![](\"http:\/\/kapak.netkitap.com\/075bk\/I\/ilkel_koleci_feodal_toplum_37557.jpg\")
1.KISIM , 3. B\u00d6L\u00dcM \u0130NSANIN B\u0130\u00c7\u0130MLENMES\u0130 VE \u0130LKEL TOPLULUK REJ\u0130M\u0130N\u0130N GEL\u0130\u015eMES\u0130<\/p>\n1.KISIM , 3. B\u00d6L\u00dcM \u0130NSANIN B\u0130\u00c7\u0130MLENMES\u0130 VE \u0130LKEL TOPLULUK REJ\u0130M\u0130N\u0130N GEL\u0130\u015eMES\u0130<\/p>\n
1. TOPLUMUN OLU\u015eU SIRASINDA \u00dcRET\u0130C\u0130 G\u00dc\u00c7LER
\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n ileriye do\u011fru evrimi, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin, en ba\u015fta da i\u015f aletlerinin yetkinle\u015fmesinin sonucu oldu.
Tarih-\u00f6ncesi \u00e7ok eski insanlara ait ta\u015f\u0131l kemikler ve i\u015f avadanl\u0131klar\u0131, \u00c7in’de, Hint’te, Seylan’da, Birmanya’da, Cezayir’de, Kenya’da, Uganda’da, Tanganika’da, G\u00fcney Afrika’n\u0131n ba\u015fka b\u00f6lgelerinde ve Avrupa’da bulunmu\u015ftur.
SSCB topraklar\u0131nda, Ermenistan’da, K\u0131r\u0131m’da, Kafkas k\u0131y\u0131lar\u0131nda, Dinyester havzas\u0131nda ve Orta Asya’da, \u00e7ok eski insans\u0131lar\u0131n kal\u0131nt\u0131lar\u0131 ve onlar\u0131n eylemlerinin izleri bulunmu\u015ftur.<\/p>\n
\u0130LKEL \u0130NSANLAR
\u0130lk insanlar, \u00e7a\u011fc\u0131l torunlar\u0131ndan \u00e7ok farkl\u0131 idiler. Al\u0131nlar\u0131 bas\u0131k ve geriye do\u011fru yat\u0131kt\u0131. Ka\u015f kemerleri, belirginle\u015fmi\u015fti ve g\u00f6zler \u00fczerinde siper g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcyordu. \u00c7ene kemikleri ise, \u00f6ne do\u011fru \u00e7ok fazla \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131yd\u0131. S\u0131rtlar\u0131 kambur gibi kemerli olarak ve dizlerini biraz b\u00fckerek y\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. Ama insanl\u0131\u011f\u0131n bu en eski temsilcileri, hayvanlar alemindeki atalar\u0131ndan da olduk\u00e7a de\u011fi\u015fiktiler. Dikey bir duru\u015flar\u0131 vard\u0131 ve y\u00fczy\u0131llar boyunca b\u00fcy\u00fcmekte olan beyinlerinin hacmi, gittik\u00e7e, bug\u00fcnk\u00fc insan beyninin hacmine yakla\u015f\u0131yordu. \u0130lkel insanlar, do\u011fa g\u00fc\u00e7leri kar\u015f\u0131s\u0131nda, hemen hemen tamam\u0131yla g\u00fc\u00e7s\u00fczd\u00fcler ve onlar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f\u0131, hayvanlar\u0131nkinden pek az farkl\u0131yd\u0131. Ama onlar\u0131n kulland\u0131klar\u0131 gere\u00e7ler yetkinle\u015ftik\u00e7e ve \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler geli\u015ftik\u00e7e, do\u011fal afetler \u00fczerinde, ilk k\u00fc\u00e7\u00fck ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 kazan\u0131r duruma geliyorlard\u0131.<\/p>\n
\u0130\u015e ALETLER\u0130N\u0130N GEL\u0130\u015eMES\u0130
\u0130sa’dan a\u015fa\u011f\u0131yukar\u0131 700.000 y\u0131l \u00f6nce, insan, ilk i\u015f avadanl\u0131klar\u0131n\u0131 yapmak \u00fczere ta\u015flar\u0131 i\u015flemeye ba\u015flad\u0131. Daha sonra, ilkel insan, \u00e7ak\u0131l ta\u015flar\u0131n\u0131 b\u00f6lmeyi ve k\u0131rmay\u0131 \u00f6\u011frendi ve b\u00f6ylece keskin kenarl\u0131 kaba avadanl\u0131klar elde etti. Odundan aletler de yap\u0131yordu: ucu sivriltilmi\u015f sopalar, beller vb.. Zamanla, insan, avadanl\u0131klar\u0131n\u0131, kendi gereksinmelerine gittik\u00e7e daha iyi uyarl\u0131yordu. Tarih-\u00f6ncesi insanlar, sonunda, ta\u015flar\u0131n her iki yan\u0131n\u0131 yontmay\u0131 \u00f6\u011frendiler, b\u00f6ylece yontmak, bi\u00e7mek, kesmek, vurmak ve giderek topra\u011f\u0131 kazmak i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 \u00e7e\u015fitli i\u015fler g\u00f6ren b\u00fcy\u00fck avadanl\u0131klar elde ettiler. Bu avadanl\u0131klar, geli\u015fmeleri ile pitekantropusa yakla\u015fmakta olan insans\u0131lar taraf\u0131ndan yap\u0131lmakta idi ve daha o zaman, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde uygulan\u0131yordu.
Madd\u00ee mallar\u0131n ve insanlar\u0131n t\u00fcm ya\u015fam evriminin bundan sonraki a\u015famas\u0131, 500.000 il\u00e2 300.000 y\u0131l \u00f6nce, her yan\u0131 yontulmu\u015f, oval bi\u00e7imde, keskin ve sivri, s\u00f6zgelimi vurmak, malzemeyi kesmek ya da topra\u011f\u0131 kazmak i\u00e7in vb. \u00f6zel olarak uyarlanm\u0131\u015f avadanl\u0131klar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman ba\u015flad\u0131. \u0130nsan, ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in, ger\u00e7ekle\u015ftirmek zorunda [sayfa 26] oldu\u011fu \u00e7e\u015fitli i\u015flemlere uygun aletler yap\u0131yordu. B\u00fct\u00fcn bu \u00e7e\u015fitli i\u015fleri g\u00f6recek kaza\u011f\u0131lar; sistreler, sivri u\u00e7lar gibi aletler dizisini elde etmek i\u00e7in, ta\u015flar\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir ustal\u0131kla yontmas\u0131n\u0131 bilmek gerekiyordu. Bu da g\u00f6steriyor ki, \u00fcretim s\u0131ras\u0131nda, insan\u0131n d\u00fczg\u00fcn hareketler yapabilme yetene\u011fi, \u00f6nemli bir \u015fekilde geli\u015fmi\u015fti.
Yeni i\u015f aletlerinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, insanl\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn ya\u015fam\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdi. Bu aletler sayesinde avc\u0131 \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131 elde etmek olana\u011f\u0131na sahipti ve koca yaban\u0131l hayvanlar\u0131, filleri, gergedanlar\u0131, h\u00f6rg\u00fc\u00e7l\u00fc yaban \u00f6k\u00fczlerini, rengeyiklerini ve atlar\u0131 vurabiliyordu. \u0130nsan, ayn\u0131 toprak alan\u0131ndan art\u0131k \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir \u00fcr\u00fcn elde edebiliyordu; bu ise, onun, ayn\u0131 yerde daha uzun zaman kalmas\u0131na olanak sa\u011fl\u0131yordu. Av i\u00e7in en uygun olan yerlerin (hayvanlar\u0131n suya indikleri yerler, orman kenarlar\u0131, hayvanlar\u0131n otlad\u0131\u011f\u0131 yerler) yak\u0131n\u0131nda, insanlar, ge\u00e7ici olarak konaklar kuruyorlar, bu konak yerlerine yak\u0131n ma\u011faralarda ya da sa\u00e7ak halindeki kayalar\u0131n alt\u0131nda bar\u0131n\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n
ATE\u015e\u0130N KULLANILMASI
Bu \u00e7a\u011fda insan, art\u0131k hem \u0131s\u0131nmak, hem y\u0131rt\u0131c\u0131 hayvanlardan korunmak, hem bitkisel ve hayvansal besinlerini pi\u015firmek, hem de yeni avadanl\u0131klar\u0131n\u0131 yapmak i\u00e7in ate\u015fi kullanmas\u0131n\u0131 biliyordu. Ate\u015ften, \u00f6zellikle ta\u015flar\u0131 i\u015flemek ve alevde ucu sertle\u015ftirilen kaz\u0131klar yapmak i\u00e7in yararlan\u0131yordu.
Daha sert iklimlerde, insanl\u0131\u011f\u0131n, ilerleyi\u015fini s\u00fcrd\u00fcrebil inesi i\u00e7in, yapay olarak ate\u015f elde etmenin yeni y\u00f6ntemlerini bulmak, geli\u015ftirmek gerekiyordu. \u0130nsan, pratik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda, birbirine \u00e7arp\u0131lan ta\u015flar\u0131n k\u0131v\u0131lc\u0131mlar sa\u00e7t\u0131\u011f\u0131na ve birbirine s\u00fcrt\u00fclen a\u011fa\u00e7lar\u0131n \u0131s\u0131nd\u0131\u011f\u0131na dikkat etti.
\u0130nsan, ate\u015f elde etmek i\u00e7in, bu fiziksel olaylardan yararlanarak, do\u011fan\u0131n k\u00f6r g\u00fc\u00e7leri \u00fczerinde ilk zaferini kazand\u0131; ya\u015fam sava\u015f\u0131m\u0131nda, daha \u00f6nce kendisi i\u00e7in afet olan [sayfa 27] do\u011fal g\u00fc\u00e7lerden yararlanmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.
Pi\u015firilmi\u015f ya da ate\u015fte k\u0131zart\u0131lm\u0131\u015f besinler, daha besleyiciydi ve daha kolay sindiriliyordu; bu, ayn\u0131 zamanda, ilkel insanl\u0131\u011f\u0131n besin kaynaklar\u0131n\u0131 zenginle\u015ftirmesine olanak sa\u011fl\u0131yordu. Emek ile birlikte bu olgu, insan\u0131n biyolojik evrimini h\u0131zland\u0131rmaya yard\u0131m ediyordu.<\/p>\n
BUZUL DEVR\u0130NDE \u0130\u015e ALETLER\u0130N\u0130N GEL\u0130\u015eMES\u0130
Y\u00fczbin y\u0131l \u00f6nce, insanlar\u0131n ya\u015fam\u0131nda, yeni bir d\u00f6nem a\u00e7\u0131ld\u0131. Kuzey yar\u0131k\u00fcresinde, iklim, birdenbire so\u011fudu. Buzullar, \u0131l\u0131man b\u00f6lgelere do\u011fru kaymaya ba\u015flad\u0131 ve Avrupa’n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc t\u00fcm\u00fcyle buzullarla kapland\u0131. Bu d\u00f6nemde, s\u0131cak \u00fclkelerde, bitmez t\u00fckenmez ya\u011fmurlar ba\u015flad\u0131. Bug\u00fcnk\u00fc Sahra’n\u0131n bulundu\u011fu topraklar, g\u00f6ller, \u0131rmaklar, y\u00fcksek otlarla kapl\u0131yd\u0131 ya da bunlar\u0131n yerini s\u0131k tropikal ormanlar al\u0131yordu. S\u0131cak iklimlerin bitkileri ve hayvanlar\u0131, ya \u00f6l\u00fcyor ya da tropiklere do\u011fru g\u00f6\u00e7 ediyordu. Baz\u0131 t\u00fcrler kayboluyor, yeni hayvan t\u00fcrleri, mamutlar, rengeyikleri, beyaz tilkiler ve benzerleri g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015fl\u0131yordu. Ama, \u00e7al\u0131\u015fma yetisi sayesinde, insanl\u0131k, s\u00f6n\u00fcp gitmedi, hatta geli\u015fmesini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Bu d\u00f6nem insanlar\u0131n\u0131n (n\u00e9anderthaliens) kal\u0131nt\u0131lar\u0131, Avrupa’da (Almanya, \u0130spanya, Bel\u00e7ika, Yugoslavya, Fransa, \u0130talya), Asya’da (Pakistan, Irak, Java vb.). G\u00fcney Afrika’da bulunmu\u015ftur. Sovyet topraklar\u0131nda ise, K\u0131r\u0131m’da ve Orta Asya’da ke\u015ffedilmi\u015flerdir.
Toplumsal ilerleme, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin s\u00fcrekli y\u00fckseli\u015finden geliyordu. Avadanl\u0131klar, gittik\u00e7e daha iyi farkl\u0131la\u015f\u0131yor ve \u00f6zelle\u015fiyordu. Aletler, genel olarak ta\u015ftand\u0131, ama \u00fcretim tekni\u011fi b\u00fcy\u00fck ilerleme g\u00f6steriyordu. Kesici kenarlar\u0131 daha keskinle\u015ftirmek i\u00e7in son bir \u00f6zel i\u015flemden ge\u00e7iriliyordu. Kamalar\u0131n, ta\u015f ok u\u00e7lar\u0131n\u0131n, derilerin i\u015flenmesinde kullan\u0131lan kaza\u011f\u0131lar\u0131n vb. ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ve i\u015f aletlerinin yetkinle\u015fmesi ile \u00fcretim deneyim ve y\u00f6ntemi de ilerliyordu. [sayfa 28]
Avadanl\u0131klar\u0131n ilerlemesi, insanlar\u0131n ba\u015fl\u0131ca faaliyeti haline gelen avlanman\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131na yard\u0131m etti. S\u00fcrek avlar\u0131 d\u00fczenlenerek, hayvanlar batakl\u0131klara s\u00fcr\u00fclerek ve buna benzer \u015fekillerde, b\u00fcy\u00fck topluluklar halinde ortakla\u015fa avlanmaya ba\u015fland\u0131. \u0130nsanlar, s\u0131k s\u0131k, av\u0131 bol olan yerlerde uzun molalar veriyorlard\u0131. Bu molalarda, ma\u011faralar, inler gibi do\u011fan\u0131n sundu\u011fu s\u0131\u011f\u0131naklarla yetinilmiyor, k\u00f6t\u00fc havalardan korunmak i\u00e7in duvarlar ve sa\u00e7aklar yap\u0131lmaya ba\u015flan\u0131yordu.<\/p>\n
2. \u00c7A\u011eCIL \u0130NSANIN B\u0130\u00c7\u0130MLENMES\u0130<\/p>\n
KRO-MANYON (CRO-MAGNON) ADAMI
Toplumun \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerinin ilerlemesi ve insan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn evrimi, M\u00d6 14. y\u00fczy\u0131l ile 9. y\u00fczy\u0131l aras\u0131nda, genel olarak kro-manyon soyu denen bir insan soyu ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Kro-manyon adamlar\u0131, bug\u00fcnk\u00fc insandan hemen hemen farks\u0131zd\u0131.
Bu soy, kendisini ortakla\u015fa \u00e7al\u0131\u015fmaya adayan pek \u00e7ok insan ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n uzun evrimi sonucunda olu\u015ftu. Yava\u015f yava\u015f ortakla\u015fa \u00fcretime, d\u00fc\u015f\u00fcnceye ve tel\u00e2ffuz edilen dile iyice uyarlanm\u0131\u015f bir organizma billurla\u015ft\u0131. Art\u0131k insanl\u0131\u011f\u0131n evrimi, yaln\u0131zca insan toplumuna \u00f6zg\u00fc yasalar\u0131 izlemeye ba\u015flad\u0131.
Kro-manyon adamlar\u0131, Bat\u0131 Avrupa’n\u0131n ve Do\u011fu Avrupa’n\u0131n (\u00f6zellikleri Rusya ovas\u0131n\u0131n), G\u00fcney Avrupa’n\u0131n, Kuzey Afrika’n\u0131n, \u00d6n Asya’n\u0131n ve Orta Asya’n\u0131n, Kafkasya, Hindistan, Ekvatoral ve G\u00fcney Afrika’n\u0131n, Do\u011fu, Kuzey-Do\u011fu ve G\u00fcney-Do\u011fu Asya’n\u0131n, Sibirya’n\u0131n, Kuzey \u00c7in’in sakinleri idiler. Neandertalien adamlar\u0131n\u0131nki ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lacak olursa, kro-manyon adamlar\u0131n\u0131n i\u015f aletleri, daha yetkinle\u015fmi\u015fti. Onlar\u0131n zanaat\u0131, \u00e7e\u015fitli i\u015fler i\u00e7in \u00f6zel olarak yap\u0131lm\u0131\u015f kemikten ve ta\u015ftan geni\u015f bir avadanl\u0131klar dizisini kaps\u0131yordu: odunu, kemi\u011fi, boynuzu, en gerekli avadanl\u0131klar [sayfa 29] bi\u00e7imine sokmak \u00fczere olduk\u00e7a kolayl\u0131kla yontmaya olanak sa\u011flayan her \u00e7e\u015fit malalar ve lamlar. Bu d\u00f6neme do\u011fru, ayn\u0131 \u015fekilde, kemik u\u00e7lu karg\u0131lar, z\u0131pk\u0131nlar ve gene karg\u0131lar\u0131n ve m\u0131zraklar\u0131n hareket h\u0131z\u0131n\u0131 art\u0131rmaya yarayan ilk f\u0131rlatma ayg\u0131tlar\u0131 g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131.
\u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin d\u00fczeyi, insanlara, \u015fimdi daha uzun s\u00fcre yer de\u011fi\u015ftirmemek olana\u011f\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yordu; onun i\u00e7in, geni\u015f klan evlerinden olu\u015fan sabit k\u00f6yler (aglomeralar) kurmaya ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n
\u0130NSAN SOYUNUN B\u0130\u00c7\u0130MLENMES\u0130
\u00c7a\u011fc\u0131l tipin olu\u015ftu\u011fu \u00e7a\u011fda, \u0131rklar, yani birbirlerinden derinin rengi, burnun ve dudaklar\u0131n bi\u00e7imi, k\u0131llanma sistemi gibi d\u0131\u015f \u00f6zelliklerle ayr\u0131lan geni\u015f insan gruplar\u0131 da ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Farkl\u0131 co\u011fraf\u00ee ortamlar\u0131n ve insan topluluklar\u0131n\u0131n birbirlerinden yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f olmalar\u0131n\u0131n etkisi alt\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan bu nitelikler, ancak bug\u00fcn\u00fcn \u00e7a\u011fc\u0131l somatik tipi temel \u00e7izgileriyle billurla\u015ft\u0131\u011f\u0131 zaman a\u00e7\u0131klanabilmi\u015flerdir. Bu nitelikler, hi\u00e7bir \u015fekilde, bireylerin i\u00e7 yap\u0131s\u0131nda, hele onlar\u0131n zihinsel yetilerinde, toplumsal kurulu\u015flar\u0131nda ve k\u00fclt\u00fcr d\u00fczeylerinde yans\u0131m\u0131yordu,
Irklar\u0131n k\u00f6keninde, b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n ayn\u0131 ortak atadan gelmedikleri olgusunun bulundu\u011funu ve buradan hareket ederek, onlar\u0131n, soyluluk, de\u011fer ve hak bak\u0131m\u0131ndan e\u015fit olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, yani a\u015fa\u011f\u0131 \u0131rklar ve \u00fcst\u00fcn \u0131rklar bulundu\u011funu \u00f6ne s\u00fcren burjuva yazarlar\u0131n \u0131rk\u00e7\u0131 teorilerinin hi\u00e7bir bilimsel ve tarihsel dayana\u011f\u0131 yoktur. Bu teoriler, yaln\u0131zca s\u00f6m\u00fcrgeci fetihleri ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc hakl\u0131 g\u00f6stermek, Asya, Afrika ve Latin Amerika halklar\u0131n\u0131n ulusal kurtulu\u015flar\u0131 u\u011fruna ve s\u00f6m\u00fcrgecilerin n\u00fcfuzuna kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131m\u0131na engel olmak amac\u0131yla uydurulmu\u015f ve yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u0130NSANLI\u011eIN CO\u011eRAF\u00ce YAYILI\u015eI
\u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fmesi, insanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7o\u011falmas\u0131na yard\u0131m [sayfa 30] ediyordu. Bunun sonucu olarak, avlanmaya, bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131\u011fa, bitkilerin toplanmas\u0131na uygun olan \u00fclkelerde n\u00fcfus, a\u015f\u0131r\u0131 derecede yo\u011funla\u015ft\u0131. Ama, uzun zaman ayn\u0131 yerde kalan insanlar, art\u0131k kendilerini ve ailelerim beslemeyi ba\u015faram\u0131yorlard\u0131. Bu y\u00fczden yeni topraklar aramak ve oralarda yerle\u015fmek zorunda kal\u0131yorlard\u0131. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, insan gruplar\u0131n\u0131n, ba\u015fka yerde topluluklar kurmak \u00fczere kendi eski topraklar\u0131n\u0131 terkettikleri her zaman g\u00f6r\u00fclmekteydi. \u00d6te yandan bu olgu, yeni topraklar\u0131n de\u011ferlendirilmesine yard\u0131m ediyordu. G\u00f6\u00e7 etmi\u015f olanlar\u0131n ilgileri, art\u0131k ilk gruplar\u0131n ilgileri ile ayn\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, \u00e7e\u015fitli ya\u015fam tarzlar\u0131 ve diller bi\u00e7imleniyordu: G\u00f6\u00e7ler, insan grupla\u015fmalar\u0131 aras\u0131ndaki deneyim ve teknik al\u0131\u015fveri\u015fini h\u0131zland\u0131r\u0131yor, bu bak\u0131mdan, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin ilerlemesi \u00fczerinde uygun bir etki yap\u0131yordu.
Kro-manyon adamlar\u0131, hemen hemen b\u00fct\u00fcn Avrupa, Asya ve Afrika’ya yay\u0131lm\u0131\u015flard\u0131. Daha sonra (12.000 ya da 15.000 y\u0131l \u00f6nce), o zamanlar \u015fimdikinden \u00e7ok daha dar, ve y\u0131l\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131nda buzullarla kapl\u0131 olan Bering Bo\u011faz\u0131 yolu ile Asya’dan Amerika k\u0131tas\u0131na ge\u00e7meye ba\u015flad\u0131lar. Gene ayn\u0131 tarihlerde, insanlar, Sonde Adalar\u0131 ve Malezya Tak\u0131madalar\u0131 yoluyla G\u00fcney-Do\u011fu Asya’dan gelerek Avustralya’ya yerle\u015fmeye ba\u015flad\u0131lar.
B\u00f6ylece, insan topluluklar\u0131n\u0131n en \u00f6nemli kesimiyle ili\u015fkileri kesik olan Amerika Hintlileri ve Avustralyal\u0131lar, \u00e7ok \u00f6zel ko\u015fullar i\u00e7inde kald\u0131lar; art\u0131k insanl\u0131\u011f\u0131n geri kalan k\u0131sm\u0131n\u0131n ortak deneyiminden yararlanam\u0131yorlard\u0131. Ama bu yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f durum ve \u00e7evrenin \u00e7etin do\u011fa ko\u015fullar\u0131na kar\u015f\u0131n, Amerika ve Avustralya sakinlerinin evrimi de a\u015fa\u011f\u0131yukar\u0131, ba\u015fka yerlerdekiler ile ayn\u0131 yolu izledi.<\/p>\n
3. \u0130LKEL TOPLULUK REJ\u0130M\u0130N\u0130N OLU\u015eUMU D\u00d6NEM\u0130NDE \u00dcRET\u0130M \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130<\/p>\n
\u0130LK \u0130NSAN S\u00dcR\u00dcS\u00dc
Neandertal-\u00f6ncesi d\u00f6nemde, insanlar, g\u00f6\u00e7ebe kalabal\u0131\u011f\u0131 [sayfa 31] ya da s\u00fcr\u00fcler halinde, birarada bulunuyorlard\u0131. \u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck olan geli\u015fme d\u00fczeyi y\u00fcz\u00fcnden, b\u00f6yle bir ya\u015fam tarz\u0131n\u0131 kabul etmek zorundayd\u0131lar. O zaman insan\u0131, ge\u00e7imini, pek ilkel olan silahlar\u0131 ile, ancak kalabal\u0131k topluluklar olu\u015fturdu\u011fu s\u00fcrece sa\u011flayabilirdi. Bitkileri toplarken bile, insanlar, yaban\u0131l hayvanlar\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 koyabilmek i\u00e7in, toplu halde bulunmak zorundayd\u0131lar. \u0130nsanlar, etkin avlanmaya ge\u00e7tikleri zaman, kad\u0131n-erkek b\u00fct\u00fcn \u00fcyeler, \u00e7abalar\u0131n\u0131 birle\u015ftirdikleri takdirde, ba\u015far\u0131 elde ediyor ve ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yorlard\u0131. \u00c7al\u0131\u015fma, ortak ya\u015fam tarz\u0131n\u0131n geli\u015fmesi \u00fczerinde, durmadan artan bir etki olu\u015fturuyordu. B\u00fct\u00fcn \u00fcretim faaliyetleri, insanlar\u0131n nispeten kalabal\u0131k gruplar halinde toplanmas\u0131n\u0131 gerektiriyordu. Ancak ortak ya\u015fam, \u00fcretimin ilerlemesinin temeli olan birikmi\u015f i\u015f deneyim ve al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131n korunmas\u0131n\u0131 ve sonra gelecek ku\u015faklara aktar\u0131lmas\u0131n\u0131 olanakl\u0131 k\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n
DO\u011eAL \u0130\u015eB\u00d6L\u00dcM\u00dc
\u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin ve her \u015feyden \u00f6nce yeni silahlar\u0131n (m\u0131zrak, karg\u0131, vb.) geli\u015fmesi, zaten toplulu\u011fun \u00fcyeleri aras\u0131nda bir g\u00f6rev b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc do\u011furmu\u015ftu. Art\u0131k aralar\u0131ndan bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, herkesin gereksinmesi olan \u015fu ya da bu zahireyi sa\u011flayabilirdi ve \u00f6tekiler, ba\u015fka i\u015flerle u\u011fra\u015fabilirlerdi. Cinsiyetler aras\u0131ndaki i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc de b\u00f6yle oldu. Daha g\u00fc\u00e7l\u00fc ve dayan\u0131kl\u0131 olan, anal\u0131k ve gelecek ku\u015faklar\u0131n bak\u0131m\u0131 gibi g\u00f6revleri bulunmayan erkekler, kendilerini, t\u00fcm\u00fcyle ava vermeye, b\u00f6ylece et ve deri gereksinmesini kar\u015f\u0131lamaya ba\u015flad\u0131lar; oysa kad\u0131nlar, ya\u015fl\u0131lar ve \u00e7ocuklar, do\u011frudan do\u011fruya do\u011fadan sa\u011flanan besinlerin (yenen k\u00f6kler, meyveler, yaban \u00fcz\u00fcmleri, yumu\u015fak\u00e7alar vb.) toplanmas\u0131, bal\u0131k avlama, aile oca\u011f\u0131n\u0131n bak\u0131m\u0131 (ate\u015fin s\u00f6nd\u00fcr\u00fclmemesi, evlerde d\u00fczenin sa\u011flanmas\u0131) i\u015fine ayr\u0131ld\u0131lar. Uzun ya\u015fam deneyimi olan ya\u015fl\u0131lar, i\u015f avadanl\u0131klar\u0131n\u0131n yap\u0131m\u0131 ile de u\u011fra\u015f\u0131yorlard\u0131. Onlar, bir bak\u0131ma, ku\u015faklar\u0131n deneyimlerinin, [sayfa 32] ortakla\u015fa \u00e7al\u0131\u015fma al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 idiler. \u00dcretimde en bilgili olduklar\u0131 i\u00e7in, bu ilkel insan topluluklar\u0131n\u0131n \u00f6teki \u00fcyeleri yan\u0131nda, belli bir sayg\u0131nl\u0131k sa\u011fl\u0131yordu, ve avlanmada ve ortak olarak yap\u0131lan \u00f6teki i\u015flerde de \u015fef rol\u00fc oynuyorlard\u0131. Toplulu\u011fun b\u00fct\u00fcn i\u015flerinde, yava\u015f yava\u015f karar verecek duruma geldiler. Cinsiyet ve ya\u015f ilkelerine g\u00f6re, ilk do\u011fal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc b\u00f6yle oldu.
B\u00f6ylece, toplumun \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerinin evriminde b\u00fcy\u00fck bir at\u0131l\u0131m ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f oldu.
Erkeklerin avda, kad\u0131nlar\u0131n besin toplama ve evin bak\u0131m\u0131nda uzmanla\u015fmas\u0131, emek \u00fcretkenli\u011fini art\u0131rd\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu uzmanla\u015fma, deneyimin birikimine, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6zelle\u015fmesine yard\u0131m ediyordu. \u00dcretimde \u00e7abalar\u0131n basit birli\u011fi, en ilkel bi\u00e7imde elbirli\u011fi, bireyin tek ba\u015f\u0131na ula\u015famayaca\u011f\u0131 sonu\u00e7lar sa\u011fl\u0131yordu. \u015eimdi art\u0131k, \u00e7abalar\u0131n basit elbirli\u011fi, yerini, yava\u015f yava\u015f toplulu\u011fun \u00fcyelerinin \u00e7e\u015fitli faaliyetlerde uzmanla\u015fmas\u0131na dayanan bir \u00e7e\u015fit daha geli\u015fmi\u015f bir ortakla\u015fmaya b\u0131rak\u0131yordu. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, \u00e7al\u0131\u015fmada elbirli\u011fi do\u011fmu\u015ftu.<\/p>\n
GENT\u0130L\u0130CE \u00d6RG\u00dcTLENMEN\u0130N DO\u011eU\u015eU
\u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin evrimi, insanl\u0131\u011f\u0131n toplumsal yap\u0131s\u0131nda de\u011fi\u015fikliklere neden oldu. ilkel g\u00f6\u00e7ebe kalabal\u0131\u011f\u0131, \u00fcretimde daha sa\u011flam bir birlik ve ortakl\u0131k bi\u00e7imine, yani \u00fcyeleri, ortak \u00e7al\u0131\u015fmayla, cinsiyete dayanan do\u011fal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcyle ve ortakl\u0131\u011f\u0131n ba\u011fr\u0131ndaki ortak g\u00f6revlerle birbirine kenetlenmi\u015f gense yerini b\u0131rak\u0131yordu.
Evlilik kurumunda de\u011fi\u015fiklikler ba\u015fg\u00f6sterdi, akrabal\u0131k ili\u015fkileri, gentesin billurla\u015fmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck rol oynad\u0131. Say\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, ilkel topluluk, tarih-\u00f6ncesi g\u00f6\u00e7ebe kalabal\u0131\u011f\u0131ndan daha zay\u0131ft\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc art\u0131k \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin ilerlemesi, \u00fcretim i\u00e7in pek \u00e7ok ki\u015finin ayn\u0131 zamanda ve de\u011fi\u015fmez bir \u015fekilde birarada bulunmalar\u0131m zorunlu k\u0131lm\u0131yordu. Ama, baz\u0131 i\u015fler (\u00f6zellikle s\u00fcrek av\u0131), zaman zaman gentesin ge\u00e7ici [sayfa 33] olarak daha kalabal\u0131k topluluklar halinde ya da kabileler (tribu, a\u015firet) halinde birle\u015fmesini gerektiriyordu.
Bu \u015fekilde beliren kabile toplulu\u011fu da, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak dil ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bir \u00f6l\u00e7\u00fcde, ya\u015fay\u0131\u015f bi\u00e7imi ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirliyordu. ilkel g\u00f6\u00e7ebe toplulu\u011funun ay\u0131rdedici \u00f6zelli\u011fi olan ve hayvanlar \u00e2leminden miras kalan d\u00fczensiz cinsel ili\u015fkilerin yerini, d\u0131\u015f-evlenme (exogamie), yani ayn\u0131 klan \u00fcyeleri aras\u0131nda evlenmenin yasaklanmas\u0131 ald\u0131. \u00d6te yandan d\u0131\u015f-evlenme, klanlar aras\u0131 ba\u011flar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdi, \u00e7\u00fcnk\u00fc i\u00e7-evlenme (endogamie), ancak kabilenin olu\u015fturdu\u011fu topluluk i\u00e7inde evlenmeyi olanakl\u0131 k\u0131labiliyordu.
Tamam\u0131yla nesnel olarak ve insanlar\u0131n bilincinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak akrabalar aras\u0131nda evlenmenin yasaklanmas\u0131, gerekli bir hale geldi. Grup halinde evlenme h\u00e2l\u00e2 devam ediyordu, ama derece derece, yaln\u0131z ana-baba ile \u00e7ocuklar aras\u0131nda de\u011fil, k\u0131z ve erkek karde\u015fler aras\u0131nda da evlenmenin kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc.
B\u00f6ylece, ortak \u00e7al\u0131\u015fma, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin ve \u00fcretim \u0130li\u015fkilerinin ilerlemesi, insan toplumunu, giderek s\u00fcr\u00fc ya da g\u00f6\u00e7ebe kalabal\u0131k halindeki ilk d\u00fczenlerini b\u0131rakarak, \u00fcretimin gereklerine daha uygun olan bi\u00e7ime, aile d\u00fczenine ge\u00e7meye zorlad\u0131lar.<\/p>\n
KLAN TOPLULU\u011eUNDA \u00dcRET\u0130M \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130
Genste oldu\u011fu gibi, ilkel g\u00f6\u00e7ebe kalabal\u0131\u011f\u0131nda, \u00fcretim ili\u015fkileri, esas olarak, mevcut \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler d\u00fczeyine uygun d\u00fc\u015f\u00fcyordu. \u00c7ok kabataslak olan aletler ve \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin pek az geli\u015febilmi\u015f olmas\u0131, toplulu\u011fun b\u00fct\u00fcn \u00fcyelerinin, madd\u00ee mallar\u0131n \u00fcretimine kat\u0131lmalar\u0131n\u0131 gerektiriyordu.
\u00dcretim ili\u015fkileri, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yararlanma i\u00e7in hep birlikte \u00e7al\u0131\u015fan gensler aras\u0131nda mevcut olan \u00fcretim ili\u015fkileriydi. Toplumun b\u00fct\u00fcn \u00fcyeleri, madd\u00ee mallar\u0131n \u00fcretimine kat\u0131l\u0131yordu [sayfa 34] ve her \u00fcye, kendi yetene\u011fine g\u00f6re hizmet g\u00f6r\u00fcyordu.
Her topluluk grubu, kendi belirli topra\u011f\u0131nda oturuyordu. Toprak ve topra\u011f\u0131n zenginlikleri, ba\u015fl\u0131ca emek arac\u0131n\u0131 olu\u015fturuyordu ve toprak, ortak olarak i\u015fletiliyordu, yani b\u00fct\u00fcn toplulu\u011fa ait bulunuyordu.
Tarih-\u00f6ncesi insanlar\u0131n tan\u0131nan tek eylemleri (bitkileri toplama ve avlanma), yaln\u0131zca bir tek toprak m\u00fclkiyeti bi\u00e7imine yer veriyordu: ortakla\u015fa m\u00fclkiyet. \u00d6te yandan, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n toplumsal m\u00fclkiyeti, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeyde olu\u015funun, toplumun b\u00fct\u00fcn \u00e7abalar\u0131n\u0131n s\u00fcrekli olarak, toplumun varl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in vazge\u00e7ilmez olan madd\u00ee mallar\u0131n \u00fcretimi \u00fczerinde yo\u011funla\u015fmas\u0131n\u0131 gerektirmesinden ileri geliyordu.
Tarih-\u00f6ncesi insanlar, g\u00fc\u00e7lerini, ortak duygular\u0131ndan ve toplu halde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan al\u0131yorlard\u0131. \u00dcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n toplumsal m\u00fclkiyeti – i\u015fte, ilkel topluluktaki \u00fcretim ili\u015fkilerinin dayand\u0131\u011f\u0131 temel budur.
\u00dcretici g\u00fc\u00e7ler d\u00fczeyinin d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n toplumsal niteli\u011fi, gene bunlar gibi \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ortakla\u015fa m\u00fclkiyeti, kar\u015f\u0131l\u0131k olarak, madd\u00ee mallar\u0131n \u00fcle\u015filmesinde e\u015fitli\u011fi gerektiriyordu. Toplum \u00fcyelerinin ortakla\u015fa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile elde edilen b\u00fct\u00fcn \u00fcr\u00fcn, \u00fcyeler aras\u0131nda e\u015fit olarak \u00fcle\u015filiyordu. Bu d\u00fczene kar\u015f\u0131 herhangi ayk\u0131r\u0131 bir davran\u0131\u015f, toplumun bir\u00e7ok \u00fcyelerinin \u00f6l\u00fcm\u00fc demek olacakt\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc elde edilen \u00fcr\u00fcnler, ancak hayat\u00ee gereksinmeleri kar\u015f\u0131lamaya yetiyordu. Toplulu\u011fun \u00fcyelerinin hepsi, \u00fcretime e\u015fit bir unvanla kat\u0131l\u0131yordu ve hepsi, gerek aletlerin, gerek emek \u00fcr\u00fcnlerinin ortakla\u015fa sahibi idiler. Bu durum, ilkel toplulukta, \u00fcyeler aras\u0131nda, ko\u015fullar ve servet bak\u0131m\u0131ndan herhangi bir e\u015fitsizlik olmay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve toplumun toplumsal gruplara b\u00f6l\u00fcnmemi\u015f olu\u015funu sa\u011fl\u0131yordu.
\u0130lkel topluluk, s\u0131n\u0131fs\u0131z ve insan\u0131n insan taraf\u0131ndan s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fcn bulunmad\u0131\u011f\u0131 bir toplumdu. [sayfa 35]<\/p>\n
“\u0130LKEL KOM\u00dcN\u0130ZM” \u0130LE KOM\u00dcN\u0130ST TOPLUM ARASINDAK\u0130 TEMEL AYRIM
Bazan, ilkel topluluk, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak, “ilkel kom\u00fcnist toplum” ve bu toplumun ba\u011fr\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan \u00fcretim ili\u015fkileri ise, ilkel kom\u00fcnizm olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Ama bu adland\u0131rma, ilkel toplulu\u011fa, ancak insan\u0131n insan taraf\u0131ndan s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesini, s\u0131n\u0131flara b\u00f6l\u00fcnmeyi, \u00f6zel m\u00fclkiyeti ve bir e\u015fitsizli\u011fi tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde uygun d\u00fc\u015fer. O zaman, insanlar kadar \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fme d\u00fczeyinin de \u00e7ok ilkel olu\u015fu ve insan\u0131n emek \u00fcretkenli\u011finin \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck olu\u015fu, bu ilkel kom\u00fcnizmi zorunlu k\u0131l\u0131yordu. \u0130nsanlar, do\u011fa g\u00fc\u00e7leri kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fc\u00e7s\u00fczd\u00fc ve hemen hemen yazg\u0131lar\u0131, t\u00fcm\u00fcyle bu do\u011fa g\u00fc\u00e7lerine ba\u011fl\u0131yd\u0131. Elde edilen madd\u00ee mallar, ancak (o da her zaman de\u011fil!) toplumun ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmesini ve \u00fcyelerinin soyunu s\u00fcrd\u00fcrmesini sa\u011flamaya yetiyordu.
Bu bak\u0131mdan kom\u00fcnist toplum, bu ilkel toplulu\u011fa taban tabana kar\u015f\u0131tt\u0131r. Kom\u00fcnizm, s\u0131n\u0131flar\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ortak m\u00fclkiyetine dayanan, s\u0131n\u0131fs\u0131z ve “herkesten yetene\u011fine g\u00f6re, herkese gereksinmesi kadar” ilkesinin ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi bir toplum d\u00fczenidir.<\/p>\n
ANAERK\u0130LL\u0130K
\u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fmesi, cinsiyete g\u00f6re i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc do\u011furmu\u015ftu. Yeni \u00fcretim aletlerinin yap\u0131l\u0131\u015f\u0131 ile art\u0131k toplulu\u011fun ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn ortak giri\u015fimlere: avlanmaya, bitkilerin toplanmas\u0131na, en gerekli e\u015fyalar\u0131n yap\u0131m\u0131na, b\u00fct\u00fcn \u00fcyelerin kat\u0131lmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lm\u0131yordu. \u015eimdi art\u0131k, klan\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, belirli \u00fcr\u00fcnleri herkese yetecek \u00f6l\u00e7\u00fcde sa\u011flayabiliyor, toplumsal bak\u0131mdan yararl\u0131 faaliyetleri g\u00f6sterebilmeleri amac\u0131yla, \u00f6teki bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, serbest b\u0131rakabiliyordu. B\u00f6ylece, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerdeki ilerleme, bir \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00fcretkenli\u011fi art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131 ki, toplum, daha \u015fimdiden, kendisine gerekli olan madd\u00ee mallar\u0131n sa\u011flanmas\u0131 [sayfa 36] i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 b\u00f6lebiliyordu. Kad\u0131nlar, giysiler, ev i\u015flerinde kullan\u0131lan avadanl\u0131klar yaparken, yenilebilir bitkileri dev\u015firir ve yeti\u015ftirirken, ekip-bi\u00e7er, yiyecekleri haz\u0131rlar ve benzeri i\u015fleri g\u00f6r\u00fcrken, erkekler yaln\u0131z avla u\u011fra\u015f\u0131yorlard\u0131.
Kad\u0131nlar\u0131n ev i\u015fleriyle ilgili faaliyetleri bir dereceye dek g\u00fcvenlik ve d\u00fczenli bir ge\u00e7im kayna\u011f\u0131 sunuyordu; oysa erkekler taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen avlanma i\u015fleri her zaman raslant\u0131ya ba\u011fl\u0131 kal\u0131yor ve d\u00fczenli bir beslenmeyi g\u00fcven alt\u0131na alam\u0131yordu. Bu, kad\u0131n\u0131n, ekonomik ya\u015famda daha etkin bir rol oynamas\u0131n\u0131 ve “klan”\u0131n y\u00f6netimini \u00fczerine almas\u0131n\u0131 do\u011furdu.
Bu d\u00fczenin kurulmas\u0131nda \u00f6nemli pay\u0131 olan bir ba\u015fka etken de, kad\u0131n\u0131n bar\u0131nakta ya da bunun yak\u0131nlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor olmas\u0131yd\u0131. B\u00f6ylece kad\u0131n, ortak bar\u0131na\u011f\u0131n sahibesi g\u00f6revini s\u00fcrekli olarak yerine getiriyordu.
Y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan ve yaln\u0131z \u00e7ocu\u011fun anas\u0131n\u0131n kesinlikle bilinmesine olanak sa\u011flayan grup evlenmesi, anakad\u0131n\u0131n topluluk i\u00e7indeki rol\u00fcn\u00fc art\u0131r\u0131yordu. Kad\u0131n, klan\u0131n atas\u0131 say\u0131l\u0131yordu; kad\u0131n, ortak bar\u0131na\u011f\u0131n efendisi, hepsi birbirine anadan akraba olan b\u00fct\u00fcn klan \u00fcyelerinin, \u00e7evresinde doland\u0131klar\u0131 \u00e7ekim merkezi idi. Her \u015fey, anakad\u0131n\u0131n toplumsal rol\u00fcn\u00fc art\u0131rd\u0131 ve onun sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fckseltti. Anakad\u0131n, toplulukta, art\u0131k y\u00f6netici rol\u00fc oynuyordu. Bunun i\u00e7indir ki, bu toplumsal \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7imi, anaerkil gens ve bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan d\u00fczen de anaerkil d\u00fczen ad\u0131n\u0131 ald\u0131. [sayfa 37]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
1.KISIM , 3. B\u00d6L\u00dcM \u0130NSANIN B\u0130\u00c7\u0130MLENMES\u0130 VE \u0130LKEL TOPLULUK REJ\u0130M\u0130N\u0130N GEL\u0130\u015eMES\u0130 1. TOPLUMUN OLU\u015eU SIRASINDA \u00dcRET\u0130C\u0130 G\u00dc\u00c7LER \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n ileriye do\u011fru evrimi, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin, en ba\u015fta da i\u015f aletlerinin yetkinle\u015fmesinin sonucu oldu. Tarih-\u00f6ncesi \u00e7ok eski insanlara ait ta\u015f\u0131l kemikler ve i\u015f avadanl\u0131klar\u0131, \u00c7in’de, Hint’te, Seylan’da, Birmanya’da, Cezayir’de, Kenya’da, Uganda’da, Tanganika’da, G\u00fcney Afrika’n\u0131n ba\u015fka b\u00f6lgelerinde ve Avrupa’da […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[151],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4757","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-ilkel-koleci-ve-feodal-toplum"},"yoast_head":"\n