![](\"http:\/\/kapak.netkitap.com\/075bk\/I\/ilkel_koleci_feodal_toplum_37557.jpg\")
1.KISIM , 5. B\u00d6L\u00dcM \u0130LKEL TOPLULU\u011eUN PAR\u00c7ALANIP DA\u011eILMASI<\/p>\n1.KISIM , 5. B\u00d6L\u00dcM \u0130LKEL TOPLULU\u011eUN PAR\u00c7ALANIP DA\u011eILMASI<\/p>\n
1. TUN\u00c7 VE DEM\u0130R DEVR\u0130NDE \u00dcRET\u0130C\u0130 G\u00dc\u00c7LER\u0130N \u0130LERLEY\u0130\u015e\u0130<\/p>\n
MADENSEL AVADANLIKLARIN BULUNU\u015eU
Ta\u015ftan yap\u0131lma avadanl\u0131klar s\u00fcrekli olarak yetkinle\u015fmekle birlikte, emek \u00fcretkenli\u011fi son derece d\u00fc\u015f\u00fck olmakta devam ediyor. Toplumun \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerinin ileriye do\u011fru gidi\u015finde k\u00f6kl\u00fc bir de\u011fi\u015fiklik, ancak M\u00d6 5. il\u00e2 6. biny\u0131llar\u0131nda, madensel aletler yap\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 zaman, kendini g\u00f6sterdi. Madensel aletlerin kullan\u0131lmas\u0131, toplumun \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerinde genel bir ilerlemeye neden oldu, emek \u00fcretkenli\u011fini h\u0131zla y\u00fckseltti ve, sonu\u00e7 olarak da, \u00fcretim ili\u015fkilerinde ve insanl\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn ya\u015fam tarz\u0131nda de\u011fi\u015fiklikleri zorunlu k\u0131ld\u0131.
insanlar, avadanl\u0131klar\u0131 i\u00e7in hammaddeler ararken, ta\u015f balta vuru\u015flar\u0131 ile bi\u00e7im verebildikleri bak\u0131r\u0131 buldular. Bak\u0131rdan [sayfa 49] baltalar, sald\u0131rmalar, ok ve m\u0131zrak ba\u015flar\u0131 yapt\u0131lar.
M\u00d6 6. biny\u0131la do\u011fru, Asya, Afrika ve Avrupa’da, avadanl\u0131klar\u0131n yap\u0131m\u0131 i\u00e7in yeni maddeler ve madenler kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131.
M\u00d6 4. biny\u0131lda, Afrika, \u00d6n Asya ve Hindistan’da, ilk maden eritme, d\u00f6kme y\u00f6ntemleri uygulanmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 zaman, madenlerin kullan\u0131lmas\u0131 daha da artt\u0131. \u0130nsan, ala\u015f\u0131mlar\u0131 (\u00f6zellikle bak\u0131r ve kalay ala\u015f\u0131m\u0131n\u0131) \u00f6\u011frendi. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, madenler, \u00e7ok az ve d\u00fc\u015f\u00fck nitelikteydi, ayr\u0131ca daha uzun bir zaman, insanlar, ta\u015f avadanl\u0131klardan tamam\u0131yla vazge\u00e7emediler.
Bak\u0131r, tun\u00e7, daha sonra demirden aletlerin yard\u0131m\u0131yla insan, ta\u015f\u0131, tahtay\u0131, kemi\u011fi ve boynuzu i\u015fleme sanat\u0131n\u0131 yetkinle\u015ftirdi; \u015fimdi art\u0131k madensel \u00e7apalar, oraklar, ba\u015fka aletler ve kapkacak yap\u0131yordu. Ayn\u0131 \u00e7a\u011fa do\u011fru a\u011fa\u00e7tan b\u00fcy\u00fck evler yap\u0131lmaya da ba\u015fland\u0131.
\u0130nsan, benzetmeye dayanan ilkel mekanizmalar\u0131, ellerinin yerine koymay\u0131 denedi. B\u00f6ylelikle \u00e7\u00f6mlek\u00e7i tornas\u0131 (\u00e7\u0131kr\u0131\u011f\u0131) ve ilkel dokuma tezg\u00e2h\u0131 icat edilmi\u015f oldu. Bu ilk mekanizmalar, yaln\u0131z \u00fcretilen maddelerin niteliklerini iyile\u015ftirmekle kalmad\u0131, insan eme\u011finin \u00fcretkenli\u011fini de b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131rd\u0131.<\/p>\n
TOPRA\u011eIN \u0130\u015eLENMES\u0130NDE GEL\u0130\u015eME
Madenden aletlerin kullan\u0131m\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, topra\u011f\u0131n i\u015flenmesinde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir rol oynad\u0131. Bu, M\u0131s\u0131r’da, Filistin’de, \u0130ran yaylas\u0131nda, Irak’\u0131n da\u011f eteklerinde, Orta Asya’n\u0131n g\u00fcneyinde, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde uygulanmaktayd\u0131; daha sonra, Bat\u0131 Asya’ya, Hindistan’a, \u00c7in’e, K\u00fc\u00e7\u00fck Asya’ya, Balkan Yar\u0131madas\u0131na, Avrupa’n\u0131n ormanl\u0131k b\u00f6lgelerine ve orman stepleri b\u00f6lgelerine, Kafkasya’ya ve Afrika’ya da yay\u0131ld\u0131.
Kurak ve s\u0131cak iklimlerde, topra\u011f\u0131n i\u015flenmesi, ancak ya\u011fmurlar\u0131n s\u0131k oldu\u011fu b\u00f6lgelerde ve akarsular\u0131n seller gibi [sayfa 50] bol akt\u0131\u011f\u0131 da\u011f eteklerinde olanakl\u0131yd\u0131. Buralarda, insanlar, suyu, tarlalar\u0131na getirmek i\u00e7in arklar kazmaya ba\u015flad\u0131lar. Daha sonra, barajlar ve bentler kurarak sular\u0131n d\u00fczeyinin y\u00fckseltilmesi ve ayr\u0131ca bu sular\u0131n \u00f6zel su haznelerinde, b\u00fcy\u00fck kayalara yontulmu\u015f bir \u00e7e\u015fit sarn\u0131\u00e7lar i\u00e7inde saklanmas\u0131 \u00f6\u011frenildi. Topra\u011f\u0131 sulama y\u00f6nteminin ilerlemesi, bir yandan tar\u0131m\u0131n yeni b\u00f6lgelere yay\u0131lmas\u0131na, i\u015flenen toprak alan\u0131n\u0131n artmas\u0131na yard\u0131m etti, \u00f6te yandan da \u00fcr\u00fcn\u00fc farkedilir bir \u015fekilde iyile\u015ftirdi. Art\u0131k, tar\u0131m, do\u011fan\u0131n karars\u0131zl\u0131\u011f\u0131na gitik\u00e7e daha az ba\u011fl\u0131 oluyor ve tar\u0131m\u0131n insanlara sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 zahire miktar\u0131, durmadan art\u0131yordu.
Tar\u0131mda ilerleme, \u00f6zellikle b\u00fcy\u00fck nehirlerin ge\u00e7ti\u011fi verimli vadilerde \u00e7abuk oldu; nehirlerin y\u0131ll\u0131k kabarmalar\u0131, tarlalara, bitki besinleri bak\u0131m\u0131ndan zengin bal\u00e7\u0131k ve l\u00f6s b\u0131rak\u0131yordu. Ayn\u0131 tarla, arka arkaya birka\u00e7 mevsim ekilebiliyordu. \u00c7ift\u00e7ilerin yapacaklar\u0131 \u015fey, yaln\u0131zca, sulama kanallar\u0131 a\u00e7makt\u0131; nehirlerin kabarmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda biriken su, kurak mevsimde, bu kanallarla, tarlalara geliyordu. Daha az verimli \u00fclkelerde, insan, s\u0131k s\u0131k tarla de\u011fi\u015ftirmek zorunda kal\u0131yordu. Ormandan tarla a\u00e7\u0131yor, a\u011fa\u00e7lardan kalan \u00e7otuklar\u0131, k\u00f6kleri temizliyor ve sonunda topra\u011f\u0131 ekime haz\u0131rl\u0131yordu. Bu b\u00f6lgelerde, tarlalar, ancak verimliliklerini koruduklar\u0131 birka\u00e7 y\u0131l boyunca kullan\u0131labiliyordu. Topra\u011f\u0131n verimden d\u00fc\u015fmesi, \u00e7ift\u00e7ileri, ba\u015fka topraklara ge\u00e7meye zorluyordu. Terkedilen tarlalar, y\u0131llar boyunca yeniden ormanla kaplan\u0131ncaya de\u011fin, malaz (s\u00fcr\u00fclmemi\u015f, ot b\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f Tarla) halinde kal\u0131yordu. Bu tar\u0131m sistemine, yak\u0131larak yanm\u0131\u015f ormanda gezici tar\u0131m denir. D\u00fcnyan\u0131n pek \u00e7ok b\u00f6lgesine yay\u0131lm\u0131\u015f bir sistemdi. Sulu tar\u0131m ya da yak\u0131larak a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f orman tarlas\u0131nda gezici tar\u0131m, madenden aletleri gerektiriyordu. Ba\u015fl\u0131ca alet, \u00f6nce ta\u015ftan, sonra madenden yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7apayd\u0131. Bu y\u00fczden, bu \u00e7a\u011f\u0131n tar\u0131m\u0131na, \u00e7ok kez, \u00e7apal\u0131 tar\u0131m denir. Uygun b\u00f6lgelerde, tar\u0131m, gitgide \u00e7ok geli\u015fmi\u015f bir d\u00fczeye ula\u015ft\u0131 ve insanlar\u0131n ba\u015fl\u0131ca u\u011fra\u015f\u0131 oldu.[sayfa 51]<\/p>\n
HAYVANCILIKTA \u0130LERLEME
Do\u011fal ko\u015fullar\u0131n tar\u0131ma uygun olmad\u0131\u011f\u0131 yerlerde, hayvan yeti\u015ftiricili\u011fi geli\u015fme g\u00f6sterdi.
M\u00d6 5. il\u00e2 4. biny\u0131llar\u0131na do\u011fru subtropikal b\u00f6lgenin bir\u00e7ok kabileleri, k\u00f6pekten ba\u015fka koyun, ke\u00e7i, domuz, e\u015fek, inek ve \u00e7e\u015fitli antilop t\u00fcrlerini de evcille\u015ftirmi\u015flerdi. S\u00fcr\u00fc hayvanlar\u0131n\u0131n yeti\u015ftirilmesi, avc\u0131l\u0131ktan daha \u00e7ok \u00fcr\u00fcn veren, daha \u00fcretken bir faaliyeti ve bu durum, kendilerini avc\u0131l\u0131\u011fa vermi\u015f olan step b\u00f6lgelerindeki kabilelerin, gittik\u00e7e \u00e7oban kabileler haline d\u00f6n\u00fc\u015fmelerinin nedeni oldu. Baz\u0131 yerlerde hayvanc\u0131l\u0131k, tar\u0131mdan daha \u00fcretkendi. Ve bir\u00e7ok kabile, kendilerini, yaln\u0131z hayvanc\u0131l\u0131\u011fa vererek, tar\u0131m\u0131 terekettiler. K\u0131r kabileleri ya da \u00e7oban kabileler, \u00f6zellikle et, s\u00fct, s\u00fct \u00fcr\u00fcnleri, deri, y\u00fcn vb. \u015feyler \u00fcretiyorlard\u0131. Tar\u0131mc\u0131lar ise, tersine, olduk\u00e7a \u00f6nemli miktarlarda her \u00e7e\u015fit tah\u0131l, sebze ve meyve elde ediyorlard\u0131.
Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, hayvan yeti\u015ftiricisi kabileler, gezgin de\u011fillerdi ve otlak t\u00fcm\u00fcyle t\u00fckenene de\u011fin ayn\u0131 yerde oturuyorlard\u0131. Buzullar\u0131n gerilemesi sonunda, gittik\u00e7e s\u0131kla\u015fan kurakl\u0131klar, \u00f6zellikle Orta Asya’daki otlaklar\u0131 yoksulla\u015ft\u0131r\u0131yordu. Kuzey Afrika ve Orta Asya bozk\u0131rlar\u0131n\u0131 terkederek daha iyi alanlar aramak \u00fczere yola \u00e7\u0131kan \u00e7oban kabilelerin g\u00f6\u00e7lerinin k\u00f6keninde, bu olay vard\u0131. Bazan \u00e7oban kabileler, b\u00fcy\u00fck nehirler havzas\u0131na yerle\u015fiyor, ya tar\u0131ma ge\u00e7erek ya da tar\u0131mla hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 birle\u015ftirerek yerli halk ile kan\u015f\u0131yorlard\u0131. Ba\u015fka yerlerde bunun tersi bir s\u00fcrece raslan\u0131yordu: tar\u0131mc\u0131lar, hayvan yeti\u015ftiricisi haline ge\u00e7iyordu. Bu durum, \u00e7oban klan ve kabileleri ile tar\u0131m klan ve kabileleri aras\u0131nda ili\u015fkiler kurulmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir rol oynad\u0131, ama hayvan yeti\u015ftirici kabilelerin, klan toplulu\u011fu y\u0131\u011f\u0131n\u0131ndan ayr\u0131lmas\u0131 genel olarak durmad\u0131.
Tar\u0131m\u0131n ve hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesi, insanl\u0131k tarihinde b\u00fcy\u00fck bir ilerlemeydi. Zorlu bir \u00e7aba s\u00fcrd\u00fcrerek insanlar, [sayfa 52] yeni bitki t\u00fcrlerini ay\u0131r\u0131p se\u00e7me ve kendilerine yeni hayvanlar\u0131n hizmetlerini sa\u011flama durumuna geldiler. \u015eimdi art\u0131k madd\u00ee mallar\u0131 \u00e7ok miktarda elde ediyorlard\u0131. \u0130lkel topluluklar\u0131n emek \u00fcretkenli\u011fi, ayn\u0131 zamanda, toplumun ileriye do\u011fru genel gidi\u015fini belirleyerek, h\u0131zl\u0131 bir tempoya ula\u015f\u0131yordu.<\/p>\n
2. \u00dcRET\u0130M \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130NDE DE\u011e\u0130\u015e\u0130KL\u0130K<\/p>\n
\u0130LK TOPLUMSAL \u0130\u015eB\u00d6L\u00dcM\u00dc
\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n tar\u0131mda ve hayvanc\u0131l\u0131kta uzmanla\u015fmas\u0131, ilk toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ba\u015flatt\u0131. Uzun bir pratik sonunda, \u00e7oban kabileler, uzmanla\u015fman\u0131n ilerlemesi i\u00e7in zorunlu olan teknikleri, zamanla, olduk\u00e7a geli\u015ftirdiler. Ayn\u0131 zamanda \u00fcretkenlik artt\u0131 ve hayvan yeti\u015ftiricileri \u00e7ok daha fazla \u00fcr\u00fcn elde etmeye ba\u015flad\u0131lar. Tar\u0131mc\u0131lar da kendi bak\u0131mlar\u0131ndan topra\u011f\u0131n i\u015flenmesini geli\u015ftirmi\u015fler ve \u00fcr\u00fcn\u00fc iyile\u015ftirmi\u015flerdi. Uzmanla\u015fma, \u00fcretkenli\u011fi olduk\u00e7a y\u00fckselten aletlerin ve \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n evrimine yard\u0131m ediyordu.
\u00c7obanlar ile tar\u0131mc\u0131lar aras\u0131ndaki ili\u015fkiler, ayr\u0131ca, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin ilerlemesinde b\u00fcy\u00fck rol oynad\u0131. \u00c7oban kabilelerin co\u011fraf\u00ee yay\u0131l\u0131m\u0131 \u00f6yle oldu ki, antik\u00e7a\u011f uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgelerinde \u00e7oban kabileleri, tar\u0131mc\u0131lar\u0131n yak\u0131nlar\u0131nda ya\u015f\u0131yorlard\u0131, bu durum da, bulu\u015flar\u0131n ve i\u015f deneyiminin de\u011fi\u015f-toku\u015funa katk\u0131da bulunuyordu. Bu ili\u015fkilerin, en ba\u015fta, ke\u00e7i, inek, e\u015fek gibi hayvanlar\u0131n, tar\u0131mda \u00e7ekim hayvan\u0131 olarak kullan\u0131lmas\u0131 sonucunu verdi. Kas g\u00fcc\u00fc insan\u0131nkinden \u00fcst\u00fcn olan \u00e7ekim hayvanlar\u0131ndan yararlan\u0131lmas\u0131, \u00f6zellikle M\u00d6 3. biny\u0131llar\u0131nda Mezopotamya’da, ve \u0130ran aylas\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan a\u011fa\u00e7 karasaban gibi yeni aletlerin bulunu\u015funa ve yay\u0131lmas\u0131na olanak sa\u011flad\u0131. \u00c7eki hayvanlar\u0131n\u0131n ve yeni avadanl\u0131klar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131, topra\u011f\u0131n \u00fcretkenli\u011fini daha da art\u0131rd\u0131.
Demek ki, b\u00f6ylece, toplumun \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerinin yetkinle\u015fmesinin [sayfa 53] ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 ilk toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, \u00fcretimin ve eme\u011fin \u00fcretkenli\u011finin genel ilerleyi\u015fine yard\u0131mc\u0131 oldu.<\/p>\n
\u0130K\u0130NC\u0130 TOPLUMSAL \u0130\u015eB\u00d6L\u00dcM\u00dc
Daha sonra, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerdeki geli\u015fme, \u00f6zellikle madenden aletlerin yap\u0131m\u0131 i\u00e7in \u00e7e\u015fitli madenlerin, \u00e7ok geni\u015f bir bi\u00e7imde kullan\u0131lmas\u0131 sonucunu do\u011furdu. M\u00d6 14. y\u00fczy\u0131lda ortaya \u00e7\u0131kan demir aletler, tar\u0131mda, kayda de\u011fer h\u0131zl\u0131 bir ilerleme sa\u011flad\u0131. Demirden balta ve k\u00fcrekler, baltal\u0131k ormanlar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 ve topra\u011f\u0131n otlaklar ve ekim tarlalar\u0131 olarak haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131 \u00e7ok kolayla\u015ft\u0131rd\u0131, ve b\u00f6ylece i\u015flenen alanlar \u00e7ok geni\u015fledi. Eskiden tar\u0131mda ba\u015fl\u0131ca alet olan \u00e7apa, giderek yerini demirli sabana b\u0131rakmaya ba\u015flad\u0131.
Topra\u011f\u0131n daha iyi i\u015flenmesi olana\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flayan avadanl\u0131klar ve \u00e7eki hayvanlar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir \u00f6l\u00e7\u00fcde yay\u0131lmas\u0131, \u00e7ift\u00e7i eme\u011finin \u00fcretkenli\u011fini hissedilir bir bi\u00e7imde art\u0131rd\u0131.
Demirden ve ba\u015fka madenlerden yeni avadanl\u0131klar kullan\u0131lmas\u0131, alet yap\u0131m\u0131nda yararlan\u0131lan a\u011fa\u00e7, ta\u015f, kemik ve ba\u015fka madenlerin i\u015flenmesinde ileriye do\u011fru bir at\u0131l\u0131m yaratt\u0131. \u00d6te yandan, madenden avadanl\u0131klar, eski avadanl\u0131klar\u0131n geli\u015fmesine yard\u0131m etti, bu da, \u00e7al\u0131\u015fma al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131n ve teknik y\u00f6ntemlerin duraksamadan geli\u015fmesini sa\u011flad\u0131.
D\u00f6k\u00fcmc\u00fcl\u00fck ve maden i\u015flenmesi, \u00e7\u00f6mlek\u00e7ilik ve ba\u015fka yeni sanayiler, \u00f6zel donat\u0131mlar\u0131 gerektiriyordu. Demirci oca\u011f\u0131na, \u00e7\u00f6mlek\u00e7i tornas\u0131na vb. gereksinme duyuluyordu.
Nispeten y\u00fcksek \u00fcretken, karma\u015f\u0131k ayg\u0131tlar\u0131n bulunu\u015fu, bunun gibi madenlerin, en ba\u015fta demirin \u00fcretimi, bu sanayileri \u00f6\u011frenmi\u015f olan ki\u015fileri \u00f6zel bir duruma getirdi. \u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin ilerlemesi, insanlar\u0131n, \u00fcretimin \u015fu ya da bu kolunda uzmanla\u015fmas\u0131n\u0131 gerektiriyordu.
B\u00f6ylece, toplulu\u011fun ba\u011fr\u0131nda, zanaat\u00e7\u0131lar tabakas\u0131 belirdi. Asl\u0131nda, zanaat\u00e7\u0131lar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, bireysel t\u00fcketim mallar\u0131n\u0131n \u00fcretimine de\u011fil, b\u00fct\u00fcn topluluk i\u00e7in gerekli i\u015f avadanl\u0131klar\u0131n\u0131n [sayfa 54] ve ba\u015fka e\u015fyalar\u0131n \u00fcretimine ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Meslek\u00ee ilk zanaatsal faaliyetler, madenlerin eritilmesi, madensel e\u015fyan\u0131n yap\u0131m\u0131, \u00e7\u00f6mlek\u00e7ilik ve dokumac\u0131l\u0131k oldu.
Eme\u011fin \u00fcretkenli\u011finin y\u00fckselmesi, b\u00f6ylece, ikinci toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcne g\u00f6t\u00fcrd\u00fc.
\u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fmesi, dolays\u0131z t\u00fcketim mallar\u0131n\u0131n \u00fcretimine, do\u011frudan do\u011fruya kat\u0131lmasa da, gene de toplum bak\u0131m\u0131ndan daha az gerekli olmayan bir i\u015fi g\u00f6renler de dahil olmak \u00fczere, toplulu\u011fun b\u00fct\u00fcn \u00fcyelerinin gereksinmelerini kar\u015f\u0131layabilmek olana\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 zaman, ancak o zaman, bu olay, yani ikinci toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc ger\u00e7ekle\u015febildi.<\/p>\n
DE\u011e\u0130\u015e\u0130M\u0130N ORTAYA \u00c7IKI\u015eI
\u0130lk toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, kabilelerin iki geni\u015f grup halinde, hayvan yeti\u015ftiricileri ve \u00e7ift\u00e7iler olarak b\u00f6l\u00fcnmesi ile sonu\u00e7land\u0131. \u00d6te yandan da, topluluklar aras\u0131ndaki ba\u011flan g\u00fc\u00e7lendirme gereksinmesi kendini duyurdu. \u00c7oban kabileler, \u015fimdi, fazla miktarda hayvan, deri, y\u00fcn, et ve benzeri hayvansal \u00fcr\u00fcnleri ellerinde bulunduruyorlar, ama tah\u0131l, sebze ve benzeri tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnlere sahip bulunmuyorlard\u0131. Tar\u0131mc\u0131 topluluklarda ise bunun tersi ortaya \u00e7\u0131k\u0131yordu. \u00dcr\u00fcnlerini birbirleriyle de\u011fi\u015fmek kabileler i\u00e7in zorunlu oldu.
\u0130lk i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcnden \u00f6nce de\u011fi\u015fmeler daha \u00e7ok raslansald\u0131. \u00dcr\u00fcnlerin t\u00fcm\u00fc, toplulu\u011fun i\u00e7 t\u00fcketimine ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Yaln\u0131z raslant\u0131 sonucu fazla olan \u00fcr\u00fcnler, de\u011fi\u015fime sunuluyordu. Bu \u00fcr\u00fcnler, ortakla\u015fa elde edildiklerine ve onun i\u00e7in toplulu\u011fun t\u00fcm\u00fcne ait olduklar\u0131na g\u00f6re, de\u011fi\u015fimler de \u00f6zel ki\u015filer aras\u0131nda de\u011fil, topluluklar aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftiriliyordu. De\u011fi\u015fimle elde edilen \u00fcr\u00fcnler de b\u00fct\u00fcn toplumun mal\u0131 oluyor, ayn\u0131 \u015fekilde, ortakla\u015fa elde edilen \u00fcr\u00fcnler gibi b\u00fct\u00fcn topluluk \u00fcyeleri aras\u0131nda e\u015fit paylarla \u00fcle\u015ftiriliyordu.
\u0130kinci toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, de\u011fi\u015fimleri h\u0131zland\u0131rd\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc meslekten zanaat\u00e7\u0131lar, \u00fcr\u00fcnlerinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131, [sayfa 55] toplulu\u011fun i\u00e7 t\u00fcketimine de\u011fil, de\u011fi\u015fime ay\u0131r\u0131yorlard\u0131. \u00dcretim geli\u015ftik\u00e7e, de\u011fi\u015fimler de ilerliyordu. S\u00fcr\u00fc hayvanlar\u0131, daha sonra madenler, madensel avadanl\u0131klar, s\u00fcsler, vb., ilk de\u011fi\u015fim nesneleri oldular. Bu de\u011fi\u015fimlerle, nesneler, bir topluluktan \u00f6tekine ge\u00e7iyor ve b\u00f6ylece geni\u015f alanlar \u00fczerinde yay\u0131l\u0131yordu. \u00d6nceleri do\u011frudan trampa vard\u0131, yani bir mal bir ba\u015fka mal ile de\u011fi\u015filiyordu. Ama, ili\u015fkiler ve de\u011fi\u015fimler daha d\u00fczenli oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde, metalar\u0131n de\u011fi\u015fimi, yani al\u0131m-sat\u0131m ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. B\u00f6ylece, genel e\u015fde\u011fer bir kar\u015f\u0131l\u0131k kurulmaya, yani b\u00fct\u00fcn nesneler, se\u00e7ilen bir meta ile de\u011fi\u015filmeye ba\u015fland\u0131. Bu meta, b\u00f6lgelere g\u00f6re de\u011fi\u015fiyordu: baz\u0131 b\u00f6lgelerde koyun, baz\u0131 b\u00f6lgelerde tuz, baz\u0131 b\u00f6lgelerde k\u00fcrk. Daha sonra, de\u011fi\u015fim i\u00e7in genel e\u015fde\u011fer olarak tek bir meta kabul edildi: para ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. \u00c7e\u015fitli madenler, az bulunur hayvan kabuklar\u0131 vb., para i\u015fini g\u00f6rd\u00fcler.
De\u011fi\u015fim, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin ilerlemesiyle birlikte, giderek daha d\u00fczenli hale geliyordu; \u00fcretime s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131yd\u0131 ve \u00fcretimin g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bi\u00e7imde ilerlemesini etkiliyordu.<\/p>\n
ATAERK\u0130LL\u0130K
\u0130lk toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, yaln\u0131zca \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin ilerlemesinin yeni bir d\u00f6nemi olmad\u0131; ayn\u0131 zamanda ilkel toplulu\u011fun toplumsal yap\u0131s\u0131 \u00fczerinde de \u00f6nemli etkileri oldu. \u00c7oban kabileler, bu anlamda, ilk \u00f6rnekleri verdiler.
Avc\u0131l\u0131k, hayvanc\u0131l\u0131k, gene eskisi gibi, erkeklere \u00f6zg\u00fc bir u\u011fra\u015ft\u0131. \u00c7oban kabilelerin ekonomisinde erkeklerin rol\u00fc artm\u0131\u015f ve erkeklerin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, yava\u015f yava\u015f, topluluk i\u00e7in madd\u00ee mallar\u0131n en ba\u015fta gelen kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftu. Bu olgu, anaerkilli\u011fin yerini, ataerkilli\u011fin almas\u0131na yola\u00e7t\u0131. Tar\u0131mla u\u011fra\u015fan kabilelerde, bu de\u011fi\u015fiklik, daha sonra ve \u00e7ok daha yava\u015f oldu. Ama orada da, erkek i\u015finin rol\u00fc ve bununla birlikte erkeklerin topluluk i\u00e7indeki \u00f6nemi artt\u0131. Tar\u0131m, ekonominin temelini olu\u015fturdu\u011fu zaman da, toplulu\u011fun, tarlalar\u0131n i\u015flenmesiyle g\u00f6revlendirdi\u011fi \u00fcyeleri, daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olan [sayfa 56] erkekler oldu. Yava\u015f yava\u015f, ba\u015fl\u0131ca emek-g\u00fcc\u00fcn\u00fc erkekler sa\u011flad\u0131 ve onlar\u0131n eme\u011fi, art\u0131k ortak madd\u00ee g\u00f6nen\u00e7te belirleyici bir rol oynuyordu. \u00c7eki hayvanlar\u0131ndan yararlan\u0131lmas\u0131 da, kendi pay\u0131na, erke\u011fin tar\u0131mdaki \u00f6nemini hissedilir bir bi\u00e7imde art\u0131rd\u0131. Topra\u011f\u0131n b\u00fcy\u00fck kas g\u00fcc\u00fc gerektiren sabanla s\u00fcr\u00fcl\u00fcp bellenmesindeki geli\u015fme ile birlikte, tar\u0131m, t\u00fcm\u00fcyle erkeklere \u00f6zg\u00fc bir i\u015f haline geldi.
Kad\u0131nlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, art\u0131k gittik\u00e7e evin bak\u0131m\u0131 ve d\u00fczeni i\u00e7inde s\u0131n\u0131rlan\u0131yordu ve daha \u00f6nce toplulu\u011fun g\u00f6nencinin ba\u015fl\u0131ca \u00f6\u011fesi olan kad\u0131n eme\u011fi, ikinci plana d\u00fc\u015f\u00fcyordu. \u00dcretimde erke\u011fin rol\u00fcn\u00fcn \u00f6nem kazanmas\u0131 ile birlikte, klan ve aile i\u00e7indeki durumlar\u0131 da de\u011fi\u015fti: art\u0131k genel g\u00f6nen\u00e7, erkek eme\u011fine ba\u011fl\u0131yd\u0131.
Erkek, yava\u015f yava\u015f aile reisi durumuna ge\u00e7iyor ve klan\u0131n toplumsal ya\u015fam\u0131nda birinci rol\u00fc oynamaya ba\u015fl\u0131yor.
Ataerkilli\u011fe dayanan toplumun ba\u015flang\u0131\u00e7 d\u00f6neminde, her klan, tamam\u0131yla anaerkil d\u00fczende oldu\u011fu gibi, oturdu\u011fu ve avlanma, tar\u0131m, hayvan yeti\u015ftirme i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 topraklar\u0131n ortakla\u015fa m\u00fclkiyetine sahipti. Klan\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00fcyeleri e\u015fit haklara sahipti ve anla\u015fmazl\u0131klar, klan genel meclisi toplant\u0131lar\u0131nda sonuca ba\u011flan\u0131yordu. Klan ba\u015fkan\u0131, aralar\u0131nda e\u015fit olan ergin erkek ve kad\u0131nlar taraf\u0131ndan se\u00e7iliyordu. Ba\u015fkan\u0131n elinde hi\u00e7bir bask\u0131 arac\u0131 bulunmuyordu, iktidar\u0131, daha \u00e7ok manevi bir iktidard\u0131. Ba\u015fkan, yeteneklerini, sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve deneyimini kabul ettirdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde, klan, onun g\u00f6r\u00fc\u015flerini hesaba kat\u0131yor ve kararlar\u0131na boyune\u011fiyordu. Sava\u015f zaman\u0131nda, klan, kendisine asker\u00ee bir \u015fef se\u00e7iyordu, ki bu \u015fefin g\u00fcc\u00fc ve yetkisi de, ayn\u0131 \u015fekilde, sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131na ve deneyimine dayan\u0131yordu. Asker\u00ee \u015fef, klan\u0131n b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7lerini \u00f6rg\u00fctlendirip d\u00fczene koymal\u0131 ve d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 y\u00f6neltmeliydi. D\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n bitip sava\u015f\u0131n kesilmesi, ayn\u0131 zamanda, \u015fefin yetkesinin de son buldu\u011funu g\u00f6steriyordu. Bu d\u00fczen bi\u00e7imi, klan demokrasisi -yani toplulu\u011fun kamu yarar\u0131na b\u00fct\u00fcn \u00fcyeleri taraf\u0131ndan y\u00f6netilmesi- ad\u0131n\u0131 al\u0131r. [sayfa 57]<\/p>\n
3. \u0130LKEL TOPLULU\u011eUN \u00dcRET\u0130M \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130NDE BUNALIM<\/p>\n
ARTI-\u00dcR\u00dcN\u00dcN ORTAYA \u00c7IKISI
Eme\u011fin \u00fcretkenli\u011fi gittik\u00e7e \u00f6yle bir d\u00fczeye eri\u015fmi\u015fti ki, toplumun \u00fcyeleri yaln\u0131z ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 ile kalm\u0131yorlar, kendi beslenmeleri i\u00e7in gerek duymad\u0131klar\u0131 \u00fcr\u00fcnler de elde ediyorlard\u0131. Bu \u00fcr\u00fcn fazlal\u0131\u011f\u0131, art\u0131-\u00fcr\u00fcn; ve bunu yaratmak i\u00e7in harcanan emek de, art\u0131-emek ad\u0131n\u0131 al\u0131r.
O \u00e7a\u011fda, \u00fcretim son derece ilkel niteli\u011fini koruyordu. Gereksinmeler, \u00fcretici ve ailesinin ya\u015famas\u0131 i\u00e7in en zorunlu maddeleri kaps\u0131yordu. \u0130lkel insan, hemen hemen daima eksik besleniyordu, d\u00fczenli konutu yoktu ve giysileri \u00e7ok ilkeldi.<\/p>\n
\u00dcR\u00dcNLER\u0130N \u00dcLE\u015eT\u0130R\u0130LMES\u0130NDE DE\u011e\u0130\u015e\u0130KL\u0130KLER
Toplumsal \u00fcretim d\u00fczeyinin, \u00fcreticilerin ba\u015fl\u0131ca gereksinmelerini kar\u015f\u0131lamaya, giderek bir miktar art\u0131-\u00fcr\u00fcn elde etmeye yeter hale gelmesi ile birlikte, toplumun ilerleme yolu a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f oldu.
\u015eimdi, art\u0131k, gerek toplulu\u011fun t\u00fcm\u00fcn\u00fcn, gerek tek tek \u00fcyelerinin emek \u00fcretkenlikleri ve \u00fcretici g\u00fc\u00e7leri, ge\u00e7im ara\u00e7lar\u0131n\u0131n elde edilmesi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck topluluklar halinde bir araya toplanmalar\u0131n\u0131 gerektirmiyordu.
Kalabal\u0131k ortakl\u0131k birli\u011finin bozulup da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00e7abukla\u015ft\u0131ran ba\u015fka bir olgu da, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerdeki ilerlemenin, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ve aletlerinin \u00f6zelle\u015fmesi yolunu izlemi\u015f ve bunlar\u0131 bireyselle\u015ftirmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bundan sonra, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131, art\u0131k \u00e7ok say\u0131da el eme\u011fi gerektirmiyordu. Klan \u00fcyeleri, \u00e7e\u015fitli i\u015flerle u\u011fra\u015f\u0131yorlard\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla, eme\u011fin \u00fcretkenli\u011fi, \u00fcretimin b\u00fct\u00fcn kesimlerinde ayn\u0131 de\u011fildi: baz\u0131 \u00fcreticiler, \u00f6tekilerden daha iyi sonu\u00e7 al\u0131yorlard\u0131. Bunun i\u00e7indir ki, toplulu\u011fun \u015fu ya da bu \u00fcyesinin eme\u011fi, birbirinden farkl\u0131 olarak de\u011ferlendiriliyordu. Ayn\u0131 \u015fekilde, herbir \u00fcyenin rol\u00fc de, art\u0131k, \u00f6tekinin ayn\u0131 de\u011fildi. [sayfa 58]
O andan ba\u015flayarak, toplulukta, eskiden ge\u00e7erli olan ve topluluk \u00fcyelerinin herbirinin mal pay\u0131n\u0131n e\u015fitli\u011fi ilkesini kar\u015f\u0131layan, \u00fcr\u00fcn\u00fcn e\u015fit olarak \u00fcle\u015ftirilmesi, art\u0131k \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin ilerlemesinin gereklerine uygun d\u00fc\u015fm\u00fcyordu. Bunun i\u00e7in, toplulu\u011fa en yararl\u0131 olan, \u00f6tekilerden daha b\u00fcy\u00fck bir pay alarak, \u00fcle\u015ftirmede de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.
\u015eu halde, e\u015fit \u00fcle\u015ftirme ilkesi sars\u0131lm\u0131\u015f bulunuyordu, ama ilk zamanlarda bu sistem, temelde, gene de tutundu; \u00e7\u00fcnk\u00fc, ba\u015fl\u0131ca \u00fcr\u00fcnler, e\u015fit paylar halinde da\u011f\u0131t\u0131l\u0131yordu, ancak art\u0131-\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00fcle\u015ftirilmesi, yap\u0131lan i\u015fin miktar ve de\u011ferine g\u00f6re ger\u00e7ekle\u015ftiriliyordu.
Emek \u00fcr\u00fcnlerinin \u00fcle\u015ftirilmesini etkileyen de\u011fi\u015fiklikler, ilerici nitelikte pek \u00f6nemli sonu\u00e7lar verdi; \u00e7\u00fcnk\u00fc, en \u00f6nemli ve en yeni ekonomik kesimleri uyar\u0131p h\u0131zland\u0131rd\u0131lar, aletlerin ve tekniklerin yetkinle\u015fmesini kolayla\u015ft\u0131rd\u0131lar ve bununla toplumun ilerlemesine katk\u0131da bulundular.<\/p>\n
YEN\u0130 \u00dcRET\u0130C\u0130 G\u00dc\u00c7LERLE ESK\u0130 \u00dcRET\u0130M \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130 ARASINDA \u00c7EL\u0130\u015eK\u0130LER
\u00dcretici g\u00fc\u00e7ler, zamanla, \u00f6yle bir \u00f6l\u00e7\u00fcde geli\u015ftiler ki, art\u0131k ortalama bir \u00fcretkenlikle \u00e7al\u0131\u015fan toplulu\u011fun her \u00fcyesinin ya\u015famas\u0131 i\u00e7in zorunlu olan\u0131 elde etmeye g\u00fcc\u00fc yetiyordu. Yeni \u00fcretim teknikleri, \u00f6zellikle topra\u011f\u0131n sabanla s\u00fcr\u00fclmesi ve yerin \u00e7apa ile \u00e7apalanmas\u0131, her i\u015flemi iyi bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in bir\u00e7ok ki\u015finin \u00e7abalar\u0131n\u0131n birle\u015ftirilmesini gerektirmiyordu. Elbirli\u011fi ile ortakla\u015fa \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ekonomik temeli gitgide kayboluyordu. Yeni avadanl\u0131klarla b\u00fct\u00fcn \u00fcyelerin \u00e7abalar\u0131n\u0131n zamanda\u015fl\u0131\u011f\u0131, yani ayn\u0131 zamanda hep birden i\u015fe koyulma, art\u0131k gerekli de\u011fildi. Hatta ortakla\u015fa \u00e7al\u0131\u015fma, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin ula\u015ft\u0131klar\u0131 d\u00fczeyle \u00e7eli\u015fki haline geldi; \u00e7\u00fcnk\u00fc, ortakla\u015fa \u00e7al\u0131\u015fma, yeni avadanl\u0131klar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131yor ve insanlar\u0131n modas\u0131 ge\u00e7mi\u015f aletlerin yard\u0131m\u0131 ile geleneksel ortakla\u015fa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 gerektiriyordu. [sayfa 59]
B\u00f6ylece, toplumun \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerindeki ilerleme y\u00fcz\u00fcnden, bu g\u00fc\u00e7ler ile \u00fcretim ili\u015fkileri aras\u0131ndaki denge bozuldu. Ortakla\u015fac\u0131l\u0131k ve \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ortak m\u00fclkiyeti ile nitelendirilen eski \u00fcretim ili\u015fkileri, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin ilerlemesine kar\u015f\u0131 yava\u015f yava\u015f bir engel haline geliyordu ve bunun i\u00e7in de, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir bi\u00e7imde, yerini yeni \u00fcretim ili\u015fkilerine b\u0131rakmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n
ATAERK\u0130L A\u0130LE
\u00dcretimde b\u00fct\u00fcn bu de\u011fi\u015fiklikler, bu kez, toplumsal yap\u0131da olmak \u00fczere ba\u015fka de\u011fi\u015fiklikleri zorluyordu. B\u00fcy\u00fck klan toplulu\u011fu, gitgide say\u0131 bak\u0131mdan daha zay\u0131f ba\u015fka bir toplum h\u00fccresine, yani yava\u015f yava\u015f ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ekonomik birim olarak kendini g\u00f6steren ataerkil aileye yer haz\u0131rl\u0131yor. Klan, art\u0131k, kapal\u0131 bir b\u00fct\u00fcn de\u011fildir. Klan\u0131 sa\u011flamla\u015ft\u0131ran kan akrabal\u0131\u011f\u0131 ba\u011f\u0131, yerini, ba\u015fka ba\u015fka aileler aras\u0131nda, edinilen ba\u015fka ba\u011flara b\u0131rak\u0131yor. Aileler, aralar\u0131ndaki akrabal\u0131k ba\u011flar\u0131ndan \u00e7ok, \u00fcretim ili\u015fkileri ile ba\u011fl\u0131yd\u0131lar. Kan akrabal\u0131\u011f\u0131na dayanan klan birli\u011fi, yerini, kom\u015fuluk ili\u015fkilerine ve ortak ekonomik \u00e7\u0131karlara dayanan toprak birli\u011fine b\u0131rak\u0131yordu. ;<\/p>\n
\u00d6ZEL M\u00dcLK\u0130YET\u0130N ORTAYA \u00c7IKI\u015eI
Eski ili\u015fkiler, toprak ortakl\u0131\u011f\u0131na dayanan toplulukta, bir \u00f6l\u00e7\u00fcde zaten korunmu\u015ftu. Bu arada, tar\u0131m kabilelerinin ba\u015fl\u0131ca \u00fcretici g\u00fcc\u00fc olan toprak, daima ortakla\u015fa m\u00fclkiyet say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131, ama her aile, kendisine ayr\u0131lan toprak par\u00e7as\u0131n\u0131 ayr\u0131ca i\u015fler ve ayr\u0131 bir i\u015fletmeden yararlan\u0131r. \u00c7oban kabilelerde, s\u00fcr\u00fcler, yava\u015f yava\u015f aile m\u00fclk\u00fc haline geliyor. Ataerkil aileler, art\u0131k ortakla\u015fa \u00fcretime gitmeyip, kendi \u00f6zel mallar\u0131 olarak kalan \u00fcr\u00fcnleri, de\u011fi\u015fik miktarlarda \u00fcretmeye ba\u015fl\u0131yorlar. \u00d6zel m\u00fclkiyet, ilkin, s\u00fcr\u00fc hayvanlar\u0131na, ev i\u015flerinde kullan\u0131lan avadanl\u0131k ve kapkaca\u011fa ve baz\u0131 aletlere ve ki\u015fisel emek ara\u00e7lar\u0131na kadar uzan\u0131yor. [sayfa 60]
Toprak ortakl\u0131\u011f\u0131na dayanan topluluk, gelecekteki da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n tohumlar\u0131n\u0131 kendi i\u00e7inde ta\u015f\u0131yordu. Toprak, ortak m\u00fclkiyet olarak kald\u0131\u011f\u0131 halde, ailenin konutu, ailenin \u00f6zel m\u00fclk\u00fc haline geliyor. Demek ki, \u00f6zel m\u00fclkiyetin geni\u015flemesi, ancak ortak mallar\u0131n zarar\u0131na olanakl\u0131 olabilirdi.
\u00d6zel m\u00fclkiyetin geli\u015fiyle birlikte, ailenin mallar\u0131 miras yoluyla ana-babadan \u00e7ocuklara ge\u00e7iyor, bu da toplulu\u011fun eskiden e\u015fit olan \u00fcyeleri aras\u0131ndaki servet e\u015fitsizli\u011fim derinle\u015ftiriyor.
\u00d6te yandan, \u00f6zel m\u00fclkiyetin yerle\u015fmesi de, yeni bir de\u011fi\u015fim tipi yarat\u0131yor: toplulu\u011fun kendi i\u00e7inde, toplulu\u011fu olu\u015fturan \u00e7e\u015fitli aileler aras\u0131nda de\u011fi\u015fim.
Demek ki, ilkel toplulu\u011fun \u00fcyeleri, ge\u00e7imleri i\u00e7in gerekli b\u00fct\u00fcn servetleri ortakla\u015fa \u00fcrettikleri s\u00fcrece, \u00f6zel m\u00fclkiyet olanaks\u0131zd\u0131. Ama \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin ilerlemesi ile birlikte, i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc, toplulu\u011fun birli\u011fini par\u00e7alad\u0131\u011f\u0131 ve toplulu\u011fun \u00fcyeleri, pazarda, de\u011fi\u015fime konulmu\u015f maddeleri ayr\u0131 ayr\u0131 \u00fcretmeye ba\u015flad\u0131klar\u0131 zaman, yeni bir kurumun, \u00f6zel m\u00fclkiyetin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc.
Kom\u015fuluk ili\u015fkilerine dayanan topluluk, ortakla\u015fa m\u00fclkiyetten, \u00f6zel m\u00fclkiyete dayal\u0131 ba\u015fka bir toplum d\u00fczenine ge\u00e7i\u015fin ge\u00e7ici bir form\u00fcl\u00fc idi.<\/p>\n
K\u00d6LEL\u0130\u011e\u0130N ORTAYA \u00c7IKI\u015eI
Emek \u00fcretkenli\u011finin artmas\u0131, insan \u00fczerindeki m\u00fclkiyeti, madd\u00ee mallar\u0131n do\u011frudan \u00fcreticisi \u00fczerindeki m\u00fclkiyeti ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Her ki\u015finin, her bireyin, ancak a\u00e7l\u0131ktan \u00f6lmemek i\u00e7in en gerekli olan\u0131 \u00fcretebildi\u011fi zamanlarda, insan\u0131n insan taraf\u0131ndan s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc olanaks\u0131zd\u0131r. Bu y\u00fczden sava\u015f tutsaklar\u0131 hemen her zaman \u00f6ld\u00fcr\u00fclmekteydiler; yaln\u0131z topluluk, insan say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rmakta yarar g\u00f6r\u00fcyorsa, o zaman, tutsaklar\u0131 toplulu\u011fa “kabul ediyor” ve onlara, \u00f6teki \u00fcyelerle e\u015fit haklar veriyordu. Ama emek \u00fcretkenli\u011findeki ilerleyi\u015f, bu duruma son verdi; \u00e7\u00fcnk\u00fc tutsak, \u015fimdi, [sayfa 61] kendi t\u00fcketti\u011finden daha fazla madd\u00ee de\u011fer \u00fcretiyordu. Toplumun bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, toplumsal art\u0131-\u00fcr\u00fcn pay\u0131ndan yararlanma hakk\u0131n\u0131 elinden al\u0131p, tutsa\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaya zorlayarak, tutsak taraf\u0131ndan yarat\u0131lan \u00fcr\u00fcnleri kendine maledebiliyordu, yani bir ba\u015fka deyi\u015fle, tutsa\u011f\u0131n eme\u011fini s\u00f6m\u00fcrebiliyordu. Onun i\u00e7in, art\u0131k sava\u015f tutsaklar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fclmediler, k\u00f6le haline, yani haklardan yoksun hale ve art\u0131-\u00fcr\u00fcn sa\u011flad\u0131klar\u0131 s\u00fcre ve \u00f6l\u00e7\u00fcde, toplulu\u011fun kendilerine ho\u015fg\u00f6r\u00fc g\u00f6sterdi\u011fi emek\u00e7iler kategorisi haline getirildiler. K\u00f6lenin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, efendisine art\u0131k yarar sa\u011flamaz hale geldi\u011fi anda, efendisi, onu, \u00f6ld\u00fcrmekte serbestti.
Eme\u011fin art\u0131-\u00fcr\u00fcn sa\u011flad\u0131\u011f\u0131, ama bunu do\u011frudan \u00fcreticinin bedensel ve manev\u00ee tam \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcs\u00fc pahas\u0131na sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 o \u00e7a\u011fda, k\u00f6lelik ola\u011fan bir olguydu.
Demek ki, b\u00f6ylece, ilkel toplulu\u011fun di\u011fer temel ilkelerinden biri, yani toplulu\u011fun b\u00fct\u00fcn \u00fcyelerinin ortakla\u015fa ve karde\u015f\u00e7esine \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, h\u00fck\u00fcms\u00fcz (kad\u00fck) bir hale geliyor. \u00d6zg\u00fcr \u00fcreticilerin yan\u0131nda, \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, kendi \u00f6zgereksinmelerini kar\u015f\u0131lamay\u0131 de\u011fil, ba\u015fkas\u0131n\u0131n yarar\u0131na bir art\u0131-\u00fcr\u00fcn yaratmay\u0131 ama\u00e7layan bir k\u00f6le eme\u011finin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. K\u00f6lelerin eme\u011fi, bir zenginlik kayna\u011f\u0131 haline geliyor.
Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, k\u00f6leler, toplulu\u011fa ya da ataerkil aileye aittiler. Ama zamanla, ileri gelenler, hem toplulu\u011fun \u00f6teki mallar\u0131n\u0131, hem de k\u00f6lelerini ele ge\u00e7iriyorlar ve k\u00f6leler, reislerin ve klan aristokrasisinin \u00f6teki temsilcilerinin \u00f6zel m\u00fclk\u00fc haline geliyor. K\u00f6le eme\u011finin s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi, bu z\u00fcmreyi zenginle\u015ftiriyor ve iktidarlar\u0131n\u0131 daha g\u00fc\u00e7lendiriyor.
K\u00f6leli\u011fin kurumla\u015fmas\u0131, insan\u0131n insan taraf\u0131ndan s\u00f6m\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yeni bir tarih \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 ba\u015flatt\u0131. Bu, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin ilerlemesi i\u00e7in zorunlu ve tamam\u0131yla ola\u011fan bir olgu oldu.
Ayn\u0131 zamanda, \u00fcretim alet ve ara\u00e7lar\u0131na da sahip bulunan efendiler i\u00e7in, k\u00f6lelerin eme\u011finin madd\u00ee mallar\u0131 yaratmas\u0131 [sayfa 62] yan\u0131nda, toplumda, bir ba\u015fka madd\u00ee mallar yaratma kayna\u011f\u0131 daha vard\u0131. Bu, toplulu\u011fun s\u0131radan \u00fcyelerinin eme\u011fiydi, sahip bulunduklar\u0131 ilkel \u00fcretim alet ve ara\u00e7lar\u0131 ile k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6zel ekonomilerini \u00fcretken k\u0131lan \u00e7ift\u00e7iler, \u00e7obanlar ve k\u00fc\u00e7\u00fck zanaat\u00e7\u0131lar\u0131n eme\u011fiydi.<\/p>\n
TOPLUMSAL SINIFLARIN ORTAYA \u00c7IKI\u015eI
\u00d6nceleri \u00fcretim ara\u00e7 ve aletlerinin ortakla\u015fa m\u00fclkiyeti \u00fczerine kurulu \u00fcretim ili\u015fkileri bi\u00e7iminden ba\u015fka bir bi\u00e7im tan\u0131mayan toplum, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 ve aletleri bak\u0131m\u0131ndan, durumlar\u0131ndaki de\u011fi\u015fikliklere g\u00f6re ortaya \u00e7\u0131kan \u00fc\u00e7 gruba b\u00f6l\u00fcnmeye ba\u015fl\u0131yor.
Bu gruplar, en ba\u015fta, her \u00e7e\u015fit m\u00fclkiyetten yoksun ve kendileri efendilerinin mal\u0131 olan k\u00f6leler, sonra, \u00fcretim alet ve ara\u00e7lar\u0131n\u0131 ellerinde bulundurduklar\u0131 gibi ayn\u0131 zamanda emeklerini s\u00f6m\u00fcrd\u00fckleri k\u00f6lelerin de sahibi olan efendiler, ensonu, \u00fcretim alet ve ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyetine sahip bulunan ve kendi k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmelerinde \u00fcretim yapan toplulu\u011fun \u00f6zg\u00fcr \u00fcyeleri. Zamanla, bu k\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fclk sahiplerinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun ekonomileri y\u0131k\u0131l\u0131yor ve kendileri de k\u00f6le haline geliyordu; \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise, tersine, zenginle\u015fiyor ve kendileri de efendi ve k\u00f6le s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc durumuna ge\u00e7iyorlard\u0131. Ama k\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fclk sahipleri, topluluklar\u0131n i\u00e7inde, her zaman bulunuyorlard\u0131.
Art\u0131k, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin ilerlemesi, en kesin ve en son noktas\u0131nda, \u00fcretim ili\u015fkilerinin niteli\u011fi sorununa, \u00fcretim alet ve ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kimin elinde bulundu\u011fu sorununa gelip dayan\u0131yordu. Ve i\u015fte toplum, insanl\u0131k tarihinde, ilk kez, \u00fcretim alet ve ara\u00e7lar\u0131na sahip olanlar ile \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131na sahip olmayanlara g\u00f6re, s\u0131n\u0131flara b\u00f6l\u00fcnd\u00fc.
\u00d6te yandan, \u00f6zel m\u00fclkiyet ve servet e\u015fitsizli\u011fi de, toplum \u00fcyelerinin haklar\u0131 ve buna dayanan y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri \u00fczerinde de\u011fi\u015fiklikler yapt\u0131. Tar\u0131mc\u0131 topluluklar\u0131n b\u00fct\u00fcn i\u015flerinin y\u00f6netimi, ger\u00e7ekte, ileri gelenleri eline ge\u00e7iyordu. [sayfa 63]
Yava\u015f yava\u015f zenginler ve n\u00fcfuzlu kimseler, toplulu\u011fun silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerini de ellerine ge\u00e7irdiler ve onlar\u0131, toplulu\u011fun yarar\u0131ndan \u00e7ok kendi ki\u015fisel ama\u00e7lar\u0131 i\u00e7in, yeni zenginliklere elkoymak ve en ba\u015fta yeni k\u00f6leler, yani madd\u00ee de\u011fer \u00fcreticileri ele ge\u00e7irmek i\u00e7in kulland\u0131lar. Servet e\u015fitsizli\u011finin sonucunda, hukuksal e\u015fitsizlik ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.
\u0130lkel topluluk d\u00fczeni, son nefesini veriyordu. Toplulu\u011fun \u00f6zg\u00fcr \u00fcyelerinin eme\u011fi, art\u0131k toplum zenginliklerinin ba\u015fl\u0131ca kayna\u011f\u0131 de\u011fildi ve toplum, geli\u015fmesinin yeni bir a\u015famas\u0131na giriyordu. Yeni toplumsal ve ekonomik ili\u015fkiler kurulup yerle\u015fmeye ba\u015fl\u0131yordu. [sayfa 64]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
1.KISIM , 5. B\u00d6L\u00dcM \u0130LKEL TOPLULU\u011eUN PAR\u00c7ALANIP DA\u011eILMASI 1. TUN\u00c7 VE DEM\u0130R DEVR\u0130NDE \u00dcRET\u0130C\u0130 G\u00dc\u00c7LER\u0130N \u0130LERLEY\u0130\u015e\u0130 MADENSEL AVADANLIKLARIN BULUNU\u015eU Ta\u015ftan yap\u0131lma avadanl\u0131klar s\u00fcrekli olarak yetkinle\u015fmekle birlikte, emek \u00fcretkenli\u011fi son derece d\u00fc\u015f\u00fck olmakta devam ediyor. Toplumun \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerinin ileriye do\u011fru gidi\u015finde k\u00f6kl\u00fc bir de\u011fi\u015fiklik, ancak M\u00d6 5. il\u00e2 6. biny\u0131llar\u0131nda, madensel aletler yap\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 zaman, kendini […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[151],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4759","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-ilkel-koleci-ve-feodal-toplum"},"yoast_head":"\n