{"id":4716,"date":"2010-10-14T11:56:05","date_gmt":"2010-10-14T08:56:05","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/wordpress\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/"},"modified":"2010-10-14T11:56:05","modified_gmt":"2010-10-14T08:56:05","slug":"aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/","title":{"rendered":"Aristoteles’te Retorik ve Poetika | Friedrich SOLMSEN"},"content":{"rendered":"

Retorik ve Poetika\u2019n\u0131n, birbirine ko\u015fut \u00e7izgilerde ilerleyen ya da birbirini tamamlayan yap\u0131tlar oldu\u011fu pek d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Ele al\u0131nd\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkiler i\u00e7inde olabilirler de, olmayabilirler de. Aristoteles, kendisinden sonra gelen ku\u015faklar boyunca, her iki alanda da bir yetke olacakt\u0131; ad\u0131 ve sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131, iki konuyu bir arada g\u00f6t\u00fcrmekte rol oynayacakt\u0131. Bunun bir nedeni, \u015fiirin, Retorik\u2019te tan\u0131mlay\u0131c\u0131, betimleyici bir gere\u00e7 kayna\u011f\u0131 olarak Aristoteles\u2019in i\u015fine yar\u0131yor olmas\u0131d\u0131r \u2013 onun, tragedya konu\u015fmalar\u0131ndan bu kadar \u00e7ok say\u0131da e\u015fsiz kan\u0131t \u00e7\u0131karm\u0131\u015f olmas\u0131 dikkat \u00e7ekicidir. Yine de, ba\u015flang\u0131\u00e7ta, hitabet ile \u015fiir aras\u0131ndaki ko\u015futluklara de\u011fil, retorik ve diyalektik kan\u0131tlama aras\u0131ndaki ko\u015futluklara ilgi duyuyordu. Poetika\u2019y\u0131 olu\u015ftururken amac\u0131 \u00fcst\u00fcn yaz\u0131nsal \u00f6rnekler i\u00e7in standartlar olu\u015fturmakt\u0131; Retorik\u2019te ise b\u00f6yle bir iddias\u0131 yoktur. Do\u011fru, Lysias\u2019\u0131n, Demosthenes\u2019in s\u00f6ylevleri, Homeros, Sophokles ve Platon ile ayn\u0131 d\u00fczeyde say\u0131lmasa bile, Yunan yaz\u0131n\u0131n\u0131n herkes\u00e7e kabul edilen ba\u015fyap\u0131tlar\u0131 aras\u0131nda yer al\u0131r; Aristoteles\u2019in zaman\u0131nda bile bunlar \u201cokunur\u201ddu. Burke\u2019\u00fcn ve Frans\u0131z ihtilalinin hatiplerinin konu\u015fmalar\u0131n\u0131n, Cobden ve Bright, Webster ve Lincoln, Gladstone ve Churchill\u2019in belagatlerinin kendi \u00fclkelerinin yaz\u0131n\u0131nda bir yerleri oldu\u011fu sav\u0131 da do\u011frudur. Ama, bunun \u00f6yle sayg\u0131n bir sav olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorunu bir yana, konu\u015fmac\u0131n\u0131n kendisinin her \u015feyden \u00f6nce kendisini dinleyen \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131yla ilgilendi\u011fini rahat\u00e7a anlayan kimselerin hayranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanmak i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015f de\u011fil de, \u00f6zg\u00fcl ve pratik bir ama\u00e7 i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f, bir dinleyici kitlesi \u00f6n\u00fcnde yap\u0131lm\u0131\u015f, bir \u015feyi tan\u0131tlayaca\u011f\u0131, bir \u015feye inand\u0131raca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f bir konu\u015fmay\u0131 canland\u0131r\u0131yor g\u00f6z\u00fcnde. E\u015fyan\u0131n tabiat\u0131 i\u00e7inde bundan ba\u015fka t\u00fcrl\u00fcs\u00fc de olamazd\u0131.<\/p>\n

Ama konu\u015fman\u0131n ve \u015fiirin birtak\u0131m ortak \u00f6zellikler ta\u015f\u0131mas\u0131 da e\u015fyan\u0131n tabiat\u0131ndand\u0131r. Aristoteles\u2019in er ya da ge\u00e7 bunlar\u0131n fark\u0131na varaca\u011f\u0131 kesindi. Poetika\u2019da, tamamlanm\u0131\u015f yap\u0131t\u0131n baz\u0131 y\u00f6nlerini di\u011ferlerinden ay\u0131r\u0131rken, bunlar\u0131n, ancak k\u00fc\u00e7\u00fck bir yoruma gereksinimi oldu\u011funun fark\u0131na var\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcyle tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 Retorik\u2019in baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerinin tekrarlanmas\u0131 anlam\u0131na gelecekti (bu b\u00f6l\u00fcmlerim \u00f6nce yaz\u0131lm\u0131\u015f olup olmad\u0131klar\u0131 o kadar \u00f6nemli de\u011fil: asl\u0131nda Poetika\u2019n\u0131n m\u0131 yoksa Retorik\u2019in mi ilk yap\u0131t oldu\u011fu sorunu neredeyse anlams\u0131z bir \u015feydir, \u00e7\u00fcnk\u00fc her ikisi de y\u0131llar i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve geli\u015fmi\u015ftir). D\u00fc\u015f\u00fcnce, tragedyan\u0131n \u201cniteleyici par\u00e7alar\u0131\u201dndan biridir ve \u201cretoriksel\u201d poetik d\u00fc\u015f\u00fcncenin, Euripides\u2019in zaman\u0131ndan beri nas\u0131l olu\u015ftu\u011funu an\u0131msamak \u00f6nemlidir. G\u00fcne\u015fin alt\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131lmayan bir \u015fey yoktur; \u00f6yle \u00e7ok say\u0131da kan\u0131tlar ve kar\u015f\u0131-kan\u0131tlar vard\u0131r ki, dikkatle haz\u0131rlanm\u0131\u015f konu\u015fmalara da\u011f\u0131lm\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck ve k\u00fc\u00e7\u00fck a\u011f\u0131rl\u0131kta d\u00fc\u015f\u00fcncelerin, \u00e7o\u011fu kez ilgiyi, oyunun merkezindeki d\u00fc\u015f\u00fcnceden sapt\u0131rmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olmaktad\u0131r. Bu noktada Aristoteles, \u00f6nceli\u011fi retori\u011fe tan\u0131makla, \u015fiirin kendisinin ard\u0131ndan gitmi\u015f oluyor. Hem (konu\u015fmalarda) co\u015fkular\u0131 uyand\u0131rmak, hem de (olay dizisinde) bunlar\u0131 betimlemek i\u00e7in kendi Retorik\u2019ine ba\u015fvurmakla bir ad\u0131m ileri atm\u0131\u015f oluyor. Ama ayn\u0131 zamanda, tarih de onu onaylamaktad\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc hatipler, \u015fairler, filozoflar, politik d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler ve \u201cinsan\u0131n do\u011fas\u0131\u201d \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fanlar Retorik\u2019in \u0130kinci Kitab\u0131ndaki tutkular \u00fczerine olan b\u00f6l\u00fcmlere, y\u00fczlerce y\u0131l hep ayn\u0131 \u015fekilde, konunun klasik ele al\u0131n\u0131\u015f\u0131 olarak bakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bir ba\u015fka ilgi \u00e7ak\u0131\u015fmas\u0131 alan\u0131, bi\u00e7emdir; Aristoteles\u2019in, ilk hatiplerin, \u015fairlerin ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131n, kulland\u0131klar\u0131 dilin g\u00fczelli\u011fine ve inceli\u011fine ne derece ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu fark ettikleri i\u00e7in \u015fiirsel ifadeyi etkilediklerine de\u011fgin kurnaz g\u00f6zleminde bir hakikat zerreci\u011finden daha fazla bir \u015fey vard\u0131r. Aristoteles, Poetika\u2019da biraz taslak halindeki bi\u00e7em tart\u0131\u015fmas\u0131nda b\u0131rak\u0131lan bo\u015fluklar\u0131n, Retorik\u2019te sunulan daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeye ba\u015fvurularak doldurulmas\u0131 gerekti\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylemiyor. Ne de, Poetika\u2019da karakter \u00fczerinde dururken, ya\u015fl\u0131lar\u0131n ve gen\u00e7lerin, zenginlerin ve yoksullar\u0131n ay\u0131r\u0131c\u0131 karakter \u00e7izgileriyle ilgili -ayn\u0131 zamanda sevgi dolu ve tarafs\u0131z, etkileyici oldu\u011fu kadar eksiksiz- k\u0131sa tan\u0131mlamalar veren \u00f6teki yap\u0131t\u0131 an\u0131msat\u0131yor bize. Bununla birlikte, kendinden sonra gelen ku\u015faklar bir an\u0131msat\u0131c\u0131ya gereksinme duymad\u0131: y\u00fczlerce y\u0131l, \u015fiirsel ifade tart\u0131\u015fmalar\u0131na,
Aristoteles\u2019in Retorik\u2019te kurmu\u015f oldu\u011fu iyi ve k\u00f6t\u00fc bi\u00e7em \u00f6l\u00e7\u00fctleri egemen olmu\u015ftur; karakter taslaklar\u0131na gelince, bunlar\u0131 Horatius\u2019ta bile, Retorik\u2019ten Poetika\u2019ya, t\u00fcm\u00fcyle aktar\u0131lm\u0131\u015f olarak buluyoruz. Ayr\u0131ca bu \u00f6rneklerde olanlar ba\u015fkalar\u0131nda da olmu\u015ftur; daha sonra \u015fiir \u00fczerine yazan yazarlar, Retorik\u2019i, Aristoteles\u2019in Poetika\u2019s\u0131n\u0131n temelleri \u00fczerinde sapasa\u011flam durmakla birlikte, di\u011fer k\u0131s\u0131mlar\u0131nda bir\u00e7ok dolguya gereksinim olan kendi yap\u0131lar\u0131 i\u00e7in ta\u015f sa\u011flayan bir ocak olarak kullanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

Yine de, Aristoteles ile Aristoteles\u00e7i gelenek aras\u0131nda bir ayr\u0131m yapmam\u0131z, zaten kendisinin de iki konuyu birbirinden tamamen farkl\u0131 \u00e7izgiler \u00fczerinde kurdu\u011funu g\u00f6rmemiz gerekmektedir. Retorik ve \u015fiir Aristoteles\u2019in kafas\u0131nda ili\u015fkili idiyse, bu, bizim \u015fiirin eski sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131na kavu\u015fturulmas\u0131ndan s\u00f6z ederken dokundu\u011fumuz nedenden dolay\u0131 olabilirdi. \u0130nsan etkinli\u011finin, ama\u00e7lar\u0131 y\u00fckse\u011fe -felsefeyle yar\u0131\u015facak kadar y\u00fckse\u011fe- \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f iki bi\u00e7imden s\u00f6z ediyoruz burada. Retori\u011fin, m\u00fcmk\u00fcnse, eski sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131na kavu\u015fturulmas\u0131 gereksinimi \u015fiirinkinden daha da b\u00fcy\u00fckt\u00fc; Aristoteles de bu incelemesinde bu konuyu ger\u00e7ekten yeniden bi\u00e7imlendiriyor ve felsefi olarak sayg\u0131n bir konuma kavu\u015fturuyor. Ve Aristoteles Poetika\u2019da, \u015fiirin, \u015feylerin d\u00fczeninde insan\u0131n yeri ve durumu hakk\u0131ndaki hakikati a\u00e7\u0131klama sav\u0131n\u0131 nas\u0131l \u00f6nemli bulmuyorsa, onun Retorik\u2019i de, retorik hocalar\u0131n\u0131n, \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir e\u011fitim sa\u011flama ve en y\u00fcksek tipten insan bi\u00e7imlendirme gibi aldatmacalar\u0131n\u0131 \u00f6nemsemiyor. Ne retorik ne de \u015fiir, felsefeye bir se\u00e7enek olarak kabul edilemezdi art\u0131k; ama biri oldu\u011fu kadar di\u011fer ide, felsefi kurallar\u0131 ve koyutlar\u0131 kabul etti\u011fi ya da onlara uydu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde, al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fc bir yer tutabilir ve de\u011ferli bir \u015feyler ba\u015farabilirdi.<\/p>\n

Felsefe, bir s\u00fcre, retorikle herhangi bir al\u0131\u015fveri\u015fi kabul etmemi\u015fti. Platon, retori\u011fi -“bu inand\u0131rma ustas\u0131\u201dn\u0131-, onu uygulayanlar, hakikat bilgisine ya da sayg\u0131s\u0131na sahip olmaks\u0131z\u0131n inand\u0131rma yollar\u0131n\u0131 arad\u0131klar\u0131 i\u00e7in, reddetmi\u015fti. Kendi \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken kalabal\u0131\u011f\u0131n ho\u015funa gitmeyi ama\u00e7layan hatip, iktidar arzusunun k\u00f6lesidir ve tamamen sahte de\u011ferler d\u00fczeni i\u00e7inde i\u015f g\u00f6r\u00fcr. E\u011fer \u015fiir ideal devletten kovulmu\u015fsa, retorik de bu s\u00fcrg\u00fcnden pay\u0131n\u0131 almal\u0131d\u0131r; asl\u0131nda onun durumu daha da k\u00f6t\u00fcd\u00fcr. Bununla birlikte, ta ba\u015flang\u0131\u00e7tan beri -retorikte bu daha az a\u00e7\u0131kl\u0131kta kavranabilir gibiyse de- her ikisinin de iyi davran\u0131\u015f g\u00f6stermeleri halinde eski durumlar\u0131n\u0131 kazanabileceklerinin belirtileri de vard\u0131r. Reformu gerektirir bu ve felsefenin kendisi bu konuda yolu a\u00e7acak demektir. Bir kinik, felsefenin bunu yapabilmesi i\u00e7in, kendisinin reforma gereksinimi oldu\u011fu yorumunu yapabilir; ne olursa olsun, temelini de\u011filse bile alan\u0131n\u0131 mutlaka geni\u015fletmesi gerekecekti; ho\u015fg\u00f6r\u00fcy\u00fc tan\u0131mayan kat\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 gev\u015fetmesi ve bi\u00e7imler \u00fclkesinden d\u00fcnyan\u0131n ger\u00e7eklerine inme yolunu bulmas\u0131 gerekecekti. B\u00f6yle bir geli\u015fme, Platon\u2019un daha sonraki felsefesinde ger\u00e7ekten g\u00f6r\u00fcl\u00fcr; retori\u011fi ve onun temsil etti\u011fi \u015feyi toptan su\u00e7layan Gorgias\u2019tan -\u00e7ok daha gen\u00e7 bir diyalog olan- Phaidros\u2019a gelen okuyucu, s\u0131radan retorik uygulamalar\u0131n\u0131n bir ba\u015fka su\u00e7lamas\u0131yla, ger\u00e7ek felsefi retorik i\u00e7in ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir tasar\u0131y\u0131 yan yana g\u00f6r\u00fcnce \u015fa\u015f\u0131racakt\u0131r. Bunun nedenini a\u00e7\u0131klayan yeni d\u00fc\u015f\u00fcnce, Platon\u2019un \u201cruhlar\u0131n bi\u00e7imleri\u201dni tan\u0131mas\u0131d\u0131r. Daha az felsefi bir dille bunlara ki\u015filik tipleri diyebiliriz. Her ruh \u201c\u015fekli\u201dnde ruhun farkl\u0131 bir par\u00e7as\u0131 egemendir, bu da baz\u0131 ki\u015filerin bir co\u015fkunun, di\u011ferlerininse ba\u015fka bir co\u015fkunun etkisi alt\u0131nda olmas\u0131 demektir. Platon\u2019un felsefesi ve diyalekti\u011fi bu co\u015fkusal arzularla ilgilenme tenezz\u00fcl\u00fcn\u00fc g\u00f6stermezdi; bunlar, insana ak\u0131ll\u0131 bir varl\u0131k olarak y\u00f6nelir. \u0130\u015fte retori\u011fin, felsefenin i\u015fini tamamlayarak ona de\u011ferli bir yard\u0131mda bulunaca\u011f\u0131 yer buras\u0131d\u0131r. E\u011fer ruhun farkl\u0131 \u201cbi\u00e7imleri\u201dni inceliyorsa (ve bunlar\u0131 bireylerde tan\u0131ma noktas\u0131na geliyorsa), felsefi kan\u0131t\u0131n farkl\u0131 t\u00fcrden insanlara nas\u0131l uydurulaca\u011f\u0131n\u0131 bilmesi de gerekecektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7ekten de bu haliyle kan\u0131t, i\u015flem y\u00f6ntemi ve hakikate do\u011fru gidi\u015f yolu -dinleyiciye bakmaks\u0131z\u0131n- ancak bir tek \u015fey olabilir. Bu temel noktada retori\u011fin felsefeden sapmas\u0131na izin verilmez.<\/p>\n

Platon\u2019un burada zihninde canland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 t\u00fcrden retorik, ancak kendi okulunun bir \u00fcyesi taraf\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kar\u0131labilirdi. Bu g\u00f6revi y\u00fcklenen, Aristoteles oldu. Elimizdeki eskil tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6sterdi\u011fine g\u00f6re, onun retorik \u00fczerine ilk dersleri -bizim kitab\u0131m\u0131za da al\u0131nm\u0131\u015f olan k\u0131s\u0131mlar- Platon\u2019un ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada verilmi\u015fti, yani Aristoteles kendini h\u00e2l\u00e2 Akademinin bir \u00fcyesi sayd\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada. Bu kurs profesyonel konu\u015fma hocalar\u0131na bir meydan okumayd\u0131; daha \u00f6zel olarak da, retorik sanat\u0131n\u0131 hem daha esnek hem de ayr\u0131nt\u0131l\u0131 hale getirmi\u015f olan ve retorik e\u011fitimine liberal e\u011fitimin e\u015fanlaml\u0131s\u0131 olarak, ayn\u0131 zamanda g\u00f6rkemli politik kariyere bir giri\u015f belgesi olarak bakan, Atina okulunun \u00fcnl\u00fc lideri \u0130sokrates\u2019in y\u00fcz\u00fcne \u00e7arp\u0131lm\u0131\u015f bir eldivendi. Aristoteles\u2019in Retorik\u2019inin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc bu ilk kurslara kadar gidiyor olmal\u0131: orada hemen, g\u00fcn\u00fcn ge\u00e7erli sistemlerine kar\u015f\u0131 bir sald\u0131r\u0131ya giri\u015fir, onlar\u0131n bir tart\u0131\u015fma \u00f6\u011fretisi yaratmam\u0131\u015f olmalar\u0131n\u0131 ve b\u00fct\u00fcn dikkatlerini co\u015fkusal \u00e7ekicilik \u00fczerine toplamalar\u0131n\u0131 k\u0131nar: Modaya uygun -belki de \u00e7o\u011fu kez ba\u015far\u0131l\u0131 oyunlara, hilelere kar\u015f\u0131, Platon\u2019un bir methiye sanat\u0131 ya da ne pahas\u0131na olursa olsun \u201cinand\u0131rma ustas\u0131\u201d olarak retori\u011fe kar\u015f\u0131 polemi\u011finden ayn\u0131 a\u015fa\u011f\u0131lamay\u0131 ho\u015fg\u00f6r\u00fcy\u00fc g\u00f6sterir.<\/p>\n

O zaman Aristoteles\u2019in felsefi retori\u011finin, profesyonel okullarda \u00f6\u011fretilen inand\u0131rma ve ba\u015far\u0131 sanat\u0131na \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc nerededir? Onun sistemini daha felsefi, daha bilimsel ve daha eksiksiz yapan \u015fey nedir? Co\u015fkularla ilgili b\u00f6l\u00fcmlere d\u00f6n\u00fcp bakarsak, Aristoteles\u2019in, uygulamadaki \u00f6nemli serbestli\u011fine kar\u015f\u0131n, Platon\u2019un iste\u011fini yerine getirdi\u011fini g\u00f6rebiliriz. Ruhlar\u0131n Bi\u00e7imlerini ay\u0131rt etmez (kendi tasar\u0131m\u0131nda pek anlam\u0131 olmayacakt\u0131 bunun); bunun yerine, her co\u015fkuyu incelerken, her \u015feyden \u00f6nce, bu co\u015fkunun hangi ko\u015fullar alt\u0131nda uyanabilece\u011fini, ne t\u00fcr ki\u015filerin buna uygun oldu\u011funu g\u00f6steren, kesin ve dikkatle se\u00e7ilmi\u015f s\u00f6zc\u00fcklerle dile getirilen bir tan\u0131mla ba\u015flar. Bu co\u015fkular\u0131n olu\u015fmas\u0131yla ilgili daha \u00f6zg\u00fcl ifadeler, bir t\u00fcr ilk ilke ya da temel \u00f6nc\u00fcl olarak i\u015f g\u00f6ren ba\u015flang\u0131\u00e7taki bu tan\u0131mdan \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. \u0130yi bir bilimsel y\u00f6ntemdir bu; b\u00f6yle bir bilgiyle donanan konu\u015fmac\u0131, belli bir durumu de\u011ferlendirebilecek ve hangi tutkunun uyand\u0131r\u0131labilece\u011fine karar verebilecektir. (Daha \u00f6nceki retorik hocalar\u0131 ise \u00f6\u011frencilerine \u015f\u00f6yle diyordu: \u201cE\u011fer sizi dinleyenlerde ac\u0131ma uyand\u0131rmak istiyorsan\u0131z, bu ama\u00e7la benim haz\u0131rlam\u0131\u015f oldu\u011fum ve burada ezberlemeniz i\u00e7in size aktaraca\u011f\u0131m haz\u0131r c\u00fcmlelerden se\u00e7ebilir ya da baz\u0131lar\u0131n\u0131 birle\u015ftirebilirsiniz.\u201d)<\/p>\n

Bundan daha felsefi olan\u0131, yeni retoriksel kan\u0131t \u00f6\u011fretisidir. Aristoteles\u2019ten \u00f6nce hi\u00e7 kimse, bu \u00f6\u011fretiyi tas\u0131mlara dayand\u0131rmay\u0131 akl\u0131ndan ge\u00e7irmemi\u015ftir, \u00e7ok basit bir nedenden dolay\u0131: tas\u0131m hen\u00fcz bulunmam\u0131\u015ft\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc. Aristoteles\u2019in bile onu bulabilmesi, bu demek Platoncu Formlar aras\u0131nda buldu\u011fu ili\u015fkilerden geli\u015ftirebilmesi i\u00e7in zaman ge\u00e7mesi gerekti. \u00d6nceleri Yunanca \u201ctas\u0131m\u201d [syllogism-\u00c7.N.] s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc kabaca, hi\u00e7 de teknik olmayan bir anlamda kullan\u0131l\u0131yordu: (\u201colgular\u0131 kan\u0131tla bir araya getirme\u201d) anlam\u0131nda. Aristoteles\u2019le birlikte s\u00f6zc\u00fck yava\u015f yava\u015f \u00e7ok teknik bir anlam kazan\u0131r; yine de Retorik\u2019te, g\u00fcn\u00fcn birinde a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131 tas\u0131msal usavurman\u0131n ge\u00e7erli \u00fc\u00e7 formundan habersiz olarak, retoriksel kan\u0131t ile tas\u0131m aras\u0131ndaki ko\u015futlu\u011fun \u00fczerinde durur s\u0131k s\u0131k. \u00d6rnekse, \u0130kinci Kitab\u0131n sonunda o kadar \u00f6nem kazanan \u201cs\u0131radan s\u00f6zler\u201dden \u00e7\u0131kar\u0131lan kan\u0131tlar, tas\u0131m \u015fekillerine ve onlar\u0131n ge\u00e7erlili\u011fini sa\u011flayan mant\u0131ksal anlay\u0131\u015flara de\u011fgin bir bilgiyi hi\u00e7 de gerektirmemektedir. S\u0131radan kan\u0131tlardan herhangi birini, \u00f6rne\u011fin, \u201ce\u011fer tanr\u0131lar bile her \u015feyi bilmiyorsa, insanlar haydi haydi bilemez\u201di alal\u0131m. Burada ne b\u00fcy\u00fck ne k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00f6nerme, ne de bu terimler aras\u0131ndaki al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f ili\u015fkiye benzer bir yap\u0131 vard\u0131r. Emin olmak i\u00e7in, \u201cbabas\u0131n\u0131 d\u00f6ven, kom\u015fusunu da d\u00f6ver\u201d b\u00fcy\u00fck \u00f6nermesi verilip, buna \u201cX kom\u015fusunu d\u00f6ver\u201d sonucunda bir araya getirilerek, Aristoteles\u2019in ayn\u0131 s\u0131radan s\u00f6z i\u00e7in verdi\u011fi bir ba\u015fka betimleme, kolayl\u0131kla bir al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f tas\u0131m \u015fekline getirilebilirdi -ama bu noktada Aristoteles\u2019in akl\u0131nda olan \u015fey bu de\u011fildir. Aristoteles tas\u0131m \u015fekilleri konusunda o b\u00fcy\u00fck bulu\u015funu yapt\u0131ktan sonra, \u00f6\u011frencilerinden baz\u0131lar\u0131, s\u0131radan kan\u0131tlar\u0131 bu \u015fekillere \u201cayr\u0131\u015ft\u0131rmak\u201dla u\u011fra\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Bunlar\u0131n giri\u015fimleri ustan\u0131n onay\u0131n\u0131 da alm\u0131\u015f olabilir; ama o, Retorik\u2019in s\u0131radan kan\u0131tlar\u0131n\u0131 teknik bak\u0131mdan do\u011fru tas\u0131mlara yeniden \u015fekillendirme gereksinimini hi\u00e7bir zaman duymad\u0131. Bu \u201cs\u0131radan s\u00f6zlerin\u201d yard\u0131m\u0131yla inan\u0131l\u0131r, akla uygun kan\u0131tlar olu\u015fturulmas\u0131 ve retorisyenin usavuru\u015funun bunlara uydurularak y\u00f6ntem ve yap\u0131 kazanmas\u0131 yeterlidir. Aristoteles ara s\u0131ra eski bir hocan\u0131n \u201ct\u00fcm sistemi\u201dnin kendi s\u0131radan s\u00f6zlerinin birine denk d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcne i\u015faret ediyorsa da, altta yatan d\u00fc\u015f\u00fcnceyi -bi\u00e7imsel ilke ya da buna verilebilecek ba\u015fka bir ad- soyutlan\u0131p ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015f olma onuruna sahip \u00e7\u0131kabilir. Ondan \u00f6ncekilerin yapt\u0131\u011f\u0131, \u00f6\u011frencilerine, en az\u0131ndan Aristoteles\u2019in \u00f6nerdi\u011fi gibi \u2013hepsi de ayn\u0131 tipten- \u00e7ok say\u0131da kan\u0131t vermekti, ama bunlar\u0131 soyutlama ya da bu tipi form\u00fcle etme g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6stermiyorlard\u0131. Pratik ayr\u0131nt\u0131lar \u00fczerine \u00e7\u0131kmay\u0131 beceremeyen kaba retorisyenle, bir\u00e7ok ki\u015fisel \u00f6rne\u011fe bi\u00e7im ve ilke aramay\u0131 Platon\u2019un okulundan \u00f6\u011frenmi\u015f, felsefi e\u011fitimi olan bir insan aras\u0131ndaki fark burada yatmaktad\u0131r.<\/p>\n

Aristoteles\u2019in baz\u0131 geleneksel \u201cdelil\u201d t\u00fcrlerini inceledi\u011fi ve her birini kendi tas\u0131mlar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak ge\u00e7erlili\u011fini ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00f6teki b\u00f6l\u00fcmlerde durum bundan farkl\u0131d\u0131r. Burada, tam olgunla\u015fm\u0131\u015f tas\u0131m \u015fekilleri kuram\u0131 gereklidir. \u201cBir insan\u0131n ate\u015fi olmas\u0131 onun hasta oldu\u011funun belirtisidir\u201d ge\u00e7erli bir kan\u0131tt\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc ilk \u015fekilde \u201cate\u015fi olan biri hastad\u0131r\u201d b\u00fcy\u00fck \u00f6nermesi, \u201cX\u2019in ate\u015fi var\u201d k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6nermesi ve \u201cX hastad\u0131r\u201d sonucu ile do\u011fru bir tas\u0131m \u015fekline sokulabilir. \u00d6te yandan, \u201cSokrates d\u00fcr\u00fcstt\u00fcr\u201d ve \u201cSokrates ak\u0131ll\u0131d\u0131r\u201d gibi iki \u00f6nc\u00fclden, ak\u0131ll\u0131 insanlar d\u00fcr\u00fcstt\u00fcr sonucuna varmak, inand\u0131r\u0131c\u0131 olmayacakt\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc bir tas\u0131m kuram\u0131, \u00f6zne olarak ayn\u0131 terime -bu \u00f6rnekte Sokrates- sahip iki olumlu \u00f6nc\u00fcl\u00fcn, do\u011fru bir sonu\u00e7 i\u00e7inde birle\u015ftirilemeyece\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n

Yine \u00f6teki b\u00f6l\u00fcmlerde de, her biri bir t\u00fcr konu\u015fmada egemen olan \u00fc\u00e7 temel de\u011fer: amaca uygunluk (yararl\u0131l\u0131k, iyilik), soyluluk (ya da g\u00fczellik), ve adalet \u00fczerine ilk \u00f6nc\u00fcller s\u0131ralan\u0131yor, \u00e7\u00fcnk\u00fc politik s\u00f6ylevci \u00f6\u011f\u00fctledi\u011fi eylem gidi\u015finin amaca uygun oldu\u011funu kan\u0131tlamak, methiyeci \u00f6vmek istedi\u011fi herhangi bir \u015feyin soylulu\u011funu, adli konu\u015fmac\u0131ysa belli bir eylemin gidi\u015finin hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 (ya da haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131) kabul ettirmek zorundad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, politik s\u00f6ylevci, bar\u0131\u015f yanda\u015f\u0131 ve sava\u015f d\u00fc\u015fman\u0131 olarak konu\u015fuyorsa, \u201ciyi, s\u0131rf kendisi ad\u0131na se\u00e7ilen \u015feydir\u201d \u00f6nc\u00fcl\u00fc ile ba\u015flay\u0131p, bar\u0131\u015f\u0131p s\u0131rf kendi ad\u0131na se\u00e7ildi\u011fini (oysa sava\u015f\u0131n, olsa olsa, onun sonucu ortaya \u00e7\u0131kacak iktidar ya da gelir gibi \u015feyler y\u00fcz\u00fcnden se\u00e7ildi\u011fini) g\u00f6stererek devam edebilir. Bu \u015fekilde, bar\u0131\u015f\u0131n iyi oldu\u011funu kabul ettirebilir. Ya da, daha ger\u00e7ek\u00e7i bir kan\u0131t kullanmay\u0131 ye\u011flerse, \u201ciyi, z\u0131tt\u0131 d\u00fc\u015fmana uygun d\u00fc\u015fen \u015feydir\u201d gibi bir \u00f6nc\u00fcl se\u00e7ebilir, daha \u00f6nceki durumda sava\u015f\u0131n kar\u015f\u0131 taraf i\u00e7in bir nimet, bir iyilik olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesini a\u00e7\u0131klayabilir. Aristoteles bu \u00f6nc\u00fclleri, kan\u0131tlama biliminin \u201cilk ilkeleri\u201dyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131r. Kastetti\u011fi \u015fey, bir matematik\u00e7inin, diyelim bir e\u015fkenar \u00fc\u00e7genin a\u00e7\u0131lar\u0131 \u00fczerine bir \u00f6nerme ile ba\u015flay\u0131p, s\u00f6z konusu oldu\u011funu g\u00f6stermekle devam etmesidir. Aristoteles\u2019e g\u00f6re, bar\u0131\u015f lehine ortaya kan\u0131tlar koyan konu\u015fmac\u0131, temelde matematik\u00e7iyle ayn\u0131 yolu izler.<\/p>\n

Ama bir mecliste ya da bir j\u00fcri \u00f6n\u00fcnde, bir konu\u015fmac\u0131n\u0131n b\u00f6yle kesin ve mant\u0131kl\u0131 bir bi\u00e7imde ilerlemesi ger\u00e7ekten zorunlu mudur? Aristoteles bunu ileri s\u00fcrmez. Kan\u0131tlar\u0131n mant\u0131ksal yap\u0131s\u0131na derinden ilgi duymas\u0131na kar\u015f\u0131n, Retorik\u2019inde yine de, bi\u00e7imsel mant\u0131k \u00fczerine incelemesinde yanl\u0131\u015f ve etkisiz diye niteledi\u011fi usavurma tarzlar\u0131na izin verir. Hatibin, bilgi\u00e7 bir tav\u0131rla kurama uyarak yani \u00f6nce bir \u00f6nc\u00fcl\u00fc, daha sonra \u00f6tekini bildirip bundan sonra da ciddi ciddi sonuca do\u011fru ilerleyerek dinleyicisini s\u0131kmas\u0131n\u0131 da istemez. Bir kan\u0131t\u0131n sunulu\u015fu onun mant\u0131ksal formunun g\u00f6z \u00f6n\u00fcne serilmesini gerektirmez. Aristoteles\u2019in, \u00f6nc\u00fclleri o kadar \u00f6zen ve dikkatle toplad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6l\u00fcmler bile sonunda yaln\u0131zca, hatibin olgular\u0131n\u0131 \u015fekillendirmesine ve d\u00fczenlemesine \u015fu ya da bu \u015fekilde yard\u0131m edebilecek genel olarak faydal\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerin bir bir say\u0131m\u0131 [envanteri \u2013 \u00c7.N.] gibi bir i\u015f g\u00f6rebilir. Bu da, bir tas\u0131m\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak \u00f6nc\u00fcl\u00fcn ilk anlam\u0131n\u0131n g\u00f6zden kaybolmas\u0131 demektir.<\/p>\n

Aristoteles bu t\u00fcrl\u00fc kullan\u0131\u015fl\u0131 \u00f6nc\u00fclleri aramaktan usanmayan biri olmal\u0131yd\u0131. Ana de\u011ferlerle -iyi, g\u00fczel ve hakl\u0131- ilgili olanlar\u0131n yan\u0131nda ba\u015fka \u00f6nc\u00fcl tak\u0131mlar\u0131 da sa\u011flar: bunlarla, bir \u015feyin olanakl\u0131 oldu\u011fu, olmu\u015f oldu\u011fu ya da olabilece\u011fi, iyi ve uygun iki eylem seyrinden birinin daha iyi oldu\u011fu, iki su\u00e7tan birinin \u00f6tekinden daha k\u00f6t\u00fc oldu\u011fu kan\u0131tlanabilir. Ayn\u0131 zamanda, her biri uygun bi\u00e7imde tan\u0131mlanm\u0131\u015f, iyi ya da uygun olan bir \u00f6zel \u015feyler listesi \u00e7\u0131kar\u0131r; bir politik hatibin iyi bilmesi gereken ana konular\u0131 s\u0131ralar; su\u00e7lar\u0131n t\u00fcrlerine, nedenlerine, ko\u015fullar\u0131na girer. Ger\u00e7ekten de, adli hitabet alan\u0131nda, eksik bir \u015fey b\u0131rakmama arzusu s\u0131n\u0131r tan\u0131maz. Adaletsizlik yapabilecek ya da adaletsizlikten etkilenebilecek kimselerin tam bir listesini yapmakla kalmaz: ayn\u0131 zamanda yasa ve hakkaniyet \u00fczerine konu\u015fur; su\u00e7a d\u00fcrt\u00fc sorununa geldi\u011findeyse, insani eylemlerin nedenlerinin tam bir ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda herhangi bir noksanl\u0131\u011f\u0131n olmas\u0131na dayanamaz. Toplam yedi neden vard\u0131r, ve liste d\u0131\u015f zorunluluk, rastlant\u0131, karakter, al\u0131\u015fkanl\u0131k, tahmin ve tepi [impulse \u2013 \u00c7.N.] gibi birbirinden farkl\u0131 maddeleri i\u00e7erir. Ama bu liste yine de t\u00fcm ilgili nedenler konusunu kapsamaya yetmeyebilir; ek etmenlerin dikkate al\u0131nmas\u0131 gerekebilir. Aristoteles, insani eylemler kal\u0131b\u0131na nas\u0131l yans\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in, gen\u00e7likle ya\u015fl\u0131l\u0131k aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131, ekonomik durum farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 incelemenin yard\u0131mc\u0131 olup olamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Fakat neyse ki bu konular incelemenin bir ba\u015fka k\u0131sm\u0131nda (\u201ckonu\u015fmac\u0131n\u0131n karakteri\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda) ele al\u0131n\u0131r; nedenler \u00fczerine olan b\u00f6l\u00fcm\u00fcn bunlarla kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na gerek yoktur. Ama b\u00f6yle olsa bile, insani eylemlerin daha ba\u015fka bir nedeni ele al\u0131n\u0131p en ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde g\u00f6zden ge\u00e7irilmeden bir sona ula\u015famaz. Bu g\u00fcd\u00fclenim [motivation \u2013 \u00c7.N.] zevktir. Aristoteles\u2019in zevkin nedenlerini ve ama\u00e7lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131ysa, nerdeyse kendi ba\u015f\u0131na bir tezdir; en geni\u015f imgelemin mahkemelerdeki davalarla ilgili olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebilece\u011fi \u015feyin bile \u00e7ok \u00f6tesine uzan\u0131r.<\/p>\n

Filozof, tan\u0131mlama, ay\u0131rt etme, kan\u0131tlama, genelle\u015ftirme, tart\u0131\u015fma ve sonu\u00e7 \u00e7\u0131karma i\u015fini yaparak hemen hemen her yerde i\u015f ba\u015f\u0131ndad\u0131r. Ama yine de filozofun insan do\u011fas\u0131 konusunda g\u00f6z\u00fcnden hi\u00e7bir \u015fey ka\u00e7maz; hayat\u0131 -genellikle hayat\u0131 ve \u00f6zellikle Yunan hayat\u0131n\u0131- bilir. Ger\u00e7ekten de, okuyucu \u00e7o\u011fu kez, y\u00f6ntemlerinden ayr\u0131 olarak bu b\u00f6l\u00fcmlerin i\u00e7eri\u011fi konusunda, Aristoteles\u2019in ne pahas\u0131na olursa olsun ger\u00e7ek ahlaki de\u011ferleri y\u00fcceltmeye kararl\u0131 ve pratik gereklere kar\u015f\u0131 soylu bir kay\u0131ts\u0131zl\u0131k g\u00f6steren bir filozof olarak m\u0131 konu\u015fuyor, yoksa g\u00f6z\u00fc pratik durumda, bazan k\u00fc\u00e7\u00fck ama di\u011fer zamanlarda olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck \u00f6d\u00fcnlerde bulunan bir ki\u015fi midir, diye merak ediyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7e\u015fitli b\u00f6l\u00fcmler bu y\u00f6nden \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6steriyor; Retorik, tan\u0131mlanmak i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015f bir \u201ckitap\u201d de\u011fil de, daha \u00e7ok Aristoteles\u2019in bir iki kez de\u011fil bir\u00e7ok kez kullanm\u0131\u015f oldu\u011fu ve devaml\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irip de\u011fi\u015ftirdi\u011fi, bir profes\u00f6r\u00fcn ders notlar\u0131 gibi bir \u015fey oldu\u011fu i\u00e7in, tutumlardaki bu farl\u0131l\u0131klar\u0131n onun konuya yakla\u015f\u0131m\u0131ndaki daha derin de\u011fi\u015fiklikleri yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 akla daha yak\u0131n geliyor. Genel olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, pratik d\u00fc\u015f\u00fcncelere -\u201c\u015feyleri oldu\u011fu gibi\u201d almaya- kar\u015f\u0131 yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, gen\u00e7li\u011findeki spek\u00fclatif ve idealist e\u011filimini a\u015ft\u0131\u011f\u0131, geride b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 ve Platon\u2019la aras\u0131ndaki mesafenin b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fcde artt\u0131\u011f\u0131 bir ger\u00e7ektir; ama yine de bu yol g\u00f6sterici d\u00fc\u015f\u00fcnceyi yap\u0131t\u0131n tek tek b\u00f6l\u00fcmlerine uygularken \u00e7ok dikkatli bulunmak gerekir. \u0130ki g\u00f6zlem, okuyucunun davran\u0131\u015ftaki ve y\u00f6nelimdeki bu farkl\u0131l\u0131klara kar\u015f\u0131 duygular\u0131n\u0131 bileyebilir. Birinci Kitab\u0131n be\u015finci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ileri s\u00fcr\u00fclen hayat\u0131n iyilikleri, felsefi etikle pop\u00fcler de\u011ferler aras\u0131nda ortada bir yer tutuyor; burada sokaktaki adama a\u011f\u0131rl\u0131k verilirken (bu b\u00f6l\u00fcmler, ortalama bir Yunanl\u0131n\u0131n \u201chayat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc\u201d hakk\u0131nda, Ethika\u2019daki buna e\u015f d\u00fc\u015fen b\u00f6l\u00fcmlerden \u00e7ok daha fazla \u015fey \u00f6\u011fretiyor); bunlar\u0131n, politik meclisteki bir konu\u015fmac\u0131 i\u00e7in \u00f6\u011frenilmesi yararl\u0131 \u201ciyilikler\u201d olmad\u0131\u011f\u0131 da a\u015fik\u00e2rd\u0131r. A\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, burada konu\u015fan, filozofun kendisidir: do\u011fru, o y\u00fcce yerinden biraz a\u015fa\u011f\u0131 inmi\u015ftir, ama yine de ger\u00e7ek iyilikler hakk\u0131nda bizi ayd\u0131nlatmaya b\u00fcy\u00fck \u00f6nem vermektedir. Dikkat edilmesi gereken \u00f6teki nokta, yap\u0131t\u0131n ayn\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u201ciyi\u201d ile \u201cuygun\u201d aras\u0131nda garip bir karars\u0131zl\u0131k oldu\u011fudur. Aristoteles, ger\u00e7ekten, bunlardan hangisini, politik hatibin \u00e7abalar\u0131n\u0131 y\u00f6neltmesi gereken hedef olarak ileri s\u00fcrmek istiyor? E\u011fer Aristoteles bir filozof olarak yaz\u0131yor olsayd\u0131, yan\u0131t vermede bir ku\u015fku duyulmazd\u0131: kuramc\u0131, etik\u00e7i, Platoncu i\u00e7in \u201ciyi\u201d, b\u00fct\u00fcn insani eylemin normu ve amac\u0131d\u0131r; politikac\u0131lar\u0131n daha az y\u00fcce g\u00f6r\u00fc\u015flerini de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011fratmak i\u00e7in bundan daha g\u00fczel bir f\u0131rsat bulabilir miydi? \u00c7\u00fcnk\u00fc Aristoteles\u2019in zaman\u0131ndaki politikac\u0131lar\u0131n ve karar organlar\u0131n\u0131n \u201ciyi\u201dden \u00e7ok uygun terimiyle d\u00fc\u015f\u00fcnecek kadar ger\u00e7ek\u00e7i olduklar\u0131ndan da ku\u015fku duyulmaz. Aristoteles, bir yolunu bulup, durumu idare ediyor; burada \u201ciyi\u201d ile ilgileniyor, \u015furada \u201cuygun\u201dla, zaman zaman da, bu iki kavram\u0131 ger\u00e7ekten birbirinin ayn\u0131 olarak ele al\u0131yor \u2013 \u015fa\u015f\u0131lacak, ama bu yap\u0131t\u0131n birden fazla b\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u00e7in de karakteristik bir davran\u0131\u015f bu, \u00f6teki incelemeleri \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fanlar i\u00e7in b\u00fct\u00fcn\u00fcyle anla\u015f\u0131lamayan bir \u015fey.<\/p>\n

Filozof, tan\u0131mlama, ay\u0131rt etme, kan\u0131tlama, genelle\u015ftirme, tart\u0131\u015fma ve sonu\u00e7 \u00e7\u0131karma i\u015fini yaparak hemen hemen her yerde i\u015f ba\u015f\u0131ndad\u0131r. Ama yine de filozofun insan do\u011fas\u0131 konusunda g\u00f6z\u00fcnden hi\u00e7bir \u015fey ka\u00e7maz; hayat\u0131 -genellikle hayat\u0131 ve \u00f6zellikle Yunan hayat\u0131n\u0131- bilir. Ger\u00e7ekten de, okuyucu \u00e7o\u011fu kez, y\u00f6ntemlerinden ayr\u0131 olarak bu b\u00f6l\u00fcmlerin i\u00e7eri\u011fi konusunda, Aristoteles\u2019in ne pahas\u0131na olursa olsun ger\u00e7ek ahlaki de\u011ferleri y\u00fcceltmeye kararl\u0131 ve pratik gereklere kar\u015f\u0131 soylu bir kay\u0131ts\u0131zl\u0131k g\u00f6steren bir filozof olarak m\u0131 konu\u015fuyor, yoksa g\u00f6z\u00fc pratik durumda, bazan k\u00fc\u00e7\u00fck ama di\u011fer zamanlarda olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck \u00f6d\u00fcnlerde bulunan bir ki\u015fi midir, diye merak ediyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7e\u015fitli b\u00f6l\u00fcmler bu y\u00f6nden \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6steriyor; Retorik, tan\u0131mlanmak i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015f bir \u201ckitap\u201d de\u011fil de, daha \u00e7ok Aristoteles\u2019in bir iki kez de\u011fil bir\u00e7ok kez kullanm\u0131\u015f oldu\u011fu ve devaml\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irip de\u011fi\u015ftirdi\u011fi, bir profes\u00f6r\u00fcn ders notlar\u0131 gibi bir \u015fey oldu\u011fu i\u00e7in, tutumlardaki bu farl\u0131l\u0131klar\u0131n onun konuya yakla\u015f\u0131m\u0131ndaki daha derin de\u011fi\u015fiklikleri yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 akla daha yak\u0131n geliyor. Genel olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, pratik d\u00fc\u015f\u00fcncelere -\u201c\u015feyleri oldu\u011fu gibi\u201d almaya- kar\u015f\u0131 yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, gen\u00e7li\u011findeki spek\u00fclatif ve idealist e\u011filimini a\u015ft\u0131\u011f\u0131, geride b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 ve Platon\u2019la aras\u0131ndaki mesafenin b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc \u00f6l\u00e7\u00fcde artt\u0131\u011f\u0131 bir ger\u00e7ektir; ama yine de bu yol g\u00f6sterici d\u00fc\u015f\u00fcnceyi yap\u0131t\u0131n tek tek b\u00f6l\u00fcmlerine uygularken \u00e7ok dikkatli bulunmak gerekir. \u0130ki g\u00f6zlem, okuyucunun davran\u0131\u015ftaki ve y\u00f6nelimdeki bu farkl\u0131l\u0131klara kar\u015f\u0131 duygular\u0131n\u0131 bileyebilir. Birinci Kitab\u0131n be\u015finci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ileri s\u00fcr\u00fclen hayat\u0131n iyilikleri, felsefi etikle pop\u00fcler de\u011ferler aras\u0131nda ortada bir yer tutuyor; burada sokaktaki adama a\u011f\u0131rl\u0131k verilirken (bu b\u00f6l\u00fcmler, ortalama bir Yunanl\u0131n\u0131n \u201chayat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc\u201d hakk\u0131nda, Ethika\u2019daki buna e\u015f d\u00fc\u015fen b\u00f6l\u00fcmlerden \u00e7ok daha fazla \u015fey \u00f6\u011fretiyor); bunlar\u0131n, politik meclisteki bir konu\u015fmac\u0131 i\u00e7in \u00f6\u011frenilmesi yararl\u0131 \u201ciyilikler\u201d olmad\u0131\u011f\u0131 da a\u015fik\u00e2rd\u0131r. A\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, burada konu\u015fan, filozofun kendisidir: do\u011fru, o y\u00fcce yerinden biraz a\u015fa\u011f\u0131 inmi\u015ftir, ama yine de ger\u00e7ek iyilikler hakk\u0131nda bizi ayd\u0131nlatmaya b\u00fcy\u00fck \u00f6nem vermektedir. Dikkat edilmesi gereken \u00f6teki nokta, yap\u0131t\u0131n ayn\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u201ciyi\u201d ile \u201cuygun\u201d aras\u0131nda garip bir karars\u0131zl\u0131k oldu\u011fudur. Aristoteles, ger\u00e7ekten, bunlardan hangisini, politik hatibin \u00e7abalar\u0131n\u0131 y\u00f6neltmesi gereken hedef olarak ileri s\u00fcrmek istiyor? E\u011fer Aristoteles bir filozof olarak yaz\u0131yor olsayd\u0131, yan\u0131t vermede bir ku\u015fku duyulmazd\u0131: kuramc\u0131, etik\u00e7i, Platoncu i\u00e7in \u201ciyi\u201d, b\u00fct\u00fcn insani eylemin normu ve amac\u0131d\u0131r; politikac\u0131lar\u0131n daha az y\u00fcce g\u00f6r\u00fc\u015flerini de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011fratmak i\u00e7in bundan daha g\u00fczel bir f\u0131rsat bulabilir miydi? \u00c7\u00fcnk\u00fc Aristoteles\u2019in zaman\u0131ndaki politikac\u0131lar\u0131n ve karar organlar\u0131n\u0131n \u201ciyi\u201dden \u00e7ok uygun terimiyle d\u00fc\u015f\u00fcnecek kadar ger\u00e7ek\u00e7i olduklar\u0131ndan da ku\u015fku duyulmaz. Aristoteles, bir yolunu bulup, durumu idare ediyor; burada \u201ciyi\u201d ile ilgileniyor, \u015furada \u201cuygun\u201dla, zaman zaman da, bu iki kavram\u0131 ger\u00e7ekten birbirinin ayn\u0131 olarak ele al\u0131yor \u2013 \u015fa\u015f\u0131lacak, ama bu yap\u0131t\u0131n birden fazla b\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u00e7in de karakteristik bir davran\u0131\u015f bu, \u00f6teki incelemeleri \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fanlar i\u00e7in b\u00fct\u00fcn\u00fcyle anla\u015f\u0131lamayan bir \u015fey.<\/p>\n

Hi\u00e7 ku\u015fkusuz, Retorik\u2019te felsefenin izinin hafif oldu\u011fu yerler var \u2013 ger\u00e7ekten o kadar hafif ki, insan hi\u00e7 hissetmiyor. Aristoteles\u2019in zaman\u0131na kadar, \u00e7ok az deneyimli bir hatip bile bilirdi ki, i\u015fkence alt\u0131nda al\u0131nan ifadeler davas\u0131n\u0131 destekliyorsa, hakikati ortaya \u00e7\u0131karman\u0131n bundan daha g\u00fcvenli bir yolu olmad\u0131\u011f\u0131na direterek sonuna kadar \u00fczerinde durmas\u0131 gerekirdi bunun; oysa buna kar\u015f\u0131t bir davada, talihsiz kimselerin, ac\u0131lar\u0131na bir son vermek i\u00e7in her \u015feyi s\u00f6yleyebilece\u011fini ileri s\u00fcrerek, b\u00f6yle ifadelerin ad\u0131 k\u00f6t\u00fcye \u00e7\u0131km\u0131\u015f g\u00fcvensizli\u011fi \u00fczerinde durmas\u0131 gerekecekti (ama daha ba\u015fka durumlarda baz\u0131lar\u0131n\u0131n i\u015fkence alt\u0131nda bile hayatlar\u0131n\u0131 devam ettikleri de vurgulanabilir). Aristoteles\u2019ten \u00f6nceki son \u00fc\u00e7 ku\u015faktan uygulamac\u0131lar\u0131n, onun \u201cteknik olmayan tan\u0131tlar\u201d ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi \u015feyle -bu demek yasalar, tan\u0131klar, anla\u015fmalar, i\u015fkenceler ve yeminler- ilgili geli\u015ftirmi\u015f oldu\u011fu y\u00f6ntemler bunlard\u0131r. Bu \u201ctan\u0131tlar\u201d h\u00e2l\u00e2 \u00f6nemli iseler de, kan\u0131t ve akla uygun tan\u0131t bunlar\u0131n yerini almada \u00f6nce oldu\u011fu gibi, bir yasal davada, daha \u00e7ok kendili\u011finden bir tarzda karar vermede etkili olam\u0131yorlar art\u0131k. Aristoteles\u2019in dedi\u011fi gibi, bu tan\u0131tlar \u201cbulunmak\u201d de\u011fil, \u201ckullan\u0131lmak\u201d zorundad\u0131r. Filozof ise, kendi fikirlerini, hatta biraz daha geni\u015f perspektifleri ileri s\u00fcrmekten b\u00fct\u00fcn\u00fcyle vazge\u00e7miyorsa da, genelde, uzmanlar\u0131n kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in \u201ckulland\u0131klar\u0131\u201d eskiden beri kullan\u0131lan d\u00fczenleri -ticaret oyunlar\u0131 dememek i\u00e7in- onaylamaktan biraz daha az \u015fey yap\u0131yor.<\/p>\n

Filozofun hemen hemen g\u00f6lgede b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131, pratikle ili\u015fkinin bir kez daha \u00e7ok yak\u0131n oldu\u011fu bir ba\u015fka b\u00f6l\u00fcm, \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Kitab\u0131n ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Retorik hocalar\u0131 \u00f6\u011frencilerine, bir s\u00fcre, \u201ckonu\u015fman\u0131n \u00e7e\u015fitli b\u00f6l\u00fcmleri\u201dnde ne s\u00f6yleyece\u011fini \u00f6\u011fretirlerdi: (giri\u015f, anlat\u0131, tan\u0131tlar vb.); onlara, konu\u015fmalar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda dinleyicilerinin iltifat\u0131n\u0131 kazanma, davaya ait olgular\u0131 inand\u0131r\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde ileri s\u00fcrme, rakibin kan\u0131tlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lama, onun iltifatlar\u0131n\u0131 bo\u015fa \u00e7\u0131karma\u2026 vb. yollar\u0131n\u0131 ve y\u00f6ntemlerini \u00f6\u011fretirlerdi. Aristoteles, vicdan azab\u0131 duymaks\u0131z\u0131n, d\u00fczeylerinin \u00fczerine \u00e7\u0131kma \u00e7abas\u0131 g\u00f6steriyorsa da, yine de izlerinden gidiyor onlar\u0131n. Al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f kurnazl\u0131\u011f\u0131, insan do\u011fas\u0131 \u00fczerine bilgisi ve ironisiyle -genellikle k\u0131saca, bir iki s\u00f6zc\u00fckle- dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken psikolojik etmenleri tan\u0131yor; seyrek olmayarak, \u015fairleri, buna benzer durumlar\u0131 g\u00f6rkemli ele al\u0131\u015f tarzlar\u0131yla hatibe \u00f6rnek olarak g\u00f6steriyor. Yine de, kendisinden \u00f6ncekilerin a\u00e7m\u0131\u015f oldu\u011fu yolu a\u00e7\u0131k\u00e7a izliyor; baz\u0131 pasajlar\u0131n, a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcne, \u0130sokrates okulundan bir retorisyenin (olas\u0131l\u0131kla, bu kitapta Aristoteles\u2019in bir kez ad\u0131n\u0131 and\u0131\u011f\u0131 Theodektes\u2019in) sisteminden al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 sonucuna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak zordur. Herhangi bir okuyucu, Retorik\u2019in bu k\u0131sm\u0131nda Aristoteles\u2019in, yap\u0131t\u0131n birinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde: tan\u0131t\u0131n -yaln\u0131zca tan\u0131t\u0131n- ger\u00e7ek bir retorik hocas\u0131n\u0131n ilgi alan\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fi yerdeki soylu ve sade ilkelerden ne kadar uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131na kendisi karar verebilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Retorik ve Poetika\u2019n\u0131n, birbirine ko\u015fut \u00e7izgilerde ilerleyen ya da birbirini tamamlayan yap\u0131tlar oldu\u011fu pek d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Ele al\u0131nd\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkiler i\u00e7inde olabilirler de, olmayabilirler de. Aristoteles, kendisinden sonra gelen ku\u015faklar boyunca, her iki alanda da bir yetke olacakt\u0131; ad\u0131 ve sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131, iki konuyu bir arada g\u00f6t\u00fcrmekte rol oynayacakt\u0131. Bunun bir nedeni, \u015fiirin, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[103],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4716","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-felsefe-genel"},"yoast_head":"\nAristoteles'te Retorik ve Poetika | Friedrich SOLMSEN - narteks.net<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Aristoteles'te Retorik ve Poetika | Friedrich SOLMSEN\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Retorik ve Poetika\u2019n\u0131n, birbirine ko\u015fut \u00e7izgilerde ilerleyen ya da birbirini tamamlayan yap\u0131tlar oldu\u011fu pek d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Ele al\u0131nd\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkiler i\u00e7inde olabilirler de, olmayabilirler de. Aristoteles, kendisinden sonra gelen ku\u015faklar boyunca, her iki alanda da bir yetke olacakt\u0131; ad\u0131 ve sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131, iki konuyu bir arada g\u00f6t\u00fcrmekte rol oynayacakt\u0131. Bunun bir nedeni, \u015fiirin, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"narteks.net\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-10-14T08:56:05+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.nhm.uio.no\/besokende\/skiftende-utstillinger\/againstnature\/images\/aristoteles.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@narteks\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Yazan:\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tar\u0131k\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tahmini okuma s\u00fcresi\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"26 dakika\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tar\u0131k\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\"},\"headline\":\"Aristoteles’te Retorik ve Poetika | Friedrich SOLMSEN\",\"datePublished\":\"2010-10-14T08:56:05+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/\"},\"wordCount\":5267,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.nhm.uio.no\/besokende\/skiftende-utstillinger\/againstnature\/images\/aristoteles.jpg\",\"articleSection\":[\"Felsefe (Genel)\"],\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/\",\"name\":\"Aristoteles'te Retorik ve Poetika | Friedrich SOLMSEN - narteks.net\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.nhm.uio.no\/besokende\/skiftende-utstillinger\/againstnature\/images\/aristoteles.jpg\",\"datePublished\":\"2010-10-14T08:56:05+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"tr\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/www.nhm.uio.no\/besokende\/skiftende-utstillinger\/againstnature\/images\/aristoteles.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/www.nhm.uio.no\/besokende\/skiftende-utstillinger\/againstnature\/images\/aristoteles.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Anasayfa\",\"item\":\"https:\/\/narteks.net\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Aristoteles’te Retorik ve Poetika | Friedrich SOLMSEN\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#website\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"name\":\"narteks.net\",\"description\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\"},\"alternateName\":\"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"tr\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#organization\",\"name\":\"narteks.net\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png\",\"width\":300,\"height\":90,\"caption\":\"narteks.net\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/x.com\/narteks\",\"https:\/\/instagram.com\/narteksnet\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca\",\"name\":\"Tar\u0131k\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"tr\",\"@id\":\"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tar\u0131k\"},\"sameAs\":[\"http:\/\/narteks.net\"],\"url\":\"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Aristoteles'te Retorik ve Poetika | Friedrich SOLMSEN - narteks.net","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Aristoteles'te Retorik ve Poetika | Friedrich SOLMSEN","og_description":"Retorik ve Poetika\u2019n\u0131n, birbirine ko\u015fut \u00e7izgilerde ilerleyen ya da birbirini tamamlayan yap\u0131tlar oldu\u011fu pek d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Ele al\u0131nd\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkiler i\u00e7inde olabilirler de, olmayabilirler de. Aristoteles, kendisinden sonra gelen ku\u015faklar boyunca, her iki alanda da bir yetke olacakt\u0131; ad\u0131 ve sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131, iki konuyu bir arada g\u00f6t\u00fcrmekte rol oynayacakt\u0131. Bunun bir nedeni, \u015fiirin, […]","og_url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/","og_site_name":"narteks.net","article_published_time":"2010-10-14T08:56:05+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.nhm.uio.no\/besokende\/skiftende-utstillinger\/againstnature\/images\/aristoteles.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tar\u0131k","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@narteks","twitter_site":"@narteks","twitter_misc":{"Yazan:":"Tar\u0131k","Tahmini okuma s\u00fcresi":"26 dakika"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/"},"author":{"name":"Tar\u0131k","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca"},"headline":"Aristoteles’te Retorik ve Poetika | Friedrich SOLMSEN","datePublished":"2010-10-14T08:56:05+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/"},"wordCount":5267,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.nhm.uio.no\/besokende\/skiftende-utstillinger\/againstnature\/images\/aristoteles.jpg","articleSection":["Felsefe (Genel)"],"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/","url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/","name":"Aristoteles'te Retorik ve Poetika | Friedrich SOLMSEN - narteks.net","isPartOf":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.nhm.uio.no\/besokende\/skiftende-utstillinger\/againstnature\/images\/aristoteles.jpg","datePublished":"2010-10-14T08:56:05+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/#primaryimage","url":"http:\/\/www.nhm.uio.no\/besokende\/skiftende-utstillinger\/againstnature\/images\/aristoteles.jpg","contentUrl":"http:\/\/www.nhm.uio.no\/besokende\/skiftende-utstillinger\/againstnature\/images\/aristoteles.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/2010\/10\/14\/aristoteleste-retorik-ve-poetika-friedrich-solmsen\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Anasayfa","item":"https:\/\/narteks.net\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Aristoteles’te Retorik ve Poetika | Friedrich SOLMSEN"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/narteks.net\/#website","url":"https:\/\/narteks.net\/","name":"narteks.net","description":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","publisher":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization"},"alternateName":"K\u00fclt\u00fcr Sanat Edebiyat Felsefe","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/narteks.net\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/narteks.net\/#organization","name":"narteks.net","url":"https:\/\/narteks.net\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","contentUrl":"https:\/\/narteks.net\/wp-content\/uploads\/narteks.png","width":300,"height":90,"caption":"narteks.net"},"image":{"@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/narteks","https:\/\/instagram.com\/narteksnet"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/61f37d9834294b72d31d274e7ed79bca","name":"Tar\u0131k","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr","@id":"https:\/\/narteks.net\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/50865afb55632c4ae467e0af0930f6510aa2297d8014be502a55b14f3b7550cf?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tar\u0131k"},"sameAs":["http:\/\/narteks.net"],"url":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/author\/narbak\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4716","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4716"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4716\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4716"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4716"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/narteks.net\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4716"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}