7izgisindeki Tudeh ise, bir burjuva ve k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva koalisyonundan s\u00f6z etmekteydi. Tudeh\u2019e g\u00f6re, bu koalisyonun i\u00e7inde Bazargan\u2019\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi burjuva kanat daha \u00e7ok demokrasi istiyordu, ama emperyalizmle ili\u015fkileri yeniden d\u00fczeltmeye ve geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Humeyni\u2019nin ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva kanad\u0131n ise, demokratik olmamas\u0131na ra\u011fmen radikal ve anti-emperyalist bir \u00e7izgi izledi\u011fi savunuluyordu. Dolay\u0131s\u0131yla da liberallerden ziyade \u201canti-emperyalist bir \u00e7izgi izleyen\u201d Humeyni ve mollalar desteklenmeliydi! Tudeh\u2019in bu yakla\u015f\u0131m\u0131 t\u00fcm sola egemen olacakt\u0131.<\/p>\n

K\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva sosyalizmi, tahayy\u00fcl etti\u011fi nitelikte bir \u201cmilli demokratik devrim\u201d ve onun ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7eken \u201cmilli\u201d, \u201cdemokratik\u201d ve \u201cilerici\u201d unsurlar bulamay\u0131nca, mollalardan ve Humeyni\u2019den bir \u201cmilli\u201d ve \u201canti-emperyalist\u201d devrim \u00f6nderli\u011fi \u00e7\u0131kartmaya giri\u015fti. Tudeh lideri Tebari, Devrimimizde Dinin Rol\u00fc ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir yaz\u0131s\u0131nda \u0130slam\u0131, \u201canti-emperyalist devrimin ideolojisi\u201d olarak tan\u0131ml\u0131yordu.[4] Oysa Humeyni\u2019nin \u201canti-emperyalizmi\u201d t\u00fcm\u00fcyle milliyet\u00e7i ve gerici bir temele, \u00f6z\u00fcnde ise Bat\u0131 kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine oturuyordu. Ona g\u00f6re Bat\u0131\u2019n\u0131n de\u011ferleri toplumu ahl\u00e2ks\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131yor, yozla\u015ft\u0131r\u0131yor, kitlelerin ruhunu tahrip ediyor ve dinsizle\u015ftiriyordu. Dolay\u0131s\u0131yla emperyalizmin de\u011ferlerine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lmal\u0131yd\u0131, emperyalizm lanetlenmeliydi. Humeyni\u2019nin bu emperyalizm kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 solu adeta mest ediyordu. Esas\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva sol ile k\u00fc\u00e7\u00fck-burjuva dinci gerici mollalar milliyet\u00e7ilik zemini \u00fczerinde bir araya geliyorlard\u0131. Emperyalizm kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 arkas\u0131na saklanm\u0131\u015f bu milliyet\u00e7i ortakl\u0131ktan dolay\u0131 mollalar\u0131n ve Humeyni\u2019nin arkas\u0131na yedeklenen \u0130ran solu, hedefine liberal burjuva kesimin temsilcilerini yerle\u015ftirdi. Humeyni ise, demokratik cumhuriyeti ve demokratik haklar\u0131 emperyalizmin ve Bat\u0131\u2019n\u0131n de\u011ferleri diyerek elinin tersiyle bir kenara itti ve sol bu kar\u015f\u0131-devrim s\u00fcrecinde bir t\u00fcrl\u00fc \u00f6l\u00fcm uykusundan uyanamad\u0131.<\/p>\n

Devrimin geli\u015fim s\u00fcrecinde demokrasiden, cumhuriyetten, e\u015fitlikten, \u00f6zg\u00fcrl\u00fckten, kad\u0131nlar\u0131n haklar\u0131ndan dem vuran Humeyni, iktidar\u0131n temel mekanizmalar\u0131n\u0131 eline ge\u00e7irdikten sonra t\u00fcm\u00fcyle ba\u015fka konu\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u015e\u00f6yle diyordu: \u201cSize ihtar ediyorum! A\u00e7\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fc! Kanmay\u0131n demokrasi laf\u0131na! Demokrasi, Bat\u0131l\u0131lar\u0131n i\u015fidir ve biz Bat\u0131dan gelen her \u015feyi reddediyoruz.\u201d[5] Peki, nas\u0131l bir devlet istiyordu Humeyni: \u201cHalk\u0131m\u0131z bir \u0130slam cumhuriyeti istiyor. Herhangi bir cumhuriyet de\u011fil, demokratik cumhuriyet de\u011fil, demokratik \u0130slam cumhuriyeti de de\u011fil, sadece ve sadece \u0130slam cumhuriyeti istiyor.\u201d[6] Gerek burjuva liberal kesimler gerekse sol, Humeyni\u2019nin kar\u015f\u0131s\u0131na alternatif bir program koyup bu do\u011frultuda kitleleri seferber etmeye giri\u015fmedi. Liberal burjuvazinin temsilcisi Bazargan, hi\u00e7 olmazsa \u201cdemokratik\u201d unsuru ekleyelim dedi\u011finde terslendi ve geri \u00e7ekildi. Liberal burjuva temsilcilerin korkakl\u0131\u011f\u0131 onlar\u0131 Humeyni kar\u015f\u0131s\u0131nda bir kampanya a\u00e7maktan al\u0131koyuyordu. Sol ise \u00f6nerilen \u0130slam cumhuriyetinin, \u0130slami ve anti-demokratik yan\u0131n\u0131 g\u00f6rmezden geldi ve cumhuriyet unsurunu \u00f6ne \u00e7\u0131kartarak Humeyni\u2019yi destekledi.<\/p>\n

\u201c\u0130slam Cumhuriyeti\u201d mi, yoksa Bat\u0131 rejimi olan \u201c\u015eah diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc\u201d m\u00fc? Bu ikilemle 30 Martta referanduma gidildi\u011finde gayet tabii olarak halk birinci se\u00e7ene\u011fi tercih etti. Humeyni ve mollalar kar\u015f\u0131-devrim s\u00fcrecinde \u00e7ok \u00f6nemli bir yol alm\u0131\u015flard\u0131. Rejimin niteli\u011fi belirlenmi\u015fti ve demokratik olmayan bir cumhuriyetin anayasas\u0131 da demokratik olamazd\u0131. \u0130slam cumhuriyetini mollalar\u0131n y\u00f6netmesinin de \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f oluyordu. B\u00f6ylece bir kurucu meclis se\u00e7ilmesine ve bu meclisin anayasay\u0131 yaparak referanduma g\u00f6t\u00fcrmesine de gerek kalm\u0131yordu. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u0130slam cumhuriyetinin anayasas\u0131 da \u0130slam usullerine g\u00f6re haz\u0131rlanmal\u0131yd\u0131. Humeyni, \u201cBat\u0131l\u0131 hukuk\u00e7ulara de\u011fil, \u0130slam \u00e2limlerine ihtiyac\u0131m\u0131z var\u201d diyordu. Nitekim kurucu meclis yerine t\u00fcm\u00fcyle mollalardan olu\u015fan 50 ki\u015filik bir bilirki\u015fi heyeti se\u00e7ildi ve anayasan\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 onlara havale edildi.<\/p>\n

Tam anlam\u0131yla k\u00f6rle\u015fen sol, mollalar\u0131n g\u00fcndelik toplumsal ya\u015fam\u0131 bask\u0131 alt\u0131na alarak dini kurallar\u0131 dayatan uygulamalar\u0131na \u201cyan \u00e7eli\u015fki\u201d diyerek k\u00f6kl\u00fc bir \u015fekilde kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmad\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201cana \u00e7eli\u015fki\u201d yani emperyalizmle olan \u00e7eli\u015fki \u00e7\u00f6z\u00fclmeliydi \u00f6nce. Toplumda olu\u015fan tepkiyi kanalize etmek ve kar\u015f\u0131-devrime yol ald\u0131rmak amac\u0131yla mollalar ABD el\u00e7ili\u011fini i\u015fgal ettirdiklerinde de sol, \u201cemperyalizme gereken ders veriliyor\u201d, \u201cdevrim anti-emperyalist \u00e7izgiye oturuyor\u201d diyerek ger\u00e7ekleri g\u00f6rmezden geldi. B\u00f6ylece toplumu ve solu \u201cemperyalizme\u201d kar\u015f\u0131 ayakland\u0131ran ve aylarca oyalayan mollalar ama\u00e7lar\u0131na ula\u015ft\u0131lar. \u00d6nce ABD emperyalizminin ve devrimin ajan\u0131 olarak damgalanan Bazargan h\u00fck\u00fcmeti ve b\u00f6ylece liberal burjuva temsilciler iktidardan tasfiye edildi, hemen akabinde ise velayet-i fakih d\u00fczenine dayal\u0131 \u0130slam anayasas\u0131 1 Aral\u0131kta yap\u0131lan referandumla kabul ettirildi. Ve tabii sol, anayasada baz\u0131 sorunlar g\u00f6rmesine g\u00f6rd\u00fc, ama emperyalizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadele veriliyordu ve bu ortamda anayasaya \u201cevet\u201d oyu vermek gerekiyordu!<\/p>\n

Oysa velayeti fakih (velayet yasal otorite, fakih ise \u015feriat\u0131n t\u00fcm bilgilerine sahip bilgin anlam\u0131na gelmektedir) d\u00fczeniyle Humeyni, \u015feriat ve kanunlar\u0131 yorumlama hakk\u0131na ve g\u00fcc\u00fcne sahip dini lider oluyor ve neredeyse s\u0131n\u0131rs\u0131z yetkilerle donat\u0131larak devletin tepesine oturtuluyordu. Yani sol, cumhuriyetin sadece bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fcden ibaret kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, velayet-i fakih d\u00fczeniyle Humeyni\u2019nin parlamentonun da \u00fczerinde bir Bonapart edas\u0131yla y\u00fckseldi\u011fini g\u00f6rm\u00fcyordu. B\u00f6ylelikle sola, \u015f\u00fbralarda \u00f6rg\u00fctlenerek fabrikalar\u0131n y\u00f6netimini eline alan i\u015f\u00e7ilere, topraklara el koyan k\u00f6yl\u00fclere, aya\u011fa kalkan K\u00fcrt ve Beluci halklar\u0131na kar\u015f\u0131 estirilen ter\u00f6r ve kar\u015f\u0131-devrim t\u00fcm\u00fcyle kurumsalla\u015f\u0131yor, mollalar\u0131n egemenli\u011fine dayal\u0131 ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir rejim kuruluyordu.<\/p>\n

Mollalar ve iktidar<\/strong><\/p>\n

\u015eii din adamlar\u0131n\u0131n genelini ifade eden molla kavram\u0131, en tepede Ayetullahlar, ortada m\u00fc\u00e7tehitler, en altta ise akhundlar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131, yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya, dini r\u00fctbeye g\u00f6re \u00f6rg\u00fctlenmesiyle H\u0131ristiyanl\u0131ktaki ruhban s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u015eii mezhebindeki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Mollal\u0131\u011f\u0131n H\u0131ristiyan ruhban s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmas\u0131, onun sadece hiyerar\u015fik \u00f6rg\u00fctlenmesinden kaynaklanmaz; geni\u015f topraklar\u0131 ve sermayeyi elinde tutan cami vak\u0131flar\u0131n\u0131 kontrol etmesinden, elde etti\u011fi mevki ve ayr\u0131cal\u0131klardan da kaynaklan\u0131r. \u00d6zellikle mollalar\u0131n \u00fcst kesimleri, devrimden \u00f6nce de hi\u00e7bir zaman s\u0131radan din adamlar\u0131 olmam\u0131\u015flard\u0131r. Bunlar \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imlerde; ya vak\u0131f mallar\u0131n\u0131 kontrol ederek ya do\u011frudan m\u00fclk sahibi olarak ya da devlet b\u00fcrokrasisinde \u00e7ok \u00f6nemli mevkiler elde ederek egemen s\u0131n\u0131f\u0131n do\u011frudan veyahut dolayl\u0131 bir par\u00e7as\u0131 olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Bu ruhban s\u0131n\u0131f\u0131n \u00fcst kesimlerinin bir k\u0131sm\u0131 toprak sahipleriyle, di\u011fer bir k\u0131sm\u0131 ise \u00e7ar\u015f\u0131 denen yerlerde geleneksel tarzda \u00fcretim yapan k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcreticilerle ve t\u00fcccarlarla i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015fti. \u00d6rne\u011fin, devrimden sonra parlamento ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na getirilen ve bug\u00fcn \u0130ran\u2019\u0131n en b\u00fcy\u00fck kapitalistlerinden olan Ayetullah Rafsancani, \u015eam f\u0131st\u0131\u011f\u0131 yeti\u015ftiren \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir toprak sahibiydi. 1963\u2019te Humeyni \u00f6nderli\u011finde ya\u015fanan k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131 ayaklanman\u0131n ana g\u00f6vdesini, kapitalist geli\u015fme kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fc\u00e7 yitiren ve \u015eah\u2019\u0131n reformlar\u0131na tepki duyan \u00e7ar\u015f\u0131-bazaari burjuvazisi olu\u015fturuyordu. Bu kesimin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, devrim s\u00fcrecinde Humeyni\u2019nin taban\u0131n\u0131 olu\u015fturacakt\u0131.<\/p>\n

Fakat din hiyerar\u015fisinin en alt\u0131nda yer alan, yoksul halk\u0131n \u00e7ocuklar\u0131ndan gelen ve din adaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir kurtulu\u015f olarak se\u00e7en, epeyce geni\u015f bir molla kesimi daha vard\u0131. Bu sonuncular\u0131n devrimdeki rol\u00fc hayati \u00f6nemdedir. Gecekondu mahallelerinden geldikleri i\u00e7in yoksullarla i\u00e7 i\u00e7eydiler, yoksul ve l\u00fcmpen kesimlerin \u00f6rg\u00fctlenmesinde ve harekete ge\u00e7irilmesinde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir rol oynad\u0131lar. En altta yer alan, o g\u00fcne kadar gerek \u00fcst mollalar gerekse d\u00fczen taraf\u0131ndan itilip kak\u0131lan, horlanan bu mollalar i\u00e7in devrim bir kurtulu\u015ftu. Onlardan biri \u015f\u00f6yle diyordu: \u201cBiz ba\u015f\u0131 ve bald\u0131r\u0131 \u00e7\u0131plaklar\u0131n oturdu\u011fu gecekondulardan, arka sokaklardan geliyoruz. Pislik i\u00e7inde yeti\u015ftik, \u00f6m\u00fcr boyu a\u00e7l\u0131k \u00e7ektik. Bizimle zenginler, zengin evlatlar\u0131, s\u00fcsl\u00fc k\u0131zlar ve kibar bayanlar aras\u0131nda u\u00e7urumlar var. Bizi, onlardan parazitlerle, kan emicilerle, imans\u0131zlarla ve Bat\u0131l\u0131la\u015fm\u0131\u015f ayd\u0131nlarla dolu bir d\u00fcnya ay\u0131r\u0131yor. Aram\u0131zdan kan dolu bir \u0131rmak ge\u00e7iyor. Biz, Allah\u2019a ve Allah\u2019\u0131n adaletine inan\u0131yoruz. Allah\u2019\u0131n adaleti intikamd\u0131r. \u0130htilalimiz sayesinde adalet yerini bulacakt\u0131r. Cemiyet alt \u00fcst olacakt\u0131r. \u015eimdi altta olanlar \u00fcste \u00e7\u0131kacak, \u00fcstte olanlar ise cehenneme gidecektir.\u201d[7]<\/p>\n

Bu yoksul kesimler nazar\u0131nda Humeyni, Allah\u2019\u0131n adaletini yerine getirmek i\u00e7in g\u00f6nderilmi\u015f bir el\u00e7i, onlar\u0131 kurtulu\u015fa g\u00f6t\u00fcrecek bir Mehdi\u2019ydi. Do\u011frusu Humeyni de bir Mehdi edas\u0131yla hareket ediyordu ve kitlelere \u201c\u00f6l\u00fcn\u201d \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yap\u0131yordu, \u015eah\u2019a kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede \u00f6lenlerin cennete gidece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyordu. Humeyni\u2019nin, \u201c\u015feytan\u201d dedi\u011fi \u015eah kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fa\u015fmaz bir kararl\u0131l\u0131kla duru\u015fu yoksul kitleleri adeta b\u00fcy\u00fcl\u00fcyordu. \u201cBize top t\u00fcfek i\u015flemez\u201d, \u201cruhumsun Humeyni\u201d diyerek tanklar\u0131n ve makineli t\u00fcfeklerin \u00fczerine y\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. Devrimden sonra Humeyni bir Mehdi, ama daha \u00e7ok bir Bonapart gibi konu\u015fuyordu: \u201c\u0130\u015f\u00e7iler, k\u00f6yl\u00fcler! Sava\u015fan siz, kan d\u00f6ken sizsiniz. Biz, size hizmet edece\u011fiz. Kimse sizin zaferinize sahip \u00e7\u0131kamaz. Lanetleyin beni k\u00f6t\u00fcye kullanacak olursam sizin zaferinizi.\u201d[8] Ancak bu konu\u015fma t\u00fcm\u00fcyle bir demagoji ve aldatmacayd\u0131. \u0130ktidar\u0131 ele ge\u00e7irdikten sonra Humeyni\u2019nin giri\u015fti\u011fi kar\u015f\u0131-devrimle birlikte t\u00fcm i\u015f\u00e7i \u00f6rg\u00fctleri ezilecek, sendikalar korporatif hale getirilecek ve grevler yasaklanacakt\u0131. Sonu\u00e7ta kaybeden i\u015f\u00e7iler, k\u00f6yl\u00fcler ve kar\u015f\u0131-devrimci bir g\u00fc\u00e7 olarak kullan\u0131lan varo\u015f yoksullar\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n

Devleti ele ge\u00e7iren mollalar, daha \u015eah devrilmeden Humeyni\u2019nin yan\u0131na ge\u00e7en generaller ve b\u00fcrokrasinin bir kesimi, \u00fclkeyi terk etmeyen b\u00fcy\u00fck burjuvazinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, \u00e7ar\u015f\u0131-bazaari burjuvazisi ve toprak sahipleri i\u00e7in \u0130ran\u2019da yeni bir d\u00f6nem ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. A\u011f\u0131rl\u0131kla devlet kapitalizmine dayal\u0131 ekonomik yap\u0131da kitlelerin rahat\u00e7a s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc, kurulan ola\u011fan\u00fcst\u00fc rejimle g\u00fcvenceye al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u201cBu ola\u011fan\u00fcst\u00fc rejim alt\u0131nda \u0130ran kapitalizmi, uzunca bir s\u00fcre i\u00e7e kapanarak kendine \u00f6zg\u00fc bir geli\u015fim g\u00f6sterdi. Kurulan koyu diktat\u00f6rl\u00fck alt\u0131nda i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 dizginsizce s\u00f6m\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, b\u00fcy\u00fck burjuvazi ve mollalar\u0131n i\u00e7li d\u0131\u015fl\u0131 oldu\u011fu \u00e7ar\u015f\u0131-bazaari burjuvazisi alabildi\u011fine palazlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eah d\u00f6neminde yabanc\u0131 sermayenin elinde olan i\u015fletmeler (maden, petrol, bankalar vs.) devletle\u015ftirilmi\u015f, devlet \u00fczerinden burjuvaziye sermaye ak\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fcrokrasiye yerle\u015fen mollalar, ekonominin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturan devlet i\u015fletmelerini kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 temelinde ya\u011fmalamaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6zellikle de petrol gelirlerinin payla\u015f\u0131lmas\u0131 \u00fczerinden mollalar kapitalistle\u015fmi\u015flerdir.\u201d (Ak\u0131n Erensoy, \u0130ran\u2019da Toplumsal Patlama, MT, Temmuz 2009)<\/p>\n

\u0130\u015fte son d\u00f6nemde iyiden iyiye k\u0131z\u0131\u015fan burjuva kesimler aras\u0131ndaki kavgan\u0131n nedeni, molla diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc taraf\u0131ndan kurulan ekonomik d\u00fczenin art\u0131k y\u00fcr\u00fcmemesi, kapitalist geli\u015fmenin eski \u00e7er\u00e7eveyi \u00e7atlatmas\u0131 ve yap\u0131sal de\u011fi\u015fim ihtiyac\u0131n\u0131n kendini dayatmas\u0131d\u0131r. \u201c\u00abReformcu\u00bb olarak adland\u0131r\u0131lan kesimler sistemin i\u00e7e kapal\u0131 yap\u0131s\u0131ndan kurtularak d\u0131\u015fa a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131, kapitalist piyasa kurallar\u0131n\u0131n daha fazla egemen k\u0131l\u0131nmas\u0131n\u0131, \u00f6zelle\u015ftirmelerin \u00f6n\u00fcn\u00fcn a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131, yani sermayenin \u00f6n\u00fcne dikilen engelleri a\u015fmak i\u00e7in zorunlu olan yap\u0131sal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesini istemekteler\u2026 Buna kar\u015f\u0131n, \u00abmuhafazak\u00e2r\u00bb denen ve neredeyse t\u00fcm devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131 elinde tutan, rejimin yaratt\u0131\u011f\u0131 dini vak\u0131flarda muazzam servetleri kontrol eden Ayetullahlar, M\u00fc\u00e7tehitler, b\u00fcrokrasi ve camiler etraf\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f kesimler ise, \u015fimdilik b\u00f6ylesi bir de\u011fi\u015fimden yana de\u011fillerdir.\u201d (Ak\u0131n Erensoy, age)<\/p>\n

Netice itibariyle, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar \u00e7ekmi\u015f olan \u0130ran i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, burjuvazi i\u00e7indeki bu kap\u0131\u015fmada birinci ya da ikinci kesime yedeklenmemeli, herhangi bir kesimin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n kald\u0131rac\u0131 ve vurucu g\u00fcc\u00fc olmamal\u0131d\u0131r. Ba\u011f\u0131ms\u0131z bir s\u0131n\u0131f \u00e7izgisi geli\u015ftirmesi gereken i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, her iki kesimin de g\u00fcndemine dahi almad\u0131\u011f\u0131 velayet-i fakih d\u00fczeninin son bulmas\u0131n\u0131, demokratik bir i\u015fleyi\u015fin h\u00e2kim k\u0131l\u0131nmas\u0131n\u0131, siyasal ve sendikal yasaklar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131, ifade ve toplanma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn sa\u011flanmas\u0131n\u0131 hedefleyen bir m\u00fccadele vermelidir.<\/p>\n

Ku\u015fkusuz, ayn\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z s\u0131n\u0131f \u00e7izgisini T\u00fcrkiye i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n da geli\u015ftirmesi gerekiyor. Bug\u00fcn devam etmekte olan egemen s\u0131n\u0131f i\u00e7i iktidar kap\u0131\u015fmas\u0131nda, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 her iki burjuva kesimin de pe\u015fine tak\u0131lmadan, ama darbe tehdidinin de bir ger\u00e7ek oldu\u011funu g\u00f6rerek darbecilerin, fa\u015fist g\u00fc\u00e7lerin, Ergenekoncular\u0131n vb. kar\u015f\u0131s\u0131na dikilmeli, 12 Eyl\u00fcl anayasas\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6pe at\u0131lmas\u0131, K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n haklar\u0131n\u0131 da g\u00fcvenceye alan her t\u00fcrl\u00fc hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in bir m\u00fccadele y\u00fcr\u00fctmelidir. Son s\u00f6z\u00fcm\u00fcz \u015fudur ki, benzeri siyasal s\u00fcre\u00e7lerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelen, b\u00f6lgenin geli\u015fmi\u015f iki \u00fclkesinin i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131 g\u00fc\u00e7lerini ve deneyimlerini birle\u015ftirdiklerinde, Ortado\u011fu\u2019da \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler bahar\u0131 yaratan bir d\u00f6nemin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7acaklard\u0131r.<\/p>\n

[1] Devrimin ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir okumas\u0131 i\u00e7in bkz: Ak\u0131n Erensoy, \u0130ran Devrimi, www.marksist.com
[2] akt: Bahman Nirumand, \u0130ran\u2019da Soluyor \u00c7i\u00e7ekler, Belge Yay., s.53-54
[3] akt: Phil Marshall, \u0130ran\u2019da Devrim ve Kar\u015f\u0131 Devrim, Z Yay., s.65
[4] akt: Val Moghadan, \u0130ran Devrimi derlemesi i\u00e7inde, Belge Yay., s.42
[5] akt: Bahman Nirumand, \u0130ran\u2019da Soluyor \u00c7i\u00e7ekler, s. 137
[6] age, s. 137
[7] age, 57-58
[8] age, s.170
(Kaynak: Marksist Tutum dergisi, no:59, \u015eubat 2010)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130ran\u2019da siyasal ve toplumsal ho\u015fnutsuzluk devam ediyor. Kitlelerin biriken \u00f6fkesi her vesileyle kendini d\u0131\u015fa vuruyor. Mevcut y\u00f6netime muhalif olan ve ge\u00e7ti\u011fimiz Aral\u0131k ay\u0131nda \u00f6len Ayetullah Ali Montazeri\u2019nin cenaze t\u00f6reninin ve hemen sonras\u0131na rastlayan A\u015fura anmas\u0131n\u0131n on binlerce ki\u015finin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir g\u00f6steriye d\u00f6n\u00fc\u015fmesi bu ho\u015fnutsuzlu\u011fun bir ifadesidir. Molla rejimi daha \u00f6nceki g\u00f6sterilerde oldu\u011fu gibi, bu sefer […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[99],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4615","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-dunya"},"yoast_head":"\n\u0130ran Devrimi, Burjuva \u0130\u00e7 Kap\u0131\u015fma ve Dersler | Utku K\u0131z\u0131lok - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u0130ran Devrimi, Burjuva \u0130\u00e7 Kap\u0131\u015fma ve Dersler | Utku K\u0131z\u0131lok\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u0130ran\u2019da siyasal ve toplumsal ho\u015fnutsuzluk devam ediyor. Kitlelerin biriken \u00f6fkesi her vesileyle kendini d\u0131\u015fa vuruyor. Mevcut y\u00f6netime muhalif olan ve ge\u00e7ti\u011fimiz Aral\u0131k ay\u0131nda \u00f6len Ayetullah Ali Montazeri\u2019nin cenaze t\u00f6reninin ve hemen sonras\u0131na rastlayan A\u015fura anmas\u0131n\u0131n on binlerce ki\u015finin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir g\u00f6steriye d\u00f6n\u00fc\u015fmesi bu ho\u015fnutsuzlu\u011fun bir ifadesidir. Molla rejimi daha \u00f6nceki g\u00f6sterilerde oldu\u011fu gibi, bu sefer […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-06-10T06:51:55+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/images.habervitrini.com\/haber_resim\/iran_gosteri_molla.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"25 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"\u0130ran Devrimi, Burjuva \u0130\u00e7 Kap\u0131\u015fma ve Dersler | Utku K\u0131z\u0131lok\",\"datePublished\":\"2010-06-10T06:51:55+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/\"},\"wordCount\":5049,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/images.habervitrini.com\/haber_resim\/iran_gosteri_molla.jpg\",\"articleSection\":[\"D\u00fcnya\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/\",\"name\":\"\u0130ran Devrimi, Burjuva \u0130\u00e7 Kap\u0131\u015fma ve Dersler | Utku K\u0131z\u0131lok - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/images.habervitrini.com\/haber_resim\/iran_gosteri_molla.jpg\",\"datePublished\":\"2010-06-10T06:51:55+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/images.habervitrini.com\/haber_resim\/iran_gosteri_molla.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/images.habervitrini.com\/haber_resim\/iran_gosteri_molla.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u0130ran Devrimi, Burjuva \u0130\u00e7 Kap\u0131\u015fma ve Dersler | Utku K\u0131z\u0131lok\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u0130ran Devrimi, Burjuva \u0130\u00e7 Kap\u0131\u015fma ve Dersler | Utku K\u0131z\u0131lok - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"\u0130ran Devrimi, Burjuva \u0130\u00e7 Kap\u0131\u015fma ve Dersler | Utku K\u0131z\u0131lok","og_description":"\u0130ran\u2019da siyasal ve toplumsal ho\u015fnutsuzluk devam ediyor. Kitlelerin biriken \u00f6fkesi her vesileyle kendini d\u0131\u015fa vuruyor. Mevcut y\u00f6netime muhalif olan ve ge\u00e7ti\u011fimiz Aral\u0131k ay\u0131nda \u00f6len Ayetullah Ali Montazeri\u2019nin cenaze t\u00f6reninin ve hemen sonras\u0131na rastlayan A\u015fura anmas\u0131n\u0131n on binlerce ki\u015finin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir g\u00f6steriye d\u00f6n\u00fc\u015fmesi bu ho\u015fnutsuzlu\u011fun bir ifadesidir. Molla rejimi daha \u00f6nceki g\u00f6sterilerde oldu\u011fu gibi, bu sefer […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2010-06-10T06:51:55+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/images.habervitrini.com\/haber_resim\/iran_gosteri_molla.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"25 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"\u0130ran Devrimi, Burjuva \u0130\u00e7 Kap\u0131\u015fma ve Dersler | Utku K\u0131z\u0131lok","datePublished":"2010-06-10T06:51:55+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/"},"wordCount":5049,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/images.habervitrini.com\/haber_resim\/iran_gosteri_molla.jpg","articleSection":["D\u00fcnya"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/","name":"\u0130ran Devrimi, Burjuva \u0130\u00e7 Kap\u0131\u015fma ve Dersler | Utku K\u0131z\u0131lok - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/images.habervitrini.com\/haber_resim\/iran_gosteri_molla.jpg","datePublished":"2010-06-10T06:51:55+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/#primaryimage","url":"http:\/\/images.habervitrini.com\/haber_resim\/iran_gosteri_molla.jpg","contentUrl":"http:\/\/images.habervitrini.com\/haber_resim\/iran_gosteri_molla.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/06\/10\/iran-devrimi-burjuva-ic-kapisma-ve-dersler-utku-kizilok\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u0130ran Devrimi, Burjuva \u0130\u00e7 Kap\u0131\u015fma ve Dersler | Utku K\u0131z\u0131lok"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4615","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4615"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4615\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4615"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4615"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4615"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}