{"id":4701,"date":"2010-09-21T20:32:36","date_gmt":"2010-09-21T17:32:36","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/"},"modified":"2010-09-21T20:32:36","modified_gmt":"2010-09-21T17:32:36","slug":"iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/","title":{"rendered":"\u0130yi \u0130nsanlar\u0131n Yol A\u00e7t\u0131klar\u0131 K\u00f6t\u00fcl\u00fckler | Bertrand Russell"},"content":{"rendered":"

“Hepimiz “iyi” insandan ne anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 biliriz. \u0130deal iyi insan i\u00e7ki ve sigara i\u00e7mez, k\u00fcfretmez, yaln\u0131z erkeklerin bulundu\u011fu bir toplant\u0131da orada han\u0131mlar varm\u0131\u015f gibi konu\u015fur, kiliseye aksatmadan gider, her konuda isabetli fikirleri vard\u0131r. Haks\u0131zl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 derin bir nefret duyar ve G\u00fcnah’\u0131 cezaland\u0131rman\u0131n bizim ac\u0131 bir g\u00f6revimiz oldu\u011funu bilir. Yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnmeye kar\u015f\u0131 daha da b\u00fcy\u00fck bir nefret duyar ve genellikle orta ya\u015fl\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 yurtta\u015flar\u0131n\u0131n benimsedi\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015flerin isabetli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulayan ki\u015filerden gen\u00e7leri koruman\u0131n bir devlet g\u00f6revi oldu\u011fu kan\u0131s\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n

Titizlikle y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc mesleki faaliyetleri yan\u0131nda hay\u0131r i\u015flerine de hayli zaman ay\u0131r\u0131r: yurtseverli\u011fi ve askeri e\u011fitimi te\u015fvik eder; i\u015f\u00e7ilerin ve onlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fkan, serinkanl\u0131 ve erdemli olmalar\u0131n\u0131 destekleyebilir ve bunu o konulardaki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131n gere\u011fince cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak yapar; belki bir \u00fcniversitenin m\u00fctevelli heyeti \u00fcyesidir ve y\u0131k\u0131c\u0131 fikirleri olan profes\u00f6rlere g\u00f6rev vermeyerek e\u011fitime y\u00f6nelecek sayg\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nler. Ku\u015fkusuz, her \u015feyden \u00e7ok da, dar anlam\u0131yla “ki\u015fisel ahlak\u0131” kusursuzdur. “<\/p>\n

***
1<\/p>\n

Y\u00fcz y\u0131l kadar \u00f6nce herkesin \u00e7ok k\u00f6t\u00fc bir insan olarak tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 Jeremy Bentham ad\u0131nda bir filozof ya\u015fad\u0131. Daha \u00e7ocukken ad\u0131n\u0131 ilk duydu\u011fum an\u0131 bug\u00fcne kadar hi\u00e7 unutmad\u0131m. Bu, Muhterem Peder Sydney Smith’in, Bentham’\u0131n insanlar\u0131n \u00f6lm\u00fc\u015f b\u00fcy\u00fckannelerinden \u00e7orba yapmalar\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc yolundaki s\u00f6zlerini duydu\u011fum and\u0131. B\u00f6yle bir uygulama bana a\u015f\u00e7\u0131l\u0131k y\u00f6n\u00fcnden oldu\u011fu kadar ahlak y\u00f6n\u00fcnden de tats\u0131z gelmi\u015fti. Bu nedenle Bentham hakk\u0131nda k\u00f6t\u00fc bir kanaat edinmi\u015ftim. Bu s\u00f6zlerin, sayg\u0131de\u011fer insanlar\u0131n erdem u\u011fruna s\u00f6yleme al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda olduklar\u0131 sorumsuz yalanlardan biri oldu\u011funu \u00e7ok sonralar\u0131 ke\u015ffettim. Bundan ba\u015fka, Bentham’a kar\u015f\u0131 ger\u00e7ek su\u00e7laman\u0131n ne oldu\u011funu da anlad\u0131m. A\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 \u015f\u00f6yle bir \u015feydi:<\/p>\n

“\u0130yi” insan\u0131, iyilik yapan insan olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131. Akl\u0131 ba\u015f\u0131nda bir okuyucunun hemen anlayaca\u011f\u0131 gibi bu tan\u0131mlama ger\u00e7ek ahlak ilkelerini alt\u00fcst eden bir\u015feydi. Bir iyili\u011fin, ondan yararlanan ki\u015fiye duyulan sevgiden kaynaklan\u0131yorsa erdemli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sadece ahlak kurallar\u0131ndan esinlenmi\u015fse erdemli oldu\u011funu ortaya koyan Kant’\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesi \u00e7ok daha y\u00fccedir. Ayn\u0131 kurallar, do\u011fald\u0131r ki, ters y\u00f6nde, ac\u0131mas\u0131z hareketlere de yol a\u00e7abilir. Erdemli olman\u0131n \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fcn erdemin kendisi oldu\u011funu biliyoruz. Bundan galiba \u015fu sonu\u00e7 \u00e7\u0131k\u0131yor ki, ona katlanmak da onun cezas\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu
nedenle Kant, Bentham’dan daha y\u00fcce bir moralisttir ve erdemi erdem oldu\u011fu i\u00e7in sevdi\u011fini s\u00f6yleyen herkes onun taraf\u0131n\u0131 tutar.<\/p>\n

Bentham’\u0131n kendi iyi insan tan\u0131m\u0131na g\u00f6re davrand\u0131\u011f\u0131 do\u011frudur: \u00e7ok iyilik yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ondokuzuncu y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndaki k\u0131rk y\u0131l, \u0130ngiltere’nin maddi y\u00f6nden, fikir ve ahlak y\u00f6nlerinden inan\u0131lmaz \u00f6l\u00e7\u00fcde ilerleme g\u00f6sterdi\u011fi y\u0131llard\u0131r. Bu d\u00f6nemin ba\u015flar\u0131nda, daha \u00f6nce aristokrasiyi temsil eden Parlamento’yu, orta s\u0131n\u0131f\u0131 temsil eder duruma getiren Reform Yasas\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Yasa \u0130ngiltere’de demokrasiye do\u011fru at\u0131lan ad\u0131mlar\u0131n en zoru olmu\u015ftur. Hemen arkas\u0131ndan da, Jamaica’da k\u00f6leli\u011fin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi, ba\u015fka \u00f6nemli reformlar gelmi\u015ftir. Bu d\u00f6nemin ba\u015f\u0131nda adi h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n cezas\u0131 as\u0131larak idamd\u0131. \u00c7ok ge\u00e7meden \u00f6l\u00fcm cezas\u0131 yaln\u0131z adam \u00f6ld\u00fcrme ve vatana ihanet su\u00e7lar\u0131yla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131. Yiyecek fiyatlar\u0131n\u0131 korkun\u00e7 sefalete yol a\u00e7acak \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131ran Hububat Yasalar\u0131 1846’da y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kalkt\u0131. 1870’de zorunlu e\u011fitim getirildi. Victoria d\u00f6nemini k\u00f6t\u00fclemek bug\u00fcn moda haline gelmi\u015ftir; ama ben bizim \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n, onlar\u0131n \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131 kadar iyi not almas\u0131n\u0131 dilerim. Ancak \u015fimdiki konumuz bunlar de\u011fil. Gelmek istedi\u011fim nokta \u015fudur: o y\u0131llardaki ilerlemenin \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn Bentham’\u0131n etkisi sayesinde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi kabul edilmelidir. Ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci
yar\u0131s\u0131nda \u0130ngiltere’de ya\u015fayan insanlar\u0131n onda dokuzunun, Bentham olmasayd\u0131 ya\u015fayabileceklerinden daha mutlu ya\u015fad\u0131klar\u0131 ku\u015fku g\u00f6t\u00fcrmez. Felsefesi \u00f6ylesine yal\u0131nd\u0131 ki, ona yapt\u0131klar\u0131n\u0131n bir gerek\u00e7esi olarak bakm\u0131\u015f olabilir. Bizler, \u015fimdiki daha ayd\u0131n \u00e7a\u011f\u0131m\u0131zda, onun fikirlerinin abes oldu\u011funu g\u00f6rebiliriz. Ancak, Bentham’\u0131nki gibi pek de onurlu olmayan bir faydac\u0131l\u0131k ilkesini reddetme nedenlerine bir g\u00f6z atmak bizi y\u00fcreklendirebilir.<\/p>\n

2<\/p>\n

Bu anlamda “iyi” olan bir adam\u0131n, genelde, “k\u00f6t\u00fc” bir adamdan daha \u00e7ok iyilik yapt\u0131\u011f\u0131 ku\u015fku g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. “K\u00f6t\u00fc” adam ile yukar\u0131da tan\u0131mlanan\u0131n tersi olan adam\u0131 kastediyorum. “K\u00f6t\u00fc” bir adam sigara, arada bir de i\u00e7ki i\u00e7er; hatta damar\u0131na bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda a\u011fz\u0131n\u0131 bile bozabilir. Sohbetleri her zaman a\u011fza al\u0131nacak t\u00fcrden de\u011fildir; g\u00fczel havalarda baz\u0131 pazar g\u00fcnleri kiliseye gitmek yerine k\u0131rlarda dola\u015f\u0131r. Y\u0131k\u0131c\u0131 fikirleri de vard\u0131r; \u00f6rne\u011fin, bar\u0131\u015f istiyorsan\u0131z sava\u015fa de\u011fil bar\u0131\u015fa haz\u0131rlanman\u0131z gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnebilir. Hatalara kar\u015f\u0131 tutumu bilimseldir; t\u0131pk\u0131 ar\u0131za yapan otomobiline olan tutumu gibi. Vaazlar\u0131n ve hapis cezas\u0131n\u0131n, patlak bir otomobil lasti\u011finin tamirine yarar\u0131 neyse, k\u00f6t\u00fc al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 d\u00fczeltmekte de yarar\u0131n\u0131n o kadar oldu\u011funu iddia eder. Yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnce konusunda daha da terstir. Ona g\u00f6re “yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnme” sadece d\u00fc\u015f\u00fcnme, “do\u011fru d\u00fc\u015f\u00fcnme” de s\u00f6zc\u00fckleri papa\u011fan gibi tekrarlamakt\u0131r. Bu durum, onun her t\u00fcrden garip fikirleri olan ki\u015filere yak\u0131nl\u0131k duymas\u0131na yol a\u00e7ar.<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fma saatleri d\u0131\u015f\u0131nda yapt\u0131klar\u0131, sadece ho\u015fland\u0131\u011f\u0131 \u015feylerle u\u011fra\u015fmaktan; ya da, daha k\u00f6t\u00fcs\u00fc, iktidar sahiplerinin rahat\u0131na dokunmayan baz\u0131 \u00f6nlenebilir k\u00f6t\u00fcl\u00fckler konusunda huzursuzluk yarat\u0131p ortal\u0131\u011f\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmaktan ibarettir. Ve hatta olas\u0131d\u0131r ki, “ki\u015fisel ahlak” konusundaki baz\u0131 kusurlar\u0131n\u0131, ger\u00e7ekten erdemli olan ki\u015filer gibi \u00f6zenle gizlemez; kendini, d\u00fcr\u00fcst olman\u0131n iyi bir \u00f6rnek olmaktan daha iyi oldu\u011fu gibi yanl\u0131\u015f bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ile savunur. S\u0131radan ve sayg\u0131n bir vatanda\u015f\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz bu niteliklerin bir veya birka\u00e7\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan bir ki\u015fi hakk\u0131ndaki kanaati olumsuzdur; bu nedenle bir hakim, bir \u00f6\u011fretmen veya bir vali gibi yetkileri olan g\u00f6revler almas\u0131na izin verilmez. Bu t\u00fcr i\u015fler yaln\u0131z “iyi” insanlara a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu durum son zamanlara \u00f6zg\u00fcd\u00fcr. Cromwell zaman\u0131nda P\u00fcritenlerin k\u0131sa s\u00fcren egemenli\u011fi s\u0131ras\u0131nda da durum b\u00f6yleydi ve onlar taraf\u0131ndan Amerika’ya a\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131. \u0130ngiltere’de tekrar ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 Frans\u0131z Devrimi’nden sonra, Jacobinizm’e -yani \u015fimdilerde Bol\u015fevizm diyebilece\u011fimiz \u015feye- kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede yararl\u0131 olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle olmu\u015ftur. Wordsworth’\u00fcn ya\u015fam\u0131 bu de\u011fi\u015fikli\u011fe bir \u00f6rnektir.<\/p>\n

Gen\u00e7li\u011finde Frans\u0131z Devrimi’ne yak\u0131nl\u0131k duymu\u015f, Fransa’ya gitmi\u015f, g\u00fczel \u015fiirler yazm\u0131\u015f ve evlilik d\u0131\u015f\u0131 bir k\u0131z\u0131 olmu\u015ftu. Bu d\u00f6nemde “k\u00f6t\u00fc” adamd\u0131. Daha sonra “iyi” oldu; k\u0131z\u0131n\u0131 terketti, do\u011fru ilkeler edindi ve k\u00f6t\u00fc \u015fiirler yazd\u0131. Coleridge de benzer bir de\u011fi\u015fimden ge\u00e7mi\u015ftir: k\u00f6t\u00fc oldu\u011fu zaman Kubla Khan’\u0131 yazd\u0131; iyi oldu\u011fu zamanlar da teolojik yaz\u0131lar.<\/p>\n

\u0130yi \u015fiirler yazd\u0131\u011f\u0131 zamanlar “iyi” olan bir \u015fair \u00f6rne\u011fi bulmak zordur.\u00a0 Dante y\u0131k\u0131c\u0131 propaganda yapt\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edilmi\u015fti. Sonelerine bakarak h\u00fck\u00fcm verilirse Amerikan g\u00f6\u00e7men b\u00fcrosu yetkililerince Shakespeare’e New York’da karaya \u00e7\u0131kma izni verilemezdi. “\u0130yi” insan\u0131n \u00f6z\u00fcnde h\u00fck\u00fcmet yanl\u0131s\u0131 olmas\u0131 yatar. Bu nedenle Milton, Cromwell’in egemenli\u011fi d\u00f6neminde iyi, ondan \u00f6nce ve sonraki d\u00f6nemlerde k\u00f6t\u00fc bir ki\u015fiydi; ancak \u015fiir yazmas\u0131 bu \u00f6nceki ve sonraki d\u00f6nemlere rastlar -ger\u00e7ekten de \u015fiirlerinin \u00e7o\u011fu bir bol\u015fevik olarak idam edilmekten k\u0131l pay\u0131 kurtuldu\u011fu sonraki d\u00f6nemde yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Donne, St.Paul Katedrali ruhani meclis ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na getirildikten sonra erdemli oldu; ancak b\u00fct\u00fcn \u015fiirleri daha \u00f6nce yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve bu nedenle, atanmas\u0131 bir skandala yol a\u00e7t\u0131. Swinburne gen\u00e7li\u011finde, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck i\u00e7in sava\u015fanlar\u0131 \u00f6ven Songs Before Sunrise (\u015eafak \u00d6ncesi \u015eark\u0131lar)’\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde k\u00f6t\u00fc adamd\u0131; ya\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k tecav\u00fczlere kar\u015f\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini savunduklar\u0131 i\u00e7in Boerlere olduk\u00e7a sald\u0131rgan yaz\u0131lar yazd\u0131\u011f\u0131 zaman ise, erdemli bir ki\u015fiydi. \u00d6rnekleri art\u0131rmaya gerek yok; g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ge\u00e7erli olan erdem \u00f6l\u00e7\u00fctlerinin iyi \u015fiir \u00fcretmekle ba\u011fda\u015fmad\u0131\u011f\u0131na i\u015faret eden yeterince s\u00f6z s\u00f6ylenmi\u015f bulunuyor.<\/p>\n

Ayn\u0131 \u015fey ba\u015fka alanlarda da ge\u00e7erlidir. Hepimiz biliriz ki Galileo ve Darwin k\u00f6t\u00fc ki\u015filerdi. \u00d6l\u00fcm\u00fcnden y\u00fcz y\u0131l sonras\u0131na kadar Spinoza’n\u0131n \u00e7ok g\u00fcnahkar bir adam oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Descartes kovu\u015fturmaya u\u011frayaca\u011f\u0131 korkusuyla yurt d\u0131\u015f\u0131na ka\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. Hemen b\u00fct\u00fcn R\u00f6nesans sanat\u00e7\u0131lar\u0131 k\u00f6t\u00fc insanlard\u0131. Daha hafif konulara gelince, \u00f6nlenebilir \u00f6l\u00fcmlere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar mutlaka k\u00f6t\u00fc ki\u015filerdi. Ben Londra’n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00e7ok zengin, bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc de \u00e7ok yoksul olan bir b\u00f6lgesinde oturdum. Burada bebek \u00f6l\u00fcm\u00fc oranlar\u0131 anormal derecede y\u00fcksektir ve zenginler r\u00fc\u015fvet veya y\u0131ld\u0131rma yoluyla yerel y\u00f6netimi ellerinde tutarlar. Zenginler g\u00fc\u00e7lerini kamu sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve bebeklere yard\u0131m giderlerini azaltmak; d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretle yar\u0131-zamanl\u0131 \u00e7al\u0131\u015facak sa\u011fl\u0131k g\u00f6revlisi tutmak i\u00e7in kullan\u0131rlar. Zenginlerin sofralar\u0131n\u0131n zenginli\u011fini yoksullar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131ndan daha \u00f6nemli saymayan hi\u00e7 kimse o y\u00f6redeki \u00f6nemli ki\u015filerin sayg\u0131s\u0131n\u0131 kazanamaz.<\/p>\n

D\u00fcnyan\u0131n bildi\u011fim her yerinde ayn\u0131 \u015fey ge\u00e7erlidir. Bunlara bakarak, iyi bir insan\u0131 olu\u015fturan nitelikleri basite indirgeyebiliriz: \u0130yi insan, d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve eylemleri iktidar sahiplerine ho\u015f gelen ki\u015fidir.<\/p>\n

3<\/p>\n

Ge\u00e7mi\u015fte k\u00f6t\u00fc olduklar\u0131 halde maalesef y\u00fcceli\u011fe eri\u015fmi\u015f olan insanlar \u00fczerinde durmam\u0131z hayli \u00fcz\u00fcc\u00fc oldu. \u015eimdi de, daha i\u00e7 a\u00e7\u0131c\u0131 bir konu olan erdemli insanlara ge\u00e7elim.<\/p>\n

3. George tipik bir erdemli ki\u015fiydi. Pitt (1759-1806): 1783-1801 ve 1804-1806 y\u0131llar\u0131nda ba\u015fbakanl\u0131k yapan \u0130ngiliz devlet adam\u0131) ondan katoliklere \u00f6zg\u00fcrl\u00fck vermesini istedi\u011finde -o d\u00f6nemde katoliklerin oy haklar\u0131 yoktu- ta\u00e7 giyme t\u00f6reninde yapt\u0131\u011f\u0131 yemine ters d\u00fc\u015fece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle bunu reddetti. Onlara \u00f6zg\u00fcrl\u00fck vermenin iyi bir \u015fey oldu\u011fu gerek\u00e7esine uyarak yan\u0131lg\u0131ya d\u00fc\u015fmekten hakl\u0131 olarak ka\u00e7\u0131nd\u0131. Ona g\u00f6re sorun yararl\u0131 olup olmamak de\u011fil, soyut olarak “do\u011fru” olup olmamakt\u0131. Amerika’n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k istemine yol a\u00e7an siyasette onun politikaya m\u00fcdahalesinin pay\u0131 b\u00fcy\u00fckt\u00fcr; ancak m\u00fcdahalesi her zaman en y\u00fcce ama\u00e7lardan kaynaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 \u015fey, \u00e7ok dindar olan ve d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcne kadar Tanr\u0131’n\u0131n kendi taraf\u0131nda oldu\u011funa i\u00e7tenlikle inanm\u0131\u015f ve -bildi\u011fim kadar\u0131yla- ki\u015fisel k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerden tamamen ar\u0131nm\u0131\u015f bir ki\u015fi olan sab\u0131k Kaiser i\u00e7in de s\u00f6ylenebilir. Ama yine de, insanlar\u0131n ac\u0131 \u00e7ekmesine ondan daha \u00e7ok yol a\u00e7m\u0131\u015f olan ba\u015fka bir g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insan\u0131 bulmak kolay de\u011fildir.<\/p>\n

\u0130yi insanlar politikac\u0131lara baz\u0131 yararlar sa\u011flarlar. Bu yararlar\u0131n ba\u015f\u0131nda\u00a0 da, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n ku\u015fku uyand\u0131rmadan i\u015flerini y\u00fcr\u00fctmelerine olanak veren bir duman perdesi olu\u015fturmalar\u0131 gelir. \u0130yi insan arkada\u015flar\u0131n\u0131n karanl\u0131k i\u015fler yapabilece\u011fini akl\u0131na getirmez; bu onun iyi y\u00f6n\u00fcd\u00fcr. Halk da bir insan\u0131n, iyili\u011fini k\u00f6t\u00fcleri gizlemek -i\u00e7in kullanabilece\u011fini hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmez; bu da onun yararl\u0131 y\u00f6n\u00fcd\u00fcr. Kamu gelirlerinin, onlar\u0131 hakeden zenginlerin eline ge\u00e7mesine itiraz eden dar kafal\u0131 halk\u0131n s\u00f6z konusu oldu\u011fu her durumda bu iki \u00f6zelli\u011fin iyi insan\u0131 son derece \u00e7ekici k\u0131laca\u011f\u0131 ortadad\u0131r. Bana s\u00f6ylendi\u011fine g\u00f6re -ama ben kesinlikle kat\u0131lm\u0131yorum- iyi insan olan ve bu amaca g\u00f6re hareket eden bir Amerika Cumhurba\u015fkan\u0131 varm\u0131\u015f. \u0130ngiltere’de de Whittaker Wright \u00fcn\u00fcn\u00fcn doru\u011funda oldu\u011fu s\u0131ralarda, \u00e7evresini, erdemleri onun aritmeti\u011fini anlamalar\u0131n\u0131 ve anlamad\u0131klar\u0131n\u0131 farketmelerini \u00f6nleyen kusursuz soylular doldurmu\u015ftu.<\/p>\n

\u0130yi insan\u0131n i\u015fe yarad\u0131\u011f\u0131 bir ba\u015fka alan da istenmeyen ki\u015fileri\u00a0 skandallarla politikadan uzak tutabilmeleridir. Y\u00fcz ki\u015fiden doksan dokuzu ahlak kurallar\u0131n\u0131 ihlal eder; ancak bu ger\u00e7ek, genellikle g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kmaz. Doksan dokuzuncu ki\u015finin yapt\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, y\u00fcz ki\u015fi i\u00e7inde ger\u00e7ekten masum olan bir ki\u015fi y\u00fcrekten duydu\u011fu nefreti dile getirir; \u00f6b\u00fcr doksan sekizi de, kendilerinden de ku\u015fkulan\u0131labilir korkusuyla, onun pe\u015finden giderler. Bu nedenle, ho\u015fa gitmeyen g\u00f6r\u00fc\u015fleri olan bir kimse politikaya at\u0131l\u0131yorsa, toplumun geleneksel kurumlar\u0131n\u0131 korumay\u0131 ama\u00e7 edinmi\u015f olan ki\u015filerin, a\u00e7\u0131\u011fa vuruldu\u011funda yeni politikac\u0131n\u0131n kariyerini sona erdirecek bir\u015feyler bulana kadar o kimsenin \u00f6zel ya\u015fam\u0131n\u0131 geriye do\u011fru ad\u0131m ad\u0131m kurcalamalar\u0131 yeterlidir. O zaman \u00fc\u00e7 se\u00e7enekleri olacakt\u0131r: ger\u00e7ekleri a\u00e7\u0131klayarak onun bir utan\u00e7 bulutu i\u00e7inde g\u00f6zlerden uzakla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak; veya a\u00e7\u0131klama tehditleriyle onu politikadan \u00e7ekilmeye zorlamak; ya da \u015fantaj yoluyla kendilerine iyi bir gelir sa\u011flamak. Bu se\u00e7eneklerden ilk ikisi halk\u0131 korur; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc de halk\u0131 koruyanlar\u0131 korur. Bu nedenle her \u00fc\u00e7\u00fc de \u00f6v\u00fclmeye de\u011fer; her \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fc de olanakl\u0131 k\u0131lan iyi insanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u015eimdi de \u00f6rne\u011fin z\u00fchrevi hastal\u0131k konusunu ele alal\u0131m. Bunun \u00f6nceden\u00a0 al\u0131nacak uygun \u00f6nlemlerle hemen hemen tamamen \u00f6nlenebilece\u011fi bilinmektedir. Ancak iyi insanlar\u0131n \u00e7abalar\u0131yla bu bilgi m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca dar bir alana yay\u0131l\u0131r ve uygulanmas\u0131nda her t\u00fcrl\u00fc engel yarat\u0131l\u0131r. Sonu\u00e7ta g\u00fcnah yine “do\u011fal” cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131l\u0131r ve yine \u0130ncil’in emirleri uyar\u0131nca \u00e7ocuklar babalar\u0131n\u0131n g\u00fcnahlar\u0131n\u0131 \u00e7ekmeyi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrler. Bunun tersi olsayd\u0131 durum ne kadar da korkun\u00e7 olurdu. \u00c7\u00fcnk\u00fc e\u011fer g\u00fcnah cezaland\u0131r\u0131lmazsa, yapt\u0131klar\u0131 g\u00fcnah de\u011filmi\u015f gibi davranacak kadar ahlaks\u0131z ki\u015filer ortaya \u00e7\u0131kabilirdi; ve e\u011fer ceza masumlar\u0131 da kapsamazsa o denli korkutucu olmazd\u0131. Bu nedenle, bilim adamlar\u0131n\u0131n edindikleri derme \u00e7atma bilgilere ra\u011fmen, Do\u011fa’n\u0131n bizler daha cehalet \u00e7a\u011f\u0131ndayken koydu\u011fu kat\u0131 ceza yasalar\u0131n\u0131n bug\u00fcn bile i\u015flemesini sa\u011flayan bu iyi adamlara ne kadar minnettar olsak azd\u0131r.<\/p>\n

Ac\u0131lara neden olsun veya olmas\u0131n, k\u00f6t\u00fc bir eyle”min k\u00f6t\u00fc oldu\u011funu, do\u011fru d\u00fc\u015f\u00fcnen herkes bilir. Ancak herkesin salt ahlak kurallar\u0131na uygun hareket etmesi olanakl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, erdemin g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, g\u00fcnah\u0131 ac\u0131n\u0131n izlemesi \u00e7ok arzulanan bir\u015feydir. \u0130nsanlar\u0131n g\u00fcnahlara bilim \u00f6ncesi \u00e7a\u011flarda verilen cezalardan ka\u00e7\u0131nma yollar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeleri engellenmelidir. Hay\u0131rsever insanlar bizleri bu tehlikeli bilgilerden korumam\u0131\u015f olsalar da fiziksel ve zihinsel sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n korunmas\u0131 konusunda ne \u00e7ok bilgi sahibi olabilece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcnmek beni deh\u015fete d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyor. \u0130yi insanlar bir de kendilerini katlettirerek yararl\u0131 olabilirler. Almanya \u00c7in’in Shantung eyaletini iki misyonerin orada \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi sayesinde ele ge\u00e7irmi\u015ftir. Saraybosna’da \u00f6ld\u00fcr\u00fclen Ar\u015fid\u00fck san\u0131r\u0131m iyi bir insand\u0131; ona ne kadar minnettar olsak azd\u0131r! E\u011fer o \u015fekilde \u00f6lmeseydi sava\u015f \u00e7\u0131kmayabilirdi; d\u00fcnya demokrasi i\u00e7in g\u00fcvenli bir hale gelemezdi; militarizm y\u0131k\u0131lmazd\u0131; \u015fimdi de \u0130spanya, \u0130talya, Macaristan, Bulgaristan ve Rusya’daki askeri despotizmin keyfini \u00e7\u0131kar\u0131yor olmazd\u0131k.<\/p>\n

\u015eaka bir tarafa, kamuoyunca genellikle kabul g\u00f6ren “iyilik” \u00f6l\u00e7\u00fctleri\u00a0 d\u00fcnyay\u0131 daha mutlu k\u0131lmak i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f \u015feyler de\u011fildir. Bunun \u00e7e\u015fitli nedenleri vard\u0131r; ba\u015fl\u0131cas\u0131 da gelenektir.<\/p>\n

Ondan sonra en g\u00fc\u00e7l\u00fc neden olarak egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n sahip oldu\u011fu, haks\u0131z\u00a0 g\u00fc\u00e7ler gelir. \u0130lkel ahlak kurallar\u0131 tabu kavram\u0131ndan \u00e7\u0131km\u0131\u015fa benziyor; bunlar ba\u015flang\u0131\u00e7ta tamamen bo\u015f-inan durumdayd\u0131lar ve tamamen zarars\u0131z olan baz\u0131 eylemler -\u00f6rne\u011fin kabile reisinin taba\u011f\u0131ndan yemek yemek- bilinmez yollarla felakete yol a\u00e7t\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle yasaklanm\u0131\u015ft\u0131. Yasaklar bu \u015fekilde ba\u015flad\u0131 ve ba\u015flang\u0131\u00e7ta varsay\u0131lan nedenler unutulduktan sonra da insanlar\u0131n duygular\u0131 \u00fczerinde etkisini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ge\u00e7erli olan ahlak kurallar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc hala bu t\u00fcrdendir: baz\u0131 davran\u0131\u015f bi\u00e7imleri, etkilerinin k\u00f6t\u00fc olup olmad\u0131klar\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n, deh\u015fet hissi uyand\u0131r\u0131rlar. Bir\u00e7ok olayda, deh\u015fet uyand\u0131ran bu davran\u0131\u015f ger\u00e7ekten de zararl\u0131d\u0131r; \u00f6yle olmasayd\u0131 ahlak \u00f6l\u00e7\u00fctlerimizi d\u00fczeltme gereksinimi daha yayg\u0131n kabul g\u00f6r\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin, uygar bir toplumda cinayetin ho\u015fg\u00f6r\u00fcyle kar\u015f\u0131lanmayaca\u011f\u0131\u00a0 ortadad\u0131r; ancak cinayetin yasaklanmas\u0131n\u0131n k\u00f6keninde yatan \u015fey, t\u00fcm\u00fcyle bo\u015f-inand\u0131r. \u00d6ld\u00fcr\u00fclen ki\u015finin kan\u0131n\u0131n -veya daha sonra hayaletinin- \u00f6\u00e7 almak isteyece\u011fi ve yaln\u0131z su\u00e7luyu de\u011fil, ona yak\u0131nl\u0131k g\u00f6steren herkesi cezaland\u0131raca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Cinayetin yasaklanmas\u0131n\u0131n bo\u015f-inan niteli\u011fi \u015fundan da anla\u015f\u0131l\u0131yor ki, belli dini ayinlerle kan su\u00e7undan temizlenmek olanakl\u0131yd\u0131; ba\u015flang\u0131\u00e7ta bu ayinlerin amac\u0131 ise, hayaletin kendisini tan\u0131mamas\u0131 i\u00e7in su\u00e7lunun k\u0131l\u0131k de\u011fi\u015ftirmesini sa\u011flamakt\u0131. En az\u0131ndan Sir J. G. Frazex’in teorisi b\u00f6yledir. Pi\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n, su\u00e7u “ar\u0131nd\u0131rmas\u0131ndan” s\u00f6z ederken yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z mecaz \u00e7ok eski zamanlarda kan lekelerini temizlemek i\u00e7in y\u0131kama yap\u0131lmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. “Su\u00e7” ve “g\u00fcnah” gibi kavramlar\u0131n \u00e7ok eski \u00e7a\u011flardaki bu uygulama ile ili\u015fkili duygusal bir k\u00f6keni vard\u0131r.<\/p>\n

Rasyonel bir ahlak kural\u0131 cinayet konusunda bile olaya de\u011fi\u015fik bir a\u00e7\u0131dan\u00a0 bakacak; hastal\u0131k i\u00e7in oldu\u011fu gibi, su\u00e7, ceza ve kefaret yerine \u00f6nleme ve iyile\u015ftirme ile ilgilenecektir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ahlak ilkeleri bo\u015f-inan ve rasyonalizmin garip bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131d\u0131r. Cinayet \u00e7ok eski bir su\u00e7tur; ona uzun y\u0131llar \u00f6tesine uzanan nefret ve korkunun olu\u015fturdu\u011fu bir sis perdesi arkas\u0131ndan bakar\u0131z. Sahtekarl\u0131k modern bir su\u00e7tur; onu rasyonel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla ele al\u0131r\u0131z. Sahtekarlar\u0131 cezaland\u0131r\u0131r\u0131z; ama onlar\u0131, canilere yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, tuhaf yarat\u0131klar olarak d\u0131\u015flamay\u0131z. Teoride nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek d\u00fc\u015f\u00fcnelim, toplumsal ya\u015famda erdemi, bir\u015feyi yapmak olarak de\u011fil, yapmamak olarak alg\u0131lar\u0131z. “G\u00fcnah” olarak adland\u0131r\u0131lan \u015feylerden ka\u00e7\u0131nan bir kimse, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n yarar\u0131na hi\u00e7bir \u015fey yapmasa da, iyi insand\u0131r. \u0130ncil’de telkin edilen tutum ku\u015fkusuz bu de\u011fildir: “Kom\u015funu kendini sevdi\u011fin gibi sev” olumlu bir y\u00f6nergedir. Ancak b\u00fct\u00fcn h\u0131r\u0131stiyan toplumlarda bu emre uyan ki\u015fi kovu\u015fturulur; en az\u0131ndan yoksulluk, genellikle hapis ve bazen de \u00f6l\u00fcmle cezaland\u0131r\u0131l\u0131r. D\u00fcnya haks\u0131zl\u0131klarla doludur. \u00d6d\u00fclleri ve cezalar\u0131 verecek konumda olanlar da bu haks\u0131zl\u0131klardan yarar sa\u011flayanlard\u0131r. \u00d6d\u00fcller e\u015fitsizlik i\u00e7in \u00e7ok ustaca gerek\u00e7eler bulanlara, cezalar ise ona \u00e7are\u00a0 arayanlara verilir. Kom\u015fusunu i\u00e7tenlikle seven bir kimsenin halk\u0131n yergisinden uzun s\u00fcre ka\u00e7\u0131nabilece\u011fi bir \u00fclke bilmiyorum. Fransa da sava\u015ftanhemen \u00f6nce Fransa’n\u0131n en iyi yurtta\u015f\u0131 olan Jean Jaures \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, katil ise, bir kamu hizmeti yapt\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle, beraat etmi\u015fti. Bu \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u00f6rnektir; ancak bu t\u00fcr \u015feyler d\u00fcnyan\u0131n her yerinde olagelmektedir.<\/p>\n

Geleneksel ahlak\u0131 savunanlar onun kusursuz, olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bazen kabul ederler; ancak herhangi bir ele\u015ftirinin ahlak\u0131 toptan \u00e7\u00f6kertece\u011fini ileri s\u00fcrerler. Ele\u015ftiri olumlu ve yap\u0131c\u0131ysa bu \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc ger\u00e7ekle\u015fmez; ancak, bir anl\u0131k bir zevkin \u00f6tesinde bir\u015fey i\u00e7in yap\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131 ko\u015fuluyla. Bentham’a d\u00f6nersek, o ahlak kurallar\u0131na temel olarak “en \u00e7ok insan\u0131n en fazla mutlulu\u011fu”nu savundu. Bu ilke do\u011frultusunda davranan bir kimsenin, yaln\u0131z geleneksel kurallara uyan bir ki\u015fiye g\u00f6re \u00e7ok daha \u00e7etin bir ya\u015fam\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n

Kendisini ezilmi\u015flerin savunucusu yapacak ve b\u00f6ylece g\u00fc\u00e7l\u00fclerin\u00a0 d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131na hedef olacakt\u0131r. G\u00fcc\u00fc elinde tutanlar\u0131n saklamak istedi\u011fi ger\u00e7ekleri a\u00e7\u0131klayacak; \u015fefkate gereksinimi olanlar\u0131 ondan mahrum etmek i\u00e7in uydurulmu\u015f yalanlar\u0131 reddedecektir. B\u00f6yle bir davran\u0131\u015f ger\u00e7ek ahlak\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcne yol a\u00e7maz. Resmi ahlak her zaman olumsuz ve bask\u0131c\u0131 olmu\u015ftur; “yapmayacaks\u0131n” der ve kurallar\u0131n yasaklamad\u0131\u011f\u0131 eylemlerin etkisini ara\u015ft\u0131rmaya gerek g\u00f6rmez. B\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fck mistikler ve din \u00f6\u011freticileri b\u00f6yle bir ahlak anlay\u0131\u015f\u0131na bo\u015funa kar\u015f\u0131 gelmi\u015flerdir: m\u00fcritleri onlar\u0131n en a\u00e7\u0131k beyanlar\u0131n\u0131 bile dikkate almam\u0131\u015flard\u0131r. Bu nedenle, onlar\u0131n y\u00f6ntemlerinin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bir iyile\u015fmeye yol a\u00e7mas\u0131 pek olas\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor.<\/p>\n

D\u00fc\u015f\u00fcnce ve bilimdeki ilerlemenin bu konuya katk\u0131s\u0131, san\u0131r\u0131m, daha umut verici olacakt\u0131r. \u0130nsanlar yava\u015f yava\u015f \u015funun bilincine varacaklard\u0131r ki, urumlar\u0131 haks\u0131zl\u0131k ve nefret temeline dayal\u0131 olan bir d\u00fcnya, mutlulu\u011fu yaratma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck olan bir d\u00fcnya olamaz. Son sava\u015f az say\u0131da ki\u015fiye bu dersi \u00f6\u011fretmi\u015ftir; e\u011fer beraberlikle sonu\u00e7lanmasayd\u0131 daha fazlas\u0131n\u0131 da \u00f6\u011fretebilirdi. Bizler i\u00e7in gerekli olan, ya\u015fama sevinci, geli\u015fmenin getirece\u011fi mutluluk ve olumlu ba\u015far\u0131lar \u00fczerine kurulmu\u015f bir\u00a0 ahlakt\u0131r; yasak ve bask\u0131 temeline de\u011fil. Bir insan e\u011fer mutluysa, co\u015fkuluysa, c\u00f6mertse ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131nmutlulu\u011funa seviniyorsa “iyi” insan say\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu durumda, ufak tefek kabahatler pek de \u00f6nemsenmemelidir. Fakat s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve gaddarl\u0131k yoluyla servet kazanan bir ki\u015fiye, \u015fimdi “ahlaks\u0131z” olarak niteledi\u011fimiz ki\u015filer gibi bakmal\u0131y\u0131z; d\u00fczenli olarak kiliseye gitse de, k\u00f6t\u00fcl\u00fckle elde etti\u011fi kazanc\u0131n\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kamu ama\u00e7lar\u0131na ba\u011f\u0131\u015flasa da ayn\u0131 \u015fekilde de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n

Bunu sa\u011flamak i\u00e7in, \u00f6nemli ki\u015filer aras\u0131nda hala ge\u00e7erli olan bo\u015f-inan ve\u00a0 bask\u0131 kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 bir “erdem” yerine, ahlak sorunlar\u0131na kar\u015f\u0131 rasyonel bir tutum getirmek yeterlidir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde mant\u0131ksal d\u00fc\u015f\u00fcnce hafife al\u0131nmaktad\u0131r; ancak ben yine de uslanmaz bir rasyonalist olmakta direniyorum. Mant\u0131k belki zay\u0131f bir g\u00fc\u00e7 olabilir; ama de\u011fi\u015fmezdir ve hep ayn\u0131 y\u00f6nde i\u015fler. Mant\u0131ks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n kuvvetleri ise bo\u015f yere didi\u015ferek birbirlerini yok eder. Bu nedenle mant\u0131ks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n -her ta\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131, sonunda mant\u0131k yanl\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirir ve insanl\u0131\u011f\u0131n yegane ger\u00e7ek dostlar\u0131n\u0131n onlar oldu\u011funu tekrar tekrar g\u00f6sterir.<\/p>\n

Sorgulayan Denemeler:\u00a0 Bertrand Russell<\/p>\n

\u00c7eviri: Nermin Ar\u0131k<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

“Hepimiz “iyi” insandan ne anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 biliriz. \u0130deal iyi insan i\u00e7ki ve sigara i\u00e7mez, k\u00fcfretmez, yaln\u0131z erkeklerin bulundu\u011fu bir toplant\u0131da orada han\u0131mlar varm\u0131\u015f gibi konu\u015fur, kiliseye aksatmadan gider, her konuda isabetli fikirleri vard\u0131r. Haks\u0131zl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 derin bir nefret duyar ve G\u00fcnah’\u0131 cezaland\u0131rman\u0131n bizim ac\u0131 bir g\u00f6revimiz oldu\u011funu bilir. Yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnmeye kar\u015f\u0131 daha da b\u00fcy\u00fck bir nefret […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[103],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4701","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-felsefe-genel"},"yoast_head":"\n\u0130yi \u0130nsanlar\u0131n Yol A\u00e7t\u0131klar\u0131 K\u00f6t\u00fcl\u00fckler | Bertrand Russell - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u0130yi \u0130nsanlar\u0131n Yol A\u00e7t\u0131klar\u0131 K\u00f6t\u00fcl\u00fckler | Bertrand Russell\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"“Hepimiz “iyi” insandan ne anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 biliriz. \u0130deal iyi insan i\u00e7ki ve sigara i\u00e7mez, k\u00fcfretmez, yaln\u0131z erkeklerin bulundu\u011fu bir toplant\u0131da orada han\u0131mlar varm\u0131\u015f gibi konu\u015fur, kiliseye aksatmadan gider, her konuda isabetli fikirleri vard\u0131r. Haks\u0131zl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 derin bir nefret duyar ve G\u00fcnah’\u0131 cezaland\u0131rman\u0131n bizim ac\u0131 bir g\u00f6revimiz oldu\u011funu bilir. Yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnmeye kar\u015f\u0131 daha da b\u00fcy\u00fck bir nefret […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-09-21T17:32:36+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/antiregierung.files.wordpress.com\/2009\/09\/bertrand-russell.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"20 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"\u0130yi \u0130nsanlar\u0131n Yol A\u00e7t\u0131klar\u0131 K\u00f6t\u00fcl\u00fckler | Bertrand Russell\",\"datePublished\":\"2010-09-21T17:32:36+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/\"},\"wordCount\":3942,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/antiregierung.files.wordpress.com\/2009\/09\/bertrand-russell.jpg\",\"articleSection\":[\"Felsefe (Genel)\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/\",\"name\":\"\u0130yi \u0130nsanlar\u0131n Yol A\u00e7t\u0131klar\u0131 K\u00f6t\u00fcl\u00fckler | Bertrand Russell - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/antiregierung.files.wordpress.com\/2009\/09\/bertrand-russell.jpg\",\"datePublished\":\"2010-09-21T17:32:36+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/antiregierung.files.wordpress.com\/2009\/09\/bertrand-russell.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/antiregierung.files.wordpress.com\/2009\/09\/bertrand-russell.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u0130yi \u0130nsanlar\u0131n Yol A\u00e7t\u0131klar\u0131 K\u00f6t\u00fcl\u00fckler | Bertrand Russell\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u0130yi \u0130nsanlar\u0131n Yol A\u00e7t\u0131klar\u0131 K\u00f6t\u00fcl\u00fckler | Bertrand Russell - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"\u0130yi \u0130nsanlar\u0131n Yol A\u00e7t\u0131klar\u0131 K\u00f6t\u00fcl\u00fckler | Bertrand Russell","og_description":"“Hepimiz “iyi” insandan ne anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 biliriz. \u0130deal iyi insan i\u00e7ki ve sigara i\u00e7mez, k\u00fcfretmez, yaln\u0131z erkeklerin bulundu\u011fu bir toplant\u0131da orada han\u0131mlar varm\u0131\u015f gibi konu\u015fur, kiliseye aksatmadan gider, her konuda isabetli fikirleri vard\u0131r. Haks\u0131zl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 derin bir nefret duyar ve G\u00fcnah’\u0131 cezaland\u0131rman\u0131n bizim ac\u0131 bir g\u00f6revimiz oldu\u011funu bilir. Yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnmeye kar\u015f\u0131 daha da b\u00fcy\u00fck bir nefret […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2010-09-21T17:32:36+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/antiregierung.files.wordpress.com\/2009\/09\/bertrand-russell.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"20 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"\u0130yi \u0130nsanlar\u0131n Yol A\u00e7t\u0131klar\u0131 K\u00f6t\u00fcl\u00fckler | Bertrand Russell","datePublished":"2010-09-21T17:32:36+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/"},"wordCount":3942,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/antiregierung.files.wordpress.com\/2009\/09\/bertrand-russell.jpg","articleSection":["Felsefe (Genel)"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/","name":"\u0130yi \u0130nsanlar\u0131n Yol A\u00e7t\u0131klar\u0131 K\u00f6t\u00fcl\u00fckler | Bertrand Russell - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/antiregierung.files.wordpress.com\/2009\/09\/bertrand-russell.jpg","datePublished":"2010-09-21T17:32:36+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/#primaryimage","url":"http:\/\/antiregierung.files.wordpress.com\/2009\/09\/bertrand-russell.jpg","contentUrl":"http:\/\/antiregierung.files.wordpress.com\/2009\/09\/bertrand-russell.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/09\/21\/iyi-insanlarin-yol-actiklari-kotulukler-bertrand-russell\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u0130yi \u0130nsanlar\u0131n Yol A\u00e7t\u0131klar\u0131 K\u00f6t\u00fcl\u00fckler | Bertrand Russell"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4701","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4701"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4701\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4701"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4701"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4701"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}