![](\"http:\/\/img120.imageshack.us\/img120\/8624\/sosyalizminalfabesibr3.jpg\")
\u0130K\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM KAP\u0130TAL\u0130ZM\u0130N SOSYAL\u0130ST\u00c7E SU\u00c7LANMASI 9. KAP\u0130TAL\u0130ZM VER\u0130MS\u0130Z VE M\u00dcSR\u0130FT\u0130R <\/p>\n\u0130K\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM KAP\u0130TAL\u0130ZM\u0130N SOSYAL\u0130ST\u00c7E SU\u00c7LANMASI 9. KAP\u0130TAL\u0130ZM VER\u0130MS\u0130Z VE M\u00dcSR\u0130FT\u0130R <\/p>\n
\u0130nsan\u0131n \u00fcretme g\u00fcc\u00fcndeki art\u0131\u015f, yoksullu\u011fun ve sefaletin ortadan kalkmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f olmal\u0131yd\u0131. Bu sonucu yaratamam\u0131\u015ft\u0131r: d\u00fcnyan\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc, en zengin ve en \u00fcretken kapitalist \u00fclkesi olan Birle\u015fik Devletler’de bile.<\/p>\n
\u00d6teki b\u00fct\u00fcn kapitalist \u00fclkelerde oldu\u011fu gibi Birle\u015fik Devletler’de de, bollu\u011fun ortas\u0131nda a\u00e7l\u0131k, varl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7inde k\u0131tl\u0131k, zenginli\u011fin g\u00f6be\u011finde yoksulluk vard\u0131r.<\/p>\n
B\u00f6ylesine \u00e7eli\u015fkilerle nitelendirilen bir ekonomik sistemde, temelden hatal\u0131 bir \u015feyin bulunmas\u0131 gerekir. Evet b\u00f6yle bir bozukluk vard\u0131r. Kapitalist sistem, verimsiz, m\u00fcsrif, ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131 ve adaletsizdir. Verimsiz ve m\u00fcsriftir, \u00e7\u00fcnk\u00fc, en iyi i\u015fledi\u011fi y\u0131llarda bile, \u00fcretim mekanizmas\u0131n\u0131n be\u015fte-biri kullan\u0131lm\u0131yor.<\/p>\n
Verimsiz ve m\u00fcsriftir, \u00e7\u00fcnk\u00fc, devre devre \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcler oluyor ve o zaman \u00fcretim kapasitesinin de\u011fil be\u015fte-biri, yar\u0131s\u0131 at\u0131l kal\u0131yor. Brookings Enstit\u00fcs\u00fcne g\u00f6re: “Ekonomik canl\u0131-l\u0131\u011f\u0131n doru\u011funda bile, at\u0131l kapasite miktar\u0131, genel bir rakamla ifade etmek gerekirse y\u00fczde 20 kadard\u0131r. Depresyon d\u00f6nemlerinde ise, bu oran, haliyle \u00e7ok fazla artm\u0131\u015f, 1930 depresyonunda y\u00fczde SO’ye kadar y\u00fckselmi\u015ftir.”<\/p>\n
Verimsiz ve m\u00fcsriftir, \u00e7\u00fcnk\u00fc, \u00e7al\u0131\u015fmak isteyen herkese daima yararl\u0131 i\u015f sa\u011flayamad\u0131\u011f\u0131 gibi, bedence ve kafaca sapasa\u011flam binlerce insan\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmadan ya\u015famalar\u0131na yer verir.<\/p>\n
Reklamc\u0131lar, sat\u0131c\u0131lar, acenteler, pazar ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 ve benzeri bir y\u0131\u011f\u0131n insan\u0131, mallar\u0131n, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve akla-uygun \u00fcretimini ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in de\u011fil de, m\u00fc\u015fterinin ayn\u0131 mal\u0131 .A \u015firketinden de\u011fil, B ya da C, D? E, F \u015firketlerinden sat\u0131n almas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in \u00e7\u0131lg\u0131nca bir rekabet alan\u0131nda istihdam etti\u011fi i\u00e7in verimsiz ve m\u00fcsriftir.<\/p>\n
Verimsiz ve m\u00fcsriftir, \u00e7\u00fcnk\u00fc insan\u0131n gereksinmeleriyle ilgilenmek yerine, gitgide artan fiyatlarla ve k\u00e2rla ilgilendi\u011fi i\u00e7in, ekinlerin ve mallar\u0131n g\u00f6z g\u00f6re g\u00f6re yokedilrnesme izin verir.<\/p>\n
Nihayet, verimsiz ve m\u00fcsriftir, \u00e7\u00fcnk\u00fc, d\u00f6nemsel olarak sava\u015fa yola\u00e7ar ve sava\u015f, ya\u015famda g\u00fczel olan her \u015feyi insafs\u0131zca ve \u015feytanca yoketti\u011fi gibi, ya\u015fam\u0131n kendisini de ortadan kald\u0131r\u0131r.<\/p>\n
Bu verimsizlik ve israf, d\u00fczeltilmesi m\u00fcmk\u00fcn olan k\u00f6t\u00fc bir y\u00f6netimden gelmiyor; bu, kapitalist sistemin ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Sistem s\u00fcr\u00fcp gittik\u00e7e de, devam etmek zorundad\u0131r.<\/p>\n
1930’lardaki depresyon s\u0131ras\u0131nda, Birle\u015fik Devletler’de \u00e7al\u0131\u015fmak zorunda ve iste\u011finde olan i\u015fe yarar i\u015f\u00e7ilerin d\u00f6rtte-biri, y\u0131llarca, is bulamad\u0131. Bu insanlar, a\u00e7 kald\u0131lar, yard\u0131mla ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler veya kamu kurulu\u015flar\u0131nda icat edilen i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Her kentte, kad\u0131n, erkek, \u00e7oluk \u00e7ocuk ekmek kuyru\u011funa girdi. Bu i\u015fg\u00fcc\u00fc israf\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, \u015fu unutulmaz tabloda canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: “Onbir milyon issiz kad\u0131n-erkek, ekmek i\u00e7in tek bir kuyrukta bir kol boyu ara ile dizilseler, bu hat, New York’tan Chicago’ya, St. Louis’e, Salt Lake City’ye ve hatta San Francisco’ya uzan\u0131r. Dahas\u0131 da var: bu kuyruk bir de geri d\u00f6ner, yani k\u0131tay\u0131 bir u\u00e7tan \u00f6b\u00fcr uca iki defa dolanm\u0131\u015f olur.”<\/p>\n
Bu milyonlarca a\u00e7-sefil insan, yetenekleri ile g\u00fc\u00e7lerini ya\u015famaya yetecek kadar bir \u015feyler elde etmek i\u00e7in kullanma f\u0131rsat\u0131 ararlarken, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ne demek oldu\u011fundan haberi bile olmayan ve bunu \u00f6\u011frenmek i\u00e7in hi\u00e7 bir istek ta\u015f\u0131mayan daha \u015fansl\u0131 erkek ve kad\u0131nlar, s\u0131rf \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131na sahip olduklar\u0131 i\u00e7in, konfor ve l\u00fcks i\u00e7inde ya\u015f\u0131yorlard\u0131. Bunlar utanmazca bir aylakl\u0131k i\u00e7inde ya\u015fayabiliyorlard\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc kapitalist sistemin d\u00fczenledi\u011fi, belki de ad\u0131n\u0131 bile duymad\u0131klar\u0131 sanayi yat\u0131r\u0131mlar\u0131ndaki hisse senetleri, bunlara b\u00f6yle ya\u015fayabilecek bir gelir sa\u011fl\u0131yordu. \u00c7al\u0131\u015fmak isteyen ama i\u015f bulamayan insanlar\u0131n sefaleti, ellerini i\u015fe s\u00fcrmeden temett\u00fc alan bir avu\u00e7 zengin nedeniyle, daha da al\u00e7alt\u0131c\u0131 oluyordu.<\/p>\n
Bolluk ortas\u0131nda sefalet a\u00e7maz\u0131 ile y\u00fczy\u00fcze gelen kapitalist sistem, bu sorunu \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek i\u00e7in bir plan yap\u0131yor.<\/p>\n
Bollu\u011fu ortadan kald\u0131rmak plan\u0131.<\/p>\n
Yenilemeyecek hale getirmek i\u00e7in patatesin \u00fczerine gazya\u011f\u0131 d\u00f6k\u00fcld\u00fc, kahve \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn y\u00fczde 30’u yokedildi, s\u00fct \u0131rma\u011fa d\u00f6k\u00fcld\u00fc, meyveler yerlerde \u00e7\u00fcr\u00fcmeye b\u0131rak\u0131ld\u0131.<\/p>\n
\u0131> Bu \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131k, kapitalist sistemde, pek de g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi bir delilik de\u011fildir. Halk\u0131, gereksinmeleri olan patatesle, kahveyle, s\u00fctle, meyveyle beslemekle de\u011fil de, elden geldi\u011fince y\u00fcksek fiyat ve k\u00e2r elde etmekle ilgilenen bir ekonomi i\u00e7in s\u0131ras\u0131 gelince arz\u0131 s\u0131n\u0131rlamak, amac\u0131na ula\u015fman\u0131n bir ba\u015fka yoludur. Ama bu, uygulamay\u0131 hakl\u0131 g\u00f6stermez, sadece sav\u0131m\u0131z\u0131 kan\u0131tlar: kapitalist sistem \u00f6z\u00fc gere\u011fi verimsiz ve m\u00fcsriftir.<\/p>\n
Kapitalizmin en b\u00fcy\u00fck israf\u0131 da sava\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Kapitalist ekonomide bar\u0131\u015f zaman\u0131nda ula\u015f\u0131lamayan tam \u00fcretime, sava\u015f zaman\u0131nda ula\u015f\u0131l\u0131r, i\u015fte o zaman, evet ancak o zaman, kapitalizm, insanlar\u0131n, malzemelerin, makinelerin, paran\u0131n tam istihdam sorununu \u00e7\u00f6z\u00fcmler.<\/p>\n
Hangi ama\u00e7la? Yaln\u0131zca yak\u0131p y\u0131kmak amac\u0131yla, insano\u011flunun umutlar\u0131n\u0131, hayallerini ve hayat\u0131n\u0131 yoketmek; binlerce okulu, hastaneyi, fabrikay\u0131, demiryolunu, k\u00f6pr\u00fcy\u00fc, liman\u0131, maden oca\u011f\u0131n\u0131, enerji merkezini yerle bir etmek; binlerce mil kare ekili topra\u011f\u0131 ve orman\u0131 k\u00f6k\u00fcnden kurutmak.<\/p>\n
Yaral\u0131lar\u0131n ac\u0131lar\u0131, sakat ve k\u00f6t\u00fcr\u00fcmlerin \u0131st\u0131rab\u0131, yak\u0131nlar\u0131n\u0131 kaybedenlerin \u00f6zlemleri, hesaba kitaba s\u0131\u011far m\u0131? Ama biz sava\u015f\u0131n neye maloldu\u011funu biliyoruz. Yap\u0131lan israf\u0131n miktar\u0131n\u0131 liras\u0131 liras\u0131na, kuru\u015fu kuru\u015funa biliyoruz, Bu rakamlar, kapitalizmin en b\u00fcy\u00fck israf\u0131n\u0131n sava\u015f oldu\u011funu g\u00fcn gibi a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kart\u0131yor.<\/p>\n
Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131, 200 milyar dolara maloldu, 1935 y\u0131l\u0131nda, Rich Man, Poor Man yap\u0131t\u0131n\u0131n yazarlar\u0131 bunun ne demek oldu\u011funun \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn\u00fc verdiler. \u00d6l\u00e7\u00fct \u015fu:<\/p>\n
“E\u0131\u0131 para, Amerika, ingiltere, Bel\u00e7ika, Fransa, Avusturya, Macaristan, Almanya ve italya’da her aileye [enflasyon \u00f6ncesi dolarla] 3.000 dolarl\u0131k bir ev ve bir bah\u00e7e yeri vermeye yeterliydi.<\/p>\n
“Ya da bu parayla, Amerika’daki b\u00fct\u00fcn hastanelerin masraf\u0131n\u0131 200 y\u0131l s\u00fcreyle kar\u015f\u0131layabilirdik. Devlet okullar\u0131m\u0131z\u0131n 80 y\u0131ll\u0131k b\u00fct\u00fcn giderlerini kar\u015f\u0131layabilirdik. Veya, e\u011fer<\/p>\n
2.150 i\u015f\u00e7i 40 y\u0131l s\u00fcreyle herbiri y\u0131ll\u0131k 2.500 dolar \u00fccretle \u00e7al\u0131\u015fsayd\u0131, toplam kazan\u00e7lar\u0131, D\u00fcnya Sava\u015f\u0131n\u0131n ancak bir g\u00fcnl\u00fck masraf\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabilirdi!”<\/p>\n
ikinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ise, bunun be\u015f katma malolmu\u015ftur. Kapitalist sistemin israf\u00e7\u0131h\u011f\u0131n\u0131, hi\u00e7 bir \u015fey, sava\u015f kadar g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seremez.<\/p>\n
10. KAP\u0130TAL\u0130ZM AKILDI\u015eIDIR
Kapitalist sistem, ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u0131> Bu sistem, i\u015fadam\u0131n\u0131n ki\u015fisel \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131n, ulusun yarar\u0131na oldu\u011fu,; e\u011fer ki\u015filer, istedikleri gibi k\u00e2r etme konusunda serbest b\u0131rak\u0131lsalar, b\u00fct\u00fcn toplumun daha iyi bir duruma gelece\u011fi; i\u015fleri y\u00fcr\u00fctmenin en iyi yolunun, kapitalistleri, en b\u00fcy\u00fck k\u00e2r\u0131 sa\u011flayacak \u015fekilde i\u015flerinde serbest b\u0131rakmak oldu\u011fu ve, bu s\u00fcrecin bir yan \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak, halk\u0131n gereksinmelerinin sa\u011flanaca\u011f\u0131 \u00f6nermesine dayan\u0131r.<\/p>\n
Bu \u00f6nerme kesenkes her zaman i\u00e7in do\u011fru de\u011fildir. Hele tekel, rekabetin yerini al\u0131nca, do\u011frulu\u011fu daha da azal\u0131r. K\u00e2r pe\u015finde ko\u015fanlar\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131 ile toplumun \u00e7\u0131kar\u0131, ya uyu\u015fur, ya uyu\u015fmaz. Asl\u0131nda \u00e7o\u011fu zaman \u00e7at\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n
Kapitalist sistem, \u00fcretimi, herkesin gereksinmesine de\u011fil, az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n k\u00e2r\u0131na dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Kapitalist sistem, do\u011frudan do\u011fruya gereksinmeye g\u00f6re \u00fcretimde bulunmak gibi sa\u011fduyuya dayanan bir y\u00f6ntem uygulayaca\u011f\u0131na, gereksinmelerin de bu arada nas\u0131l olsa kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131 gibi belirsiz bir umutla, dolayl\u0131 bir y\u00f6ntemle k\u00e2ra g\u00f6re \u00fcretim yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Kapitalizm, New York’tan Chicago’ya gitmek i\u00e7in dosdo\u011fru yol varken, New Orleans \u00fczerinden dolanmak kadar mant\u0131ks\u0131z ve sa\u00e7mad\u0131r.<\/p>\n
Ayr\u0131ca, k\u00e2r pe\u015finde ko\u015fan bir avu\u00e7 sanayicinin iktidar\u0131 ile, ulusun gereksinmelerinin kar\u015f\u0131lan\u0131p kar\u015f\u0131lanmayaca\u011f\u0131na, ve neyin pahas\u0131na kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n bunlar\u0131n tamam\u0131yla kendi ba\u015flar\u0131na ve kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda karar verecekleri demokrasiye ili\u015fkin bir sorun \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r ortaya. Halk\u0131n ekonomiyi denetimi alt\u0131nda tutmad\u0131\u011f\u0131 yerde, ekonomik demokrasinin yerini, ekonomik diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn alaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek hi\u00e7 de yanl\u0131\u015f olmaz.<\/p>\n
Bar\u0131\u015f zaman\u0131nda \u00fclkenin refah\u0131 i\u00e7in \u00e7ok tehlikeli olan bu ekonomik diktat\u00f6rl\u00fck, sava\u015f zaman\u0131nda \u00fclkenin varl\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelmi\u015f bir tehdit halini al\u0131r. Bunal\u0131m\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na ald\u0131rmaks\u0131z\u0131n ekonomik diktat\u00f6rler, k\u00e2r\u0131n, \u00f6devden \u00f6nce geldi\u011finde ayak direrler ve \u00fcstelik her t\u00fcrl\u00fc \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n fiyat\u0131n\u0131 \u00fclkeye \u00f6dettirecek durumdad\u0131rlar. Bu dayanaks\u0131z bir su\u00e7lama de\u011fildir; Birinci ve \u0130kinci D\u00fcnya sava\u015flar\u0131nda, Birle\u015fik Devletler’in deneyimleriyle bu do\u011frulanm\u0131\u015ft\u0131r. 1941’de yay\u0131mlanan bir TNEC raporu, hik\u00e2yeyi \u015f\u00f6yle anlatmaktad\u0131r:<\/p>\n
“A\u00e7\u0131k konu\u015fmak gerekirse, sava\u015f ya da bunal\u0131m s\u0131ras\u0131nda, is \u00e7evrelerine kar\u015f\u0131 tak\u0131n\u0131lacak tutum sorunu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda h\u00fck\u00fcmet ve kamuoyu diken \u00fcst\u00fcndedirler. \u0130\u015f \u00e7evreleri, dayatt\u0131klar\u0131 ko\u015fullar d\u0131\u015f\u0131nda, \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 reddeder. Do\u011fal kaynaklar, likit de\u011ferler, \u00fclke ekonomisindeki stratejik noktalar, teknik ara\u00e7lar ile bilgiler, onun denetimi alt\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n
“\u015eimdi tekrarlanmakta oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclen Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 deneyimi i\u015f \u00e7evrelerinin bu denetimini ancak ‘uygun bir fiyat’ \u00f6denirse kullanaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Asl\u0131nda bu, pek de kapal\u0131 olmayan bir tehdittir. … Bu durumda sormak gerekir: bunlar\u0131n yurtseverliklerinin bedeli nedir?”<\/p>\n
Sistemdeki ayn\u0131 ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131l\u0131k do\u011fan\u0131n, halk\u0131n yarar\u0131na olarak denetim alt\u0131na al\u0131nmas\u0131nda, b\u00fcy\u00fck i\u015f \u00e7evrelerinin kazan\u00e7 h\u0131rs\u0131yla buna engel olmas\u0131ndan da g\u00f6r\u00fclmektedir. He-men her bahar Ohio nehri ta\u015far, bir y\u0131\u011f\u0131n insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne, milyonlarca dolarl\u0131k mal\u0131n zarara u\u011framas\u0131na yola\u00e7ar. \u00dcr\u00fcn mahvolur, evler y\u0131k\u0131l\u0131r, kentleri sel basar. B\u00f6yle bir \u015feyin olmas\u0131na hi\u00e7 gerek yoktur. Bu g\u00fc\u00e7l\u00fc nehir yola getirilebilir. Vah\u015f\u00ee enerjisi dizginlenebilir, mevsimlik dalgalanmalar\u0131 b\u00fct\u00fcn y\u0131l g\u00fcvenilir bir ula\u015ft\u0131rmaya elverecek bir d\u00fczeyde tutulabilir, erozyon ile yokolan toprak, tamamen veya k\u0131smen kurtar\u0131labilir.<\/p>\n
Bunun nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz. Yap\u0131labilir de. Bu TVA’da yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r da.<\/p>\n
\u00d6yleyse ni\u00e7in yap\u0131lm\u0131yor? B\u00f6lgesel planlamada Ameri-ka’n\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 bir denemesi olan TVA (Tenessee Vadi Projesi), Ohio Vadi Projesi, Missouri Vadi Projesi olarak ni\u00e7in tekrarlanm\u0131yor?<\/p>\n
Ni\u00e7in? \u00c7\u00fcnk\u00fc kapitalist sistem, ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131d\u0131r da ondan. Bel\u00e2l\u0131 nehir, her y\u0131l \u00f6l\u00fcme ve y\u0131k\u0131ma yola\u00e7an ta\u015fmalar\u0131na devam etmelidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bir Ohio Projesi ile halk\u0131n yarar\u0131na olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilecek ta\u015fk\u0131n\u0131n denetimi, enerji \u00fcretimi, ula\u015ft\u0131rma sistemi, toprak korunmas\u0131, kamu hizmeti \u015firketlerinin, k\u00f6m\u00fcr ve demiryolu \u015firketlerinin k\u00e2rlar\u0131n\u0131 azaltabilir. Bu b\u00fcy\u00fck i\u015f \u00e7evreleri, TVA s\u0131ras\u0131nda, enerji \u00fcretimi ve ucuz su nakli ile m\u00fccadele etti ve bu sava\u015f\u0131 \u00f6teki nehir yata\u011f\u0131 projelerinde de s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorlar. \u00d6zel \u00e7\u0131karlar ile kamu refah\u0131n\u0131n zorunlu olarak \u00e7ak\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen kapitalizmin temel \u00f6nermesinin sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131n\u0131n i\u015fte bir kan\u0131t\u0131 daha.<\/p>\n
Kapitalist sistemin ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131, hi\u00e7 bir yerde, plandan yoksun olu\u015fu kadar apa\u00e7\u0131k de\u011fildir. Her i\u015fletmede, bir sistem, \u00f6rg\u00fctlenme, planlama vard\u0131r; ama iki i\u015fletme aras\u0131ndaki ili\u015fkide, ne sistem, ne plan, ne de \u00f6rg\u00fctlenme vard\u0131r sadece anar\u015fi vard\u0131r.<\/p>\n
Ulusun ekonomik refah\u0131n\u0131n, en iyi \u015fekilde, ulusun refah\u0131 amac\u0131na y\u00f6nelik, geni\u015f kapsaml\u0131 ve iyi haz\u0131rlanm\u0131\u015f planlarla de\u011fil, her kapitaliste kendi i\u015fine geleni yapmas\u0131na izin vererek sa\u011flanaca\u011f\u0131 konusunda sanayiciler bize teminat veriyorlar. B\u00fct\u00fcn bu tek tek verilen kararlar\u0131n toplam\u0131 da toplumun yarar\u0131na olacakm\u0131\u015f.<\/p>\n
Bunlar, hi\u00e7 anlam\u0131 olmayan s\u00f6zler.<\/p>\n
Kapitalist sistem, halk\u0131 birbiriyle \u00e7at\u0131\u015fan s\u0131n\u0131flara b\u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in de akla ayk\u0131r\u0131d\u0131r. “B\u00f6l\u00fcnmez* herkese \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve adalet sa\u011flayan tek bir ulus” yerine, kapitalizm, yap\u0131s\u0131 gere\u011fi, bir s\u0131n\u0131fa \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve adalet getirip, \u00f6tekine getirmeyen b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f iki ulus yarat\u0131yor. Halk\u0131n karde\u015flik ve dostluk i\u00e7inde birarada ya\u015fayaca\u011f\u0131 birle\u015fmi\u015f bir toplum yerine, kapitalist sistem, b\u00fct\u00fcnle\u015fmemi\u015f bir topluluk yarat\u0131yor ve bu toplulukta, \u00e7al\u0131\u015fan s\u0131n\u0131f ile m\u00fclkiyet sahibi s\u0131n\u0131f, ulusal gelirden b\u00fcy\u00fck bir par\u00e7a koparmak i\u00e7in, zorunlu olarak sava\u015f\u0131p duruyorlar.<\/p>\n
M\u00fclkiyet sahibi s\u0131n\u0131f\u0131n gelirine, k\u00e2ra, sanayiin amac\u0131 k\u00e2r elde etmek oldu\u011fu i\u00e7in, iyi bir \u015fey g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131l\u0131yor. Oysa, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n gelirine, \u00fccrete, k\u00e2rlar\u0131 azaltt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in k\u00f6t\u00fc bir \u015fey g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131l\u0131yor. “Y\u00fcksek \u00fccret teorisinin” erdemleri konusunda ne kadar lafebeli\u011fi edilirse edilsin, konunun \u00f6z\u00fc budur. K\u00e2r, elden geldi\u011fince b\u00fcy\u00fck tutulmas\u0131 gereken’kesin olarak iyi bir \u015fey, \u00fccretler ise, \u00fcretim maliyetinin d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 i\u00e7in en az d\u00fczeyde tutulmas\u0131 gereken kesin olarak k\u00f6t\u00fc bir \u015fey gibi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
Bunun sonucu, i\u015f\u00e7ilerin kendi \u00fcrettikleri metalar\u0131 sat\u0131n alamamalar\u0131 bunal\u0131ma ve depresyona \u2013sistemde d\u00f6nemsel \u00e7\u00f6k\u00fc\u015flere\u2013 yola\u00e7\u0131yor. Bundan daha ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131 bir ekonomik sistem olur mu?<\/p>\n
Sanayiin geli\u015fmesinde esas d\u00fcrt\u00fc olarak k\u00e2r\u0131n vurgulanmas\u0131ndan do\u011fan bir ba\u015fka ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131l\u0131k da insanlar\u0131n sahip oldu\u011fu de\u011ferlerde yaratt\u0131\u011f\u0131 karga\u015fal\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
Kapitalist toplumda, tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131n k\u0131lavuzu ne olacakt\u0131r? Bu sorunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 duruma g\u00f6re de\u011fi\u015fiyor:<\/p>\n
\u00ee\u015f d\u00fcnyas\u0131nda, rekabet, imans\u0131zca \u00e7\u0131karc\u0131l\u0131k, s\u0131k\u0131 pazarl\u0131k, kar\u015f\u0131dakinin g\u0131rtla\u011f\u0131na sar\u0131lma, rakibi k\u00f6\u015feye s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma yakay\u0131 ele vermedik\u00e7e her \u015feyin mubah olu\u015fu. Kazand\u0131klar\u0131n\u0131zla ne yapaca\u011f\u0131n\u0131z \u00f6nemli de\u011fil; b\u00fct\u00fcn zaman\u0131n\u0131z\u0131 ve g\u00fcc\u00fcn\u00fcz\u00fc servet pe\u015finde kan ter i\u00e7inde ko\u015fmakla ge\u00e7irmelisiniz. Nas\u0131l ele ge\u00e7irdi\u011finize hi\u00e7 ald\u0131rmaks\u0131z\u0131n, ne kadar fazla y\u0131\u011farsan\u0131z, o kadar ba\u015far\u0131l\u0131 say\u0131l\u0131rs\u0131n\u0131z.<\/p>\n
Aile ve dostlar d\u00fcnyas\u0131nda, din d\u00fcnyas\u0131nda ise, ba\u015fka \u00f6l\u00e7\u00fcler egemendir. Rekabet yerine i\u015fbirli\u011fi; kin yerine sevgi; kendin i\u00e7in kopart yerine ba\u015fkalar\u0131na hizmet; ba\u015fkas\u0131n\u0131n s\u0131rt\u0131ndan tepeye t\u0131rmanma yerine yan\u0131ndakilere yard\u0131m; “ne kadar\u0131 benim olacak” yerine, “ba\u015fkalar\u0131na yarar\u0131 olacak im?””; zenginlik tutkusu yerine, hizmet arzusu.<\/p>\n
\u00eeki ayr\u0131 de\u011ferler sistemi \u2013 birbirlerinden geceyle g\u00fcnd\u00fcz kadar ayr\u0131.<\/p>\n
11. KAP\u0130TAL\u0130ZM ADALETS\u0130ZD\u0130R
Kapitalist sistem, adaletsizdir. Temel ta\u015f\u0131 e\u015fitsizlik oldu\u011fu i\u00e7in, adaletsiz olmak zorundad\u0131r.
Hayat\u0131n g\u00fczel \u015feyleri, bitip t\u00fckenmez bir dere gibi, k\u00fc\u00e7\u00fck, ayr\u0131cal\u0131kl\u0131, zengin bir s\u0131n\u0131fa akt\u0131\u011f\u0131 halde, deh\u015fet verici g\u00fcvensizlik, insan\u0131 a\u015fa\u011f\u0131lat\u0131c\u0131 sefalet ve f\u0131rsat e\u015fitsizli\u011fi, b\u00fcy\u00fck, ayr\u0131cal\u0131ks\u0131z, yoksul s\u0131n\u0131f\u0131n yazg\u0131s\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bu, kapitalist sistemin temelini te\u015fkil eden, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyetinin sonu\u00e7lar\u0131ndan birisidir. Di\u011fer \u00f6nemli bir sonu\u00e7, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131na sahip olmayanlar ile olanlar aras\u0131ndaki, ki\u015fisel \u00f6zg\u00fcrl\u00fck e\u015fitsizli\u011fidir.<\/p>\n
\u0130\u015f\u00e7i, teoride, istedi\u011fini yapabilen “\u00f6zg\u00fcr” bir ki\u015fidir. Oysa asl\u0131nda, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. \u0130\u015f\u00e7i, yaln\u0131z i\u015fverenin \u00f6nerdi\u011fi ezici ko\u015fullar\u0131 kabullenmek \u2013ya da a\u00e7l\u0131ktan \u00f6lmek\u2013 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne sahiptir.<\/p>\n
Ba\u015fkan Roosevelt’in 11 Ocak 1944’te Kongreye sundu\u011fu mesajda s\u00f6yledi\u011fi gibi, “zaruret i\u00e7inde olan insanlar, \u00f6zg\u00fcr de\u011fildir.”.<\/p>\n
Kapitalist sistemin yap\u0131s\u0131 \u00f6yledir ki, halk\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu, daima “zaruret i\u00e7inde” olmak durumundad\u0131r ve bunun i\u00e7in de \u00f6zg\u00fcr de\u011fildir. Bunlar\u0131n, ellerinden ba\u015fka bir \u015feyleri yoktur. D\u00fcn kazand\u0131klar\u0131n\u0131 bug\u00fcn yemek zorundad\u0131rlar. K\u0131rk yas\u0131na geldikleri zaman, y\u0131\u011f\u0131n \u00fcretimi sanayiinde \u00e7al\u0131\u015famayacak kadar “yasl\u0131” say\u0131l\u0131rlar. Ve tepelerinde daima i\u015flerini kaybetmek korkusu as\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Kapitalist sistemin ba\u015fka bir adaletsizli\u011fi de, \u00e7al\u0131\u015fmaks\u0131z\u0131n ya\u015famaktan utan\u00e7 duymak \u015f\u00f6yle dursun, bununla \u00f6v\u00fcnen asalak bir s\u0131n\u0131f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6z yummas\u0131d\u0131r. Kapitalist sistemin savunucular\u0131, bu asalaklar\u0131n tembel olmakla birlikte, paralar\u0131n\u0131n tembel olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylerler. Bu asalaklar\u0131n, i\u015f\u00e7ilerden ald\u0131klar\u0131 hara\u00e7, g\u00f6ze ald\u0131klar\u0131 “riskin” \u00f6d\u00fcl\u00fcd\u00fcr. Bu, bir dereceye kadar do\u011frudur. Ger\u00e7ekten paralar\u0131n\u0131n bat\u0131na olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n
\u0131> Ama onlar paralar\u0131m tehlikeye atarken, i\u015f\u00e7iler de hayatlar\u0131n\u0131 tehlikeye atmaktad\u0131rlar. \u0130\u015f\u00e7ilerin g\u00f6ze ald\u0131klar\u0131 tehlikenin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc acaba nedir? Rakamlar akla durgunluk veriyor. “Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda sanayi kurulu\u015flar\u0131ndaki \u00f6l\u00fcm ve yaralanmalar, sava\u015f alanlar\u0131ndaki kay\u0131plardan \u00e7ok daha fazlad\u0131r.”<\/p>\n
1946 y\u0131l\u0131nda, haftan\u0131n yedi g\u00fcn\u00fcn\u00fcn yirmid\u00f6rt saatinde, her otuz dakikada, bir Amerikal\u0131 i\u015f\u00e7i, i\u015f ba\u015f\u0131ndaki kazada \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Her 17,5 saniyede, bir Amerikal\u0131 i\u015f\u00e7i yaralanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Sanayide ger\u00e7ekten tehlikeyi g\u00f6ze alan kimdir?<\/p>\n
Ve i\u015f\u00e7ilerin bu tehlikeyi g\u00f6ze almalar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ald\u0131klar\u0131 \u00f6d\u00fcl nedir? \u0130\u015fte kapitalist sanayi i\u00e7in tipik bir \u00f6rnek: 1946 y\u0131l\u0131nda Bethlehem \u00c7elik \u015eirketinin tersane i\u015f\u00e7ileri
sendikas\u0131, i\u015f\u00e7ilerin asgar\u00ee saat \u00fccretlerini 1,04 dolara \u00e7\u0131karacak y\u00fczde 15 oran\u0131nda bir art\u0131\u015f i\u00e7in m\u00fccadele etmi\u015f ve kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bu, haftada 41,60 dolar, y\u0131lda 2.163,20 dolar demektir.<\/p>\n
1946 y\u0131l\u0131nda, Bethlehem y\u00f6neticilerinin maa\u015flar\u0131 y\u00fczde 46 oran\u0131nda art\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015f\u00e7i \u00fccretlerinde yap\u0131lacak te\u015fvik art\u0131\u015f\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck tutulmas\u0131 i\u00e7in \u0131srar eden Bethlehem ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131 Bay J. M. Larkin’e y\u0131ll\u0131k 138.416 dolarl\u0131k maa\u015f\u0131na ek olarak 38.764 dolarl\u0131k bir ikramiye verilmi\u015ftir.<\/p>\n
Bu, y\u0131lda 177.180, haftada 3.407,30, saatte 85,18 dolar demektir.<\/p>\n
Yani Bay Larkin, Bethlehem’deki bir is\u00e7inin bir y\u0131lda ald\u0131\u011f\u0131 asgar\u00ee \u00fccret toplam\u0131n\u0131n bir-bu\u00e7uk kat\u0131ndan fazla paray\u0131 bir haftada al\u0131yordu.<\/p>\n
Bay Larkin, bir saatte, i\u015f\u00e7ilerin bir haftada ald\u0131klar\u0131n\u0131n iki kat\u0131ndan fazla para al\u0131yordu.<\/p>\n
\u0130\u015f\u00e7ilerinkine k\u0131yasla Bay Larkin’in geliri ne kadar b\u00fcy\u00fck olursa olsun, bu gelir kazan\u0131lm\u0131\u015f olma erdemine sahiptir. Bay Larkin zorunlu bir i\u015flevi yerine getirmi\u015ftir ve bu y\u00fczden de ald\u0131\u011f\u0131 gelir \u00fczerine me\u015fru bir hakka sahiptir. Ama bir mirasa konmu\u015f ve \u00f6mr\u00fc boyunca elini i\u015fe bile s\u00fcrmemi\u015f bir insan\u0131n, bu m\u00fclkiyet \u00fczerinde ayn\u0131 me\u015fru hak iddias\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrmesi m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr?<\/p>\n
Kapitalist sistemde miras kurumunun ne oldu\u011funu ayd\u0131nlatmam\u0131z yerinde olacakt\u0131r. Bir insan, bir milyon dolarl\u0131k mirasa kondu\u011fu zaman, bu, k\u00f6k\u00fcn\u00fc kurutana kadar \u00e7ekebilece\u011fi bir para y\u0131\u011f\u0131n\u0131ndan ibaret de\u011fildir. Evet hi\u00e7 de bundan ibaret de\u011fildir.<\/p>\n
Bu bir milyon dolar \u00e7o\u011fu zaman, sanayi kurulu\u015flar\u0131nda veya bankalarda hisse senetleri veya tahviller \u015feklinde bulunur. Bunlardan hisselerin baz\u0131lar\u0131 y\u00fczde 8, baz\u0131lar\u0131 y\u00fczde 2 vb., temett\u00fc \u00f6der. Diyelim ki, bu ki\u015fi [bu bir milyon dolar \u00fczerinden] ortalama y\u00fczde 4’l\u00fck bir gelir elde etmektedir. Bunun anlam\u0131, bu hisse senetlerine sahip oldu\u011fu i\u00e7in y\u0131lda<\/p>\n
40.000 dolarl\u0131k geliri olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bu \u00fclkede \u00fcretilen b\u00fct\u00fcn servetten, her y\u0131l 40.000 dolar, bu adam\u0131n cebine akmaktad\u0131r. Bu y\u0131l, gelecek y\u0131l, daha son-raki y\u0131l, bu ki\u015fi, bu 40.000 dolar\u0131 harcar. Yirmi y\u0131l sonra \u00f6l\u00fcr ve o\u011flu miras\u0131na konar. O zaman da o\u011flunun her y\u0131l harcayacak 40.000 dolar\u0131 var demektir. Ve ondan sonra da onun o\u011flu<\/p>\n
\u2013 bu b\u00f6yle s\u00fcrer gider. Ku\u015faklar boyu her y\u0131l 40.000 dolar harcan\u0131r ama, bir milyon dolar h\u00e2l\u00e2 \u00f6ylece durmaktad\u0131r! Kim demi\u015f pastay\u0131 hem yiyip, hem saklayamazs\u0131n\u0131z diye?<\/p>\n
Ne bu adam, ne o\u011flu, ne torunu, ellerini i\u015fe bula\u015ft\u0131rmak zorunda kalmam\u0131\u015flard\u0131r. \u00dcretim ara\u00e7lar\u0131na sahip olmalar\u0131 bunlara, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n s\u0131rt\u0131ndan asalak gibi ya\u015fama olana\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Kapitalist sistemde, di\u011fer bir b\u00fcy\u00fck adaletsizlik de f\u0131rsat e\u015fitsizli\u011fidir.<\/p>\n
Diyelim, y\u0131lda 2.000 dolar kazanan bir i\u015f\u00e7inin evi ile bir milyonerin evinde ayn\u0131 zamanda birer bebek d\u00fcnyaya geldi. Bunlar ayn\u0131 hak ve f\u0131rsatlardan yararlanabilecekler midir? Birisinin yiyece\u011fi, giyimi, oturdu\u011fu ev \u00f6tekisi kadar iyi ola\u00e7ak m\u0131d\u0131r? T\u0131bb\u00ee bak\u0131m, oyun ve e\u011flence, e\u011fitim olanaklar\u0131 ayn\u0131 olacak m\u0131d\u0131r?<\/p>\n
“Amerika’n\u0131n f\u0131rsatlar \u00fclkesi” oldu\u011funu, e\u011fer i\u015f\u00e7inin o\u011flu da yetenekli ise, ta tepeye kadar y\u00fckselebilece\u011fini s\u00f6ylemek iyi bir yan\u0131t de\u011fildir. Yetenek epey \u015feydir ama, do\u011fum, sosyal konum ve servet, \u00e7ok daha fazla \u015feydir. Bu, yetenek, \u00e7al\u0131\u015fma ve talihle yoksul bir \u00e7ocu\u011fun zengin olamayaca\u011f\u0131, demek de\u011fildir. Ne var ki, bir s\u0131n\u0131f olarak yoksullar\u0131n, y\u00fckselme olana\u011f\u0131 daima azd\u0131 ve giderek de azalmaktad\u0131r.<\/p>\n
F\u0131rsat\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 yerde, yetenekli olmak yetmez. Ve f\u0131rsat da, ger\u00e7ekten yok.<\/p>\n
Y\u00fcksek Mahkeme Yarg\u0131c\u0131 Jackson, birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce, Amerika Siyasal Bilimler Derne\u011finde \u015f\u00f6yle diyordu: *’Bug\u00fcn \u00f6zel te\u015febb\u00fcs sistemimizin ger\u00e7ek y\u0131k\u0131m\u0131, asl\u0131nda te\u015febb\u00fcs\u00fc yoketmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Yetenekli insanlara y\u00fckselme olana\u011f\u0131 vermemektedir. … Yetenekle tepeye y\u00fckselme d\u00fc\u015f\u00fc nadiren ger\u00e7ekle\u015fir. … Ana-baba, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 okutabilmek i\u00e7in didinirler, biriktirirler, ve bu e\u011fitim tamamlan\u0131nca \u00e7ocuklar i\u00e7in, Amerika’n\u0131n altm\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck ailesinin egemen oldu\u011fu birka\u00e7 b\u00fcy\u00fck \u015firketteki t\u0131rman\u0131lamayacak kadar uzun merdivenin ilk basama\u011f\u0131ndan ba\u015flamaktan ba\u015fka gidebilecekleri yer yoktur.”<\/p>\n
\u00dclkedeki e\u011fitim durumu \u00fczerine Ba\u015fkan Johnson 1965 y\u0131l\u0131nda \u015f\u00f6yle diyordu:<\/p>\n
“Ne kadar gen\u00e7 insan bo\u015fu bo\u015funa harcan\u0131p gitmi\u015ftir; ka\u00e7 aile \u015fimdi sefalet i\u00e7inde ya\u015famaktad\u0131r; Amerika, b\u00fct\u00fcn \u00e7ocuklar\u0131na \u00f6\u011frenim f\u0131rsat\u0131 veremedi\u011fi i\u00e7in, bu g\u00fc\u00e7l\u00fc ulus, nice yetenekler yitirmi\u015ftir. …<\/p>\n
“Ge\u00e7en y\u0131l askere al\u0131nacaklardan a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 her \u00fc\u00e7 ki\u015fiden birisi, sekizinci s\u0131n\u0131f d\u00fczeyinde okuyup yazamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in silahl\u0131 kuvvetlerce geri \u00e7evrilmi\u015ftir. … Bug\u00fcn s\u00f6yledi\u011fim gibi 54 milyon insan liseyi bitirmemi\u015ftir. Bu korkun\u00e7 bir insan kayna\u011f\u0131 israf\u0131d\u0131r.”<\/p>\n
E\u011fitimde f\u0131rsat e\u015fitsizli\u011fi daha da \u00f6telere uzanmaktad\u0131r. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Y\u00fcksek E\u011fitim Komisyonu 1947’de \u015funlar\u0131 bildiriyordu: “Amerikan toplumunun hedef oldu\u011fu en a\u011f\u0131r su\u00e7lamalardan birisi, gen\u00e7li\u011fe akla yatk\u0131n bir e\u011fitim e\u015fitli\u011fi sa\u011flayamamas\u0131d\u0131r. O\u011fullar\u0131m\u0131zla k\u0131zlar\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu i\u00e7in, elde etmeyi umabilecekleri e\u011fitim t\u00fcr\u00fc ve miktar\u0131, yeteneklerine de\u011fil, tesad\u00fcfen do\u011fduklar\u0131 aileye veya toplulu\u011fa ya da daha beteri, ana-babalar\u0131n\u0131n derilerinin rengine veya dinlerine ba\u011fl\u0131 kalmaktad\u0131r.”<\/p>\n
“Derilerinin rengi” demek, zenciler demektir. Siyahlara sa\u011flanan d\u00fc\u015f\u00fck nitelikteki e\u011fitimi g\u00f6steren pek \u00e7ok istatistik vard\u0131r. Say\u0131m B\u00fcrosu ile \u00ee\u015f\u0130statistikleri B\u00fcrosunun, Amerikandaki Zencilerin Toplumsal ve Ekonomik Ko\u015fullan ba\u015fl\u0131kl\u0131 ve 1967 tarihli raporundan \u00e7ok \u00f6nemli iki olguyu buraya aktar\u0131yoruz: “Lisenin son s\u0131n\u0131f\u0131ndaki ortalama bir zenci delikanl\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131 dokuzuncu s\u0131n\u0131f d\u00fczeyindedir. … 1963’te 25-34 ya\u015f\u0131ndaki zencilerden a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 y\u00fczde 7’si, \u00fcniversite e\u011fitimini tamamlayabilmi\u015ftir, oysa ayn\u0131 ya\u015f grubundaki beyazlar i\u00e7in bu oran, y\u00fczde 14 dolay\u0131ndad\u0131r.”<\/p>\n
E\u011fer derin kara ise, yaln\u0131z e\u011fitimin d\u00fc\u015f\u00fck olmakla kalmayacak, daha do\u011farken \u00f6lme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n daha fazla olacak, hastal\u0131\u011f\u0131n b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc olacak, \u00f6mr\u00fcn daha k\u0131sa, oturdu\u011fun ev daha k\u00f6t\u00fc, i\u015f bulma ve i\u015fte kalma olana\u011f\u0131n daha az, gelirin daha d\u00fc\u015f\u00fck olacakt\u0131r. 1966 y\u0131l\u0131nda siyah ailelerin \u2013s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z i\u00e7indeki s\u00f6m\u00fcrge halk\u0131n\u0131n\u2013 ortalama geliri, beyaz ailelerin ancak y\u00fczde 6\u00f6’\u0131 kadard\u0131.<\/p>\n
\u0131> Mallar\u0131n \u00fcretiminde ba\u015fl\u0131ca amac\u0131n k\u00e2r oldu\u011fu bir sistemde, k\u00e2r\u0131n her \u015feyden daha \u00f6nemli g\u00f6r\u00fclmesi \u2013hatta, hayattan bile\u2013 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir sonu\u00e7tur. Ve durum, bug\u00fcn de b\u00f6yledir. Kapitalist toplumda, dolar\u0131n, insan hayat\u0131ndan daha de\u011ferli tutuldu\u011fu \u00e7ok g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
1947 y\u0131l\u0131n\u0131n 25 Mart\u0131nda, Centralia madenindeki patlamada \u00f6len 111 ki\u015finin cesedi, bu ger\u00e7e\u011fin ac\u0131kl\u0131 kan\u0131t\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bu 111 ki\u015fi \u00f6lmeyebilir di.<\/p>\n
Madeni i\u015fletenler, oca\u011f\u0131n g\u00fcvenli olmad\u0131\u011f\u0131m biliyorlard\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc, hem devlet, hem federal maden m\u00fcfetti\u015fleri, bu durumu tekrar tekrar bildirmi\u015flerdi.<\/p>\n
Illinois eyaleti valisi Dwight Green de madende \u00e7al\u0131\u015fma g\u00fcvenli\u011finin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyordu.<\/p>\n
Biliyordu \u00e7\u00fcnk\u00fc 1946 y\u0131l\u0131 9 Mart\u0131nda, Birle\u015fmi\u015f Maden i\u015f\u00e7ileri Yerel Sendikas\u0131 yetkililerinden bir mektup alm\u0131\u015ft\u0131, mektup, madende \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n iste\u011fi \u00fczerine yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, ve \u015f\u00f6yle diyordu: “… Vali Green, can\u0131m\u0131z\u0131 kurtarman\u0131z i\u00e7in size yalvar\u0131yorum; l\u00fctfen, maden ve mineraller \u015fubesinin, Centralia K\u00f6m\u00fcr \u015eirketinin 5 numaral\u0131 oca\u011f\u0131nda yasalar\u0131 uygulatmas\u0131n\u0131 sa\u011flay\u0131n\u0131z. … Bunu, Kentucky ve Bat\u0131 Virginia’da oldu\u011fu gibi bir patlama olmadan sa\u011flay\u0131n\u0131z. …”<\/p>\n
Bir y\u00fc sonra bu mektubu imzalayanlardan d\u00f6rt ki\u015fiden \u00fc\u00e7\u00fc \u00f6ld\u00fc. Evet, valiye \u00f6nlenmesi i\u00e7in yalvard\u0131klar\u0131 patlamada \u00f6ld\u00fcler.<\/p>\n
Patlamadan sonra, bir Devlet ara\u015ft\u0131rma komisyonu, madeni denetlemekten sorumlu William H. Brown’a, oca\u011fa ni\u00e7in bir havaland\u0131rma donan\u0131m\u0131 konmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu.<\/p>\n
Al\u0131nan kar\u015f\u0131l\u0131k, “Bunun, bizim madenimiz i\u00e7in ekonomik olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fck.” idi. Komite, “Yani masrafa katlanmak istemedi\u011finizi mi s\u00f6ylemek istiyorsunuz?” diye sordu.
Brown, “Evet, \u00f6yle.” diye kar\u015f\u0131l\u0131k verdi.<\/p>\n
Dolar ile hayat kars\u0131 kar\u015f\u0131ya geldiler \u2013 dolar kazand\u0131.<\/p>\n
12. KAP\u0130TAL\u0130ZM \u00d6MR\u00dcN\u00dc T\u00dcKETM\u0130\u015eT\u0130R
Kapitalist sistem yaln\u0131z verimsiz, m\u00fcsrif, ak\u0131ld\u0131\u015f\u0131 ve adaletsiz de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc halindedir.<\/p>\n
Bunal\u0131m d\u00f6neminde sistem \u00f6ylesine \u00e7\u00f6ker ki, toplum, kendi i\u00e7indeki i\u015f\u00e7iler taraf\u0131ndan duyurulaca\u011f\u0131na, giyinip ku\u015fanaca\u011f\u0131na ve bar\u0131naca\u011f\u0131na, sadakalarla, yard\u0131mlarla uydurma i\u015flerle ve buna benzer yollarla, i\u015fsizleri doyurma, giydirme, bar\u0131nd\u0131rma y\u00fck\u00fcn\u00fc y\u00fcklenir.<\/p>\n
Sistemin \u00fcretimi t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011fa u\u011fratmas\u0131, yaln\u0131z bunal\u0131m d\u00f6nemlerinde olsayd\u0131, kapitalizmin, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fmesini s\u00fcrekli de\u011fil, sadece ge\u00e7ici bir s\u00fcre engelledi\u011fi \u00f6ne s\u00fcr\u00fclebilirdi. Ama durum bu de\u011fildir. Harvard \u0130\u015fletmecilik Y\u00fcksek Okulu Profes\u00f6r\u00fc Schlicter diyor ki: “Sanayiin tam kapasite ile \u00fcretim yapamamas\u0131 yaln\u0131z depresyon zamanlar\u0131na \u00f6zg\u00fc de\u011fildir. Bug\u00fcnk\u00fc ekonomik d\u00fczenlemeler alt\u0131nda, te\u015febb\u00fcslerin \u00e7o\u011fu, \u00f6deme yapabilme durumlar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in normal olarak \u00fcretimi s\u0131n\u0131rlamak zorundad\u0131riar.”<\/p>\n
Sava\u015f\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck say\u0131da insan kayb\u0131na ve muazzam ekonomik zararlara yola\u00e7mas\u0131na kar\u015f\u0131n, kapitalist \u00fclkeler, gene de sava\u015fa giden yol \u00fczerinde y\u00fcr\u00fcmeye devam ediyorlar. B\u00f6yle olunca da sistemin s\u00fcreklili\u011finin tehlikeye girmesine, insan soyunun yokolmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir ger\u00e7ek olarak belirmesine kar\u015f\u0131n, kapitalizm, bir sava\u015f biter bitmez bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131na ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n
Ba\u015fka se\u00e7ene\u011fi yoktur. \u0130\u00e7inde yuvarland\u0131\u011f\u0131 \u00e7eli\u015fkiler, onu bar\u0131\u015f zaman\u0131nda \u00fcretim kapasitesini ya yanl\u0131\u015f kullanmaya, ya da eksik kullanmaya s\u00fcr\u00fckl\u00fcyor. Sadece sava\u015f s\u0131ras\u0131nda ya da sava\u015fa haz\u0131rl\u0131k s\u0131ras\u0131nda, bolluk \u00fcretebiliyor. Kendi \u00f6l\u00fcm\u00fcne yola\u00e7acak silahlan haz\u0131rlamadan kapitalizm ya\u015fayamaz.<\/p>\n
Kapitalizm, de\u011fi\u015fmek i\u00e7in olgun hale gelmi\u015ftir.<\/p>\n
Yeni sistem, “sipari\u015f” edilemez. O da t\u0131pk\u0131 kapitalizmin feodalizmden do\u011fup geli\u015fmesi gibi, eski sistemden do\u011fmak zorundad\u0131r. Yeni toplumsal sistemin tohumlar\u0131n\u0131, kapitalist toplumun kendisinin geli\u015fmesi i\u00e7inde aramam\u0131z gerekir.<\/p>\n
\u0131> \u00c7ok \u00f6telere bakmam\u0131za gerek yok. Kapitalizm, \u00fcretimi, bireysel bir s\u00fcre\u00e7 olmaktan \u00e7\u0131kart\u0131p, kolektif bir s\u00fcrece d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc. Eskiden mallar\u0131, kendi d\u00fckk\u00e2nlar\u0131nda kendi ara\u00e7lar\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015fan tek tek zanaat\u00e7\u0131lar yapard\u0131. Bug\u00fcn ise \u00fcretilen nesneler, dev fabrikalarda, karma\u015f\u0131k makinelerde, birarada \u00e7al\u0131\u015fan binlerce is\u00e7i taraf\u0131ndan yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Gittik\u00e7e b\u00fcy\u00fcyen fabrikalarda, her an artan insanlar\u0131n biraraya gelmesiyle \u00fcretim s\u00fcreci durmadan toplumsalla\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Kapitalist toplumda, \u015feyler elbirli\u011fiyle isletilir ve elbirli\u011fiyle yap\u0131l\u0131r, ama bunlar, yapanlar\u0131n ortaklasa mal\u0131 (m\u00fclk\u00fc) de\u011fildir. Makineyi kullananlar, onun sahibi olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, sahipleri de makineleri kullanmazlar.<\/p>\n
Kapitalist toplumun temel \u00e7eli\u015fkisi de burada yatar: \u00fcretim, toplumsal oldu\u011fu, kolektif \u00e7aba ve eme\u011fin bir sonucu oldu\u011fu halde; \u00fcr\u00fcn\u00fcn m\u00fclkiyeti, \u00f6zel, bireyseldir. Toplumsal olarak \u00fcretilen \u00fcr\u00fcnler, \u00fcretenlere ait olmay\u0131p, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n sahiplerinin, kapitalistlerin mal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bunun \u00e7aresi ortadad\u0131r: \u00fcretimin toplumsalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131m, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 m\u00fclkiyetinin toplumsalla\u015fmas\u0131 ile birle\u015ftirmek. Toplumsal \u00fcretim ile \u00f6zel m\u00fclk edinme aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiyi \u00e7\u00f6z\u00fcmlemenin yolu, kapitalist toplumsal \u00fcretim s\u00fcrecinin geli\u015fmesini mant\u0131k\u00ee sonucuna g\u00f6t\u00fcrmek, yani toplumsal m\u00fclkiyete ula\u015fmakt\u0131r.<\/p>\n
Bug\u00fcn Birle\u015fik Devletler’deki i\u015fyerlerinin \u00e7o\u011fu, \u015firketler taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr ve bu \u015firketlerin sahiplerinin ortak olmalar\u0131na ve k\u00e2rlar\u0131 kendilerinin almalar\u0131na kars\u0131n isletmeyi y\u00f6netme i\u015fi \u00fccretli y\u00f6neticiler taraf\u0131ndan yerine getirilir. Bu \u015firketlerin sahiplerinin y\u00f6netim ve isletmeyle ili\u015fkisi ya pek azd\u0131r ya da hi\u00e7 yoktur. M\u00fclkiyetin bir zamanlar bir i\u015flevi vard\u0131, \u015fimdi asalakl\u0131k ediyor. Kapitalistlere bir s\u0131n\u0131f olarak art\u0131k hi\u00e7 gerek kalmad\u0131. Bunlar toptan aya ta\u015f\u0131nsa, \u00fcretim bir dakika bile durmaz.<\/p>\n
\u00dcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyeti ve k\u00e2r d\u00fcrt\u00fcs\u00fcn\u00fcn so-nu geldi. Kapitalizm, yararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u00fcketti. Onun yerine yeni bir toplumsal d\u00fczen do\u011fuyor: Sosyalizm.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130K\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM KAP\u0130TAL\u0130ZM\u0130N SOSYAL\u0130ST\u00c7E SU\u00c7LANMASI 9. KAP\u0130TAL\u0130ZM VER\u0130MS\u0130Z VE M\u00dcSR\u0130FT\u0130R \u0130nsan\u0131n \u00fcretme g\u00fcc\u00fcndeki art\u0131\u015f, yoksullu\u011fun ve sefaletin ortadan kalkmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f olmal\u0131yd\u0131. Bu sonucu yaratamam\u0131\u015ft\u0131r: d\u00fcnyan\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc, en zengin ve en \u00fcretken kapitalist \u00fclkesi olan Birle\u015fik Devletler’de bile. \u00d6teki b\u00fct\u00fcn kapitalist \u00fclkelerde oldu\u011fu gibi Birle\u015fik Devletler’de de, bollu\u011fun ortas\u0131nda a\u00e7l\u0131k, varl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7inde k\u0131tl\u0131k, zenginli\u011fin g\u00f6be\u011finde […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[148],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4626","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-sosyalizmin-alfabesi-leo-huberman"},"yoast_head":"\n