{"id":4678,"date":"2010-08-21T11:52:21","date_gmt":"2010-08-21T08:52:21","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/"},"modified":"2010-08-21T11:52:21","modified_gmt":"2010-08-21T08:52:21","slug":"turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye’de \u0130lk Sosyalist Hareket ‘\u0130\u015ftirak \u00c7evresi’nin Sosyalizm Anlay\u0131\u015f\u0131 \u00dczerine Bir De\u011ferlendirme"},"content":{"rendered":"

\u00d6zet<\/strong>
Bu \u00e7al\u0131\u015fma, T\u00fcrkiye’de kendilerini sosyalist unvan\u0131 ile tan\u0131tma cesaretini g\u00f6steren ilk hareket olan \u0130\u015ftirak \u00c7evresi hakk\u0131nda bilgi vermeyi ve yay\u0131nlanndan hareketle \u00e7evrenin sosyalizm alg\u0131lay\u0131\u015f\u0131n\u0131 analiz etmeyi kendisine konu edinmi\u015ftir. Bu ama\u00e7la \u00f6nce, T\u00fcrkiye’deki sosyalist hareketin kurucusu olarak kablli edilen \u0130\u015ftirak \u00c7evresi ve bu \u00e7evrenin “reisi” Hilmi Bey hakk\u0131nda bilgi verilmi\u015ftir. Ard\u0131ndan, \u0130\u015ftirak dergisinin sosyalizm kavram\u0131 ve tan\u0131mlamas\u0131 \u00fczerinde yo\u011funla\u015fan 1912 y\u0131l\u0131 n\u00fcshalarmdaki sosyalizm anlay\u0131\u015f\u0131 de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Yay\u0131nlarda, sosyalizm nedir, do\u011fu\u015f s\u00fcreci nas\u0131ld\u0131r, sosyalizm \u00fclkenin sorunlarma ne t\u00fcr \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00f6nermektedir ve \u00fclkede sosyalist bir d\u00fczen nas\u0131l kurulacakt\u0131r sorularma verilen yan\u0131tlardan hareketle \u00c7evre’nin sosyalizm alg\u0131lay\u0131\u015f\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

i. OSMANLI DEVLETi’NDE SOSYALiST HAREKET VE i\u015eTiRAK \u00c7EVRESi<\/strong><\/p>\n

II. Me\u015frutiyet T\u00fcrk siyasal hayat\u0131nda s\u0131kl\u0131kla “H\u00fcrriyetin ilan\u0131”nitelendirmesi ile an\u0131l\u0131r. Bu nitelendirmenin \u00f6nemli nedenlerinden bir tanesi,1908 y\u0131l\u0131n\u0131 takip eden \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7inde \u00fclke i\u00e7inde bir\u00e7ok farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce ak\u0131m\u0131 ve hareketin serbest\u00e7e propaganda ve\u00a0 \u00f6rg\u00fctlenme h\u00fcrriyetine kavu\u015fmas\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye’deki genel anlamda “sol” hareket i\u00e7in de ayn\u0131
d\u00f6nemlendirmeyi yapmak olas\u0131d\u0131r. M\u00fcstebid Hakan’\u0131n saltanat\u0131 s\u00fcresince adeta k\u00f6\u015fesine \u00e7ekilmi\u015f ya da yer alt\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenmek zorunda kalm\u0131\u015f bir\u00e7ok siyasal hareket, Me\u015frutiyetin ililm ile kendilerini s\u0131n\u0131rs\u0131z bir serbesti i\u00e7inde bulmu\u015flard\u0131r. Genel olarak”sol” hareket kabul edilebilecek daha \u00f6nceki d\u00f6nemlere ait ve bilin\u00e7li bir i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na dayanmaks\u0131z\u0131n salt ekonomik ama\u00e7l\u0131 i\u015f\u00e7i hareketleri hari\u00e7 tutulursa; T\u00fcrkiye’de \u00e7a\u011fda\u015f solun ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f tarihi, II.Me\u015frutiyetin ililmndan sonra, 1908-1925 aras\u0131 d\u00f6nemdir.<\/p>\n

II. Me\u015frutiyetin ililn\u0131ndan sonra yo\u011funla\u015fan i\u015f\u00e7i hareketleri ve grevlerin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 bir anlamda karga\u015fa ortam\u0131, Bilb\u0131illinin ‘Tatil-i E\u015fgal Kanunu”nu \u00e7\u0131karmas\u0131 ile son bulmu\u015ftur. Bu olaylarla e\u015fzamanl\u0131 olarak Osmanl\u0131 \u00fclkesinde i\u015f\u00e7i haklar\u0131n\u0131n savunulmas\u0131 amac\u0131n\u0131 g\u00fcden \u00e7e\u015fitli \u00f6rg\u00fctlerin kurulmas\u0131 g\u00fcndeme gelmi\u015ftir. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n konusu olan \u0130\u015ftirak \u00e7evresi,
Osmanl\u0131 \u00fclkesinde genel anlamda “sol” ve dar anlamda ise “sosyalizm”i hem siyasal bir hareket olarak hem de bas\u0131n yoluyla ortaya konan bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ak\u0131m\u0131 olarak ilk kez tart\u0131\u015fmaya a\u00e7an \u0130\u015ftirak\u00e7i H\u00fcseyin Hilmi Bey ve onun \u00e7evresinde toplanan ve bazen parmakla say\u0131labilecek kadar az bir insan toplulu\u011funu ifade eden bir entelekt\u00fcel gruptur. Kendilerini sosyalist olarak tan\u0131mlamakla beraber, kar\u015f\u0131tlar\u0131nca, i\u015f\u00e7i haklar\u0131n\u0131 ve i\u015f\u00e7i grevlerini bir t\u00fcr \u00fcn-nam yapma arac\u0131 olarak kullanan ve “fikirkul\u00fcb\u00fc olmaktan ziyade bir ge\u00e7im yolu, i\u015f ve me\u015fgale endi\u015fesi ile bir arada bulunan” (TEVETOGLU,1967: 19) bir \u00e7evre \u015feklinde tan\u0131n\u0131rlar.<\/p>\n

Asl\u0131nda kar\u015f\u0131t gruplann y\u00fczeysellik odakl\u0131 bu ele\u015ftirileri, \u0130\u015ftirak gazetesinin ikinci kez yay\u0131nlanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 Haziran 1912 tarihine de\u011fin \u00e7ok da haks\u0131z olarak g\u00f6r\u00fclemez. Hareketin sosyalizme ili\u015fkin d\u00fc\u015f\u00fcnsel endi\u015feleri, ancak 1912 y\u0131l\u0131 ve sonras\u0131ndaki yay\u0131nlarda dikkat \u00e7eker.<\/p>\n

A.l\u015eT\u0130RAK\u00c7i HiLMi BEY (?-1923)<\/strong><\/p>\n

“\u00e7evre”nin \u00f6nderi konumundaki \u0130\u015ftirak\u00e7i H\u00fcseyin Hilmi Bey, \u0130zmirlidir ve bir s\u00fcre burada sivil polis olarak \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. H\u00fcrriyet’in nam ‘ndan bir y\u0131l \u00f6nce Serbest \u0130zmir Gazetesi’ni\u00a0 \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Babas\u0131ndan kendisine miras olarak kalan evi satarak Romanya’ya gezmeye gitmi\u015ftir. Baz\u0131 kaynaklar bu seyahat s\u0131ras\u0131nda \u015fahit oldu\u011fu bir i\u015f\u00e7i n\u00fcmayi\u015fi sayesinde Hilmi Bey’in sosyalizmle tan\u0131\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fu bilgisini verir. Hilmi Bey’in Sosyalizm ile tan\u0131\u015fmas\u0131 konusunda ikinci rivayet ise, kendisi gibi \u0130zmirli olan Baha Tevfik taraf\u0131ndan “kand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f”
olmas\u0131d\u0131r. Yak\u0131n arkada\u015f\u0131 Bezmi Nusret Kaygusuz’un ifadesiyle, “yegne gayesi, \u015f\u00f6hret yapmak ve b\u00fcy\u00fckler katar\u0131na kar\u0131\u015fmak” olan Hilmi Bey, bu ama\u00e7 i\u00e7in, 1923 y\u0131l\u0131nda esrarengiz bir \u015fekilde \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesine kadar, de\u011fi\u015fik yay\u0131nlar \u00e7\u0131karmak, sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131\u00a0 \u00f6rg\u00fctlenmek ve \u00f6nce Osmanl\u0131 ard\u0131ndan da T\u00fcrkiye Sosyalist F\u0131rkas\u0131’n\u0131 kurmak ve ba\u015fkanl\u0131k g\u00f6revini yerine getirmek gibi \u00f6nemli \u00e7abalar i\u00e7inde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar (KAYGUSUZ, 1965: 78). 1922 y\u0131l\u0131nda hayat\u0131n\u0131n hazin bir bi\u00e7imde sona ermesine de\u011fin bu m\u00fccadelede sosyalist
\u00e7evrenin ve F\u0131rka’n\u0131n “m\u00fcessisi ve Iyen-azil daimi reisi” olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

B. \u00c7EVRENiN YAY\u0131N \u00c7ALI\u015eMALARI<\/strong><\/p>\n

Hareketin ilk yay\u0131m, \u00e7evreye ad\u0131m veren \u0130\u015ftirak ad\u0131 ile 26 \u015eubat 1910’da \u00e7\u0131kar. Dergi \u00f6ld\u00fcr\u00fclen gazeteci Ahmet Samim ile ilgili olarak 13 Haziran 1910’da \u00e7\u0131kan \u00f6zel bir (17.) say\u0131 \u00fczerine Divan-\u0131 Harb-i \u00d6rfi taraf\u0131ndan kapat\u0131lmas\u0131na de\u011fin toplam 16 say\u0131 yay\u0131nlan\u0131r. 1 Eyl\u00fcl 1911 tarihinde Divan-\u0131 Harb-i \u00d6rfi’nin izniyle, yeniden yay\u0131nlanmaya ba\u015flar ve 20. say\u0131s\u0131nda Osmanl\u0131 Sosyalist F\u0131rkas\u0131’n\u0131n beyannamesi ve program\u0131n\u0131 yay\u0131nlamas\u0131 \u00fczerine yeniden
ve s\u00fcresiz olarak kapat\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Derginin yeniden yay\u0131na ba\u015flamas\u0131 ise Haziran 1912’dedir. Derginin bu tarihe kadarki say\u0131lar\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fi, g\u00fcnl\u00fck siyasal haberler, olaylar ve \u00f6zellikle i\u015f\u00e7i hareketlerini takip eden bir yay\u0131n niteli\u011findedir. 1912 y\u0131l\u0131ndaki n\u00fcshalar\u0131n\u0131n ilk \u00fc\u00e7 say\u0131s\u0131 tamamen fikri a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 ve “sosyalizm efkar\u0131n\u0131” halka \u00f6\u011fretmek ve benimsetmek ama\u00e7l\u0131 bir dergi, kalan say\u0131lan ise g\u00fcnl\u00fck haber ve olaylan yans\u0131tan siyasi bir gazete olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131z \u0130\u015ftirak’in 1912 y\u0131l\u0131nda dergi format\u0131nda \u00e7\u0131kan ve d\u00fc\u015f\u00fcnsel ama\u00e7lar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131kta oldu\u011fu bu \u00fc\u00e7 say\u0131s\u0131n\u0131n analizi \u00fczerinde yo\u011funla\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n

“\u00c7evre” \u0130\u015ftirak’in kapal\u0131 oldu\u011fu d\u00f6nemlerde k\u0131sa aral\u0131klarla “\u0130nsaniyet”,”Medeniyet” ve “Sosyalist” adlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan yay\u0131nlar \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

c. HAREKETiN PARTiLE\u015eMESi<\/strong><\/p>\n

1. Osmanl\u0131 Sosyalist F\u0131rkas\u0131<\/strong><\/p>\n

Me\u015frutiyet \u0130stanbulu’nda “\u0130\u015ftirak” gazete ve dergisi \u00e7evresinde ve H\u00fcseyin Hilmi Bey’in \u00f6nderli\u011finde solcu fikirler besleyen ve bunlar\u0131 yaymay\u0131 ama\u00e7layan; “\u0130kinci Me\u015frutiyetin siyasi fikir cereyanlar\u0131 i\u00e7erisinde en zay\u0131f olan\u0131” olarak tan\u0131mlanan bu hareket 15 Eyl\u00fcl 1910 tarihinde “Osmanl\u0131 Sosyalist F\u0131rkas\u0131” ad\u0131yla partile\u015fmi\u015ftir (TONAYA, 1996b: 95). \u015e\u00fcphesiz bu zay\u0131fl\u0131k; kadronun darl\u0131\u011f\u0131 kadar sosyalist fikirlerin Osmanl\u0131 \u00fclkesinde hen\u00fcz “yeni”li\u011fi ile de
yak\u0131ndan ilgilidir.<\/p>\n

\u0130\u015ftirak’de yay\u0131nlanan kurulu\u015f beyannamesi ve program\u0131, Osmanl\u0131 Sosyalist F\u0131rkas\u0131’n\u0131n, sosyalist olmaktan \u00e7ok liberal bir partinin program\u0131n\u0131 and\u0131r\u0131r niteliktedir. Programdaki taleplerin bir\u00e7o\u011fu \u00f6zg\u00fcr ve g\u00fcvenli bir ortamda genel se\u00e7imlerin yap\u0131lmas\u0131, \u00f6zg\u00fcr bir matbuat rejiminin olu\u015fturulmas\u0131 gibi daha \u00e7ok siyasal h\u00fcrriyetlerle ilgili liberal taleplerdir. Programda bunlar yan\u0131nda, i\u015f\u00e7ilerin \u00e7al\u0131\u015fma \u015fartlar\u0131n\u0131n d\u00fczenlenmesine ve vergi reformuna ili\u015fkin “solcu” talepler de, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak olmasa bile yer al\u0131r. Fakat F\u0131rka, \u0130ttihat ve
Terakki’nin kanunsuz \u015fiddet uygulamalar\u0131n\u0131n artmas\u0131 ve \u00f6zellikle gazeteci Ahmet Samim’in \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi olaylar\u0131ndan sonra sosyalist endi\u015feler yerine liberal bir s\u00f6yleme kaym\u0131\u015f ve a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak i\u015f\u00e7i sorunlar\u0131 yerine, hukuk devleti, bas\u0131n h\u00fcrriyeti gibi konular \u00fczerinde durmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

F\u0131rka’n\u0131n program\u0131nda dikkat \u00e7eken bir di\u011fer nokta, daha ilk c\u00fcmlede ortaya konan, harekete dini referans bulma endi\u015fesidir. Osmanl\u0131 siyasal hayat\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn siyasal hareketler i\u00e7in genel bir \u00e7aba olan dine dayal\u0131 bir me\u015fruluk temeli arama endi\u015fesi, Osmanl\u0131 Sosyalist F\u0131rkas\u0131 i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.<\/p>\n

Genel olarak \u00e7evrenin yay\u0131nlar\u0131nda da dikkat \u00e7eken, sosyalizmin \u0130slam’\u0131n temel h\u00fck\u00fcmleriyle \u00e7eli\u015fmedi\u011fi ve \u0130slam’\u0131n emretti\u011fi d\u00fczenle \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortaya koyma \u00e7abas\u0131 Osmanl\u0131 Sosyalist F\u0131rkas\u0131 Beyannamesi’nin hemen giri\u015finde, \u0130slam’\u0131n zekat m\u00fcessesesine yap\u0131lan bir vurguyla kendisini hissettirir.
“A\u011fniyan\u0131n servetinin k\u0131rkta biri fukaran\u0131n hakk\u0131d\u0131r. Ferman-\u0131 \u0130lahi”. Ayn\u0131 \u00e7abaya benzer \u00f6rnekler \u00e7o\u011falt\u0131labilir. Yine bir \u00f6rnek olarak \u0130\u015ftirak\u00e7i Hilmi’nin \u0130\u015ftirak’te yay\u0131nlanan “\u015e\u00fcra-y\u0131 \u00dcmmet’e Cevap” ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131 g\u00f6sterilebilir. Hilmi burada, sosyalistli\u011fin Hz. \u0130sa ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m, “\u0130slamiyyette dahi nice yt-\u0131 kerime ve ehdis-i \u015ferife ile tayin ve tasdik” olundu\u011funu iddia etmektedir (CERRAHoGLU, 1975: 511). Ayn\u0131 amaca matuf bir \u00f6rnek olmak \u00fczere; T\u00fcrkiye Sosyalist F\u0131rkas\u0131 kurulduktan sonra \u00e7\u0131kar\u0131lmaya ba\u015flanan \u0130drk gazetesinden \u015fu c\u00fcmle g\u00f6sterilebilir: “..Memleketimiz ezeli bir sosyalist memleketidir. \u015eer’ m\u00fcbn-i Ahmed ise,esasen ahkm-\u0131 m\u00fcnifesiyle bir sosyalist d\u00fcsturudur. Ve bu d\u00fcstura tamamen riayet
olunduk\u00e7a, ahkam-\u0131 \u015feriyye beynel hakk muta’ kald\u0131k\u00e7a bu millet refah i\u00e7inde ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r.” (“Hak”, ldrak Gazetesi: 28 Nisan 1335). <\/p>\n

\u0130\u015ftirak ve di\u011fer b\u00fct\u00fcnyay\u0131nlar\u0131nda dini me\u015fruluk sorununu \u00e7\u00f6zmeyi ama\u00e7layan i\u00e7erikte bir\u00e7ok yaz\u0131ya rastlamak m\u00fcmk\u00fcn. B\u00fct\u00fcn bu yaz\u0131larda vurgulanan \u015fey, sosyalizmin dinin \u00f6z\u00fcne yabana olmad\u0131\u011f\u0131 ve hatta sosyalist olman\u0131n M\u00fcsl\u00fcman olman\u0131n bir gere\u011fi oldu\u011fudur.<\/p>\n

Osmanl\u0131 Sosyalist F\u0131rkas\u0131, hi\u00e7 bir zaman Osmanl\u0131 Mebusan Meclisi’nde temsilci bulunduracak g\u00fc\u00e7te bir siyasal hareket olamam\u0131\u015ft\u0131r. F\u0131rka, \u0130\u015ftirak’te \u00e7e\u015fitli yaz\u0131lar yazan \u0130ttihat ve Terakki’den Mecdi Efendi, ile Ahali F\u0131rkas\u0131 ve Ermeni Sosyal Demokrat Partisi’ne (ta\u015fnak) mensup milletvekilleri ve baz\u0131 solcu az\u0131nl\u0131k temsilcileri ile dirsek temas\u0131 sayesinde mecliste baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarda bulunabilmi\u015ftir (TUN\u00c7AY, 1991: 33). <\/p>\n

F\u0131rka; uluslararas\u0131 alanda daha aktif bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00e7izer. Ba\u015fta Fransa olmak \u00fczere t\u00fcm Avrupa’daki sosyalist hareketlerle i\u015fbirli\u011fi yap\u0131lm\u0131\u015f ve Sosyalist Enternasyonel’e \u00fcye olunmu\u015ftur (TUNAYA,1998:283).<\/p>\n

\u0130\u015ftirak \u00c7evresi i\u00e7inde H\u00fcseyin Hilmi’den sonra ad\u0131 \u00fczerinde en \u00e7ok konu\u015fulan ikinci ki\u015fi Dr. Refik Nevzat’t\u0131r. Refik Nevzat eski bir J\u00f6n T\u00fcrk’t\u00fcr, Paris’te bulundu\u011fu s\u0131ralarda Frans\u0131z sosyalistlerinden etkilenerek solcu olmu\u015f, H\u00fcseyin Hilmi \u00e7evresi ile irtibata ge\u00e7mi\u015f ve Osmanl\u0131 Sosyalist F\u0131rkas\u0131’mn Paris \u015fubesini kurmu\u015ftur. Bu \u00e7evre d\u0131\u015f\u0131nda sosyalistli\u011fi ya da sosyalist d\u00fc\u015f\u00fcnceye yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ile tan\u0131nan bir ba\u015fka ki\u015fi ise, Avukat Haydar R\u0131fat (Yorulmaz)’d\u0131r.
Haydar R\u0131fat sosyalizm konusunda \u00f6zellikle Frans\u0131zcadan yapt\u0131\u011f\u0131 kitap \u00e7evirileri ile entelekt\u00fcel \u00e7evrelerde kendisine yer edinen bir ki\u015fidir. Bunlara ek olarak, Baha Tevfik, Tevfik Nurettin, Hasan Sadi (Birk\u00f6k), Seyfettin Arif gibi isimler say\u0131labilir (TONAYA,1998: 285).<\/p>\n

2, T\u00fcrkiye Sosyalist F\u0131rkas\u0131<\/strong><\/p>\n

H\u00fcseyin Hilmi Beyin 1913 y\u0131l\u0131nda h\u00fck\u00fcmetin genel bask\u0131 ve muhalefeti sindirme politikalar\u0131n\u0131n bir sonucu olarak, tutuklan\u0131p ard\u0131ndan Sinop’a s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilmesi \u00fczerine, Osmanl\u0131 sosyalistli\u011fi i\u00e7in yakla\u015f\u0131k alt\u0131 y\u0131l s\u00fcren bir suskunluk d\u00f6nemi ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Mondros M\u00fctarekesi’nin ard\u0131ndan tekrar \u0130stanbul’a d\u00f6nen H\u00fcseyin Hilmi Bey, 1919 \u015eubat’\u0131nda T\u00fcrkiye Sosyalist F\u0131rkas\u0131’n\u0131 kurmu\u015ftur. Bu kez Hilmi’nin yan\u0131nda “ideolojik m\u00fcr\u015fit” konumunda
ve partinin “katib-i umumisi” olarak Mustafa Faz\u0131l (\u00c7un) ile iki arkada\u015f\u0131 \u015eevket Mehmet Ali (Bili\u015fin) ve Hasan Sadi (Birk\u00f6k) vard\u0131r (TUN\u00c7AY, 1991: 38). <\/p>\n

Bu gen\u00e7 ve Avrupa’da e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f ki\u015filerin de katk\u0131s\u0131yla, Hilmi Beyin bu defaki s\u00f6ylemi “daha sosyalist ve daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131”d\u0131r. Yeni kurulan partinin program\u0131nda sosyalizmin amac\u0131, e\u015fitsizlik ve adaletsizli\u011fe dayanan toplumun ana kurulu\u015flar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek ve onu \u00e7ekici bir duruma getirmek olarak tan\u0131mlanmakta ve \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n devletle\u015ftirilerek uluslararas\u0131 sosyalist ve i\u015f\u00e7i \u00f6rg\u00fctleriyle i\u015fbirli\u011fi yap\u0131lmas\u0131 teklif edilmektedir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye Sosyalist F\u0131rkas\u0131, 1920 ilkbahar\u0131nda Debba\u011fhane, Tersane ve Tramvay grevlerinin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesine yard\u0131mc\u0131 olmu\u015ftur. Bu grevler H\u00fcseyin Hilmi Bey’e b\u00fcy\u00fck \u00fcn kazand\u0131rm\u0131\u015f, grevlerin i\u015f\u00e7ilerin zaferiyle sonu\u00e7lanmas\u0131 \u00fczerine T\u00fcrkiye Sosyalist F\u0131rkas\u0131’na her g\u00fcn y\u00fczlerce yeni \u00fcye kayd\u0131 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bu yeni \u00fcyelerin kat\u0131lmas\u0131 ile f\u0131rkan\u0131n ekonomik durumu d\u00fczelmi\u015f ve f\u0131rkaya bir genel merkez binas\u0131 ile bir makam arabas\u0131 sat\u0131n al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. 1921, 1 May\u0131s t\u00f6renleri Hilmi Bey i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir prestij olay\u0131na sahne olmu\u015f ve bayramla\u015fma merasiminden sonra f\u0131rkan\u0131n giri\u015fimleriyle sonra f\u0131rka reisi olarak sadrazam taraf\u0131ndan kabul edilmi\u015ftir (TUN\u00c7AY, 1991: 40). <\/p>\n

Fakat hareket ad\u0131na t\u00fcm bu olumlu geli\u015fmeler \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre devam etmi\u015f ve 1922 A\u011fustos ay\u0131nda F\u0131rka sadece tabeladan ibaret bir duruma, reisi Hilmi Bey ise, bir masa \u00e7evresindeki sandalyeden ba\u015fka etraf\u0131nda hi\u00e7 kimse olmayan bir duruma d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f; \u00e7ok k\u0131sa
bir s\u00fcre sonra ise, Hilmi Bey hazin bir bi\u00e7imde hayata veda etmi\u015ftir (TUN\u00c7AY,1991: 41).

ii. “i\u015eTiRAK” VE SOSYALiZM<\/strong><\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n bundan sonraki b\u00f6l\u00fcm\u00fc, \u0130\u015ftirak’in, 20 Haziran 1912 Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc yeniden yay\u0131mlanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tarihten itibaren onbe\u015f g\u00fcnl\u00fck bir dergi niteli\u011finde \u00e7\u0131kan \u00fc\u00e7 say\u0131s\u0131ndaki makalelerden hareketle “\u00e7evre”nin sosyalizm konusundaki entelekt\u00fcel birikiminin irdelenmesine ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015ftirak, \u00fc\u00e7 say\u0131 onbe\u015f g\u00fcnl\u00fck dergi olarak yay\u0131mland\u0131ktan sonra; ayn\u0131 y\u0131l i\u00e7inde 20 say\u0131 kadar daha g\u00fcnl\u00fck ak\u015fam gazetesi olarak devam etmi\u015ftir. Onbe\u015f g\u00fcnl\u00fck \u0130\u015ftirak dergisi, \u00c7evre’nin sosyalizm alg\u0131lay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ortaya koymas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ilgin\u00e7tir.<\/p>\n

Dergi bu \u00fc\u00e7 say\u0131 boyunca; “g\u00fcnl\u00fck konulara hi\u00e7 yer vermeyen” ve “sosyalizmin a\u00e7\u0131klanmas\u0131na a\u011f\u0131rl\u0131k veren” gayet entelekt\u00fcel bir dergi g\u00f6r\u00fcn\u00fcmdedir (TUN\u00c7AY, 1991: 35). <\/p>\n

Ayn\u0131 y\u0131l i\u00e7indeki g\u00fcnl\u00fck \u0130\u015ftirak gazetesi ise, yaln\u0131zca g\u00fcnl\u00fck haberler veren bir gazete konumundad\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z; \u0130\u015ftirak”in onbe\u015f g\u00fcnl\u00fck dergi olarak yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 say\u0131daki sosyalizm alg\u0131lay\u0131\u015f\u0131 \u00fczerine odaklanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Dergi’nin imtiyaz sahibi olarak, H\u00fcseyin Hilmi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Logosunda “Milletim nev’i be\u015ferdir vatan\u0131m ruy-i zemn” m\u0131sras\u0131, hemen alt\u0131nda “Journal socialiste Ichtirak” ibaresi bulunuyor. Bu ibarenin alt\u0131nda ise; gazetenin “15 g\u00fcnde bir Per\u015fembe g\u00fcnleri ne\u015frolunur sosyalist gazetesidir” \u015feklinde bir yaz\u0131 var.<\/p>\n

\u0130lk say\u0131da, “Almanya’da sosyalizmin mucidi Karl Marks” alt yaz\u0131s\u0131 ile Marks’\u0131n bir resmi birinci sayfadan verilmi\u015f, resmin hemen yan\u0131nda gazetenin amac\u0131, bir k\u00fct\u00fcphane olu\u015fturarak sosyalizmi “karilerine” anlatmak olarak g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/p>\n

A, SOSYAL\u0130ZM TANIMLAMASI
<\/strong>
Sosyalizm konusunda en \u00e7ok kulland\u0131klar\u0131 arg\u00fcman, sosyalizmin, bir s\u0131n\u0131f kavgas\u0131 sonucunda proletaryan\u0131n burjuvaziye kar\u015f\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede proletarya \u015f\u00f6yle tan\u0131mlan\u0131yor: “Marks’\u0131n proletarya tan\u0131m\u0131: “Proleterya i\u015f bulduk\u00e7a ya\u015fayan, ve sa’yi, sermayeyi tezyd ettik\u00e7e i\u015f bulan bir amele s\u0131n\u0131f\u0131d\u0131r”. (\u015eAHBAN, “Sosyalizmin Suret-i Tekemm\u00fcl\u00fc”, \u0130\u015ftirak, No: 3, 5 Temmuz 1328)<\/p>\n

Tan\u0131m\u0131n devam\u0131nda burjuvazinin de, kendi sermayesini haks\u0131z olarak proletaryan\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesine dayand\u0131ran bir s\u0131n\u0131f oldu\u011fu vurgulan\u0131r. \u0130\u015ftirak \u00e7evresi bu s\u0131n\u0131f tan\u0131mlamalar\u0131ndan hareketle, sosyalizmi i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ya da proletarya ile burjuvazi aras\u0131nda s\u00fcren bir sava\u015f\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak anlamaktad\u0131rlar.<\/p>\n

\u0130\u015ftirak’e g\u00f6re, burjuvazi kendi sermayesini ve hayat \u015fartlar\u0131n\u0131 s\u00fcrekli olarak “ilerletmekte”, buna kar\u015f\u0131l\u0131k i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n durumu k\u00f6t\u00fcle\u015fmektedir.<\/p>\n

“Burjuvazinin, tahayy\u00fcl etmek bile m\u00fcmk\u00fcn olamayan bir s\u00fcratle ilerledi\u011fini, amele s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u015ferit-i hayatiyesinin gitgide fenala\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131, arazi ve sanayi-i umumi bir temerk\u00fczle, yed-i kallin taht-\u0131 tasarrufunda kalmakta oldu\u011funu, ve buna kar\u015f\u0131 amele s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n seneden seneye milyonlarca artmas\u0131n\u0131 g\u00f6ren bir \u00e7ok adamlar, pek ziyade \u015fayan-\u0131 teess\u00fcf olan bu halin \u00f6n\u00fcn\u00fc almak i\u00e7in cidden d\u00fc\u015f\u00fcnme\u011fe ba\u015flad\u0131lar.
M\u00fcsavats\u0131zl\u0131kdan zuhur eden felaket ve fat\u0131 tasvr ederek hl-i haz\u0131r te\u015fkilat-\u0131 iktisadiyeye
kar\u015f\u0131 \u015fikayetle insniyetin saadetini umumi bir m\u00fcsavat ve uhuvvetle elde edilebilece\u011fini
beyan eden bu kimselere “sosyalist” nam\u0131 verildi.” (\u015eAHBAN,”Sosyalizmin Suret-i Tekemm\u00fcl\u00fc”, \u0130\u015ftirak, No: 3, 5 Temmuz 1328) <\/p>\n

Sosyalizmin bu \u015fekilde s\u0131n\u0131f kavgas\u0131n\u0131n bir sonucu olarak tan\u0131mlanmas\u0131ndan sonra, bu kavgan\u0131n ne zaman ortaya \u00e7\u0131kh\u011f\u0131 sorusu yan\u0131tlan\u0131r. \u0130\u015ftirak’e g\u00f6re, bu kavga sadece sosyalizmin
ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bu y\u00fczy\u0131l\u0131n olay\u0131 de\u011fil, tarihin her devrinde varolan bir kavgad\u0131r.<\/p>\n

“Sosyalizm bu gibi bed hevahan\u0131n iddia etti\u011fi gibi iki \u00fc\u00e7 \u015fahs\u0131n menfaat-\u0131 \u015fahsiyesini idame maksadiyle tesis ettirilmi\u015f bir kitle olmay\u0131p, insanlar\u0131n cemiyet halinde ya\u015fad\u0131klar\u0131 zamandan i’tibaren bug\u00fcne kadar m\u00fctegallibenin sunuf-u amele \u00fczerinde icra etmekde oldu\u011fu istibdad\u0131 mahv ve ifna emeliyle kendi kendine ne\u015fv-\u00fc nema bulmu\u015f bir fikr-i rehakard\u0131r.” (RIFAT S\u00dcREYYA, “Sosyalizm Nedir ve Maksad-\u0131 Te\u015fekk\u00fcl\u00fc”, I\u015ftirak, No: 1, 7 Haziran 1328)<\/p>\n

Farkl\u0131 bir tan\u0131mlama ise, ezilen i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 bir s\u0131n\u0131f bilinci i\u00e7erisinde bir araya getirecek bir teori olarak yap\u0131lan sosyalizm tan\u0131mlamas\u0131d\u0131r. “Amele sermayedaran\u0131n keyf ve arzusuna, istibdad-\u0131 hevesat\u0131na tabi’ olmaktan, onlar\u0131n her istedi\u011fini yapmak, her verdi\u011fini kabul etmekden kurtulmak i\u00e7in ancak bir kitle halinde m\u00fcdafaa-i hukukun kabilolaca\u011f\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015flar, bu cihetle te\u015fkfl ettikleri cemiyetle sosyalizm fikrini v\u00fccuda getirmi\u015fler, ve ati’deki d\u00fcsturu selamet-i insaniye nam\u0131na vaz’etmi\u015flerdir: <\/p>\n

1. Kuvay-\u0131 m\u00fclkiyenin mahv ve tahribi i\u00e7in amelenin bir kitle halinde te\u015fklat-\u0131 siyasiye ve iktisadiyesi.
2. Beynelmilel amelenin ittihtidile m\u00fc\u015fterek harekat\u0131.
3.Sermayedaran cemiyat\u0131n\u0131n idimaiyun ve i\u015ftirakiyun suretine kalbi. Amele bu sayede
sermayedarana kar\u015f\u0131 te\u015fkil etdi\u011fi sendikalarla kendi hakk\u0131n\u0131 m\u00fcdafaa etmi\u015f olur, bazen v\u00fccuda getirdi\u011fi grevlerle b\u00fcy\u00fck, hakikaten cesm sermayeye malik fabrikalann iflas\u0131na
sebebiyet veriyor.” (RIFAT S\u00dcREYYA,”Sosyalizm Nedir ve Maksad-\u0131 Te\u015fekk\u00fcl\u00fc”, \u0130\u015ftirak, No: 1,7 Haziran 1328)<\/p>\n

Bu tan\u0131mlamaya g\u00f6re sosyalizm ezilen i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 sendika benzeri kurumlarla \u00f6rg\u00fctleyerek sermayedarlara kar\u015f\u0131 haklar\u0131n\u0131 arayacak bir bilin\u00e7 ve g\u00fc\u00e7 d\u00fczeyine eri\u015ftirecektir. Bu i\u015f\u00e7i \u00f6rg\u00fctleri, sosyalizm arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla evrensel bir g\u00fc\u00e7 haline gelecektir.<\/p>\n

Bir ba\u015fka niteleme ise, sosyalizmin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f s\u00fcreci ile ilgili olarak dikkat \u00e7ekiyor. Gazete, Marksizm, sosyalizm, kom\u00fcnizm ve hatta sosyal demokrasi kavramlar\u0131 aras\u0131nda herhangi bir ay\u0131r\u0131m g\u00f6zetmeksizin hepsini ayn\u0131 de\u011ferlendirmeye tabi tutar. Avrupa’da an\u0131lan siyasal d\u00fc\u015f\u00fcncelerin ba\u015flang\u0131\u00e7ta birbirlerinden habersiz; toplumsal sorunlara yan\u0131t bulmak ama\u00e7l\u0131 \u00fctopik teoriler olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve zamanla bu sorunlara verilen ortak yan\u0131tlar sayesinde
toplumsal bir d\u00fczen \u00f6nerisi niteli\u011fini ald\u0131\u011f\u0131 kanaatini ta\u015f\u0131r: <\/p>\n

“Ondokuzuncu asr\u0131n evas\u0131t\u0131nda Almanyal\u0131 Karl Marks (1818-1883) ve yine Almanyal\u0131 Friedrich Engels (1820-1895) hususi teteb\u00fcatlan neticesinde yekdi\u011ferinden habersiz olarak ayr\u0131 ayr\u0131 bu
.hakikata vas\u0131l oldular. Sosyalizmi ‘\u00fctopya’dan \u00e7\u0131kar\u0131p ilmi bir esas \u00fczerine vaz’ etdiler. (Marks ve Engels’in sosyalizm hakk\u0131ndaki nazariyelerine ilmi sosyalizm -Socialisme scientifique- nam\u0131 verilir. Bir \u00e7ok mesailde dahi m\u00fctalaalar\u0131 vard\u0131r) I\u015fte bu nazariye ve m\u00fctalaalar\u0131n heyet-i mecmuuna ‘Materialisme historique’ ve bu nazariyeye salik olanlara ‘Marksist’ler yahud ‘sosyal demokrat’lar derler.” (\u015eAHBAN, “Sosyalizmin Suret-i Tekemm\u00fcl\u00fc”, \u0130\u015ftirak, No: 3, 5 Temmuz 1328) <\/p>\n

Yazara g\u00f6re sosyalizmi \u00fctopikli\u011finden kurtaran ki\u015filer Marks ve Engels’tir. Bunlar\u0131n teorilerine
ba\u011flanan ki\u015filere ise, Marksist veya sosyal demokrat dendi\u011fi belirtiliyor. Bu \u0130\u015ftirak \u00e7evresinin Avrupa’daki b\u00fct\u00fcn sol geli\u015fmeleri sosyalizm ad\u0131 alt\u0131nda toplamay\u0131 uygun buldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Sosyalizm-Marksizm-Kom\u00fcnizm ve Sosyal Demokrasi gibi b\u00fct\u00fcn kavramlar e\u015fde\u011fer siyasal terimler olarak nitelenmektedir.<\/p>\n

Sosyalizm ile, ilgili bir ba\u015fka ilgin\u00e7 tan\u0131mlama sosyalizmin b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131 e\u015fit kabul etmesi \u00fczerine kurgulan\u0131r. “H\u00fclasa-i kelam sosyalizm do\u011frudan do\u011fruya adem-i m\u00fcsavata, esarete kar\u015f\u0131 bir isyan olub maksad-\u0131 te\u015fkili amele s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kapitalistler nezdindeki hukuk-u me\u015fruas\u0131n\u0131n himayesidir.” (RIFAT S\u00dcREYYA, “Sosyalizm Nedir ve Maksad-\u0131 Te\u015fekk\u00fcl\u00fc”, \u0130\u015ftirak, No: I, 7 Haziran 1328)<\/p>\n

Buna g\u00f6re, amele s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kapitalistler nezdindeki e\u015fitsizli\u011fi ve ezilmesinin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc sosyalizmdir.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu tan\u0131mlamalarda kullan\u0131lan \u00f6nemli bir arg\u00fcman sosyalizm fikrinin tarihin ilk d\u00f6nemlerinde m\u00fclkiyet duygusu ortaya \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce varoldu\u011fu ve insan do\u011fas\u0131na uygun oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesidir. Sosyalizm ayn\u0131 zamanda insan do\u011fas\u0131n\u0131n bir gere\u011fidir. “Sosyalizm kalb-i insanda mevcud bir hasletdir insanlar\u0131 kibir ve gurura tahakk\u00fcm ve saltanata sevk eden b\u00fct\u00fcn esbab ar\u0131zidir” (M. ALAADD\u0130N, “Sosyalizmin Menabii”, \u0130\u015ftirak, No: 2, 21 Haziran 1328).<\/p>\n

B. SOSYAL\u0130ZMiN ORTAYA \u00c7IKI\u015e SEBEPLER\u0130<\/strong><\/p>\n

Sosyalizmin ne zaman ve hangi \u015fartlarda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 sorusuna ili\u015fkin yan\u0131tlar \u0130\u015ftirak yazarlar\u0131n\u0131n \u00fczerinde durdu\u011fu bir di\u011fer unsurdur …\u0130lk Sosyalist
Kimdir?” ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir yaz\u0131da yazar;<\/p>\n

Her \u015fey umumi olmal\u0131d\u0131r, hatta eller, hatta’ g\u00f6zler .. ‘ gibi pek ifratkrane baz\u0131 tavsiyeleriyle sosyalistli\u011fin ilk esaslar\u0131n\u0131 vaz’ etmi\u015fdir.”c\u00fcmlesiyle sosyalizmin kurucusu olma unvan\u0131n\u0131 Platon’a verir. (\u0130lk Sosyalist Kimdir”, \u0130\u015ftirak, No: 1, 7 Haziran 1328) <\/p>\n

Benzer bir bi\u00e7imde, Rousseau da,”bug\u00fcnk\u00fc ve yar\u0131nki \u015fekl-i h\u00fck\u00fcmet olan demokrasi ve sosyalizmin en b\u00fcy\u00fck m\u00fcdafi’i,en b\u00fcy\u00fck m\u00fchendis\u0131”‘ olarak tan\u0131mlan\u0131r. (MEMDUH S\u00dcLEYMAN,”Jean Jacques Rousseau ve Nazariyat-\u0131\u0130ctimaiye”, \u0130\u015ftirak, No: 1,7 Haziran 1328)<\/p>\n

\u0130\u015ftirak yazarlar\u0131 sosyalizmin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f s\u00fcrecini a\u00e7\u0131klamaya, m\u00fclkiyet hissinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na de\u011fin toplumsal d\u00fczenin ideal bir kom\u00fcnist toplum oldu\u011fu \u00f6nc\u00fcl\u00fcnden hareketle ba\u015flarlar. <\/p>\n

“Sosyoloji bize g\u00f6steriyor ki, edvar-\u0131 kabl tarihdeki insanlar bir hayat-\u0131 m\u00fcsavi ile ya\u015farlard\u0131. Herkes \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve semere-i mesaisinden istifade ederdi. “Benim” ve “senin” fikri yoktu. Yiyeceklerini birlikte ihzar ederler. M\u00fcsavatan ya\u015farlard\u0131, herkesin \u011fanaim-i tabiatdan m\u00fcsavi bir suretde istifade etmek hakk\u0131 vard\u0131. Bir yerde toplan\u0131pda tasvir etti\u011fimiz tarzda ya\u015fayan insanlar\u0131n te\u015fkil etti\u011fi cemiyet-i ibtidaiyeye “kom\u00fcn” ismi verilir. Hen\u00fcz o vakit s\u00fcnuf-u ictimaiye mevcud de\u011fildi.” (\u015eAHBAN,”Sosyalizmin Suret-i Tekemm\u00fcl\u00fc”, \u0130\u015ftirak, No: 2,21 Haziran 1328). <\/p>\n

M\u00fclkiyet ve s\u0131n\u0131f kavgalan ile beraber insan ili\u015fkilerinde ba\u015flayan sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc ise, sosyalizm olarak sunulmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u0130\u015ftirak yazarlanna g\u00f6re; m\u00fclkiyet duygusunun geli\u015fmesinin ola\u011fan sonucu s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131d\u0131r ve bu \u00e7at\u0131\u015fmalar sosyalizmi siyasal bir d\u00fczen \u00f6nerisi olarak ortaya koymu\u015ftur. “As\u0131rlardan beri edilen tecar\u00fcb-\u00fc medide neticesinde sermayenin g\u00fcnden g\u00fcne bir k\u0131sm-\u0131 kalflin eline ge\u00e7mekde oldu\u011fu ve bu suretle sunuf-u amelenin birer mevki-i esaretde kald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Sermaye hadd-i zat\u0131nda’ sa’y\u0131n bir semeresidir. Sa’y olmay\u0131nca sermaye ve sa’yde i\u015ftirak bulunmay\u0131nca b\u00fcy\u00fck bir serveti ihzar etmek gayr-i m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr … (RIFAT S\u00dcREYYA, “Sosyalizm Nedir ve Maksad-\u0131 Te\u015fekk\u00fcl\u00fc”, \u0130\u015ftirak, No: 1,7 Haziran 1328).<\/p>\n

Yine bu konuda bir ba\u015fka makalede de benzer ifadeler var: “Yani sermaye ile sa’y, amele ile sermayedarlar aras\u0131nda makbul ve emniyet bah\u015f bir \u00e7are-i hall bulunmam\u0131\u015fd\u0131. Ibtida makineler hemen b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131 besler iken, \u015fimdi (buhar makineleri) ke\u015ff olunmu\u015f, el i\u015flerine l\u00fczum kalmam\u0131\u015ft\u0131, bu tebedd\u00fcl an\u0131 hayat-\u0131 umumiye-i ictimaiyede b\u00fcy\u00fck bir tesir icra ederek sefalet-i be\u015feriyeyi mucib olmu\u015ftu! Amele \u00fccreti azal\u0131yor, zavall\u0131lar tedarik-i mai\u015fetden bile aciz kal\u0131yorlard\u0131! … I\u015fte ‘sosyalizm meselesini’ do\u011furan bu gibi tesirat-\u0131 elime-i
ietimaiye ve esasiyedir.” (B\u0130RANKO MELCANOPUWS, “Sosyal Demokrasinin Zuhuru”, \u0130\u015ftirak, No: 2, 21 Haziran 1328). <\/p>\n

Asl\u0131nda eme\u011fi ile sermayeye daha do\u011frusu \u00fcretime ortak olan i\u015f\u00e7iler, emeklerinin kar\u015f\u0131l\u0131klan olarak sermayedar s\u0131n\u0131f\u0131ndan kar\u0131n toklu\u011fu olarak nitelenecek bir \u00fccret alm\u0131\u015f ve zul\u00fcm denecek bir davran\u0131\u015f kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. “Marks ve Engels zaman\u0131nda iki b\u00fcy\u00fck sunuf-u ictimiyenin -burjuvazi ve proleteryan\u0131n- ya ‘ni amele aralar\u0131ndaki mesafe ve m\u00fcbareze
b\u00fct\u00fcn v\u00fcs’atiyle teceli ediyordu. Sermayedarlar aras\u0131ndaki rekabet za’ifleri mahv ile
sermayeyi nisbeten k\u00fc\u00e7\u00fck miktarda bulunan adamlar\u0131n yed’ine cem’ ediyordu. Amelenin mikdar\u0131 seneden seneye \u00e7o\u011fal\u0131yordu. (Burada bir dipnot var. Dipnotta ise bu tarihlerde Amerika’daki i\u015f\u00e7i say\u0131s\u0131ndaki art\u0131\u015f ve buna kar\u015f\u0131l\u0131k i\u015f\u00e7i \u00fccretlerinin ne kadar artt\u0131\u011f\u0131ndan bahsediliyor.) Bunun netcesi ne olacakd\u0131? Te\u015fekk\u00fclalt-\u0131 ietimiye-i haz\u0131ra ilanihaye devam edip gidecek mi idi? Marks ve Engels buna ‘Hay\u0131r’ cevab\u0131n\u0131 veriyorlar.” (\u015eAHBAN, “Sosyalizmin Suret-i Tekemm\u00fcl\u00fc”, \u0130\u015ftirak, No: 2, 21 Haziran 1328). <\/p>\n

Yukardaki al\u0131nt\u0131larda sunulan tarihsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fcn sosyalizmi ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 b\u00f6ylece g\u00f6steriliyor.<\/p>\n

\u0130\u015ftirak’\u00e7ilerin vurgu yapt\u0131klar\u0131 bir \u015fey de, sosyalizmin \u00f6n\u00fcndeki tek engelin milliyet\u00e7ilik oldu\u011fu konusudur. Milliyet\u00e7ilik ak\u0131mlar\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lenmesi, \u0130\u015ftirak’\u00e7ileri bu yoruma itmi\u015ftir denebilir. Bu t\u00fcrden yaz\u0131lara bir \u00f6rnek olmak \u00fczere, Ru\u015fen Zeki imzas\u0131yla yay\u0131nlanan bir yaz\u0131 \u00f6rnek olarak sunulabilir.<\/p>\n

Yaz\u0131da, Sosyalizmin b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131 karde\u015f olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc belirtildikten sonra, insanl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu sefaletten kurtulma yolunda tek engelin milliyet\u00e7ilik oldu\u011fu vurgulan\u0131yor: “Arz edece\u011fim \u015fu ki, milliyet denilen merbutiyet be\u015feriyet i\u00e7in bir felaketdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc onu ayn\u0131 hayatta as\u0131rlarca s\u00fcr\u00fcnd\u00fcrecekdir” (RU\u015eEN ZEK!, “Sosyalizmin Terakkiyat\u0131 ve \u0130stikbali”, \u0130\u015ftirak, No: 2, 21 Haziran 1328).<\/p>\n

C. SOSYALiZM NE GETiRECEK?<\/strong><\/p>\n

Sosyalizmin ne getirece\u011fi ya da nas\u0131l bir d\u00fczen \u00f6nerdi\u011fi sorusu, \u0130\u015ftirak\u00e7i’lerin en fazla yan\u0131t vermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 sorulardan birisidir. Sosyalizmi insanl\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc olarak g\u00f6rd\u00fckleri s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n

Bu soruya verilen yan\u0131tlardan biri \u015fu \u015fekildedir: “Sosyalizm her\u015feyden evvel umumi bir m\u00fcsava-t verecek. Biri muhte\u015fem apartmanlarda oturuyor, otomobillerle geziyor iken di\u011feri k\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fcteaffin barakalarda, hasta ve alil, bir par\u00e7a ekmek kar\u015f\u0131s\u0131nda titremeyecekdir. Biri di\u011ferine hi\u00e7bir vakit ba\u015f e\u011fmeyecekdir. Kabiliyeti ve isti’dad\u0131 olan ileri gidecek, y\u00fckselecekdir. Yoksa bug\u00fcnk\u00fc m\u00fcsamaha ile a\u011fmaz aynle kabiliyetsizler ileri s\u00fcr\u00fclmeyeceklerdir. Herkes \u00e7al\u0131\u015f\u0131p sa ‘yi nisbetinde iktitaf edecek halbuki \u015fimdi b\u00f6yle de\u011fildir. Amele sa ‘yinin neticesini alam\u0131yor, fabrikat\u00f6r b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 gasb edib ameleye
ancak a\u00e7l\u0131ktan \u00f6lmeyecek derecede bir \u015fey veriyor. Ta’lim ve terbiye meccanen olacakt\u0131r.<\/p>\n

Hal-i haz\u0131rdaki h\u00fcnhar muharebeler kalkacak, b\u00fct\u00fcn insaniyet bir muhabbet, bir samimiyetle yekdi\u011ferine merbut olacaklar. Milletler \u00fczerine bar-i felaket olan askerlik kalkacak. Yukar\u0131da dedi\u011fimiz gibi i\u015ftikal-i haz\u0131ra-\u0131 h\u00fck\u00fcmat kalkacaklar. O vakit yaln\u0131z cem’iyet-i be\u015feriyenin amalini irae eder, bir heyet-i idare bulunacak. Te\u015fkilat-\u0131 ictimaiye-i haz\u0131ran\u0131n neticesi olan kat\u0131, sirkat, intihar, fuh\u015f, yalan, riya … kalkacak. I\u015fte sosyalistlerin, b\u00fct\u00fcn insanlann ele ge\u00e7irmesini istedikleri hukukun en ehemmiyetlileri bunlardan ibaretdir.” (\u015eAHBAN, “Sosyalizmin Suret-i Tekemmill\u00fc”, \u0130\u015ftirak, No: 3, 5 Temmuz 1328). <\/p>\n

Makalenin yazar\u0131; sosyalizmin insanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7ekmekte oldu\u011fu t\u00fcm s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 bitirecek bir \u00e7\u00f6z\u00fcm oldu\u011fu inanc\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n

\u0130\u015ftirak yazarlar\u0131n\u0131n \u00fczerinde durdu\u011fu bir di\u011fer konu, sosyalizmin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ekonomik d\u00fczenin ortak m\u00fclkiyet oldu\u011fudur. <\/p>\n

“I\u015fte beynelmilel sosyalist harekat\u0131n\u0131n maksad-\u0131 esasile sosyalizmin maddi iktisadi program\u0131 bundan ibaretdir, bunun i\u00e7in de \u015fahsi sermaye yerine m\u00fc\u015fterek bir sermaye us\u00fclun\u00fcn ikamesi laz\u0131md\u0131r. Yani cemiyetin Kaffe-i a’zasile vesait-i istihsaliye istikmal edilerek i\u015ftirak
emvali kaidesi \u00fczerine m\u00fcesses olan usul-\u00fc istihsal ile daha ziyade vahdeti haiz, sa’y-i
milliden v\u00fccuda gelen bir \u015fekl-i idimaiyeyi te\u015fkil etmekdir.” (RIFAT S\u00dcREYYA, “Sosyalizmin H\u00fclc’isas\u0131”(Terc\u00fcme), \u0130\u015ftirak, No: 1,7 Haziran 1328). <\/p>\n

Ayn\u0131 konuya, bir ba\u015fka yaz\u0131da ise \u015fu c\u00fcmle ile a\u00e7\u0131kl\u0131k getiriliyor: “Ayn\u0131 zamanda sosyalizmin \u015fimdilik yegne maksad\u0131 hi\u00e7bir mevzu’ ve \u011farama tabi’ olmaks\u0131z\u0131n sermaye-i \u015fahsiyeyi sa’ilerin m\u00fc\u015fterek sa’yine tebdil etmek oldu\u011fu da anla\u015f\u0131l\u0131r.” (RIFAT S\u00dcREYYA, ‘Tefrika”, \u0130\u015ftirak, No: 2, 21 Haziran 1328).<\/p>\n

Sosyalizmle gelecek ortak m\u00fclkiyet ile sermayedarlar\u0131n daha do\u011frusu \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n m\u00fclkiyetine ortak olan insanlara sunulan bir ba\u015fka kolayl\u0131k ise, uluslararas\u0131 alanda planlanan
birlikteliktir: “Sosyalizmde iki unsurun rol oynad\u0131\u011f\u0131 nazar-\u0131 dikkatimize \u00e7arp\u0131yor: <\/p>\n

1.Unsur-u fikri”, ki erbab-\u0131 ilmin telifat ve tetkika-t\u0131 hak\u00e7ayanalarile servetin tevzi-i hazin
\u015fiddetle tenkit ediliyor.
2. Unsur-u [fiili, ki amele cemiyet\/eri taraf\u0131ndan patronlara kar\u015f\u0131 taleb-i hak suretiyle tecelli nema buluyordu.” (AK\u0130F H\u0130KMET, “Servet ve Sermaye-i Haz\u0131ran\u0131n Suret-i Te\u015fkili ve Sosyalizm Fikri”, \u0130\u015ftirak, No: 2,21 Haziran 1328).<\/p>\n

Ortak m\u00fclkiyet d\u0131\u015f\u0131nda sosyalizmin getirece\u011fi en \u00f6nemli yenilik olarak ise; “m\u00fcsavat prensibi” \u00fczerinde durulur. “M\u00fcsavat insanlar\u0131n en tabii bir hakk\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Ne arz\u0131n yeti\u015ftirdi\u011fi nebatat ve ne de ma’denlerden ihrac edilen mevadd m\u00fcsavat kanununun haricine \u00e7\u0131kamaz. Hakk-\u0131 teneff\u00fcs, hakk-\u0131 kelam nas\u0131l b\u00fct\u00fcn insanlara mahsus bir ataya ise hakk-\u0131 mai\u015fet, hakk-\u0131 saadet de \u00f6ylece b\u00fct\u00fcn insanlann hakk\u0131d\u0131r.” (M.ALAADD\u0130N, “Sosyalizmin Menabi-i”, \u0130\u015ftirak, No: 2,21 Haziran 1328).<\/p>\n

Yazar \u00e7ok basit bir \u015fekilde sosyalizmin e\u015fitlik getirece\u011fini \u00f6zetliyor.<\/p>\n

D. SOSYAL\u0130ZME NASIL ULA\u015eILACAK?<\/strong><\/p>\n

\u0130\u015ftirak n\u00fcshalar\u0131nda cevap aranan bir ba\u015fka soru, sosyalizmin nas\u0131l gelece\u011fi, yani sosyalist bir d\u00fczenin nas\u0131l kurulaca\u011f\u0131 sorusudur. Bir devrim mi yoksa evrim mi beklenmeli sorusunu, \u0130\u015ftirak\u00e7iler s\u00fcrekli evrime dayanan \u00f6ng\u00f6r\u00fcleri al\u0131nt\u0131layarak cevaplamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Sosyalist bir d\u00fczenin nas\u0131l kurulaca\u011f\u0131 konusunda ilk yan\u0131t, sosyalizmi isteyen insanlar\u0131n, yani ezilen s\u0131n\u0131f\u0131n, yani proletaryan\u0131n birle\u015ferek sosyalist ilkelere dayanan bir d\u00fczen kuraca\u011f\u0131 \u015feklindedir. Bu konu ile ilgili olarak:<\/p>\n

“Me\u015fhur Karl Marks her memlekette sosyalistlerin ayr\u0131 ayr\u0131 taleb-i hakk etmelerinden hi\u00e7bir semere has\u0131l olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f ve Sermaye (Kapital) nam kitab\u0131nda: “Milliyet ve din mevzu’ bahis olmaks\u0131z\u0131n b\u00fct\u00fcn sosyalist gruplan ittifak ve tevhid-i mesa’ i ederek maksad\u0131ar\u0131 u\u011frunda m\u00fc\u015ftereken \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131rlar” demi\u015fdir.” (AK\u0130FH\u0130KMET, “Servet ve Sermaye-i Haz\u0131ramn Suret-i Te\u015fkili ve Sosyalizm Fikri”, \u0130\u015ftirak, No: 2, 21 Haziran 1328). <\/p>\n

\u0130lk ad\u0131m budur, yani ezilen i\u015f\u00e7ilerin ortak rakiplerine kar\u015f\u0131 birle\u015fmesidir.<\/p>\n

\u0130\u015ftirak yazarlar\u0131na g\u00f6re, birbirine kar\u015f\u0131 rakip olan bu iki s\u0131n\u0131f aras\u0131nda bir m\u00fccadele ba\u015flayacak ve bu m\u00fccadele sosyalizmi do\u011furacakt\u0131r: “\u0130ki s\u0131n\u0131f aras\u0131ndaki m\u00fcbareze gittik\u00e7e \u015fiddet kesb edecek, sunuf-u amele ber devam-\u0131 tekess\u00fcf ve tezayid edecek. Burjuvazi ise, adeden az, halbuki serveten bipayan bir kuvvete malik olacakd\u0131r. Amele tezayid ettik\u00e7e kesb-i kuvvet eyleyecek, parlamentolar\u0131 kendi taraf\u0131ndan g\u00f6ndermi\u015f oldu\u011fu mebuslarla dolduracak… H\u00fck\u00fcmetin \u015fekl-i haz\u0131r\u0131n\u0131 ta\u011fyir edecek. \u015eu halde bir an evvel sosyalizmi getirmek i\u00e7in amele s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ittihad\u0131 elzemdir. Amele s\u0131n\u0131f\u0131 umumi bir ittihadla burjuvaziye galib gelecekdir.” (\u015eAHBAN,”Sosyalizmin Suret-i Tekemm\u00fcl\u00fc”, \u0130\u015ftirak, No: 3, 5 Temmuz 1328) <\/p>\n

Amele s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n bu sava\u015fta kazanmas\u0131n\u0131n yegane \u015fart\u0131 birle\u015fmektir.<\/p>\n

\u0130\u015f\u00e7iler bir araya gelip bu m\u00fccadeleyi y\u00fcr\u00fct\u00fcrken takip edecekleri metod ne olacak? Sosyalizmin gelmesinin y\u00f6ntemi nedir?: “Sosyalizm zannedildi\u011fi gibi bug\u00fcnk\u00fc binay-\u0131 medeniyeti tahn”b etmek arzusunda de\u011fildir. Eski sosyalistlerin bu hususdaki yanl\u0131\u015f m\u00fctalaat\u0131n\u0131 nazariyat-\u0131 cedide bize pek g\u00fczel bir suretde izah ediyor. Sosyalist kral\u0131 me\u015fhur Karl Marks diyor ki: ‘Yar\u0131n\u0131n tezah\u00fcrat\u0131n\u0131 bug\u00fcnk\u00fc esbab ve avamilde aramal\u0131d\u0131r, kuvay-\u0131 umumiyenin yava\u015f yava\u015f hakim olmas\u0131 pek me\u015fru’ bir keyfiyetdir’. Nazariyat-\u0131 cedide bu vadide b\u00fcy\u00fck m\u00fccellediit te\u015fkil ederek ilmi sosyalizm nam\u0131 alt\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir ehemmiyet kesbetmi\u015ftir.” (M. ALAADD\u0130N, “Sosyalizmin Menabi-i”, \u0130\u015ftirak, No: 2,21 Haziran 1328).<\/p>\n

Bu pasajdan a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, Sosyalizme demokratik yollardan eri\u015filecektir. Devrim ile ilgili olarak hi\u00e7 bir i\u015faret yoktur.<\/p>\n

Sosyalizmin nas\u0131l gelece\u011fi sorusuna \u0130\u015ftirak’\u00e7ilerin cevaplar\u0131 \u015fu \u015fekilde toparlanabilir: \u00f6nce i\u015f\u00e7iler sermayedara kar\u015f\u0131 birle\u015fecek ve d\u00fcnya kamuoyunu arkas\u0131na alacak. Ard\u0131ndan m\u00fccadeleye ba\u015flayacaklard\u0131r. Bunun i\u00e7in ise, parlemantarizm, mebusluk gibi yollar \u00f6nerilmektedir.<\/p>\n

SONU\u00c7<\/strong><\/p>\n

19.y\u00fczy\u0131l Osmanl\u0131’da hem \u00f6nemli modernle\u015fme giri\u015fimlerinin ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hem de Bat\u0131’daki \u00f6nemli d\u00fc\u015f\u00fcnce ak\u0131m ve hareketlerinin T\u00fcrkiye co\u011frafyas\u0131nda temellerinin at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemdir. Bu anlamda Osmanl\u0131 co\u011frafyas\u0131nda “sol” hareket i\u00e7in bir milad noktas\u0131 aranacaksa, II. Me\u015frutiyet’in “h\u00fcrriyet” ortam\u0131 ku\u015fkusuz en uygun d\u00f6nemdir. Sultan II. Abd\u00fclhamit d\u00f6neminde bir anlamda yer alt\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenen t\u00fcm muhalif g\u00fc\u00e7ler, “H\u00fcrriyet’in nam” ile k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7in olsa bile, alabildi\u011fince \u00f6zg\u00fcr bir ortam bulmu\u015flard\u0131r. Osmanl\u0131 sosyalistleri de bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc kullanan de\u011fi\u015fik siyasal ve toplumsal d\u00fc\u015f\u00fcnce ak\u0131mlar\u0131ndan birisidir.<\/p>\n

Hilmi Bey \u00f6nderli\u011finde bir araya gelen \u0130\u015ftirak \u00c7evresi, b\u00fct\u00fcn eksikliklerine ra\u011fmen Osmanl\u0131 co\u011frafyas\u0131 \u00fczerinde ilk defa sosyalist unvan\u0131n\u0131 kabul eden, sosyalizmi yaymay\u0131 hedefleyen yay\u0131nlar\u0131 resmen sahiplenen ve sosyalist ad\u0131nda bir parti kurmay\u0131 cesaretle deneyen ve “ba\u015faran” bir T\u00fcrk hareketi olma \u00f6zelli\u011fine sahiptir. Entelekt\u00fcel altyap\u0131 noksanl\u0131ktan sosyalizmi alg\u0131lay\u0131\u015f bi\u00e7imlerini derinlikten yoksun b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat hareketin modern
T\u00fcrkiye’nin olu\u015fumunda \u00f6nemli katk\u0131larda bulundu\u011fu da yads\u0131namaz bir ger\u00e7ekliktir. Bu ger\u00e7eklik, \u0130\u015ftirak \u00e7evresinin sol ve sosyalizm anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlerneyi gerekli k\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fma; modern T\u00fcrk solunun ilk i\u015fareti olan \u0130\u015ftirak\u00e7i Hilmi Bey ve onun etraf\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenen ilk Osmanl\u0131 solcular\u0131 hakk\u0131nda bilgi vermeyi ve onlar\u0131n en \u00f6nemli entelekt\u00fcel yay\u0131nlar\u0131 olan \u0130\u015ftirak’in 1912 y\u0131l\u0131nda onbe\u015f g\u00fcnl\u00fck dergi format\u0131nda yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 ve sosyalizm hakk\u0131nda \u00f6nemli makaleler i\u00e7eren \u00fc\u00e7 n\u00fcshan\u0131n analizini kendisine konu edinmi\u015ftir. Bu \u00fc\u00e7 n\u00fcshada yay\u0131nlanan makalelerde, sosyalizmin tan\u0131mlanmas\u0131, sosyalizmin tarihi, sosyalizmin nas\u0131l bir d\u00fczen \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve sosyalist bir d\u00fczenin nas\u0131l kurulaca\u011f\u0131 sorular\u0131na yan\u0131t aranm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Dr. Yusuf Tekin<\/p>\n

Cumhuriyet \u00dcniversitesi
Iktisadi ve Idari Bilimler FakOltesi<\/p>\n

Notlar:<\/strong><\/p>\n

1 (TUN\u00c7AY, 1991:2l). Bu t\u00fcr i\u015f\u00e7i hareketlerine \u00f6rnek olarak Tun\u00e7ay, “g\u00fcm\u00fc\u015f ak\u00e7elerin ta\u011f\u015fi\u015f
edilmesi suretiyle enflasyona sebep olundu\u011funda \u00fccretlerinin al\u0131m g\u00fc\u00e7leri d\u00fc\u015fen cami
i\u015f\u00e7ilerin\u0131n topluca k\u00f6ylerine d\u00f6nmelerini” verir. Aynca, T\u00fcrkiye’de kurulan ilk modern i\u015f\u00e7i
te\u015fkilah 1871 tarihli Ameleperver ‘Cemiyetid\u0130r. Kas\u0131mpa\u015fa Tersanesi ve Beyo\u011flu
Dabba\u011fhanesi’nde \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7ilerin \u00fccretlerinin \u00f6denmemesi \u00fczer\u0131ne ba\u015flayan grevlerin
\u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde oynad\u0131\u011f\u0131 rol de, bu \u00f6rg\u00fct\u00fcn ilk ciddi ba\u015far\u0131s\u0131 olarak kabul edilir.
2 \u0130\u015ftirak derg.isinin 1910 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan ilk 20 say\u0131s\u0131 i\u00e7in bkz. KARAKo\u00e7, \u0130rfan, “Osmanl\u0131
Bas\u0131n\u0131nda \u00fcnc\u00fc Bir Sosyalist Dergi”, M\u00fcteferrika, Say\u0131 15 (Yaz 1999): 97-111.<\/p>\n

Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n

“Ilk Sosyalist Kimdir,” I\u015ftirak Dergisi, No: 1 ( 7 Haziran 1328): 3-4.
“Hak,” Idrak Gazetesi, 28 N\u0131san 1335.
AKIF HIKMET, “Servet ve Sermaye-I Haz\u0131ran\u0131n Suret-I Te\u015fekk\u00fcl\u00fc ve Sosyalizm FIkrI,” I\u015ftirak Dergisi, No 2 (21 Haziran 1328): 18-19.
BIRANKO MELCANOPULOS, “Sosyal Demokrasinin Zuhuru,” I\u015ftirak Dergisi, No 2 (21 Haz\u0131ran 1328): 25-26.
BIRANKO MELCANOPULOS, “Bir Nakise-Ilctimalye,”
CERRAHoGLU, A. (1975),Matbaas\u0131).
KAYGUSUZ, Bezml Nusret (1965), Bir Roman Gibi (\u0131zm\u0131r).
M. ALAADOIN “Sosyalizmin Menabl’I,” I\u015ftirak Dergisi, No 2 (21 Haziran 1328): 19.21.
T\u00fcrkiye’de Sosyalizmin I\u015ftirak Dergisi, No 3 (5 Temmuz 1328): 42-44.
Tarihine Katk\u0131 (Istanbul: May Yay\u0131nlan,
184 \u2022 Ankara \u00dcniversitesi
MoT, ‘Sosyalizmin TarlhI,’l\u015ftirak Dergisi, No 3 (5 Temmuz 1328): 36-40.
MEMD<JHS\u00dcLEYMAN, ‘Jean Jacques Rousseau ve Nazarlyat.\u0131 Ietlmalye,’ l\u015fUrak Dergisi, No 1 (7 Haz\u0131ran 1328): 7-9; No 2 (21 Haz\u0131ran 1328): 19.21\/29.30).
R S (R\u0131fat SOreyya?), ‘Sosyalizmln HAlasas\u0131, (TerCOme): BIrinci Bab Sosyallzmln flkr-1 Esaslyesi,’ Dergisi, No: 1 (7 Haz\u0131ran 1328): 14-16.
R S (R\u0131fat SOreyya?), ‘Sosyalizm Ned\u0131r? Ve Maksad., Te\u015fekkOIO,’ I\u015ftIrak Dergisi, No 1 (7-21 Haz\u0131ran 1328): 2.3; No 2 (21 Haz\u0131ran 1328): 30.32.
R S (R\u0131fat SOreyya?), ‘Sefalet-1 Be\u015ferlye,’ I\u015ftirak Dergisi, No 1-2 (7-21 Haz\u0131ran 1328): 4.5.
RU\u015eEN ZEKI, ‘Sosyallzmln Terakkiyal\u0131 ve Istlkbali,’ I\u015ftIrak Dergisi, No 2 (21 Haz\u0131ran 1328): 21.23.
\u015eAHBAN, ‘SosyallzmJn Suret-1 TekemmOlA,’ I\u015ftirak Dergisi. No 2 (21 Haz\u0131ran 1328): 26.29; No 3 (5Temmuz 1328): 44-47.
TEVEfoGLU, Fethi (1967), T\u00fcrkiye’de Sosyalist ve Kom\u00fcnist Faaliyetler 1910-1960 (Ankara: Kom\u00fcnizmle M\u00fccadele Yay\u0131nlan.AyylldlZ Matbaas\u0131).
TUNAYA, Tar\u0131k Zafer (1996 a), H\u00fcrriyet’in \/lan\u0131 (Istanbul: Arba Yay\u0131nlar\u0131).
TUNAYA, Tar\u0131k Zafer (1996 b), T\u00fcrkiye’nin Yay\u0131nlar\u0131).
TUNAYA, Tar\u0131k Zafer (1998), Yay\u0131nlar\u0131).
TUN\u00c7AY, Mete (1991), T\u00fcrkiye’de SOL Ak\u0131mlar 1908-1925 (Istanbul: BDS Yay\u0131nlar\u0131).
SBF Dergisi. 57-4
Siyasi Hayat\u0131nda Bat\u0131l\u0131la\u015fma Hareketleri (Istanbul: Arba
T\u00fcrkiye’de Siyasal Partiler C. 1 II. Me\u015frutIyet D\u00f6nemi (Istanbul: Ileti\u015fIm<\/p>\n

Adres belirtmeden al\u0131nt\u0131 yap\u0131lamaz<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00d6zetBu \u00e7al\u0131\u015fma, T\u00fcrkiye’de kendilerini sosyalist unvan\u0131 ile tan\u0131tma cesaretini g\u00f6steren ilk hareket olan \u0130\u015ftirak \u00c7evresi hakk\u0131nda bilgi vermeyi ve yay\u0131nlanndan hareketle \u00e7evrenin sosyalizm alg\u0131lay\u0131\u015f\u0131n\u0131 analiz etmeyi kendisine konu edinmi\u015ftir. Bu ama\u00e7la \u00f6nce, T\u00fcrkiye’deki sosyalist hareketin kurucusu olarak kablli edilen \u0130\u015ftirak \u00c7evresi ve bu \u00e7evrenin “reisi” Hilmi Bey hakk\u0131nda bilgi verilmi\u015ftir. Ard\u0131ndan, \u0130\u015ftirak dergisinin sosyalizm kavram\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[156],"tags":[],"class_list":["post-4678","post","type-post","status-publish","format-standard","category-genel-tarih"],"yoast_head":"\nT\u00fcrkiye'de \u0130lk Sosyalist Hareket '\u0130\u015ftirak \u00c7evresi'nin Sosyalizm Anlay\u0131\u015f\u0131 \u00dczerine Bir De\u011ferlendirme - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"T\u00fcrkiye'de \u0130lk Sosyalist Hareket '\u0130\u015ftirak \u00c7evresi'nin Sosyalizm Anlay\u0131\u015f\u0131 \u00dczerine Bir De\u011ferlendirme\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u00d6zetBu \u00e7al\u0131\u015fma, T\u00fcrkiye’de kendilerini sosyalist unvan\u0131 ile tan\u0131tma cesaretini g\u00f6steren ilk hareket olan \u0130\u015ftirak \u00c7evresi hakk\u0131nda bilgi vermeyi ve yay\u0131nlanndan hareketle \u00e7evrenin sosyalizm alg\u0131lay\u0131\u015f\u0131n\u0131 analiz etmeyi kendisine konu edinmi\u015ftir. Bu ama\u00e7la \u00f6nce, T\u00fcrkiye’deki sosyalist hareketin kurucusu olarak kablli edilen \u0130\u015ftirak \u00c7evresi ve bu \u00e7evrenin “reisi” Hilmi Bey hakk\u0131nda bilgi verilmi\u015ftir. Ard\u0131ndan, \u0130\u015ftirak dergisinin sosyalizm kavram\u0131 […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-08-21T08:52:21+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/t0.gstatic.com\/images?q=tbn:3Fb8ghdd99fBXM:http:\/\/www.yurtsuz.org\/ReadImage.ashx?id=30&t=1\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"30 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"T\u00fcrkiye’de \u0130lk Sosyalist Hareket ‘\u0130\u015ftirak \u00c7evresi’nin Sosyalizm Anlay\u0131\u015f\u0131 \u00dczerine Bir De\u011ferlendirme\",\"datePublished\":\"2010-08-21T08:52:21+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/\"},\"wordCount\":6094,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/t0.gstatic.com\/images?q=tbn:3Fb8ghdd99fBXM:http:\/\/www.yurtsuz.org\/ReadImage.ashx?id=30&t=1\",\"articleSection\":[\"Genel Tarih\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/\",\"name\":\"T\u00fcrkiye'de \u0130lk Sosyalist Hareket '\u0130\u015ftirak \u00c7evresi'nin Sosyalizm Anlay\u0131\u015f\u0131 \u00dczerine Bir De\u011ferlendirme - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/t0.gstatic.com\/images?q=tbn:3Fb8ghdd99fBXM:http:\/\/www.yurtsuz.org\/ReadImage.ashx?id=30&t=1\",\"datePublished\":\"2010-08-21T08:52:21+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/t0.gstatic.com\/images?q=tbn:3Fb8ghdd99fBXM:http:\/\/www.yurtsuz.org\/ReadImage.ashx?id=30&t=1\",\"contentUrl\":\"http:\/\/t0.gstatic.com\/images?q=tbn:3Fb8ghdd99fBXM:http:\/\/www.yurtsuz.org\/ReadImage.ashx?id=30&t=1\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"T\u00fcrkiye’de \u0130lk Sosyalist Hareket ‘\u0130\u015ftirak \u00c7evresi’nin Sosyalizm Anlay\u0131\u015f\u0131 \u00dczerine Bir De\u011ferlendirme\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"T\u00fcrkiye'de \u0130lk Sosyalist Hareket '\u0130\u015ftirak \u00c7evresi'nin Sosyalizm Anlay\u0131\u015f\u0131 \u00dczerine Bir De\u011ferlendirme - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"T\u00fcrkiye'de \u0130lk Sosyalist Hareket '\u0130\u015ftirak \u00c7evresi'nin Sosyalizm Anlay\u0131\u015f\u0131 \u00dczerine Bir De\u011ferlendirme","og_description":"\u00d6zetBu \u00e7al\u0131\u015fma, T\u00fcrkiye’de kendilerini sosyalist unvan\u0131 ile tan\u0131tma cesaretini g\u00f6steren ilk hareket olan \u0130\u015ftirak \u00c7evresi hakk\u0131nda bilgi vermeyi ve yay\u0131nlanndan hareketle \u00e7evrenin sosyalizm alg\u0131lay\u0131\u015f\u0131n\u0131 analiz etmeyi kendisine konu edinmi\u015ftir. Bu ama\u00e7la \u00f6nce, T\u00fcrkiye’deki sosyalist hareketin kurucusu olarak kablli edilen \u0130\u015ftirak \u00c7evresi ve bu \u00e7evrenin “reisi” Hilmi Bey hakk\u0131nda bilgi verilmi\u015ftir. Ard\u0131ndan, \u0130\u015ftirak dergisinin sosyalizm kavram\u0131 […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2010-08-21T08:52:21+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/t0.gstatic.com\/images?q=tbn:3Fb8ghdd99fBXM:http:\/\/www.yurtsuz.org\/ReadImage.ashx?id=30&t=1","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"30 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"T\u00fcrkiye’de \u0130lk Sosyalist Hareket ‘\u0130\u015ftirak \u00c7evresi’nin Sosyalizm Anlay\u0131\u015f\u0131 \u00dczerine Bir De\u011ferlendirme","datePublished":"2010-08-21T08:52:21+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/"},"wordCount":6094,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/t0.gstatic.com\/images?q=tbn:3Fb8ghdd99fBXM:http:\/\/www.yurtsuz.org\/ReadImage.ashx?id=30&t=1","articleSection":["Genel Tarih"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/","name":"T\u00fcrkiye'de \u0130lk Sosyalist Hareket '\u0130\u015ftirak \u00c7evresi'nin Sosyalizm Anlay\u0131\u015f\u0131 \u00dczerine Bir De\u011ferlendirme - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/t0.gstatic.com\/images?q=tbn:3Fb8ghdd99fBXM:http:\/\/www.yurtsuz.org\/ReadImage.ashx?id=30&t=1","datePublished":"2010-08-21T08:52:21+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/#primaryimage","url":"http:\/\/t0.gstatic.com\/images?q=tbn:3Fb8ghdd99fBXM:http:\/\/www.yurtsuz.org\/ReadImage.ashx?id=30&t=1","contentUrl":"http:\/\/t0.gstatic.com\/images?q=tbn:3Fb8ghdd99fBXM:http:\/\/www.yurtsuz.org\/ReadImage.ashx?id=30&t=1"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/08\/21\/turkiyede-ilk-sosyalist-hareket-istirak-cevresinin-sosyalizm-anlayisi-uzerine-bir-degerlendirme\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"T\u00fcrkiye’de \u0130lk Sosyalist Hareket ‘\u0130\u015ftirak \u00c7evresi’nin Sosyalizm Anlay\u0131\u015f\u0131 \u00dczerine Bir De\u011ferlendirme"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4678","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4678"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4678\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4678"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4678"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4678"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}