![](\"http:\/\/kapak.netkitap.com\/075bk\/I\/ilkel_koleci_feodal_toplum_37557.jpg\")
2.KISIM , 4. B\u00d6L\u00dcM ESK\u0130 ROMA’DA K\u00d6LEC\u0130 D\u00dcZEN\u0130N BELL\u0130BA\u015eLI \u00c7\u0130ZG\u0130LER\u0130<\/p>\n2.KISIM , 4. B\u00d6L\u00dcM ESK\u0130 ROMA’DA K\u00d6LEC\u0130 D\u00dcZEN\u0130N BELL\u0130BA\u015eLI \u00c7\u0130ZG\u0130LER\u0130<\/p>\n
ESK\u0130 Yunanistan, Kuzey Afrika ve eski Asya devletlerinden farkl\u0131 olarak, Roma, en \u00fcst\u00fcn derecedeki k\u00f6leci devleti kurdu: Roma’da, k\u00f6leler, madd\u00ee servetlerin ba\u015fl\u0131ca \u00fcreticileridirler. K\u00f6leler ile k\u00f6le sahipleri aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n \u00f6zellikle en ac\u0131mas\u0131z bi\u00e7imleri Roma’da ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.
Roma tarihi, k\u00f6leci toplumun iktisad\u00ee, toplumsal ve siyasal s\u00fcre\u00e7lerini, en ay\u0131rdedici \u00e7izgileri ile g\u00f6sterir.<\/p>\n
1. K\u00d6LEC\u0130 TOPLUMUN VE K\u00d6LEC\u0130 DEVLET\u0130N YAPISI<\/p>\n
ROMA TOPLUMUNUN \u0130LK A\u015eAMASI (\u0130MPARATORLUK \u00c7A\u011eI)
\u0130lk a\u015famada, Roma’da, k\u00f6leci ili\u015fkilerin h\u0131zl\u0131 evrimi [sayfa 129] daha \u00e7ok geli\u015fmi\u015f ba\u015fka toplumlar\u0131n etkisi ile a\u00e7\u0131klan\u0131r, \u0130talya’da (Sicilya’da), k\u00f6leci d\u00fczenin egemen oldu\u011fu Fenike kolonileri ve Yunan kolonileri vard\u0131r. Etr\u00fcsklerin k\u00f6leci toplumu, Apenin yar\u0131madas\u0131n\u0131n kuzeyinde yerle\u015fmi\u015fti. Bu toplum, M\u00d6 6. y\u00fczy\u0131lda geli\u015fmesinin doru\u011funa ula\u015ft\u0131 ve sonra geriledi.
Roma’daki ve Yunanistan’daki k\u00f6leci devletlerin bi\u00e7imlenmelerinde, pek \u00e7ok ortak noktalar vard\u0131. Bu \u00e7a\u011fda, Romal\u0131lar, klanlar (gentes) halinde, efsaneye g\u00f6re, 300 klan, k\u00fcriler (10 klandan kurulu eski Roma boylar\u0131) halinde ve kabileler halinde toplanm\u0131\u015flard\u0131. Kabileler, Roma halk\u0131 denilen toplulu\u011fu olu\u015fturmakta olan kabile federasyonlar\u0131 halinde birle\u015fmi\u015flerdi.
Kral (federasyon \u015fefi), bu federasyonlar\u0131n ba\u015f\u0131 idi. Kral comices (halk meclisleri) taraf\u0131ndan se\u00e7ilmekteydi. Ya\u015fl\u0131lar Konseyi, giderek, kralla birlikte, en y\u00fcksek iktidar\u0131 elinde bulunduran senato haline d\u00f6n\u00fc\u015fecektir. Ya\u015fl\u0131lar ve onlar\u0131n aileleri, Roma aristokrasisinin, patrisyenlerin \u00e7ekirde\u011fini olu\u015fturdu.
N\u00fcfusun b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc bu klan ili\u015fkilerinin d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131. Bunlar, plebyenler, eski sava\u015f tutsaklar\u0131, Roma’n\u0131n ele ge\u00e7irdi\u011fi topraklar\u0131n sakinleri ve g\u00f6\u00e7menlerdi; bunlar\u0131n ki\u015fisel \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri vard\u0131, ama b\u00fct\u00fcn siyasal haklardan yoksundular. Yava\u015f yava\u015f plebyenler, yoksul d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f Roma yurtta\u015flar\u0131 ile kayna\u015ft\u0131lar.
Roma toplumunda, k\u00f6leler, az say\u0131dayd\u0131. K\u00f6lelik, ataerkildi. S\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 hen\u00fcz ba\u015flang\u0131c\u0131ndayd\u0131.<\/p>\n
KLAN AR\u0130STOKRAS\u0130S\u0130NE KARSI HALKIN SAVA\u015eIMI
Yoksul d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f yurtta\u015flar\u0131n destekledi\u011fi plebyenler, do\u011fu\u015ftan aristokrat olanlara, patrisyenlere kar\u015f\u0131 ac\u0131mas\u0131z bir sava\u015f y\u00fcr\u00fct\u00fcyorlard\u0131. Servet e\u015fitsizliklerinin artmas\u0131na s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 olan bu sava\u015f\u0131m, sonunda, klan ili\u015fkilerinin \u00e7\u00f6kmesi sonucunu do\u011furdu. Topluluk, b\u00fct\u00fcn toprak sahiplerini, [sayfa 130] plebyenleri oldu\u011fu kadar patrisyenleri de biraraya toplamaya ba\u015fl\u0131yordu. Toplumsal farkl\u0131la\u015fman\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc servet durumu oldu.
Efsaneye g\u00f6re, M\u00d6 6. y\u00fczy\u0131lda, sondan bir \u00f6nceki Roma Kral\u0131 Servius Tullius taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen reform, Umun toplulu\u011funun yeniden \u00f6rg\u00fctlenmesinde \u00f6nemli bir a\u015fama oldu. Bu reform, b\u00fct\u00fcn Roma n\u00fcfusunu servet durumlar\u0131na g\u00f6re bir\u00e7ok gruplara (“s\u0131n\u0131flara”) b\u00f6l\u00fcyordu. En zengin s\u0131n\u0131ftan olan yurtta\u015flar, asker\u00ee birliklerin (sant\u00fcri”ler – y\u00fcz ki\u015filik tak\u0131mlar) en b\u00fcy\u00fck bir miktar\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yordu. Daha az zengin ama say\u0131lar\u0131 daha \u00e7ok olan yurtta\u015flar, daha az sant\u00fcri veriyorlard\u0131. Yetene\u011fi olmayan, yoksul tabakalar, proleterler, yani z\u00fcrriyetlerinden ba\u015fka bir \u015feyleri olmayan ki\u015filer, bir tek sant\u00fcri olu\u015fturuyorlard\u0131.
Toplumun bu b\u00f6l\u00fcnme d\u00fczeninin b\u00fcy\u00fck bir siyasal anlam\u0131 vard\u0131. Halk Meclislerinde yurtta\u015flar, sant\u00fcri (y\u00fczde, y\u00fczdelik) hesab\u0131yla oy veriyorlard\u0131; her s\u0131n\u0131f, \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 sant\u00fcriler say\u0131s\u0131 ile orant\u0131l\u0131 bir oy miktar\u0131na sahipti.
Art\u0131k, m\u00fclk sahiplerinin madd\u00ee mallar\u0131, onlar\u0131n toplum indeki yerlerini, n\u00fcfuzlar\u0131n\u0131, etkilerini, ve rollerini belirliyordu. En zengin plebyenler, patrisyenler aras\u0131na kar\u0131\u015fmaya ba\u015fl\u0131yorlard\u0131. Pleblerin ba\u015fl\u0131ca y\u0131\u011f\u0131n\u0131na gelince, onlar\u0131n sefaleti gittik\u00e7e art\u0131yordu. M\u00d6 509’da, krall\u0131k iktidar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc ve cumhuriyetin kurulu\u015fu, bu durumda hi\u00e7 de\u011fi\u015fiklik yapmad\u0131.<\/p>\n
CUMHUR\u0130YET\u0130N BA\u015eLANGICI
Roma toplumunun, zanaat\u00e7\u0131l\u0131kla toprak i\u015finin birbirinden ayr\u0131lmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olan ekonomik geli\u015fmesi, k\u00f6le emenin rol\u00fcn\u00fcn derece derece g\u00fc\u00e7lenmesi sonucunu do\u011furdu. Bu da, devletin, k\u00f6le sahipleri s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ve n\u00fcfusun \u00f6teki varl\u0131kl\u0131 tabakalar\u0131n\u0131n siyasal egemenli\u011finin ayg\u0131t\u0131 olarak g\u00fc\u00e7lenmesi sonucunu verdi.
Senato, Roma Cumhuriyetinde en y\u00fcksek kurumdu. [sayfa 131] Krall\u0131k iktidar\u0131, yerini, \u00f6nceleri pret\u00f6rler (eski Roma yarg\u0131\u00e7lar\u0131), sonralar\u0131 da kons\u00fcller denen iki majistran\u0131n (y\u00fcksek g\u00f6revlinin) iktidar\u0131na b\u0131rakt\u0131. Bu majistralar, senatoya ba\u015fkanl\u0131k ve asker\u00ee birliklere de komutanl\u0131k ediyorlard\u0131. Yava\u015f yava\u015f daha a\u015fa\u011f\u0131 kademede majistral\u0131k g\u00f6revleri, meclislerde idare amirlikleri, belediye meclis \u00fcyelikleri kuruldu. Bu g\u00f6revler, \u00fccret kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in gene varl\u0131kl\u0131 s\u0131n\u0131f\u0131n temsilcilerine d\u00fc\u015f\u00fcyordu. Y\u00fcksek g\u00f6revler gibi senatoya se\u00e7ilmek hakk\u0131 da patrisyenlere \u00f6zg\u00fc bir ayr\u0131cal\u0131kt\u0131.
Patrisyenler ile plebyenler aras\u0131nda hi\u00e7bir zaman s\u00f6nmeyen sava\u015f\u0131m, ba\u015fl\u0131ca iki sorunun \u00e7evresinde d\u00f6n\u00fcyordu: \u00f6zellikle bor\u00e7lar y\u00fcz\u00fcnden k\u00f6leli\u011fin yasaklanmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olan toprakla ilgili sorun ve plebyenlerin siyasal haklar\u0131 sorunu. Ekonomik durumlar\u0131 ve bor\u00e7lar\u0131 a\u011f\u0131rla\u015fm\u0131\u015f olan k\u00fc\u00e7\u00fck toprak sahipleri plebyenler, b\u00fcy\u00fck toprak sahiplerine, patrisyenlere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorlard\u0131. Bu sava\u015f\u0131m, bizzat halk\u0131n (plebin) ba\u011fr\u0131nda olu\u015fmakta olan toplumsal farkl\u0131la\u015fma ile daha karma\u015f\u0131k bir hal alm\u0131\u015ft\u0131.
Sonunda, plebyenler, en ba\u015fta geleni bor\u00e7 y\u00fcz\u00fcnden k\u00f6lele\u015ftirmenin yasaklanmas\u0131 olan \u00e7e\u015fitli \u00f6d\u00fcnler kopard\u0131lar. Kendilerine y\u00fcksek g\u00f6revlerin kap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131rd\u0131lar ve halk mahkemelerinin kurulmas\u0131n\u0131 elde ettiler. Halk mahkemeleri, patrisyen majistralar\u0131n kararlar\u0131n\u0131, e\u011fer halk\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na ayk\u0131r\u0131 ise ertelemek hakk\u0131na sahip bulunuyorlard\u0131.
Patrisyenler ile plebyenler aras\u0131ndaki sava\u015f\u0131m, toplumun servete g\u00f6re b\u00f6l\u00fcnmesini tamamlad\u0131. Eski patrisyen ailelerin ve zenginle\u015fmi\u015f plebyenlerin \u00e7ocuklar\u0131, birbirinden ayr\u0131lmamacas\u0131na kayna\u015ft\u0131lar, yeni bir ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 kast\u0131, yani soylulu\u011fu olu\u015fturdular. Pleb (halk) terimi, ilk anlam\u0131n\u0131 yitirdi ve n\u00fcfusun s\u00f6m\u00fcr\u00fclen a\u015fa\u011f\u0131 tabakalar\u0131n\u0131 belirtmeye ba\u015flad\u0131.
D\u0131\u015f siyaset alan\u0131nda M\u00d6 5. ve 3. y\u00fczy\u0131llar aras\u0131ndaki d\u00f6nem, Romal\u0131lar\u0131n, \u0130talya yar\u0131madas\u0131 \u00fczerindeki egemenliklerini [sayfa 132] sa\u011flamak i\u00e7in hemen hemen aral\u0131ks\u0131z s\u00fcrd\u00fcrd\u00fckleri sava\u015flarla belirlenir.
\u0130\u015fte o zamanlardad\u0131r ki, Roma k\u00f6leci toplumunun ve devletinin billurla\u015fmas\u0131, tamamlanm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n
2. K\u00d6LEC\u0130 TOPLUMUN EN Y\u00dcKSEK A\u015eAMASI<\/p>\n
AKDEN\u0130Z\u0130N ROMALILAR TARAFINDAN FETH\u0130
K\u00f6leci ili\u015fkilerin geli\u015fmesi ve bunun gibi egemen simin toprak sorununu, koloniler kurarak \u00e7\u00f6z\u00fcmleme iste\u011fi, Roma’y\u0131, asker\u00ee bak\u0131mdan \u0130talya yar\u0131madas\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na yay\u0131lma siyasetine y\u00f6neltti. M\u00d6 3. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda, Roma, Kuzey Afrika’n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u00f6leci devleti olan Kartaca’ya kar\u015f\u0131 sava\u015fa giriyor. Bunlar, Kartaca’n\u0131n \u00e7\u00f6kmesi (M\u00d6 146) ve Bat\u0131 Akdenize Roma egemenli\u011finin yerle\u015fmesi ile sonu\u00e7lanan (birinci, ikinci, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc) Kartaca sava\u015flar\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 s\u0131ralarda, Romal\u0131lar, Balkan yar\u0131madas\u0131n\u0131 da ele ge\u00e7irdiler. Daha sonra, egemenliklerini, Do\u011fu Akdenize, K\u00fc\u00e7\u00fck Asya’ya, \u0130zlanda’ya, bug\u00fcnk\u00fc Bel\u00e7ika topraklar\u0131na, vb. de\u011fin geni\u015flettiler. Ele ge\u00e7irilen \u00fclkeler, Roma eyaleti haline getiriliyor ve bu eyaletler, iktidarda bulunan s\u0131n\u0131f\u0131n s\u00fcrekli zenginle\u015fme kayna\u011f\u0131 oluyordu.
Zaferle biten bu sava\u015flar, Roma’ya \u00e7ok ucuz bir k\u00f6le el eme\u011fi sa\u011flad\u0131. \u00d6rne\u011fin, Sardinya’ya yap\u0131lan tenkil (terleme) seferinden sonra, 80.000 ki\u015fi k\u00f6lele\u015ftirildi; Yunan paleti Epir’in (M\u00d6 167’de) ele ge\u00e7irili\u015fi s\u0131ras\u0131nda, 150.000 ki\u015fi sat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. K\u00f6le ak\u0131n\u0131, Roma devletinin ekonomisinde, ile eme\u011fi pay\u0131n\u0131n artmas\u0131na yard\u0131m etti.<\/p>\n
K\u00d6LE EME\u011e\u0130N\u0130N A\u011eIR BASMASI
K\u00f6le eme\u011fi, \u00f6zg\u00fcr yurtta\u015flar\u0131n eme\u011finin yerini al\u0131yordu. Bir tar\u0131m \u00fclkesi s\u00f6zkonusu oldu\u011fu i\u00e7in, bu olgu, g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015fekilde, tar\u0131mda kendini g\u00f6sterdi. Y\u0131\u011f\u0131n halinde k\u00f6le el eme\u011fine ba\u015fvurulmas\u0131, b\u00fcy\u00fck toprak yurtluklar\u0131n\u0131, \u00f6zellikle [sayfa 133] pazar i\u00e7in \u00fcretim yapmakta olan latifundialar\u0131 do\u011furdu. B\u00fcy\u00fck malik\u00e2neler, yaln\u0131z, k\u00f6le sahiplerinin, latifundiac\u0131lar\u0131n, “kom\u00fcnal” denen tarlalar\u0131 kendilerine maletmelerinin de\u011fil, ayn\u0131 zamanda k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta i\u015fletmelerin y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n da sonucu oldu. Eski gelir kaynaklar\u0131 ellerinden giden k\u00f6yl\u00fcler, b\u00fcy\u00fck toprak sahiplerinden ald\u0131klar\u0131 tarlan\u0131n yar\u0131c\u0131s\u0131 haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcler ya da kentlere s\u00fcr\u00fclmek zorunda kald\u0131lar. Baz\u0131lar\u0131 kentlerde zanaat\u00e7\u0131 oluyorlard\u0131, ama \u00e7o\u011fu d\u00fc\u015fk\u00fcnle\u015fiyor ve ancak iktidardaki s\u0131n\u0131f\u0131n kendilerine att\u0131\u011f\u0131 sadakalarla ya\u015fayabilen alt-proletarya saflar\u0131na kat\u0131l\u0131yorlard\u0131.
Kent zanaat\u00e7\u0131lar\u0131, k\u00f6lelerin de yava\u015f yava\u015f yerlerini ald\u0131klar\u0131 loncalar halinde birle\u015fiyorlard\u0131.
M\u00d6 2. y\u00fczy\u0131l, k\u00f6leci toplumda, bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 oldu. Bu andan ba\u015flayarak, k\u00f6leler, gittik\u00e7e, madd\u00ee servetlerin ba\u015fl\u0131ca \u00fcreticileri haline geldiler.<\/p>\n
T\u0130CARET VE TEFEC\u0130L\u0130KTE HIZLANI\u015e
K\u00f6leci d\u00fczenin geli\u015fmesi, ger\u00e7ek bir k\u00f6le al\u0131\u015fveri\u015fi sisteminin kurulmas\u0131na vard\u0131. Roma’da ve ba\u015fka yerlerde, k\u00f6le pazarlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.
D\u0131\u015f ticaret, i\u00e7 ticarete \u00fcst\u00fcn geliyordu. Tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri ve l\u00fcks e\u015fya, pek \u00e7ok eyaletlerden, yani ele ge\u00e7irilen ya da ba\u011f\u0131ml\u0131 \u00fclkelerden Roma’ya ak\u0131yordu: Roma da, kar\u015f\u0131l\u0131k olarak, onlara, maden\u00ee e\u015fyalar, \u015farap ve zeytinya\u011f\u0131 veriyordu. \u0130thal\u00e2t, ihracata \u00fcst\u00fcn geliyordu. Ama ihracat a\u00e7\u0131\u011f\u0131, ele ge\u00e7irilen \u00fclkelerin ya\u011fma edilmesi ve \u00f6zellikle b\u00fcy\u00fck paralar\u0131n Roma’ya akmas\u0131 ile kapat\u0131l\u0131yordu. G\u00fcm\u00fc\u015f ocaklar\u0131yla, \u0130spanya’n\u0131n ele ge\u00e7irilmesi, Roma devletine para basmak i\u00e7in s\u00fcrekli kaynak sa\u011flad\u0131.
Ticaretin ve para dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131n geli\u015fmesi, tefecili\u011fin a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n, geni\u015flemesinin nedeni oluyor; kesenek kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda vergi tahsilini \u00fczerlerine alan ve ayn\u0131 zamanda tefecilik yapan a\u015farc\u0131-sarraf ortakl\u0131klar\u0131n\u0131n kuruldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. [sayfa 134]
Roma’da, geni\u015f bir sarraf d\u00fckk\u00e2nlar\u0131 a\u011f\u0131 vard\u0131. Sarraflar, de\u011fi\u015f-toku\u015f d\u0131\u015f\u0131nda, para saklama, onlar\u0131 transfer etme ve ayn\u0131 zamanda faizle \u00f6d\u00fcn\u00e7 verme i\u015flerini de g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131.
Tacirler ve tefeciler, yava\u015f yava\u015f egemen s\u0131n\u0131ftan ayr\u0131 bir tabaka haline geliyor ve soylu \u015f\u00f6valyeler kategorisini olu\u015fturuyorlar.<\/p>\n
ROMA TOPLUMUNDA \u00c7EL\u0130\u015eK\u0130LER\u0130N YE\u011e\u0130NLE\u015eMES\u0130
K\u00f6lelerin a\u015f\u0131r\u0131 derecede s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi, k\u00f6le sahipleri ile madd\u00ee mallar\u0131n do\u011frudan \u00fcreticisi k\u00f6leler aras\u0131ndaki temel \u00e7eli\u015fkileri gittik\u00e7e a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131yordu. K\u00f6lelerin ayaklanmalar\u0131 g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e daha s\u0131k oluyordu.
Bu isyanlar\u0131n en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc Spartak\u00fcs isyan\u0131 oldu.
Bir gladyat\u00f6r olan Spartak\u00fcs, M\u00d6 74 y\u0131l\u0131nda, Kapu (Cap\u0131\u0131e) kenti gladyat\u00f6rleri aras\u0131nda bir suikast d\u00fczenledi. Suikast a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131nca, kentten, ancak birka\u00e7 d\u00fczine k\u00f6le ka\u00e7abildi ve \u015fefleri ile birlikte Vez\u00fcv yamac\u0131na varmay\u0131 ba\u015fard\u0131lar. Bu bir avu\u00e7 insan\u0131n \u00e7evresinde, \u0130talya’n\u0131n g\u00fcneyinde ve kuzeyinde, k\u00f6lecilerin birliklerini ezen 60.000 ki\u015filik bir ordu topland\u0131. Ancak 71 y\u0131l\u0131nda, Roma k\u00f6lecileri, b\u00fcy\u00fck \u00e7abalar harcayarak, isyan\u0131 bast\u0131rd\u0131lar. K\u00f6lelik d\u00fczeni hen\u00fcz sa\u011flamd\u0131 ve k\u00f6leler bu d\u00fczeni y\u0131kamayacak durumdayd\u0131. Ama 74-71 ayaklanmas\u0131n\u0131n tarihsel bir \u00f6nemi oldu: o zaman\u0131n toplumsal d\u00fczenine korkun\u00e7 bir darbe indirdi. Bu ayaklanman\u0131n ba\u015fka bir de\u011feri de, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck u\u011fruna sava\u015f geleneklerini g\u00fc\u00e7lendirmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Spartak\u00fcs ad\u0131, s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fclerin bask\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131, amans\u0131z sava\u015f\u0131m\u0131n bir simgesi olarak kald\u0131.
Bu arada, Roma ile eyaletleri aras\u0131ndaki gerilim art\u0131yordu. K\u00f6lele\u015ftirilmi\u015f halklar\u0131n isyanlar\u0131n\u0131n biri bast\u0131r\u0131lmadan \u00f6teki alevleniyordu. Latifundialar\u0131n efendileri ile onlar\u0131n ifl\u00e2sa s\u00fcr\u00fckledikleri k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6zg\u00fcr k\u00f6yl\u00fcler aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiler \u015fiddetleniyordu. K\u00f6leciler taraf\u0131ndan elkonulmu\u015f [sayfa 135] toplulu\u011fa ait topraklar\u0131n yeniden \u00fcle\u015ftirilmesini isteyen Roma plebinin toprak hareketi, M\u00d6 2. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonuna do\u011fru, \u00f6nemli bir geni\u015flik kazand\u0131.
Ama toplumsal \u00e7eli\u015fkilerin bu genel derinle\u015fmesi, hen\u00fcz k\u00f6leli\u011fin rejim olarak bunal\u0131m i\u00e7inde oldu\u011fu anlam\u0131na gelmiyordu. E\u011fer bir bunal\u0131m s\u00f6zkonusu idiyse, bu, ancak Roma Cumhuriyetinin k\u00f6leci devletinin i\u00e7inde bulundu\u011fu bunal\u0131md\u0131. Ama bu bunal\u0131m da, k\u00f6lelerin eme\u011fi \u00fczerine kurulu toplumsal sistemin gelecekteki par\u00e7alan\u0131\u015f\u0131n\u0131n bir belirtisinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi,<\/p>\n
CUMHUR\u0130YET\u0130N D\u00dc\u015e\u00dc\u015e\u00dc VE \u0130MPARATORLU\u011eUN GEL\u0130\u015e\u0130
Cumhuriyetin bunal\u0131m\u0131, M\u00d6 1. y\u00fczy\u0131l\u0131n yar\u0131s\u0131na do\u011fru, egemen s\u0131n\u0131f\u0131n ba\u015fka ba\u015fka gruplar\u0131n\u0131 tehlikeye koyan ger\u00e7ek bir i\u00e7 sava\u015fa do\u011fru gitmeye ba\u015flad\u0131.
Bu bunal\u0131m g\u00f6steriyordu ki, site-devletin geleneksel kurulu\u015flar\u0131n\u0131 koruyan Roma Cumhuriyeti, art\u0131k, kurmu\u015f oldu\u011fu koskoca koloniler imparatorlu\u011fu i\u00e7inde, k\u00f6le sahiplerinin egemenli\u011fini s\u00fcrd\u00fcrecek g\u00fc\u00e7te de\u011fildi. Bu y\u00fczden, k\u00f6le sahipleri, kendi durumlar\u0131n\u0131 sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in bir asker\u00ee diktat\u00f6rl\u00fckten ba\u015fka \u00e7are g\u00f6remiyorlard\u0131. Bundan sonra, ta\u015fran\u0131n b\u00fcy\u00fck toprak sahipleri de devlet y\u00f6netimine kat\u0131ld\u0131lar, \u0130mparatorluk, k\u00f6leci devletin bu yeni bi\u00e7imi, gerek Romal\u0131, gerek ta\u015fral\u0131 k\u00f6le sahipleri s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n egemenlik arac\u0131 olmaktan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi.
Roma devletinin yeni yap\u0131s\u0131, genel \u00e7izgileri ile, J\u00fcl Sezar’\u0131n (M\u00d6 1. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131) ve manev\u00ee o\u011flu ve resm\u00ee ard\u0131l\u0131 Oktavius Og\u00fcstus’un (M\u00d6 1. y\u00fczy\u0131l) diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnde ifadesini buldu. Ger\u00e7i bi\u00e7imsel olarak, senato, devletin en y\u00fcksek g\u00fcc\u00fc say\u0131lmakta idiyse de, Oktavius, imparatorlu\u011fun biricik ve kar\u015f\u0131 konulmaz efendisi idi. Halk\u0131n koruyucusu olmak iktidar\u0131 yan\u0131nda, Og\u00fcstus, y\u00fcksek asker\u00ee iktidar\u0131 da kendi elinde toplad\u0131. \u0130lk olarak Roma’da, zafer kazanm\u0131\u015f bir generale, belirli bir s\u00fcre i\u00e7in verilen imparator [sayfa 136] unvan\u0131, Og\u00fcstus’tan ba\u015flayarak Roma \u0130mparatorlu\u011funun \u015fef h\u00fck\u00fcmdar\u0131 taraf\u0131ndan ta\u015f\u0131nan bir unvan oldu.
\u0130mparatorlar\u0131n, deste\u011fini kazanmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 ordu, \u015fimdi art\u0131k, b\u00fcy\u00fck bir toplumsal ve siyasal g\u00fc\u00e7 olmu\u015ftu.
\u0130mparatora ba\u011fl\u0131 ve az sonra cumhuriyet\u00e7i kurulu\u015flar\u0131n yerini alacak olan bir y\u00f6netim ayg\u0131t\u0131n\u0131n do\u011fdu\u011fu g\u00f6r\u00fcld\u00fc.
MS 1. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda ve b\u00fct\u00fcn 2. y\u00fczy\u0131lda, Roma \u0130mparatorlu\u011funun, kudret ve zenginli\u011finin doru\u011funa vard\u0131\u011f\u0131 ve topraklar\u0131n en b\u00fcy\u00fck geni\u015fli\u011fe ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n
3. K\u00d6LEC\u0130 ROMA DEVLET\u0130N\u0130N \u00c7\u00d6K\u00dc\u015e\u00dc
Hangi toplum olursa olsun, bir toplumun par\u00e7alan\u0131\u015f\u0131 ve y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131, hi\u00e7bir zaman, birdenbire olmaz. Bu, zaman i\u00e7inde yay\u0131lm\u0131\u015f, yo\u011funlu\u011fu bir d\u00f6nemden \u00f6tekine de\u011fi\u015fen yo\u011fun bir olgudur. Roma \u0130mparatorlu\u011funun gerileyi\u015finin belirtileri, hi\u00e7bir \u015feyin bu koskoca yap\u0131y\u0131 sarsamaz gibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc bir \u00e7a\u011fda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n
B\u00dcY\u00dcK \u0130\u015eLETMELER\u0130N \u00c7\u00d6K\u00dc\u015e\u00dcN\u00dcN BA\u015eLANGICI VE KOLONLU\u011eUN DO\u011eU\u015eU
MS 1. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonu ve 2. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda g\u00fcn\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kan bu belirtilerden biri, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 ile hi\u00e7 bir bi\u00e7imde ilgilenmeyen k\u00f6lelerin zarar verdi\u011fi b\u00fcy\u00fck i\u015fletmelerin rol\u00fcn\u00fcn gitgide azalmas\u0131 oldu. Latifundia sahipleri, k\u00f6leleri g\u00f6zetlemek ve \u00e7al\u0131\u015fmaya zorlamak i\u00e7in karma\u015f\u0131k bir bask\u0131 ayg\u0131t\u0131n\u0131 haz\u0131r bulundurmak zorunlulu\u011fu duyuyorlar, bu da \u00fcretimi daha pahal\u0131 k\u0131l\u0131yordu.
Bunun i\u00e7in, b\u00fcy\u00fck toprak sahipleri, \u00e7ok kez latifundia \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6zel i\u015fletmeleri korumay\u0131 daha k\u00e2rl\u0131 buluyorlard\u0131. Gerekli malzemeyi efendilerinden sa\u011flayan k\u00f6leler, bu k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmeleri i\u015fletiyorlar ve emek kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak da, \u00fcr\u00fcnden bir par\u00e7a al\u0131yorlard\u0131. Bu arada kolon denilen \u00f6zg\u00fcr yar\u0131c\u0131lar\u0131n da ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bunlardan [sayfa 137] baz\u0131lar\u0131 para olarak kira \u00f6d\u00fcyorlar, baz\u0131lar\u0131 ise (ki bunlar hep \u00e7o\u011funluktayd\u0131) \u00fcr\u00fcn\u00fcn bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc m\u00fclk sahibine veriyorlard\u0131, Kolonlar, derece derece, ba\u011f\u0131ml\u0131 \u00e7ift\u00e7iler durumuna ge\u00e7tiler. Yoksulla\u015fm\u0131\u015f \u00f6zg\u00fcr k\u00f6yl\u00fclerin ve azat edilen k\u00f6lelerin kolon saflar\u0131na ak\u0131m sonucunda saflar kalabal\u0131kla\u015f\u0131yordu.
Kolonluk sistemi, \u00fcreticilerin, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n sonu\u00e7lan ile do\u011frudan do\u011fruya ilgilenmelerine yard\u0131mc\u0131 oldu.
\u0130kramiye y\u00f6ntemi de ayn\u0131 amaca hizmet ediyordu. Burada, efendi, m\u00fclk\u00fcn\u00fcn bir par\u00e7as\u0131n\u0131n tasarruf hakk\u0131n\u0131 k\u00f6lesine veriyor, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda gelirden belirli bir pay al\u0131yordu.<\/p>\n
K\u00d6LEC\u0130 TOPLUMUN BUNALIMININ YE\u011e\u0130NLE\u015eMES\u0130
Par\u00e7alan\u0131p da\u011f\u0131lman\u0131n ilk belirtileri MS 1. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda kendisini g\u00f6stermeye ba\u015flad\u0131. 3. y\u00fczy\u0131lda daha da belirginle\u015fti ve Roma toplumu, derin bir bunal\u0131m i\u00e7ine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f oldu.
Uzla\u015fmaz kar\u015f\u0131t ba\u015fl\u0131ca s\u0131n\u0131flar\u0131n durumu \u00e7ok de\u011fi\u015fmi\u015fti ve aralar\u0131ndaki ili\u015fkiler de art\u0131k ayn\u0131 de\u011fildi. K\u00f6le eme\u011finin \u00fcretkenli\u011finin d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, k\u00f6le sahiplerini, k\u00f6leleri azat etmeye itiyordu. K\u00f6leler ya bir ikramiye (bir par\u00e7a topra\u011f\u0131n tasarruf hakk\u0131n\u0131) al\u0131yorlar ya da kolon oluyorlard\u0131. K\u00f6lelerin emeklerinin \u00fcr\u00fcn\u00fc, onlar\u0131 ilgilendirmedi\u011fi i\u00e7in, efendiler, k\u00f6leler \u00fczerine bask\u0131 yapmaktan vazge\u00e7mek zorunlulu\u011funu duyuyordu. Bununla birlikte, kolonlar\u0131n, m\u00fclk sahipleri kar\u015f\u0131s\u0131ndaki ba\u011f\u0131ml\u0131 durumlar\u0131, s\u00fcrekli olarak, daha belirli bir durum al\u0131yordu. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, \u00f6zg\u00fcr k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ift\u00e7iler ile k\u00f6lelerin ko\u015fullar\u0131 birbirine yakla\u015f\u0131yordu. \u00c7ok kez yoksul ya da az varl\u0131kl\u0131 k\u00f6yl\u00fcler, kolon durumuna d\u00fc\u015f\u00fcyorlard\u0131; sonu\u00e7ta, Roma, b\u00fct\u00fcn \u00f6teki eski kentler gibi, m\u00fclk edinmi\u015f bir \u00f6zg\u00fcr yurtta\u015flar toplumu oluyor ve k\u00f6leli\u011fin kalesi olma rol\u00fc tehlikeye girmi\u015f bulunuyordu.
Zanaat\u00e7\u0131 loncalar\u0131n\u0131n \u00fcyeleri de, gittik\u00e7e yoksulla\u015f\u0131yordu. Zanaat\u00e7\u0131lar taraf\u0131ndan \u00f6denen vergilerin d\u00fczenli olu\u015fu, [sayfa 138] devleti, art\u0131k, b\u00fct\u00fcn \u00e7arelere ba\u015fvurarak, zanaat\u00e7\u0131 loncalar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmeye y\u00f6neltti.
Vergilerin s\u00fcrekli olarak a\u011f\u0131rla\u015fmas\u0131, toplulu\u011fa ait topraklar\u0131n ya\u011fma edilmesi, kentlilerin \u00e7o\u011funun y\u0131k\u0131m\u0131n\u0131 \u00e7abukla\u015ft\u0131r\u0131yordu ve kent yap\u0131s\u0131n\u0131n gittik\u00e7e artan \u00f6n \u00e7atlaklar\u0131n\u0131 derinle\u015ftiriyordu.
3. y\u00fczy\u0131l\u0131n ekonomik bunal\u0131m\u0131, toplumsal \u00e7eli\u015fkileri daha \u00e7ok derinle\u015ftirdi. Kolonlar ve yoksul yurtta\u015flar, \u015fimdi k\u00f6lecilere kar\u015f\u0131 ortak cephe kuruyorlard\u0131.
3. y\u00fczy\u0131lda isyan eden k\u00f6leler ve kolonlar, Galya’y\u0131 ve \u0130spanya’y\u0131 ele ge\u00e7irdi. K\u00f6leciler de birlik halinde de\u011fillerdi: b\u00fcy\u00fck toprak sahipleri, daha \u00f6nemsiz olan k\u00f6le sahiplerini ezmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131.
Toplumsal \u00e7eli\u015fkiler, siyasal \u00e7eli\u015fkilerle birbirine kar\u0131\u015f\u0131yordu. Baz\u0131 eyaletlerin ayr\u0131lma e\u011filimleri, ayn\u0131 \u015fekilde \u00e7e\u015fitli gruplar\u0131n taht i\u00e7in sava\u015f\u0131m\u0131, gittik\u00e7e art\u0131yordu. Bu i\u00e7 \u00e7eki\u015fmeler s\u0131ras\u0131nda ordu gittik\u00e7e artan bir rol oynuyordu.
193-197 y\u0131llar\u0131nda, iktidardaki s\u0131n\u0131f\u0131n \u00e7e\u015fitli gruplar\u0131 aras\u0131nda bir i\u00e7 sava\u015f patlak verdi; bu sava\u015f, 3. y\u00fczy\u0131l\u0131n yar\u0131s\u0131nda, \u00e7ok a\u011f\u0131r bir siyasal bunal\u0131m\u0131n nedeni oldu.<\/p>\n
K\u00d6LKC\u0130 \u00dcRET\u0130M TARZININ KES\u0130N OLARAK DA\u011eILIP PAR\u00c7ALANMASI
K\u00f6leci \u00fcretim ili\u015fkilerinin da\u011f\u0131l\u0131p par\u00e7alanmas\u0131n\u0131n belirtili kan\u0131tlar\u0131ndan biri, kolonlu\u011fun geli\u015fmesi oldu. 4. y\u00fczy\u0131lda, Konstantin’in h\u00fck\u00fcmdarl\u0131\u011f\u0131 zaman\u0131nda, kolonlar, \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 topra\u011fa ba\u011fland\u0131lar. Bundan sonra kolonlar, kendi toplumsal k\u00f6kenlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak toprak sahiplerinin kendilerine g\u00f6sterdi\u011fi tarla par\u00e7as\u0131n\u0131 s\u00fcrekli olarak i\u015flemek zorunda tutuluyorlard\u0131. Kolon, ne kendisinin, ne de \u00e7ocuk ve torunlar\u0131n\u0131n terketmeye haklar\u0131 olmad\u0131klar\u0131 Roma yurtlu\u011funun {domaine romain) temel \u00f6\u011fesi oldu. Pratik olarak, bu, kolonun k\u00f6lele\u015fmesi demek oluyordu. Ama kolonluk, [sayfa 139] bir feodal ili\u015fkiler sistemi kuracak \u00f6l\u00e7\u00fcde geli\u015femiyordu. K\u00f6leci d\u00fczen, bu evrimin \u00f6n\u00fcne a\u015f\u0131lmaz engeller \u00e7\u0131kar\u0131yordu.
Kolonun a\u011f\u0131rla\u015fan ko\u015fullar\u0131, gittik\u00e7e k\u00f6leninkine yakla\u015f\u0131yordu. \u00d6te yandan, egemen s\u0131n\u0131f\u0131n temsilcileri, k\u00f6lelere gittik\u00e7e daha ac\u0131mas\u0131zca davran\u0131yordu. \u00d6nceleri k\u00f6lelerin isyan etmeleri korkusu, Roma devletini, k\u00f6lelerin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesini yasaklamaya zorlam\u0131\u015ft\u0131; \u015fimdi bu “hak” yeniden tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Yoksullar, \u00e7ocuklar\u0131m k\u00f6le olarak satma “iznini” elde ettiler.
Topra\u011fa ba\u011flananlar, yaln\u0131zca kolonlar de\u011fildi. Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k, ger\u00e7ekte, zanaat\u00e7\u0131l\u0131\u011fa de\u011fin yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Lonca, t\u00fcm\u00fcyle, b\u00fct\u00fcn \u00fcyelerinin davran\u0131\u015f\u0131ndan devlete kar\u015f\u0131 sorumlu idi. Lonca \u00fcyesi zanaat\u00e7\u0131lar, loncalar\u0131ndan ayr\u0131lam\u0131yorlard\u0131, ba\u015fka loncadan olan biriyle evlenmeye de haklar\u0131 yoktu. Hatta belediye s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7ine girmi\u015f olan ruhaniler, kent n\u00fcfusunun zengin tabakas\u0131n\u0131n temsilcileri bile, kente ba\u011fland\u0131lar. K\u00f6leci devlet, bu \u00f6nlemlerle, n\u00fcfusun, kentten ka\u00e7mas\u0131n\u0131 engellemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Ama kentlerin yoksulla\u015fmas\u0131 her \u015feye kar\u015f\u0131n s\u00fcr\u00fcyor ve kent topraklar\u0131n\u0131n \u00f6zel ki\u015filer taraf\u0131ndan a\u015f\u0131r\u0131lmas\u0131 ve vergilerin a\u011f\u0131rla\u015fmas\u0131, bu yoksulla\u015fmaya yard\u0131m ediyordu.
K\u00f6leci \u00fcretim bi\u00e7iminin \u00e7\u00fcr\u00fcmesinin, egemen s\u0131n\u0131f i\u00e7indeki ili\u015fkilerde de etkileri oldu. K\u00f6le sahipleri s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn s\u00f6zc\u00fcs\u00fc olarak devletin sa\u011flamla\u015fmas\u0131, yerini, siyasal ayr\u0131lmalara b\u0131rakt\u0131. En b\u00fcy\u00fck toprak sahipleri, merkez\u00ee iktidara gittik\u00e7e daha ald\u0131rmaz oluyorlard\u0131. Tam y\u0131k\u0131mdan kurtulmak amac\u0131yla, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6zg\u00fcr \u00e7ift\u00e7iler, b\u00fcy\u00fck seny\u00f6rlerin koruyuculu\u011fu alt\u0131na giriyorlar ve b\u00f6ylece daha ba\u011f\u0131ml\u0131 bir duruma d\u00fc\u015f\u00fcyorlard\u0131.
G\u00fc\u00e7l\u00fc halk ayaklanmalar\u0131, k\u00f6leci yap\u0131y\u0131 gittik\u00e7e daha \u00e7ok sarsmaya ba\u015flad\u0131. Art\u0131k, siyasal bunal\u0131m ile toplumsal bunal\u0131m, bir tek bunal\u0131m halinde birle\u015fiyordu. Bu bunal\u0131m\u0131n belirtilerinden biri, Roma \u0130mparatorlu\u011funun, 385’te \u0130mparator [sayfa 140] Teodosius’un \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra, resm\u00ee olarak onaylanan Do\u011fu Roma \u0130mparatorlu\u011fu ve Bat\u0131 Roma \u0130mparatorlu\u011fu bi\u00e7iminde ikiye b\u00f6l\u00fcnmesiydi.
Daha sonralar\u0131 Bizans ad\u0131 ile tan\u0131nan Do\u011fu Roma \u0130mparatorlu\u011fu, kar\u0131\u015f\u0131k bir s\u00fcre\u00e7 sonunda, 15. y\u00fczy\u0131l\u0131n yar\u0131s\u0131na de\u011fin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren feodal bir devlete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n
4. \u0130DEOLOJ\u0130 VE K\u00dcLT\u00dcR
Eski Roma’n\u0131n k\u00f6le sahipleri, egemenliklerini s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in, ideolojik yollara da ba\u015fvurdular. Bu ideolojik yollar, Roma devleti varoldu\u011fu s\u00fcrece Roma k\u00f6leci toplumunun siyasal, ekonomik ve toplumsal yap\u0131s\u0131ndaki de\u011fi\u015fikliklere uygun olarak de\u011fi\u015fti.<\/p>\n
ESK\u0130 CUMHUR\u0130YET
Bu d\u00f6nemde egemen rol, sitede, ba\u011fr\u0131nda gentes aristokrasisinin h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc toplulukta idi. Roma ideolojisinin a\u015f\u0131r\u0131 tutuculu\u011fu, buradan geliyordu. \u00d6zet olarak, bu ideoloji, topluluk d\u00fczeninin, sitenin diniydi; ba\u015fka bir deyi\u015fle, patrisyen, yani aristokrat bir h\u00fck\u00fcmete ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131kt\u0131.
\u00d6zel hukuksal kurallarla d\u00fczenlenen m\u00fclkiyet ili\u015fkileri geli\u015fmekteydi.
S\u00f6zl\u00fc halk t\u00fcretmeleri yan\u0131nda, Roma nesir ve \u015fiirinin ilk an\u0131tlar\u0131 da ortaya \u00e7\u0131k\u0131yordu.<\/p>\n
CUMHUR\u0130YET\u00c7\u0130 D\u00d6NEM
Sitenin siyasal sisteminin bunal\u0131m\u0131, ayn\u0131 zamanda, site ideolojisinin de bunal\u0131m\u0131 oldu. Roma’n\u0131n K\u00fc\u00e7\u00fck Asya’da Balkan yar\u0131madas\u0131nda y\u00f6netti\u011fi sava\u015flar sonunda, cumhuriyet\u00e7i d\u00f6nemin ideolojisi, Yunan toplumunun ideolojisinin etkisi alt\u0131nda bi\u00e7imlendi. Roma’da da, Yunanistan’da oldu\u011fu gibi, iki ideolojik ilke aras\u0131nda sava\u015f\u0131m ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Dinsel [sayfa 141] idealist e\u011filim, Yunan mitolojisinin etkisi alt\u0131nda olu\u015fmu\u015ftur.
O zamana de\u011fin, devletlerin kurulu\u015fu \u00e7a\u011f\u0131nda Romal\u0131lar, bir\u00e7ok tanr\u0131ya tap\u0131yorlard\u0131. Onlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnde, her \u015fey ve her g\u00f6r\u00fcng\u00fc, bu tanr\u0131lar\u0131n ruhuna ve tanr\u0131sall\u0131\u011f\u0131na sahipti. \u00d6rne\u011fin, \u00e7ocuklu\u011fun k\u0131rk\u00fc\u00e7 tanr\u0131s\u0131 vard\u0131: yeni do\u011fan \u00e7ocu\u011fun ilk \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tanr\u0131s\u0131, bebe\u011fin ilk ad\u0131mlar\u0131n\u0131n tanr\u0131s\u0131 vb.. Penat (ev bark tanr\u0131lar\u0131), lar (aile oca\u011f\u0131 tanr\u0131lar\u0131) gibi iyi ruhlar, aile oca\u011f\u0131n\u0131n ve ailenin koruyucular\u0131 idiler.
Bir\u00e7ok rahip kolegyumlar\u0131 (kurullar\u0131) vard\u0131. Y\u00fcksek rahipler kolegyumunun \u00fcyeleri, dinsel ayinleri d\u00fczenliyorlar; ba\u015fka bir kolegyumun \u00fcyeleri, k\u00e2hinler, kendilerini, gelece\u011fi haber verme i\u015flerine veriyorlard\u0131 vb..
Gitgide, Yunan etkisi alt\u0131nda, Roma ve Yunan panteonlar\u0131 (tanr\u0131lar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fc) birbirine kar\u0131\u015ft\u0131lar. Roma tanr\u0131lar\u0131, insan bi\u00e7imleri ald\u0131lar. Daha sonra, Roma imparatorlar\u0131 en b\u00fcy\u00fck din adamlar\u0131 say\u0131ld\u0131lar ve Roma kilisesinin ba\u015f\u0131 oldular.
Materyalist e\u011filim, Epik\u00fcros’un \u00f6\u011fretisinin etkisi alt\u0131nda geli\u015fiyordu. Lukretius (M\u00d6 98-55) bu \u00f6\u011fretinin \u00fcst\u00fcn bir temsilcisi oldu. \u015eeylerin Do\u011fas\u0131 \u00dczerine adl\u0131 yap\u0131t\u0131nda, do\u011fan\u0131n ve insanl\u0131\u011f\u0131n k\u00f6keni ve evrimi hakk\u0131ndaki fikirlerini geli\u015ftirdi. B\u00f6l\u00fcnmez, yarat\u0131lmam\u0131\u015f ve yoked\u00fcemez atomlardan s\u00f6zediyordu.
Ger\u00e7e\u011fin materyalist bir a\u00e7\u0131dan yorumlanmas\u0131. Yunanl\u0131lardan \u00f6\u011frenilenlerin ve kendi \u00f6z bilimlerindeki ilerlemenin sonucu olan bilimsel bilgilerin birikimini kolayla\u015ft\u0131r\u0131yordu. Marcus Terentius Varron (116-28), zaman\u0131n\u0131n bilgi d\u00fczeyine uygun, ger\u00e7ek bir bilimsel ansiklopedi ortaya koydu.
Meta-para ili\u015fkilerindeki geli\u015fme ve \u00f6zel m\u00fclkiyetin evrimi ile k\u00f6leci Roma hukukunun yetkinle\u015fmesi, ayn\u0131 h\u0131zla y\u00fcr\u00fcyordu. Konu\u015fma sanat\u0131 ve g\u00fczel s\u00f6z s\u00f6yleme sanat\u0131, ba\u015far\u0131 ile ilerliyordu. \u00c7i\u00e7eron bu sanat\u0131n en g\u00fczel s\u00fcs\u00fc oldu. Toplumsal, siyasal ve tarihsel alanda yaz\u0131l\u0131 yap\u0131tlar [sayfa 142] \u00e7o\u011fal\u0131yordu (J\u00fcl Sezar’\u0131n notlar\u0131, Salluste’un yap\u0131tlar\u0131). \u00d6zg\u00fcn ozanlar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu arada Livius Andronikus (M\u00d6 3, y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131), Catulle (M\u00d6 87-54), dramaturg Planutus (254-184) ve Terensius (190-159) gibi mimarlar\u0131 ve heykelcileri de sayal\u0131m.<\/p>\n
\u0130MPARATORLUK
\u0130mparatorlu\u011fun siyasal kurumlar\u0131, baz\u0131 ideolojik olaylar ile birlikte olu\u015fuyordu. Egemen k\u00f6leciler s\u0131n\u0131f\u0131, halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 \u00fczerinde etki yapmak i\u00e7in, daha b\u00fcy\u00fck bir kararl\u0131l\u0131kla dinden yararlan\u0131yorlard\u0131. \u0130mparator, onlar\u0131n iktidar\u0131n\u0131n tanr\u0131sal k\u00f6kenini belirtmek, g\u00fc\u00e7lendirmek g\u00f6revini y\u00fckleniyordu. Do\u011fu eyaletlerinde, egemen s\u0131n\u0131ftan olanlara, tanr\u0131 gibi sayg\u0131 g\u00f6steriliyordu.
\u0130mparatorlu\u011fun ulula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, yay\u0131lmakta olan stoac\u0131l\u0131\u011f\u0131n ba\u015fl\u0131ca amac\u0131 oldu. Stoac\u0131l\u0131\u011f\u0131n temsilcileri Seneka, Epiktetos oldular. Stoac\u0131lara g\u00f6re, insan, tek b\u00fcy\u00fck organizman\u0131n bir par\u00e7as\u0131yd\u0131 ve onun b\u00fct\u00fcn eylemi, bu organizman\u0131n, yani toplumun, devletin iyili\u011fine adanmal\u0131 idi. Stoac\u0131lar, her \u015feyin durmadan yinelendi\u011fini, hi\u00e7bir zaman yeni hi\u00e7bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve olamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131. Bu fikirler, imparatorlu\u011fun ve kurulu d\u00fczenin sonsuzlu\u011funa uygun d\u00fc\u015f\u00fcyordu.
Yeni pitagoras\u00e7\u0131lar, Pitagoras’\u0131n, Platon’un ve Aristoteles’in felsef\u00ee fikirlerini gizemcilikle dopdolu yeni bir \u00f6\u011freti kurmak \u00fczere birle\u015ftirdiler; bu \u00f6\u011fretiye g\u00f6re tanr\u0131sal ilke iyi, madde ise k\u00f6t\u00fc idi.
Egemen s\u0131n\u0131f\u0131n ideolojisine kar\u015f\u0131t olarak halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131, kendi \u00f6z ideolojilerini kendiliklerinden olu\u015fturuyorlard\u0131. Bu, keyfe ba\u011fl\u0131 y\u00f6netime kar\u015f\u0131 bir protestonun ideolojisi, eme\u011fin ve k\u00fc\u00e7\u00fck ki\u015filerin ulula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ideolojisi oldu. Halk aras\u0131nda, yaln\u0131z krallar ve aristokratlar\u0131n de\u011fil, basit emek\u00e7ilerin de \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra tanr\u0131larla e\u015fit olabilecekleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. [sayfa 143]
Edebiyat ve sanatlar da, egemen s\u0131n\u0131f taraf\u0131ndan imparatorluk iktidar\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi ve ululanmas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131. \u0130mparator Og\u00fcstus’un h\u00fck\u00fcmdarl\u0131\u011f\u0131 zaman\u0131nda Virgilius, Horacius, Properceus, Tibullus, Ovideus gibi ozanlar, Tite-Live adl\u0131 nesir yazar\u0131 vb., yap\u0131tlar\u0131n\u0131 verdiler.
Gen\u00e7 Pline’in, tarih\u00e7i Plutarkhos Appien’in, Suetones’un yazmalar\u0131 daha sonraki \u00e7a\u011fla ilgilidir. Bize dikkate de\u011fer yap\u0131tlar b\u0131rakan mimarl\u0131k, hen\u00fcz kesin bi\u00e7imini almakta olan Roma hukuku, hep imparatoru ululamaya hizmet ediyordu.
\u00d6te yandan, edeb\u00ee yap\u0131tlar ve siyasal yazmalar -\u00f6zellikle tarih\u00e7i Tacitius, ozan Lucain, nesir yazar\u0131 Petroneus, imparatorlu\u011fa kar\u015f\u0131 k\u00f6leci s\u0131n\u0131f\u0131n bir fraksiyonuna ba\u011fl\u0131 olan \u00f6teki satirik yazarlar Juvenal ve Lucien’de-, ele\u015ftirici fikirler i\u00e7eriyorlard\u0131.
\u0130mparatorlu\u011fun ba\u015flang\u0131c\u0131nda, Roma’n\u0131n, Yunanistan’\u0131n ve ele ge\u00e7irilen Do\u011fu eyaletlerinin k\u00fclt\u00fcrel ger\u00e7ekle\u015ftirmelerinin sentezi olan tek bir Roma-Helen k\u00fclt\u00fcr\u00fc olu\u015fmaya ba\u015fl\u0131yor. Bu, her \u015feyden \u00f6nce, do\u011fa bilimleri i\u00e7in do\u011frudur. Ya\u015fl\u0131 Pline’in Do\u011fal Tarih’i, \u00f6zellikle derleme bir yap\u0131tt\u0131. Ama daha cidd\u00ee bilimsel yap\u0131tlar da ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu yap\u0131tlar, eski yazarlar taraf\u0131ndan incelenmi\u015f olan maddeleri, ele\u015ftirici bir g\u00f6zle dikkate al\u0131yorlard\u0131. Strabon, \u00f6nemli co\u011frafya yap\u0131tlar\u0131 verdi. Ptolemeus, kendi ad\u0131n\u0131 alan bir g\u00f6kbilim sistemi ortaya koydu.
Bergam’l\u0131 hekim Galienus, b\u00fcy\u00fck bir \u00fcne ula\u015ft\u0131. Hekimlik \u00fczerindeki etkisi b\u00fcy\u00fck oldu.<\/p>\n
HIR\u0130ST\u0130YANLIK
H\u0131ristiyanl\u0131k, 1. y\u00fczy\u0131lda, Roma \u0130mparatorlu\u011funun Do\u011fu eyaletlerinde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. 2. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda Yunanistan’a girdi ve az sonra \u0130talya yar\u0131madas\u0131nda yay\u0131ld\u0131.
Halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n her g\u00fcn daha g\u00fc\u00e7 olan durumu, keyf\u00ee y\u00f6netim, yery\u00fcz\u00fcndeki varl\u0131\u011f\u0131n ge\u00e7ici niteli\u011fi yolundaki [sayfa 144] gizemli fikirlerin yay\u0131lmas\u0131n\u0131n nedeni oldu ve \u00f6teki d\u00fcnyada daha iyi bir gelecek umudu uyand\u0131rd\u0131.
Bu fikirlerin yay\u0131lmas\u0131, h\u0131ristiyan dininin geli\u015fini haz\u0131rlad\u0131. H\u0131ristiyanl\u0131k, Asya ve Afrika’n\u0131n bir\u00e7ok dinsel tap\u0131nmalar\u0131; insanlar\u0131 k\u00f6t\u00fcc\u00fcl g\u00fc\u00e7lerden korumak ve \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011fe ve ayd\u0131nl\u0131\u011fa g\u00f6t\u00fcrmek u\u011fruna insanlar i\u00e7in kan\u0131n\u0131 ak\u0131tan, \u00f6ld\u00fcren ve dirilten bir tanr\u0131ya tap\u0131nmalar\u0131 i\u00e7eriyordu. H\u0131ristiyanl\u0131k, kurban vermelerden ve her \u00e7e\u015fit ayinlerden vazge\u00e7ti. H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n vaizleri, ba\u015fka dinlerin yanda\u015flar\u0131ndan farkl\u0131 olarak hi\u00e7bir etnik ve toplumsal ayr\u0131l\u0131k tan\u0131m\u0131yorlard\u0131. Bu, onlara, bahts\u0131zlar\u0131n ve horlananlar\u0131n sevgisini kazand\u0131r\u0131yordu.
Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, \u00f6zellikle yoksullar\u0131 i\u00e7ine alan h\u0131ristiyan topluluklarda, e\u015fitlik h\u00fck\u00fcm s\u00fcr\u00fcyordu. Ama rahat\u0131 yerinde olmakla birlikte, mevcut d\u00fczenden ho\u015fnut olmayan \u00e7evrelerin temsilcileri h\u0131ristiyanlara kat\u0131l\u0131nca, ili\u015fkilerin yal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ve toplulu\u011fun demokratik niteli\u011fi yava\u015f yava\u015f kayboldu.
Din gereksinmeleri, daha karma\u015f\u0131k hale geldi; ve zengin ba\u011f\u0131\u015flar, ortak mallar\u0131 y\u00f6netenlerin ve ayinlere ba\u015fkanl\u0131k eden diyakoslar\u0131n, papazlar\u0131n, eveklerin etkilerini g\u00fc\u00e7lendirdi. Toplulu\u011fun y\u00f6netici \u00e7evreleri olan din adamlar\u0131 kast\u0131, h\u0131ristiyanlar s\u00fcr\u00fcs\u00fcnden ayr\u0131ld\u0131lar, h\u0131ristiyan kilisesi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. B\u00f6ylece, evrim ge\u00e7irerek, h\u0131ristiyanl\u0131k, egemen s\u0131n\u0131f\u0131 yan\u0131na \u00e7ekmekte kendisine yard\u0131m eden \u00f6zellikleri ve yeni \u00e7izgileri ald\u0131.
Eski dinsel tap\u0131nmalar, y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 boyune\u011fme durumunda tutma yetene\u011finde de\u011fillerdi. Emek\u00e7ileri, s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fclere kar\u015f\u0131 toplumsal sava\u015f\u0131mdan cayd\u0131ran h\u0131ristiyan \u00f6\u011fretisi, k\u00f6lelerin \u00e7\u0131karlar\u0131na, daha iyisi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemeyecek \u015fekilde pek g\u00fczel kar\u015f\u0131l\u0131k veriyordu. Bu s\u0131n\u0131f\u0131n ideologlar\u0131, k\u0131sa zamda anlad\u0131lar ki, h\u0131ristiyanlar\u0131n itirazlar\u0131, s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fcler i\u00e7in yararl\u0131 olan bir do\u011frultuya kolayl\u0131kla \u00e7evrilebilir. H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa \u00f6zg\u00fc tam bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k, boyune\u011fme ve yumu\u015fakba\u015fl\u0131l\u0131k vaizi, yerle\u015fmi\u015f dogmalar\u0131n tan\u0131nmas\u0131, k\u00f6le sahiplerinin [sayfa 145] ho\u015funa gidiyordu. Ensonu, egemen s\u0131n\u0131f\u0131n temsilcileri, h\u0131ristiyanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 tutumlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdiler. 4. y\u00fczy\u0131lda. \u0130mparator Konstantin zaman\u0131nda, h\u0131ristiyanl\u0131k resm\u00ee din il\u00e2n edildi. H\u0131ristiyan kilisesi, \u00f6nemli ayr\u0131cal\u0131klar elde etti. Ezilmi\u015flerin dini, k\u00f6lecilerin halk y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131 \u00fczerindeki manev\u00ee bask\u0131s\u0131n\u0131n aleti haline geldi.<\/p>\n
\u0130MPARATORLU\u011eUN EVR\u0130M\u0130
\u0130mparatorlu\u011fun, ilkin iktisad\u00ee ve toplumsal alanlarda patlak veren bunal\u0131m\u0131, ideolojiye de uzand\u0131. Egemen s\u0131n\u0131f\u0131n temsilcileri aras\u0131nda yay\u0131lm\u0131\u015f olan felsef\u00ee ve dinsel sistemler, artan bir k\u00f6t\u00fcmserli\u011fin damgas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. \u00d6rne\u011fin stoac\u0131lar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fleri evrim ge\u00e7irir. \u0130mparatorlu\u011fun a\u00e7\u0131l\u0131p geli\u015fmesi \u00e7a\u011f\u0131nda, ba\u015fkas\u0131n\u0131n iyili\u011fi i\u00e7in kendim feda etmek gereklili\u011fini \u00f6neren stoac\u0131 \u00f6\u011freti, k\u00f6lecilerin iktidar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmeye yard\u0131m etmi\u015ftir. Ama bu \u00f6\u011freti, imparatorlu\u011fun \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnde k\u00f6t\u00fcmserlik ve umutsuzluk fikirlerini vurguluyordu.
3. y\u00fczy\u0131lda, Plotin’in gizemli felsefesi, yeni-platonculuk geni\u015f bir alana yay\u0131ld\u0131. Plotin’e g\u00f6re, k\u00f6t\u00fc ile madde birbirine kar\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. \u0130nsan\u0131n amac\u0131, zek\u00e2 i\u00e7in anla\u015f\u0131lmaz olan en y\u00fcksek iyi ile manev\u00ee bir kayna\u015fmad\u0131r.
Edebiyat da, ayn\u0131 \u015fekilde, felsef\u00ee-dinsel bir nitelik g\u00f6steriyordu; o \u00e7a\u011fda en yayg\u0131n tarz olan roman da b\u00f6yleydi (Apule’nin Metamorfozlar ya da Alt\u0131n E\u015fek’i, Heliodores’in Edmonika’s\u0131).
4. ve 5. y\u00fczy\u0131llarda, imparatorlu\u011fun kesin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc s\u0131ras\u0131nda, h\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n kabul etmedi\u011fi payen (puta tap\u0131c\u0131) felsefe \u00f6\u011fretileri, cincilik, b\u00fcy\u00fcc\u00fcl\u00fck, m\u00fcneccimlik (y\u0131ld\u0131z falc\u0131l\u0131\u011f\u0131), h\u0131ristiyanl\u0131k i\u00e7inde eridiler. H\u0131ristiyan kilisesini zaferi ile birlikte payen k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn say\u0131s\u0131z an\u0131tlar\u0131n\u0131n tahrip edildi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor, ama ayn\u0131 zamanda halk\u0131 incitmemek i\u00e7in h\u0131ristiyanl\u0131k paganizmden (puta tap\u0131c\u0131l\u0131ktan) \u00e7ok \u015feyler al\u0131yor. B\u00f6ylece Mil\u00e2t (\u0130sa’n\u0131n do\u011fu\u015fu) bayram\u0131, Noel, [sayfa 146] zamanla Mithra, G\u00fcne\u015f Tanr\u0131s\u0131 bayram\u0131 ile kar\u0131\u015f\u0131r. Do\u011fu eyaletlerinde \u00e7ok yayg\u0131n olan bereket tanr\u0131\u00e7alar\u0131na -Isis, Astarte, Kybele- tap\u0131nma, Meryem Anaya tap\u0131nma halinde geli\u015fti. Edebiyat, dar bir sarayl\u0131lar \u00e7emberinin be\u011fenilerine uymaya \u00e7aba g\u00f6steriyordu. Bunlar, \u00f6zellikle imparatorun onuruna d\u00fcz\u00fclen \u00f6vg\u00fcler oldu. K\u00fclt\u00fcr\u00fcn genel d\u00fczeyi hissedilir \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n
5. ROMA \u0130MPARATORLU\u011eUNUN D\u00dc\u015e\u00dc\u015e\u00dc
K\u00f6le eme\u011fi, gittik\u00e7e, teknik ilerleme ve toplum evrimi i\u00e7in bir engel haline geliyordu. \u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin d\u00fczeyi, ba\u015fka \u00fcretim ili\u015fkilerini gerekli k\u0131l\u0131yordu. Daha ileri bir ekonomik ve toplumsal bi\u00e7imlenmeye, feodal d\u00fczene devrimci bir ge\u00e7i\u015f, kendini zorla kabul ettiriyordu. Bununla birlikte Bat\u0131 \u0130mparatorlu\u011funun, Roma k\u00f6leci devletinin bu en y\u00fcksek bi\u00e7iminin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcnde, yaln\u0131z i\u00e7 etkenler de\u011fil, d\u0131\u015f etkenler de rol oynad\u0131.
Pek \u00e7ok kom\u015fu kabileler, imparatorlu\u011fun topraklar\u0131n\u0131 durmadan istil\u00e2 ediyorlard\u0131. Bu ak\u0131nlar, MS 2. y\u00fczy\u0131lda, \u00e7ok \u00f6nemli yak\u0131p y\u0131kmalarla sonu\u00e7lan\u0131yordu.
Orta Avrupa’daki tam ilkel topluluk d\u00fczeninin da\u011f\u0131lma d\u00f6nemini ge\u00e7irmekte olan Cermen kabile birlikleri, tehlikeli kom\u015fular oldular. Karpatlar’da Karadenizin kuzeyinde de, Got, Dak, Sarmat ve Slav kabilelerinin g\u00fc\u00e7l\u00fc federasyonu kuruluyordu.
“Barbar” kabileler (Cermenler ve \u00f6tekiler) aras\u0131nda paral\u0131 askerler toplanmas\u0131, Roma devletinin gerilemesinin belirtilerinden biri oldu. Bir yandan a\u015firetler aras\u0131nda, \u00f6te yandan da k\u00f6leler ile kolonlar aras\u0131nda bir yak\u0131nla\u015fma beliriyordu. \u0130\u00e7 \u00e7eli\u015fkiler, k\u00f6lelerin, yoksulla\u015fm\u0131\u015f k\u00f6yl\u00fclerin ve zanaat\u00e7\u0131lar\u0131n ba\u015fkald\u0131rmalar\u0131 Cermenlerin, Gotlar\u0131n, Sarmatlar\u0131n ve k\u00f6leci Roma devletini sarsan \u00f6teki halklar\u0131n indirdikleri darbelerin \u00fcst\u00fcne ekleniyordu.
Bat\u0131 \u0130mparatorlu\u011funun topraklar\u0131 durmadan daral\u0131yordu. [sayfa 147] 5. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda, Roma imparatorlar\u0131 yaln\u0131z \u0130talya ve Galya’n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 \u00fczerinde h\u00fck\u00fcm s\u00fcrmekteydiler. Roma’n\u0131n 410’da Bat\u0131 Gotlar\u0131 taraf\u0131ndan al\u0131n\u0131\u015f\u0131ndan sonra imparatorlu\u011fun ba\u015fkenti bile \u0130talya’n\u0131n kuzeyine, Ravenne’e nakledildi.
K\u00f6leler ve kolonlar, imparatorlu\u011fa sald\u0131ran kabileleri destekliyorlard\u0131. Bat\u0131 imparatorlu\u011funun tac\u0131, paral\u0131 Cermen askerlerinin \u015feflerinin elinde bir oyuncak haline geldi. 476 y\u0131l\u0131, \u015feflerden biri olan Odoakr’\u0131n, son Roma \u0130mparatorlu\u011funu devirdi\u011fi zaman, Bat\u0131 Roma \u0130mparatorlu\u011funun kesin y\u0131k\u0131l\u0131\u015f tarihi olarak kabul edildi. \u0130lk “barbar” devleti, o zaman, \u0130talya’da kuruldu.
Roma \u0130mparatorlu\u011funun d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc, \u00f6te yandan, k\u00f6leci d\u00fczenin de son bulmas\u0131 anlam\u0131na geliyordu.
K\u00f6leci d\u00fczenin y\u0131k\u0131lmas\u0131 ile sonu\u00e7lanan bu i\u00e7 ve d\u0131\u015f etkenlerin birle\u015fmesi, daha ileri ekonomik ve toplumsal bir bi\u00e7imlenmeye do\u011fru, yani feodal d\u00fczene do\u011fru devrimci ge\u00e7i\u015fi olu\u015fturdu. [sayfa 148]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
2.KISIM , 4. B\u00d6L\u00dcM ESK\u0130 ROMA’DA K\u00d6LEC\u0130 D\u00dcZEN\u0130N BELL\u0130BA\u015eLI \u00c7\u0130ZG\u0130LER\u0130 ESK\u0130 Yunanistan, Kuzey Afrika ve eski Asya devletlerinden farkl\u0131 olarak, Roma, en \u00fcst\u00fcn derecedeki k\u00f6leci devleti kurdu: Roma’da, k\u00f6leler, madd\u00ee servetlerin ba\u015fl\u0131ca \u00fcreticileridirler. K\u00f6leler ile k\u00f6le sahipleri aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n \u00f6zellikle en ac\u0131mas\u0131z bi\u00e7imleri Roma’da ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Roma tarihi, k\u00f6leci toplumun iktisad\u00ee, toplumsal ve siyasal […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[151],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4763","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-ilkel-koleci-ve-feodal-toplum"},"yoast_head":"\n